Βιβλίο Χαμένα κομμάτια 
Συγγραφέας Μιχαήλ Γ. Δούκας
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Κύφαντα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Άννα μεγάλωσε σε μια όμορφη οικογένεια που στήριξε τις αποφάσεις της και της χάρισε πολλές καλές αναμνήσεις. Τώρα η μητέρα της, Μαργαρίτα, διαγνώστηκε με Αλτσχάιμερ και τίποτα δε θα είναι πια το ίδιο. Ο συγγραφέας, στηριγμένος σε προσωπικά βιώματα, καταγράφει τα σταδιακά βήματα εκφυλισμού της νόσου, τις κλιμακούμενες δυσκολίες ασθενούς και φροντιστή, το ντόμινο των εξελίξεων που θα έρθουν στις προσωπικές τους ζωές κι όλα αυτά ζωντανεύουν μέσα από ρεαλιστικές, λιτές και ανθρώπινες στιγμές. Το χρονικό αυτό εμπλουτίζεται με πρωθύστερα που μας ταξιδεύουν στο παρελθόν της μητέρας για να μάθουμε ποια ήταν, πού μεγάλωσε, πώς γνώρισε τον άντρα της, πώς παντρεύτηκαν και πώς μεγάλωσαν την οικογένειά τους. Με γλαφυρότητα περπατάμε στο χωριό όπου γεννήθηκε η Μαργαρίτα, έναν τόπο «που ακόμα και οι αναμνήσεις μοσχοβολούσαν ψωμί ψημένο σε ξυλόφουρνο και καλοκαίρια ποτισμένα με τον χυμό των ώριμων φρούτων», όπου παιδιά τρέχουν ξυπόλητα φωνάζοντας, τα τζιτζίκια τραγουδούν ασταμάτητα. Ο γάμος της «βασιζόταν στην αγάπη, στον σεβασμό, στις μικρές χαρές που κάνουν τη διαφορά. Σε όλα εκείνα που δεν χρειάζονται πολλά για να ανθίσουν». Και στη συνέχεια, πραγματοποιεί τα όνειρά της, παντρεύεται, έρχεται η Άννα στη ζωή τους. Τι αναμνήσεις έχει λοιπόν η Άννα από το σπιτικό της, ποια είναι η δική της ζωή, τι θέλει, τι κατάφερε; Έκανε οικογένεια αλλά «όσο κι αν η ζωή της άλλαζε, όσο κι αν η ίδια δημιουργούσε κάτι καινούργιο, δεν ήθελε να κόψει το νήμα που τη συνέδεε με μια γυναίκα που της έμαθε τα πάντα».

Από κεφάλαιο σε κεφάλαιο παρακολουθούμε τις εναλλαγές της Μαργαρίτας, το άγχος της, την απώλεια της μνήμης της μα και τις μικρές χαρές που της δίνουν φως όταν αναβιώνει στιγμές από το πρόσφατο ή το μακρινό παρελθόν της, όταν αναγνωρίζει την κόρη της, όταν μαγειρεύει. Η Μαργαρίτα έχει «μια μυρωδιά που κουβαλούσε αγάπη, θυσία και μια αίσθηση ασφάλειας που κανείς άλλος δεν μπορούσε να προσφέρει» (σελ. 271). Η Άννα έχει να παλέψει με: «Ένα αόρατο ρήγμα, μια ρωγμή που μπορεί να ξεκίνησε πριν καιρό, μικρή, σχεδόν ανεπαίσθητη, αλλά τώρα άνοιγε ολοένα και περισσότερο, καταπίνοντας τις σταθερές, τις βεβαιότητες, όλα όσα πίστευε δεδομένα…από εδώ και πέρα, τίποτα δεν θα ήταν το ίδιο». Και προσπαθεί να κρατηθεί όρθια και δυνατή όταν η μητέρα της δεν την αναγνωρίζει: «…εκείνη η ματιά που άλλοτε ήταν γεμάτη ζεστασιά και στοργή, θα ήταν τώρα κενή, ξένη, απρόσιτη» (σελ. 13). Και όλα αυτά: «Δεν ήταν μια στιγμιαία αφηρημάδα. Δεν ήταν ένα απλό μπέρδεμα… Ήταν κάτι πολύ πιο μεγάλο. Κάτι που ξετυλιγόταν σιγά σιγά, χωρίς έλεος, μπροστά της».

Η Άννα πάει τη μητέρα της στον γιατρό περιμένοντας τη διάγνωση για το αναπόφευκτο αλλά η μητέρα της «Ήταν λες και είχαν πάει μια όμορφη απογευματινή βόλτα, λες και δεν στεκόταν στο κατώφλι μιας πραγματικότητας που θα άλλαζε τη ζωή τους». Η Άννα νιώθει πως δεν είναι έτοιμη για το βάρος που θα σηκώσει και παρακολουθούμε σταδιακά τον αγώνα της να σταθεί στα δικά της πόδια για να βοηθήσει τη μητέρα της. Η καθημερινότητα αλλάζει, η φωνή της μαμάς που κάποτε ήταν σταθερή και δυνατή τώρα έγινε απαλή, εύθραυστη και σαρωτική, Η Άννα παλεύει με μικρές εκπλήξεις και προτάσεις για να νιώσει πως η ζωή της είχε ακόμα ρίζες, πως τίποτα δεν είχε χαθεί εντελώς. Στο πλάι της σστέκεται ο άντρας της, ο Ορέστης, που την κρατά στην αγκαλιά του χωρίς να μιλάει «Γιατί μερικές φορές η σιωπή είναι το μόνο που μπορεί να αντέξει η καρδιά». Την αγαπάει: «Τα χέρια του την τύλιξαν, τη ζέσταναν, της έδωσαν την αίσθηση ότι για λίγο δεν χρειαζόταν να είναι δυνατή» (σελ. 180). Ο Ορέστης ευγνωμονεί την πεθερά του που τον είχε αγκαλιάσει με μεγάλη αγάπη και στάθηκε δίπλα τους στους μικροκαβγάδες: «…-τα σπίτια δεν κρατιούνται μόνα τους. Θέλουν φροντίδα, δουλειά, αγάπη. Κι όσο η καρδιά σας χτυπάει μαζί, πάντα θα έχετε λόγο να τα ξαναφτιάχνετε» (σελ. 117).

Με το πέρασμα του χρόνου όμως οι ισορροπίες στο ζευγάρι αλλάζουν: «Η φθορά δεν ξεκινούσε από αδιαφορία αλλά από κόπωση…Ποιος φροντίζει εκείνον που φροντίζει τους άλλους;» (σελ. 247). Η Άννα αφοσιώνεται όλο και περισσότερο στη φροντίδα της μητέρας της, η στάση της και η συμπεριφορά της δημιουργούν εντάσεις στην οικογένειά της, είναι απότομη, στρεσάρεται, αφήνει τα πάντα στη μέση. Τα πράγματα γίνονται χειρότερα όταν ξεσπάει η πανδημία του Covid-19 που φέρνει τους ήρωες του μυθιστορήματος αντιμέτωπους με νέες ευθύνες. Επιπλέον, έχουμε μια μεγάλη αποκάλυψη που ανατρέπει οριστικά τις ισορροπίες και δίνει την ευκαιρία στον συγγραφέα να υμνήσει τη μητρότητα μέσα και από άλλες πλευρές, δημιουργώντας έτσι μια πολυπρισματική ιστορία, με ολοκληρωμένους χαρακτήρες και καλογραμμένη πλοκή. Γραφή κοφτή, ρεαλιστική, με διακριτικές παρομοιώσεις και μεταφορές που ελαφραίνουν το κείμενο («Δυο γυναίκες πλεγμένες σαν τα φύλλα της πίτας, λεπτές, τρυφερές, κι από μέσα γεμάτες ζωή», σελ. 88), φωτίζει με μια διεισδυτική ματιά την ψυχοσύνθεση του ανθρώπου που πάσχει και του ανθρώπου που είναι πλάι του. Σκληρές και δύσκολες στιγμές που ο συγγραφέας δεν τις «μαλακώνει», δεν τις «στρογγυλεύει» για να δείξει το μέγεθος της δύσκολης αυτής περιπέτειας και ταυτόχρονα να εντείνει την ανάγκη της αγάπης και της υποστήριξης προς τον πάσχοντα.

Στο κείμενο παρεμβάλλονται και αποσπάσματα από το ημερολόγιο της Μαργαρίτας: «Γράφω όλα αυτά γιατί φοβάμαι. Φοβάμαι πως μια μέρα θα τα ξεχάσω. Ή μάλλον, φοβάμαι πως δεν θα θυμάμαι ότι ξέχασα. Και θέλω να μείνει κάτι που να λέει πως υπήρξα» (σελ. 38). Εικόνες και αναμνήσεις από τη ζωή της που θέλει να κρατήσει για πάντα, τα σχέδια που έκανε για να φύγει από τη σκληρή ζωή του χωριού και να επιβιώσει με αξιοπρέπεια στην Αθήνα, να σπουδάσει, να ξεφύγει από τη σκληρή δουλειά και την κλειστή κοινωνία. Δε μεγαλοπιάνεται, απλώς θέλει κάτι καλύτερο για το εαυτό της, να τιμήσει τους γονείς της. Η δουλειά της ως δασκάλα στον Πειραιά, ούσα ανύπαντρη γυναίκα στην Αθήνα της δεκαετίας του 1970, το βαρύ μυστικό της, η κόρη της που ήταν όλη της η ζωή, αυτά και πολλά άλλα συμπληρώνουν τις πρωθύστερες αφηγήσεις που αναφέρθηκαν πιο πάνω και δεν επαναλαμβάνουν ήδη γραμμένα πράγματα. Απλώς, το πιο προσωπικό ύφος ενός ημερολογίου δίνει αμεσότητα και άφατη τρυφερότητα, μιας και η Μαργαρίτα διαβλέπει το τέλος της ασθένειας και θέλει να προλάβει: «Και αν δεν μιλήσω… να ξέρεις. Ότι σ’ αγαπώ. Ακόμα κι αν δεν θυμάμαι πια γιατί» (σελ. 294).

Πώς είναι η νέα καθημερινότητα, ποια είναι τα σημάδια, πώς είναι η ζωή σε ένα κέντρο φροντίδας, τι συμβαίνει όταν ο ασθενής αρχίζει να μην αναγνωρίζει τον φροντιστή του και τον διώχνει ή του επιτίθεται, πώς και γιατί ξεσπάει σε παραλήρημα, τι συμβαίνει στο τελευταίο στάδιο με τη διαύγεια; Αυτά και άλλα ερωτήματα απαντώνται στο μυθιστόρημα του Μιχάλη Δούκα, ο οποίος καταγράφει τα πάντα χωρίς να κουράζει τον αναγνώστη ούτε να γεμίζει τις σελίδες με περιττολογίες ή να καθυστερεί τις εξελίξεις. Μπορεί σε κάποια σημεία να δάκρυσα, το κείμενο όμως εν όλω διακατέχεται από δύναμη και αισιοδοξία: «Δεν είναι μόνο το ότι δεν σε θυμήθηκαν. Είναι ότι, σε μια στιγμή, έφυγε από το πρόσωπό τους όλη η ιστορία τους…δεν χάνονται όλα μέσα στη λήθη. Η αγάπη, η τρυφερότητα, η δική σου παρουσία δίπλα τους περνούν πια από άλλες διαδρομές. Ίσως δεν σε θυμούνται με το όνομά σου, μα νιώθουν τη ζεστασιά σου, αναγνωρίζουν την ασφάλεια που τους προσφέρεις… Η καρδιά θυμάται, ακόμα κι όταν το μυαλό ξεχνά». Άλλωστε, όπως λένε και τα παιδιά της Άννας: «Η γιαγιά σ’ αγαπάει. Κι ας μπερδεύεται καμιά φορά» (σελ. 151). Το πιο δύσκολο σημείο είναι όταν εσύ θυμάσαι τα πάντα αλλά εκείνος δε θυμάται τίποτα. Και τότε: «Το μόνο που μπορείς να κάνεις είναι να κρατάς σφιχτά το χέρι που ξεγλιστρά, να αγαπάς ακόμα κι όταν δεν σε θυμούνται, να ψιθυρίζεις «είμαι εδώ», ακόμα κι όταν δεν ξέρουν ποιος είσαι. Γιατί αυτή η αρρώστια παίρνει τα πάντα αλλά δεν μπορεί να πάρει την αγάπη» (σελ. 16).

Ενδιάμεσα στα κεφάλαια και σε ειδικό πλαίσιο δίνονται κάποιες παρατηρήσεις και κάποιες συμβουλές που ίσως βοηθήσουν τους ανθρώπους που φροντίζουν ασθενή με Αλτσχάιμερ. Τα πρόσωπα του οικογενειακού περιβάλλοντος, οι ξένοι και οι γείτονες, ακόμη και οι επαγγελματίες φροντιστές αν καταφύγει κανείς σε αυτούς, όλα καταγράφονται και σημειώνονται με παραστατικότητα. Έτσι δημιουργείται ένα πολυπρισματικό βιβλίο που καλύπτει την περιπέτεια της ασθένειας από κάθε πλευρά, τονίζοντας ότι κανείς δεν είναι μόνος σε αυτό το δύσκολο ταξίδι καθημερινού αποχαιρετισμού: «Κάθε μέρα είναι μια νέα πρόκληση. Να θυμάσαι για δύο, να προσέχεις για δύο, να ζεις για δύο… Να γίνεσαι η άγκυρα που τους κρατά στον κόσμο που ξεθωριάζει μέσα τους» (σελ. 53). Ας μη γελιόμαστε: «Δεν υπάρχει επιστροφή. Μόνο η προσπάθεια. Η προσπάθεια να κρατήσεις όσα μπορείς, όσα μπορείς…Να αγαπήσεις, ακόμα κι όταν δεν σε θυμούνται…Και πάνω απ’ όλα, να μάθεις να λες αντίο, λίγο λίγο, κάθε μέρα» (σελ. 54). Δεν υπάρχει θεραπεία: «-Μπορούμε να επιβραδύνουμε την εξέλιξη, να διαχειριστούμε τα συμπτώματα, να προσφέρουμε μια ήσυχη καθημερινότητα, να προετοιμαστούμε..» (σελ. 25). «Αλλά η ζωή δεν είναι μόνο απώλειες… Είναι και στιγμές που γεμίζουν την ψυχή σου» (σελ. 71). Οπότε: «Αφήστε τους να ζήσουν τις μνήμες τους…Γιατί μπορεί αύριο να μη θυμούνται ούτε το όνομά σας αλλά σήμερα σας το είπαν με όλη τους την καρδιά» (σελ. 74). Επίσης: «…βιώνουν τις εποχές και τις γιορτές όχι με βάση το ημερολόγιο αλλά με βάση στιγμιαία συναισθήματα, θραύσματα μνήμης, εικόνες που αναδύονται ξαφνικά και χάνονται πριν προλάβουν να αφήσουν το αποτύπωμά τους. Για εκείνους, ο χρόνος είναι σαν ρεύμα νερού, ποτέ σταθερό, ποτέ ομοιόμορφο» (σελ. 176).

«Το Αλτσχάιμερ δεν είναι απλώς μια ασθένεια. Είναι μια σταδιακή αποξένωση, ένα μακρύ αντίο που κρατάει χρόνια. Είναι η απώλεια του εαυτού μέσα σε μια θάλασσα από σκιές. Όμως, ακόμα και μέσα στο σκοτάδι, υπάρχει φως». Τα «Χαμένα κομμάτια» είναι ένα μυθιστόρημα για όσους παλεύουν με την ασθένεια και για όσους βρίσκονται δίπλα σε αυτούς τους ανθρώπους, για την αγάπη που επιμένει, για τη δύναμη της ανθρώπινης καρδιάς, για τους δεσμούς που δε χάνονται ποτέ ακόμα κι όταν φαίνεται να ξεθωριάζουν. Είναι μια μάχη που δίνεται κάθε μέρα, «σιωπηλά, πίσω από κλειστές πόρτες, σε δωμάτια νοσοκομείων, σε σπίτια γεμάτα αναμνήσεις και σκιές». «Δεν χρειάζονται προτροπές, εξηγήσεις ή νοσταλγικές συζητήσεις. Αρκεί κάτι μικρό, κάτι φαινομενικά ασήμαντο, όπως η μυρωδιά από ένα κουλουράκι βανίλιας…Και τότε ξαφνικά ο χρόνος κάνει ένα βήμα πίσω…Και ύστερα, όπως ήρθε, έτσι και φεύγει., Αλλά για εκείνα τα λίγα δευτερόλεπτα, όλα μοιάζουν όπως ήταν κάποτε. Και αυτό, κάποιες φορές, είναι αρκετό» (σελ. 68). Ταυτόχρονα όμως το βιβλίο είναι κι ένας ύμνος στη μητρότητα, στις μητέρες που απέκτησαν παιδιά δικά τους ή όχι, στη μητρότητα ως δύναμη που κινεί τον κόσμο, στις μάνες που έκαναν λάθη από αγάπη και σε όσες στάθηκαν δίπλα στα παιδιά τους. Ένας οδηγός αγάπης που με συγκίνησε και με γέμισε δύναμη και αισιοδοξία.

The post «Χαμένα κομμάτια», του Μιχαήλ Γ. Δούκα, εκδ. Κύφαντα appeared first on Πανος Τουρλης.

Βιβλίο Όλα λάθος
Συγγραφέας Κατερίνα Τσαμπά
Κατηγορία Συλλογή διηγημάτων
Εκδότης Νίκας
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Τα κείμενα έχουν ποικιλία εκφραστικών μέσων, προσώπων αφήγησης (μέχρι και δεύτερο ενικό, που είναι αρκετά δύσκολο) και χαρακτήρων. Άντρες και γυναίκες κινούνται γύρω από το λάθος και είτε προσπαθούν να το διορθώσουν είτε να το εξαλείψουν είτε αφήνονται να παρασυρθούν από τις συνέπειές του. Λάθος επιλογές, δουλειές, πορεία ζωής, τρόποι σκέψης μεν αλλά κάποια διορθώνονται, κάποια βελτιώνονται, κάποια παραμένουν ίδια εις βάρος του ψυχισμού του εκάστοτε ήρωα. Απλές προτάσεις, ρεαλιστικές περιγραφές, ενδιαφέροντα ψυχογραφήματα ζωντανεύουν ιστορίες της διπλανής πόρτας. Σε μερικές έχουμε πλοκή με αρχή μέση και τέλος, σε άλλες τα γεγονότα περιγράφονται με λιτότητα, σε άλλες έχουμε παραβολικότητα και πειραματισμούς έκφρασης. Τα κείμενα εκτείνονται κυρίως σε μία με δύο σελίδες αλλά υπάρχουν και πιο εκτεταμένα ενώ άλλα αποτελούνται από μια παράγραφο ή είναι γραμμένα σε ποιητική μορφή. Κάποια είναι ρομαντικά, κάποια σκληρά, κάποια αισιόδοξα, κάποια εκκρεμή. Χωρισμένοι πατεράδες, επιμελητές σε εκδοτικό οίκο, άνεργοι, ψυχικά μόνοι, δάσκαλοι, νιόπαντροι και εργένηδες, κοινωνικοί και μοναχικοί, κακοποιητές και θύματα, παιδιά και μητέρες δημιουργούν μια ενδιαφέρουσα συλλογή διηγημάτων.

Ξεχώρισα τα εξής:

«Τα δύο σεμεδάκια»: Μια γλυκόπικρη ιστορία με ένα τέλος που χαρίζει προσμονή κι ελπίδα. Μια κοπέλα αρνείται τα συνοικέσια της μάνας της και μόνη της παρηγοριά η αγάπη της γιαγιάς της που είχε σηκώσει κι εκείνη ανάστημα στην αρρωστημένη κατάσταση που βίωνε η εγγονή της. «Ανείπωτα»: Μια τρυφερή και ρομαντική ιστορία, που τονίζει πως πάντα υπάρχει μια δεύτερη ευκαιρία στη ζωή για δυο διαζευγμένους ανθρώπους, αρκεί «Να μιλάνε ανοιχτά για όλα. Να μην αφήνουν τίποτα ανείπωτο».  «Εκείνη που…»: Ένα πολύ μικρό και ταυτόχρονα πολύ δυνατό κείμενο για μια γυναίκα που γέμισε ταμπέλες από τον κόσμο, τις σήκωνε στους ώμους της και τελικά «έμαθε ότι δε χρειαζόταν να αποδείξει τίποτα και σε κανέναν. Κι εκεί ήρθε η ελευθερία, η κατανόηση εαυτού, η αποδοχή του και η αγάπη προς αυτόν». «Η δύναμή της»: Μια ανατριχιαστική ιστορία κακοποίησης παιδιού και μια εκδίκηση που αφήνει στάχτες γύρω της. «Η κούκλα»: Ένα παιδί μπροστά σε βομβαρδισμένα σπίτια, με την παιδικότητά της να παλεύει με την απότομη ενηλικίωση που φέρνει ο πόλεμος. «Αυτός είμαι»: Ένας άντρας μεγαλώνει μόνος χωρίς να υποκύπτει σε κοινωνικές επιταγές και τελικά καταλαβαίνει ποιος είναι όταν αποφασίζει να κάνει ένα μοιραίο βήμα.

«Μαζί»: Μια γυναίκα έχει βυθιστεί στη μοναξιά, απορρίπτει εξόδους, απογοητευμένη από τις ως τότε επιλογές της. Οι ανθρώπινες σχέσεις για κείνη χαρακτηρίζονται από απορρίψεις ειδικά όταν επενδύει σε αυτές. Και τότε μπαίνει ο έρωτας στη ζωή της. Θα ακολουθήσει; «Όλα στη ζωή είναι μια στιγμή. Εκείνη τη στιγμή που αποφασίζεις να πορευτείς μόνος ή με κάποιον μαζί». «Χαρισμένος χρόνος»: Μια ενδιαφέρουσα ιστορία γεμάτη αφηγηματική πρωτοτυπία και όμορφες εικόνες. «Το τελευταίο μου πάρτι»: Μια συγκλονιστική ιστορία, μέσα από τα μάτια ενός παιδιού. Οι γονείς τσακώνονται συνέχεια, όλο και πιο έντονα, ο πατέρας αρχίζει να υποχωρεί, να «εξαφανίζεται» κι η μάνα, αντί να ηρεμήσει, του επιτίθεται φραστικά όλο και περισσότερο, με αποτέλεσμα, στα πέμπτα γενέθλια του παιδιού τους, να συμβεί κάτι αναπάντεχο που με λύγισε.

«Όλα λάθος»; Όχι απαραίτητα. Μια καλογραμμένη συλλογή μικρών και μεγάλων ιστοριών που γράφτηκαν ξαφνικά, οργανωμένα και απρόοπτα, για διαγωνισμούς ή ασκήσεις σε μαθήματα δημιουργικής γραφής, ακόμη και από ψήγματα αναμνήσεων. Διηγήματα που αφορούν το τραύμα, την εσωτερική θεραπεία, την αυτοαγάπη, την αυτοπεποίθηση και άλλες σημαντικές έννοιες και ιδέες. Η τόλμη, η αυτοκτονία, η κακοποίηση, η λογοκρισία που βιώνουμε σήμερα στα βιβλία για λόγους πολιτικής ορθότητας, η κακοποίηση, η υποταγή, η μοναξιά, η αυτοπεποίθηση, η δύναμη, η υποταγή, η υποχώρηση, το έγκλημα, η άνοια, η γνώμη των άλλων, τα μυστικά που κρατάμε για τον εαυτό μας από φόβο της κοινωνίας, οι δεύτερες ευκαιρίες, όλα εδώ. Ποικιλία θεμάτων, αφηγηματικών επιλογών και πρωταγωνιστών, με ταξίδεψαν, μου σύστησαν ενδιαφέροντες χαρακτήρες και μου προκάλεσαν πολλά και αντιφατικά συναισθήματα.

The post «Όλα λάθος», της Κατερίνας Τσαμπά, εκδ. Νίκας appeared first on Πανος Τουρλης.

Βιβλίο Φωτιά στα Σαββατόπαχα
Συγγραφέας Αύγουστος Κορτώ
Κατηγορία Χιούμορ / Συλλογή διηγημάτων
Εκδότης Πατάκης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Μια συλλογή ευθυμογραφημάτων ετοίμασε και πάλι ο συγγραφέας, η οποία, ενώ δείχνει πως κύριο θέμα θα είναι τα πάχη, οι διατροφικές περιπέτειες και η λαχτάρα για γλυκά του ιδίου και της μητέρας του, στα κείμενα υπάρχουν κι άλλα θέματα, όπως η εξάρτηση από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, οι φοβίες του συγγραφέα που δεν τον αφήνουν να απολαύσει διάφορες ευχάριστες καταστάσεις, η σχέση με τη μητέρα του (ναι, πάλι) κ. ά. Το βιβλίο ξεκινάει με το «κάφρικο» «Εγχειρίδιο κλινικής φεϊσμπουκικής ψυχιατρικής», ένα ξεκαρδιστικό δοκίμιο ψυχογνωσίας και καταγραφής ανίατων γνωρισμάτων και παθήσεων που παρουσιάζονται κατά τη χρήση facebook και instagram. Ο πάσχων από σελφομανία, οι σελφομανιακές του εξάρσεις, η επιρροή σε κατάχρηση φατσουλών, η μανιώδης υπερφωτογράφηση και υπερέκθεση και πολλές άλλες κλινικές εικόνες συνοδεύονται από δόκιμους όρους ψυχολογίας κι όλα μαζί παρουσιάζονται με προφορικό λεξιλόγιο και αναπάντεχες εκφράσεις που οδηγούν σε απανωτά γέλια. Ληθαργική ευχομανία, εξαρτητική πρωτομηνίτιδα, εθιστική σοφοπαράνοια κ. ά. ελλοχεύουν αθώους και πονηρεμένους χρήστες του facebook. Μια πλήρης κωμική αποδόμηση των συμπεριφορών, των τύπων και των στάσεων ζωής εντός των μέσων κοινωνικής δικτύωσης.

Με τον ίδιο τρόπο «ευτελίζονται» στο «Χολή και ξίδι» οι κριτικές των βιβλίων και των ταινιών, με τους αναγνώστες και τους συγγραφείς να χρησιμοποιούν spoilers, να καταγράφουν γνώμες και απόψεις που μόνο γέλιο φέρνουν και να αναφέρονται σε προσωπικές ιστορίες που λίγη ή αρκετή σχέση έχουν με το εκάστοτε φιλμ ή το μυθιστόρημα. Μέσα από ξεκαρδιστικές υποκειμενικές γνώμες απομυθοποιούνται κλασικοί συγγραφείς και σκηνοθέτες και συναντάμε όλα τα είδη των απόψεων που κυκλοφορούν πια στην εποχή μας σε κάθε πρόσφορο πεδίο κριτικής. Μάλιστα, σε πολλά από αυτά τα «κείμενα» ζωντανεύουν και ιστορίες της (όχι και τόσο συνηθισμένης) διπλανής πόρτας. Μου άρεσε για παράδειγμα το πώς συνδέθηκε το «Αναζητώντας τον χαμένο χρόνο» του Μαρσέλ Προυστ με τον χωρισμό του μαμάκια γκόμενου του κριτή του βιβλίου.

Ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο γραφής παρατήρησα στη «Θαυματουργή σοκολάτα» και στη «Μακαρονάδα σπέσιαλ», τη χρήση δηλαδή του κωμικού διαλόγου. Μέσα από απανωτές ατάκες μεταξύ δυο συνομιλητριών που η μία είναι στον κόσμο της και η άλλη την επαναφέρει στην τάξη πετώντας αστεία και υπερβολές, ξεδιπλώνεται στο μεν πρώτο η προσωπική ιστορία του ανιψιού της συνομιλήτριας και γιου της άλλης (αναμενόμενη πλοκή), στο δεύτερο η λύση που πρότεινε μια μάγισσα στην απατημένη πρωταγωνίστρια του κειμένου (ένα άκρως αηδιαστικό κείμενο, που μετά δυσκολίας τελείωσα). Στη συνέχεια, παρατίθενται αυτοβιογραφικά ευτράπελα ευθυμογραφήματα που μας καλωσορίζουν στη ζωή του συγγραφέα. Φυσικά κυρίαρχο ρόλο παίζει και πάλι η μητέρα του Αύγουστου Κορτώ, Κατερίνα, η οποία πρωταγωνιστεί σε δύο κείμενα: «Το μαμόθρεφτο και «Ο ξεχεσιάρης». Οικείο και γνωστό στυλ συγγραφής, θεματολογία που έχουμε συναντήσει και σε άλλα βιβλία του ιδίου, απλώς τώρα πρωταγωνιστούν το φαγητό, οι απόπειρες δίαιτας, ο λουκουματζής στην παραλία, οι εβδομαδιαίες σχεδόν διατροφικές εναλλαγές κ. π. ά. Το δεύτερο μου άρεσε περισσότερο γιατί είχα μια αγωνία ως προς τι συνέβη στην ψυχοσύνθεση του Κορτώ στις διακοπές του στην Αντίπαρο. Εξομολογήσεις ψυχής γραμμένες με ταπεινότητα και σαρδόνιο χιούμορ που ισοπεδώνει τα πάντα. Στο «Φρούτο του πάχους» δεν μπορούσα να σταματήσω να γελάω από τις αποτυχημένες απόπειρες να φτιάξει ο συγγραφέας ένα διάσημο φαγητό που έφαγε σε λονδρέζικο εστιατόριο αλλά θέλει πέντε μέρες προετοιμασίας, οπότε η μια γκάφα διαδέχεται την άλλη.

Το αγαπημένο μου κείμενο είναι οι «Διακοπές στο Αμέρικα». Το Πανεπιστήμιο της Άιοβα καλεί συγγραφείς για να μιλήσουν στους φοιτητές του για τη λογοτεχνία και τη γραφή και τους γνωρίζει τον αμερικανικό πολιτισμό με κοντινά και μακρινά ταξίδια, με αποτέλεσμα ο συγγραφέας, που παρίσταται ως καλεσμένος, να καταγράψει ένα συναρπαστικό χρονικό γεμάτο αλήθειες και προβληματισμούς πάνω στον αμερικανικό τρόπο ζωής, τη διασκέδαση, το φαγητό, τη νοοτροπία. Μέσα σε όλα, έχει να παλέψει τον αποχωρισμό από τον Τάσο του, την περιορισμένη καπνιστική δραστηριότητα από σεβασμό στους μη καπνιστές, το καταναλωτικό όργιο στα μαγαζιά, το φαγητό που είναι πάντα παχυντικό, τα ρούχα που δεν είναι πουθενά small κι ένα σωρό άλλα κωμικοτραγικά στιγμιότυπα εν είδει σημειώσεων που δε χόρταινα να διαβάζω. Ένα ταξίδι ψυχής σε μια χώρα αφθονίας και ταυτόχρονα ανέχειας.

«Φωτιά στα Σαββατόπαχα» λοιπόν, να μην ξαναγυρίσουν! Μια συλλογή αστείων κειμένων που είναι γραμμένα με τον γνωστό και οικείο τρόπο του Αύγουστου Κορτώ.

The post «Φωτιά στα Σαββατόπαχα», του Αύγουστου Κορτώ, εκδ. Πατάκη appeared first on Πανος Τουρλης.

Βιβλίο Η φιλοξενούμενη 
Τίτλος πρωτοτύπου The guest
Συγγραφέας B. A. Paris
Μεταφραστής Βεατρίκη Κάντζολα-Σαμπατάκου
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Bell
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Γκέιμπριελ βρήκε ετοιμοθάνατο τον έφηβο γιο ενός φιλικού ζευγαριού και τα τελευταία του λόγια τον έχουν στοιχειώσει. Κατέθεσε ότι το παιδί πριν πεθάνει είπε ότι αγαπάει τη μητέρα του αλλά στην πραγματικότητα την κατηγορούσε για κάτι. Αυτό το μυστικό και η όλη δοκιμασία τον έχουν καταρρακώσει ψυχολογικά και η γυναίκα του, Άιρις, τον πείθει να πάνε διακοπές για να ξεχαστεί και να της μιλήσει. Όταν επιστρέφουν, βρίσκουν τη Λορ να έχει κάνει κατάληψη μετά τον χωρισμό της και προσπαθούν να προσαρμοστούν σε μια νέα πραγματικότητα, κάνοντας ταυτόχρονα προσπάθειες να μεταπείσουν τη Λορ και να μιλήσουν με έναν εξαφανισμένο Πιερ. Μέσα από τις κουβέντες τους και τις αλλαγές στις ζωές τους μαθαίνουμε για το κοινό παρελθόν των δύο ζευγαριών ενώ ταυτόχρονα μπαίνουν στο προσκήνιο νέοι γείτονες, η έγκυος Έσμι και ο είκοσι χρόνια μεγαλύτερός της Χιου, οι οποίοι φιλοξενούν τον οικογενειακό φίλο τους, Τζόζεφ, έναν άντρα που παλεύει με τον αλκοολισμό. Για να ξεχαστεί ετοιμάζει τον κήπο του νέου τους σπιτιού και σταδιακά μαθαίνουμε πώς γλύτωσε από διάφορα περίεργα ατυχήματα που, σύμφωνα με τις φήμες, οφείλονται στον αλκοολισμό του.

Ο Γκέιμπριελ έχει βυθιστεί σε σκοτεινές σκέψεις περί θανάτου και ματαιότητας και φλερτάρει με την κατάθλιψη, εγκαταλείποντας τη δουλειά του ως γιατρός και τη γυναίκα του που προσπαθεί μάταια να καταλάβει τι πραγματικά συνέβη κι έχει επηρεαστεί τόσο πολύ. Η Λορ αρχίζει να συμπεριφέρεται λες και θα ζει για πάντα μαζί τους, ανατρέπει τη ρουτίνα τους, τη διαρρύθμιση των πραγμάτων, τα πάντα. Τι πραγματικά θέλει και γιατί δεν επιστρέφει στον Πιερ έστω για να μιλήσουν; Η ιστορία εκτυλίσσεται μέσα από κινηματογραφικές σχεδόν περιγραφές και πολλούς διαλόγους, που ζωντανεύουν μεν το κείμενο αλλά δεν προσφέρουν κάποια έντονη δράση ή υψηλές ταχύτητες ανάγνωσης. Μου άρεσαν όμως οι σκιαγραφήσεις των χαρακτήρων και πώς αρχίζουν να αλλάζουν και να αλληλοεπηρεάζονται από τα γεγονότα. Από τη μια έχουμε τη Λορ και την προσκόλληση στη ζωή των φίλων της κι από την άλλη τους γείτονες με τον μυστηριώδη Τζόζεφ, οπότε αρχίζουμε να ψαχουλεύουμε τις ζωές τους για να βρούμε τυχόν κρυμμένα μυστικά. Αγάπησα ιδιαίτερα τον τρόπο με τον οποίο δόθηκε η σχέση της ενήλικης Μπεθ με τους γονείς της, Άιρις και Γκέιμπριελ, δυο ανθρώπους που έχουν από καιρό πάψει να συζητάνε μεταξύ τους, να επιθυμούν ο ένας τον άλλον, κάτι που επιβάρυνε η τραυματική εμπειρία του δεύτερου. Μόνο το παιδί τους τους ενώνει, «σαν κόλλα», με αποτέλεσμα, όταν αποφασίζει να μείνει μαζί τους για έναν χρόνο αντί να σπουδάσει, να τους ανακουφίσει σε μεγάλο βαθμό. Το ζευγάρι έχει ρίξει στους ώμους της ένα πολύ μεγάλο βάρος άθελά του, κάτι που η Μπεθ έχει καταλάβει, εξ ου και στρέφεται ακούσια στην Έσμι και τον Χιου με αφορμή τη γέννηση του μωρού τους.

Δυο ζευγάρια, μια χωρισμένη κοπέλα, μυστικά και ψέματα, σημαντικές διαχρονικές αλήθειες γύρω από τις ανθρώπινες σχέσεις και τότε εμφανίζεται το πρώτο πτώμα ενώ οι ζωές όλων εξελίσσονται μέσα από μικρές και μεγάλες αποκαλύψεις. Σε γενικές γραμμές, μια ενδιαφέρουσα ιστορία που αποκαλύπτει δολοφόνο, κίνητρα και τρόπο δράσης στο τελευταίο κεφάλαιο με στυγνό και ωμό τρόπο. Έχουμε μια μεγάλη αποκάλυψη, έχουμε μια τραγικότητα ως αφορμή των φόνων αλλά δεν έχουμε τιμωρία ή μεταμέλεια, κάτι που τονίζεται στην τελευταία σαρκαστική πρόταση του βιβλίου. Το γεγονός πως όλα αυτά διαδραματίζονται μεταξύ Παρισιού και επαρχιακής Αγγλίας και για τον λόγο αυτόν ο δολοφόνος έπρεπε να έχει τον νου του για κάθε καθυστέρηση τρένου, για ακλόνητα άλλοθι κλπ. Μου φάνηκαν πως επιβάρυναν ακόμη περισσότερο την, ίσως «τραβηγμένη», ιστορία. «Η φιλοξενούμενη» είναι ένα μυθιστόρημα που με κέρδισε κυρίως για τον σωστό χειρισμό των ανθρώπινων σχέσεων και την προσεγμένη σκιαγράφηση των χαρακτήρων.

The post «Η φιλοξενούμενη», της B. A. Paris, εκδ. Bell appeared first on Πανος Τουρλης.

Βιβλίο Το κορίτσι και η κινητή βιβλιοθήκη
Τίτλος πρωτοτύπου La nena i la biblioteca ambulant
Συγγραφέας Eulàlia Canal
Εικονογράφος Sebastia Serra
Μεταφραστής Ιωάννα Καπετάνου
Κατηγορία Παραμύθι / Αλληγορία
Εκδότης Μεταίχμιο
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Αρκούδος και ο Κάστορας έχουν μια κινητή βιβλιοθήκη γεμάτη πολλά βιβλία. Μια μέρα συναντούν μπροστά τους έναν τοίχο από τούβλα που τους εμποδίζει να συνεχίσουν κι ένα κορίτσι που θέλει να περάσει από την άλλη μεριά για να βρει τη μητέρα της. Η ιδέα τους θα φέρει μεγάλη αναστάτωση στους φρουρούς του τοίχου, θα πετύχει όμως; Θα καταφέρουν να συνεχίσουν τον δρόμο τους;

Η ιστορία είναι αρκετά ενδιαφέρουσα και η πλοκή κλιμακώνεται από σελίδα σε σελίδα. Σχεδόν από το πουθενά εμφανίζονται ο Κάστορας και ο Αρκούδος με μια κινητή βιβλιοθήκη και σταματούν μπροστά στον τοίχο. Εκεί γνωρίζουν το κορίτσι που ψάχνει τη μαμά του και αποφασίζουν να το βοηθήσουν. Όσο κρατάει η προσπάθειά τους να περάσουν τον τοίχο χωρίς να γίνουν αντιληπτοί μοιράζονται περιστατικά, ιστορίες και αναμνήσεις από τις ζωές τους, οπότε δημιουργείται ένας ισχυρός φιλικός δεσμός. Όταν όμως βγαίνουν από την άλλη μεριά τα πράγματα δυσκολεύουν αρκετά κι ένας ανέλπιστος σύμμαχος θα τους βοηθήσει. Μου άρεσε πολύ η κεντρική ιδέα του παραμυθιού και πώς εφαρμόζεται στην περιπέτεια των τριών πρωταγωνιστών: τα βιβλία έχουν δύναμη και οι λέξεις μπορούν να γκρεμίσουν τείχη και να οδηγήσουν προς την ελευθερία. Η μάθηση, το διάβασμα, η σκέψη είναι τα «όπλα» που απελευθερώνουν το μυαλό, γκρεμίζουν τα εμπόδια και απελευθερώνουν τον καθένα μας από οποιαδήποτε δεσμά.

Ο στρατιώτης, το φυλάκιο, το τρίκυκλο-βιβλιοθήκη, ακόμη και το ντύσιμο του κοριτσιού θυμίζουν εικόνες από τα στρατόπεδα συγκέντρωσης του Β΄ Παγκόσμιου πολέμου, μια αναγκαία εικαστική αναφορά ως αναγνωριστικό σημείο της δυσχέρειας που προκαλεί η φυλάκιση, η τιμωρία, ο αποκλεισμός, η βία. Ο εικονογράφος Sebastia Serra δούλεψε πολύ πάνω σε αυτές τις λεπτομέρειες και δημιούργησε στιγμιότυπα γεμάτα χαρά και φως αλλά και σασπένς. Φυσικά, λάτρεψα το όχημα του Κάστορα και του Αρκούδου, καθώς και την αρχική εικόνα όπου διαβάζουν. Επιπλέον, απόλαυσα τις εικόνες με τα βιβλία που απελευθερώνουν τα τούβλα και σκορπάνε στον αέρα, καθώς και τους διάφορους χρωματικούς τόνους του δάσους και της φύσης όπου διαδραματίζεται η ιστορία. Πρωτότυπες και δύσκολες να αποτυπωθούν τόσο όμορφα οπτικές γωνίες, υπέροχες φωτοσκιάσεις, ολοζώντανες φιγούρες συνοδεύουν με τον καλύτερο τρόπο την ιστορία και πυροδοτούν τη φαντασία των παιδιών.

Βιβλίο Το αόρατο νήμα
Τίτλος πρωτοτύπου El hilo invisible
Συγγραφέας Miriam Tirado
Εικονογράφος Marta Moreno
Μεταφραστής Δέσποινα Δρακάκη
Κατηγορία Παραμύθι
Εκδότης Μεταίχμιο
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Νούρα συζητάει με τη μαμά της για τον αφαλό της και τη ρωτάει σε τι της χρησιμεύει πλέον, αφού γεννήθηκε πια. Η μητέρα της της αποκαλύπτει πως εκεί φυλάσσεται ένα μεγάλο μυστικό: από τον αφαλό βγαίνουν αόρατα νήματα που μας συνδέουν με όσους αγαπάμε και παραμένουμε δεμένοι μαζί τους ακόμη κι αν είμαστε σε απόσταση. «…είμαι δίπλα σου κι ας μη με βλέπεις, είσαι μαζί μου κι ας μην μπορώ να σε αγγίξω»!

Με γλυκό, ευφάνταστο και ευφυή τρόπο η συγγραφέας μιλάει στους μικρούς αναγνώστες για το θαύμα της μητρότητας, για τα αισθήματα που αναπτύσσει η μητέρα προς το παιδί της πριν καν αυτό γεννηθεί: «Και πριν, όταν ακόμη δεν ήσουν στην κοιλιά μου, σε αγαπούσα ήδη, σου μιλούσα και σου έλεγα πως μπορείς να έρθεις όποτε θέλεις, πως σε περιμένουμε…Το αόρατο νήμα με έδενε ήδη μαζί σου κι ας μη σε είχα γνωρίσει ακόμη». Επειδή είναι αόρατο όμως και δεν μπορούμε να το πιάσουμε, δε σημαίνει πως δεν υπάρχει. Τόσα πράγματα είναι άυλα κι όμως γεμίζουν τη ζωή μας, όπως η αγάπη, οι οικείες μυρωδιές που δημιουργούν αναμνήσεις, τα συναισθήματα. Αυτά και άλλα υπέροχα λόγια γεμίζουν ασφάλεια, σιγουριά και αυτοπεποίθηση τη Νούρα, που πλέον δε νιώθει μοναξιά και φόβο. Έτσι παρακολουθούμε στη συνέχεια διάφορα περιστατικά από τη ζωή του κοριτσιού και πόσο απλόχερα δίνει μαθήματα ζωής στον συμμαθητή της που φοβάται μακριά από τη μαμά του, στη γιαγιά της που ξέρει πως κάποια στιγμή θα πεθάνει αλλά το αόρατο νήμα θα τις έχει για πάντα δεμένες κ. π. ά. Τι όμορφα λόγια, πόσο γλυκές στιγμές, τι υπέροχο πλάσμα η Νούρα, τι εκπληκτική γραφή!

Η εικονογράφηση της Marta Moreno αποτυπώνει μεγάλες, χορταστικές φιγούρες, γεμάτες όμως μόνο από βασικές λεπτομέρειες, οπότε δεν κουράζεται το μάτι των παιδιών. Τα νήματα είναι χιλιάδες, πολύχρωμα, προς κάθε κατεύθυνση και δημιουργούν αστείες μικροπεριπέτειες. Κοντινά πλάνα και γενικές αποτυπώσεις, ανοιχτά και χαρούμενα χρώματα, παραστατικές εικόνες που ζωντανεύουν τα καθημερινά περιστατικά στην οικογένεια της Νούρα, μια γλυκιά γιαγιά, μια όμορφη μαμά, δεν ξέρω τι να πρωτοαναφέρω! Ένα μεγάλο μπράβο στις δημιουργούς γι’ αυτό το ξεχωριστό παραμύθι.

The post «Το κορίτσι και η κινητή βιβλιοθήκη», της Eulàlia Canal & «Το αόρατο νήμα», της Miriam Tirado, εκδ. Μεταίχμιο appeared first on Πανος Τουρλης.

Βιβλίο Με τα δικά σου φτερά 
Συγγραφέας Χριστίνα Γαβρίλη
Εικονογράφος Κατερίνα Πάικου
Κατηγορία Παραμύθι / Αλληγορία
Εκδότης Memento
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Χριστίνα Γαβρίλη έγραψε ένα γλυκό παραμύθι αφιερωμένο στον αποχαιρετισμό μαμάς και παιδιού όταν το δεύτερο ανοίγει τα φτερά του για να γνωρίσει μόνο του τον κόσμο. Είτε λοιπόν ήρθε η στιγμή του πρώτου αποχωρισμού στο σχολείο είτε του μεγαλύτερου, αυτού της ενήλικης ζωής, στο βιβλίο καταγράφεται η άρρηκτη σχέση μάνας και κόρης που θα παραμείνουν για πάντα μαζί ψυχικά, ό,τι κι αν συμβεί.

Με τρυφερότητα και ειλικρίνεια, η συγγραφέας καταγράφει κάθε της συναίσθημα, φόβο, απορία, άγνοια, λάθος, αντικατοπτρίζοντας έτσι κάθε μητέρα που βλέπει το παιδί της να ανοίγει τα δικά του φτερά. Το κείμενο είναι γραμμένο σε ποιητική μορφή με ομοιοκαταληξίες και έχει τη δύναμη σε τέσσερις μόλις στίχους κάθε φορά να ζωντανεύει συναρπαστικές και ρεαλιστικές καταστάσεις που βιώνουν όσες διαβάσουν το παραμύθι αυτό. Στην αριστερή σελίδα μιλάει η μητέρα, στη δεξιά το κορίτσι της, με την πρώτη να προσπαθεί ν αφουγκραστεί τον εαυτό της, το παιδί της και τη σχέση τους, να παλεύει με το άγχος του αποχωρισμού, να χαίρεται αλλά και να φοβάται. Από σελίδα σε σελίδα η σχέση μάνας και κόρης γίνεται πιο έντονη, πιο άμεση, πιο ζεστή, με το παιδί να υποστηρίζει τη γυναίκα που την έφερε στον κόσμο, να την πειράζει με τρυφερότητα, να τη βοηθάει. -«Ποτέ δεν ήσουνα δικό μου, ήσουν αστέρι δανεικό μου». -«Το ξέρω, μου το λες συχνά! Μα άσε μου σιγά-σιγά το χέρι… Δεν είμαι πια και τόσο δα!» και «Άλλωστε, ξέρω πως θα είσαι εκεί κοντά. Αν χρειαστεί, θα σε φωνάξω δυνατά». Στο τέλος υπάρχουν σημειώματα προς τους γονείς που θα τους βοηθήσουν να αντιμετωπίσουν καλύτερα το «αντίο» και προς τους εκπαιδευτικούς.

Η εικονογράφηση της Κατερίνας Πάικου είναι «ονειρική»! Σ’ ένα υπέροχο γαλάζιο κυρίως φόντο ξεδιπλώνονται οι εικόνες του κειμένου που αποτυπώνουν με άφθαστο ρεαλισμό τα μικρά περιστατικά μεταξύ μάνας και κόρης. Φαντασία και ρεαλισμός μπλέκονται υποδειγματικά και μας ταξιδεύουν στον ψυχικό κόσμο της μητέρας και στη σχολική πραγματικότητα του παιδιού. Τα συναισθήματα της μαμάς αποτυπώνονται με υπέροχο φαντασιακό τρόπο στο πρόσωπό της (μα τι όμορφες γωνίες!) και ταυτόχρονα η ζωή της κόρης είναι γεμάτη παιχνίδια, βιβλία, αγκαλιές. Πολλές φορές μάλιστα μικρότερες εικόνες ενσωματώνονται σε μια μεγαλύτερη, δημιουργώντας ακόμη πιο ονειρικές καταστάσεις.

Βιβλίο Γελωτοασπίδες
Συγγραφέας Φιλιώ Κ. Λαζανά
Εικονογράφος Δήμητρα Παπαδημητρίου
Κατηγορία Παραμύθι
Εκδότης Memento
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Σ’ ένα πολύ όμορφο χωριό, οι κάτοικοι δε γελούσαν ποτέ. Ένα πέπλο μιζέριας και δυστυχίας το σκεπάζει, με την γκρίνια και το παράπονο να έχουν τον πρώτο λόγο στα χείλη των ανθρώπων. Ακόμη και τα παιδιά δε γελούσαν, γιατί δεν άκουσαν ποτέ αυτό τον ήχο, μάλιστα στο σχολείο μάθαιναν, εκτός από γραφή, ανάγνωση και αριθμητική, «τρόπους να γκρινιάζουν και δικαιολογίες για να κλαίγονται»! Επιπλέον, όσες φορές κάποιος γέλασε τυχαία ή αυθόρμητα, μεγάλες συμφορές βρήκαν το χωριό κι έτσι το γέλιο απαγορεύτηκε αυστηρά.

Μια μέρα τα τρία παιδιά του Σαράντου του γανωτή ακούνε από κάτι περαστικούς για το γέλιο κι αρχίζουν να ψάχνουν τι είναι, τι σημαίνει, γιατί δεν υπάρχει στις ζωές τους. Μαζί μ’ έναν ανέλπιστο σύμμαχο αναλαμβάνουν μια σημαντική αποστολή: να πάνε στη Σπηλιά του Γέλωτα και να φέρουν τις γελωτοασπίδες, αρκεί να μην κιοτέψουν, να μη μαλώσουν, να μη χωριστούν. Εμπόδια, αναποδιές, προκλήσεις, κίνδυνοι θα δυσκολέψουν αυτό το μαγικό ταξίδι και τα παιδιά πρέπει να παλέψουν με τον εαυτό τους και με τους πειρασμούς, θα καταφέρουν λοιπόν να φτάσουν ως το τέλος και να παραμείνουν ενωμένα; Ο δυνατός και αδείλιαστος Πυγμαλίωνας, η μικροσκοπική και εύθραυστη Συνετή και ο κλαψιάρης Ευτύχης, με άλλα λόγια η καρδιά, η γροθιά και η ζυγαριά, είναι γραφτό να λύσουν την κατάρα που έχει πέσει στο χωριό. Η λογική, ο δυναμισμός και ο συναισθηματισμός που εκπροσωπούν τα παιδιά της ιστορίας συναποτελούν την προσωπικότητα ενός ηγέτη, σύμφωνα με τη θεωρία του καθηγητή εφαρμοσμένης ψυχολογίας Ντικ Γουόλεν. Φυσικά δεν έχουμε όλοι αυτές τις ιδιότητες στον ίδιο βαθμό και αυτό το αποδεικνύει η ιστορία με τις ανατροπές της, τονίζοντας πως πρέπει να προσπαθήσουμε να δουλέψουμε με τον εαυτό μας ώστε να φτιάξουμε μια ισορροπημένη προσωπικότητα. Μια πολύ ενδιαφέρουσα αλληγορία για όσα μπορεί να πετύχει μια ηγετική φυσιογνωμία.

Σε γενικές γραμμές, η Φιλιώ Λαζανά έγραψε μια εκπληκτική ιστορία, γραμμένη σαν παραμύθι αλλά για μεγάλα παιδιά, γεμάτη με όλα τα συναρπαστικά γνωρίσματα του είδους: κυνήγι θησαυρού, φυλακτά, κατάρες, φανταστικοί τόποι με μαγικά ονόματα και διαχρονικές πανανθρώπινες αλήθειες. Το κείμενο είναι μια έξυπνη παραβολή για το γέλιο και πώς αυτό μικραίνει όσο μεγαλώνει ο άνθρωπος, αφού οι έγνοιες τον βαραίνουν και τον κάνουν να βουλιάζει. Το γέλιο «έχει την όψη της ευτυχίας, τα χρώματα του ουράνιου τόξου, τη ζεστασιά της αγκαλιάς και τη γλύκα του μελιού. Κι όσο για τον ήχο του, κελαρύζει με τρόπους αμέτρητους, όσες και οι ψυχές των ανθρώπων» (σελ. 31).  Πολύ όμορφες περιγραφές, απολαυστικές επεξηγήσεις και διευκρινίσεις για μερικά από τα περιστατικά της αφήγησης (πώς εδραιώθηκε η κατάρα, γιατί δεν αποκαλύπτεται το όνομα του χωριού, ποιος έφερε τώρα στο φως την ιστορία και με ποιον τρόπο, πώς ζούσε η οικογένεια των τριών παιδιών, πώς συμπεριφερόταν ο δάσκαλος κ. π. ά.), πλούσιο λεξιλόγιο, ενδιαφέρουσες παρομοιώσεις, τρυφερά καλολογικά στοιχεία, άφθονα μικρά περιστατικά που πλαισιώνουν ταιριαστά την κεντρική ιδέα, όλα αυτά δημιουργούν ένα κράμα φανταστικής ιστορίας και αυθεντικών λαογραφικών παραδόσεων.

Η εικονογράφηση της Δήμητρας Παπαδημητρίου είναι ταιριαστή με το περιεχόμενο του κειμένου και ζωντανεύει με ενάργεια, αδρές γραμμές, υπέροχα χρώματα και καλοδουλεμένη μίξη ρεαλισμού με φαντασία ένα συναρπαστικό και γεμάτο νοήματα κείμενο. Χρησιμοποιεί ποικίλα χρώματα ταιριαστά με το σημείο που κειμένου που αναπαριστά, δημιουργεί εικόνες-πίνακες γεμάτους ομορφιά και στήνει ένα παραμυθένιο και ταυτόχρονα ρεαλιστικό τοπίο.

The post «Με τα δικά σου φτερά», της Χριστίνας Γαβρίλη & «Γελωτοασπίδες», της Φιλιώς Κ. Λαζανά, εκδ. Memento appeared first on Πανος Τουρλης.

Βιβλίο Πριν κρυώσει ο καφές
Τίτλος πρωτοτύπου Coffee ga samenai uchini
Συγγραφέας Toshikazu Kawaguchi 
Μεταφραστής Βάσια Τζανακάρη
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Κλειδάριθμος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το μυθιστόρημα του Toshikazu Kawaguchi ήταν μια πραγματική έκπληξη. Ατμοσφαιρικό, υποβλητικό, φαντασιακό και ταυτόχρονα ρεαλιστικό, ανθρώπινο, συγκινητικό, τρυφερό μα και σκληρό, με κέρδισε από την πρώτη στιγμή. Αν και δε μου αρέσουν πολύ τα βιβλία με «υπερφυσικό» περιεχόμενο, αυτό με κέρδισε από την πρώτη στιγμή λόγω της αφηγηματικής του δεινότητας και για την άκρως ανθρωποκεντρική ιδέα του: πώς μπορεί κάποιος να διορθώσει τα λάθη του, να μάθει κάτι που δεν πρόλαβε, να δει κάποιον που δε γνώρισε; Ρεαλιστική γραφή, στακάτοι διάλογοι και μια υποβλητική ατμόσφαιρα ζωντανεύουν πολλές και διαφορετικές αξέχαστες ιστορίες. Ο συγγραφέας περιγράφει πολύ καλά τη μεταφορά στο παρελθόν και μου άρεσε που οι χαρακτήρες θα γυρίσουν στο χτες για να διορθώσουν τα γεγονότα, πάντα όμως θα συμβεί κάτι που θα δώσει στον καθένα τους μια διαφορετική οπτική γωνία, θα ανατρέψει την αρχική εικόνα και θα τους οδηγήσει σε άλλα μονοπάτια. Επίσης, ξετυλίγονται με διαφορετικό τρόπο οι ιστορίες, δεν έχουμε δηλαδή ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο (αφήγηση στο παρόν ή στο σύντομο παρελθόν, εντοπισμός του προβλήματος, επιστροφή στο χτες) αλλά ποικίλα κέντρα βάρους ή διαφορετικές αφορμές για ταξίδι στον χρόνο ενώ ταυτόχρονα ξετυλίγονται οι ζωές και των ιδιοκτητών του καφέ. Όλα αυτά δημιουργούν ένα γοητευτικό αρραγές σύνολο με πολλά κι ενδιαφέροντα πρόσωπα και ποικίλα συναισθήματα.

Η Φουμίκο Κιοκάουα ζει μόνο για τη δουλειά της αλλά έχει κάνει και σχέσεις, απλώς δεν την ενδιέφεραν όσο η εργασία της, ώσπου γνώρισε τον Γκόρο Κατάντα, τον άντρα που ύστερα από τρία χρόνια τη χώρισε χωρίς εξήγηση κι έφυγε για την Αμερική. Η Φουμίκο θέλει να του φωνάξει «μην πας» αλλά την έπιασε ο εγωισμός της. Μαθαίνουμε πώς γνωρίστηκαν, πώς ήταν η καθημερινότητά τους και πώς χτίστηκε η σχέση τους, η οποία έληξε αδικαιολόγητα και μονομερώς στο γνωστό υπόγειο καφέ, έναν χώρο τόσο μικρό που με εννιά πελάτες γέμιζε, με τοίχους σε χρώμα σέπιας, με τρία ρολόγια να δείχνουν διαφορετική ώρα. «Ήταν μέρος για ύποπτες δουλειές», σκέφτηκε η Φουμίκο μόλις μπήκαν. Ένα καφέ που το συνοδεύει η φήμη ότι μπορεί να σε ταξιδέψει στο παρελθόν, κάτι που της γεννά την ελπίδα να γυρίσει σ’ εκείνη τη στιγμή και να προσπαθήσει να εκφράσει όσα πραγματικά νιώθει γι’ αυτόν τον άντρα. Εφόσον όμως δε θ’ αλλάξει το παρόν, έχει νόημα να το κάνει;

Στο καφέ αυτό θα συναντήσουμε καθημερινά και τον Φουσάγκι που του αρέσει να διαβάζει στη δική του γωνία το περιοδικό του. Έχει αλτσχάιμερ και αυτό επηρεάζει τη σχέση του με τη γυναίκα του, τη νοσοκόμα Κοτάκι. Τι της έγραψε ο Φουσάγκι λίγες μέρες αφού άρχισαν τα πρώτα συμπτώματα της νόσου και τι απέγινε το γράμμα; Γιατί θέλει να γυρίσει η Κοτάκι στο παρελθόν και να το διαβάσει; Μια συγκλονιστική ιστορία που με έκανε να δακρύσω με τον αγώνα που δίνει η Κοτάκι όσο οι αναμνήσεις του άντρα της μαζί της χάνονται. Ένας άλλος μόνιμος θαμώνας είναι η Γιάεκο Χιράι, ιδιοκτήτρια σνακ μπαρ, η οποία έχει το φυσικό χάρισμα να λέει οτιδήποτε και να τη γλυτώνει. Της αρέσει να φορά φανταχτερά ρούχα και δε δίνει δεκάρα για τη γνώμη των άλλων. Αποφεύγει επισταμένως την αδελφή της, Κούμι Χιράι, η οποία έρχεται τακτικά στο Τόκιο για να τη βρει και να μιλήσουν. Η Κούμι χωρίς να το θέλει υπήρξε από την αρχή μια δεύτερη μάνα για την αδελφή της και στη συνέχεια φορτώθηκε τις ευθύνες της οικογενειακής επιχείρησης ώστε να είναι αρεστή στους γονείς της. Τι συνέβη λοιπόν και αποζητά τη Γιάεκο, η οποία έχει κόψει οριστικά και αμετάκλητα τους οικογενειακούς δεσμούς; Γιατί πρέπει τελικά η Γιάεκο να γυρίσει στο παρελθόν;

Τέλος, η Κέι Τοκίτα, από τη φύση της ανέμελος άνθρωπος, πάντα ευχάριστη, ποτέ επιφυλακτική, άνετη ακόμα και με τους δύσκολους πελάτες, έχει πρόβλημα με την καρδιά της. Έρχεται όμως η στιγμή που μένει έγκυος αλλά υπάρχει κίνδυνος, αν γεννήσει, να μη ζήσουν και οι δύο: «Δεν ξέρω τι να κάνω. Θέλω το παιδί μου να είναι ευτυχισμένο. Πώς γίνεται μια τόσο απλή ευχή να είναι τόσο αδιανόητα τρομακτική»; (σελ. 216). Και ο σύζυγος: «…είχε πει στην Κέι ότι ήταν αντίθετος αλλά μέχρι εκεί είχε φτάσει. Δεν μπορούσε να της πει ούτε «μην το κάνεις» ούτε «θέλω να το κάνεις». Δεν μπορούσε να διαλέξει ανάμεσα στην Κέι και το μωρό» (σελ. 213). Η Κέι αποφασίζει λοιπόν να ταξιδέψει στο μέλλον κι αυτό θα την αλλάξει απρόσμενα και βαθύτερα.

«Πριν κρυώσει ο καφές» πρέπει να γυρίσεις στο παρόν, τονίζει η σερβιτόρα Κάζου Τοκίτα, μια γυναίκα που περνάει απαρατήρητη αλλά θέτει τους όρους των επισκεπτών. Τι μπορείς λοιπόν να δεις, να βιώσεις, να ζήσεις, να πεις σε τόσο λίγο χρονικό διάστημα; Ειδικά όταν ο δεύτερος κανόνας είναι εξίσου απαράβατος: «Ακόμη και να γυρίσεις στο παρελθόν, όσο κι αν προσπαθήσεις, το παρόν δεν θα αλλάξει»; Τι θα συμβεί σε περίπτωση που ξεχαστείς; Ποια είναι η μυστηριώδης γυναίκα που κάθεται στην επίμαχη καρέκλα και πώς μπορείς να τη σηκώσεις για να πάρεις τη θέση της; Μικρές ανθρώπινες και καθημερινές ιστορίες δημιουργούν ένα συναρπαστικό μωσαϊκό χαρακτήρων και αφηγήσεων με ποικίλη θεματολογία και συναισθήματα. Άνθρωποι που δίστασαν, που μετάνιωσαν, που δεν ξέρουν πρέπει να προλάβουν πριν κρυώσει ο καφές να γυρίσουν στο χτες και να επιστρέψουν στο σήμερα. Πώς θα επηρεαστούν, τι θα κάνουν, πόσο θα τους ικανοποιήσει μια τέτοια επιλογή; Δεν μπορούμε να αλλάξουμε το παρελθόν αλλά το μέλλον είναι στο χέρι μας. Άλλωστε: «…ό,τι δυσκολίες κι αν αντιμετωπίζουν οι άνθρωποι, πάντα θα έχουν τη δύναμη να τις ξεπεράσουν. Απλώς πρέπει να το λέει η καρδιά τους» (σελ. 247). Δυνατό, ανατρεπτικό και πρωτότυπο μυθιστόρημα που με κράτησε ως το τέλος.

The post «Πριν κρυώσει ο καφές», του Toshikazu Kawaguchi, εκδ. Κλειδάριθμος appeared first on Πανος Τουρλης.

Βιβλίο Αχαρτογράφητα νερά 
Συγγραφέας Άννα Γαλανού
Κατηγορία Ρομαντικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Άννα Γαλανού καταγράφει την ιστορία της Ειρήνης Μπαλτά-Νανούρη, μιας γυναίκας που παγιδεύεται επί είκοσι χρόνια σ’ έναν γάμο παραμυθένιο, γεμάτο πλούτη και οικονομική άνεση. Ο άντρας της αδιαφορεί για τα αισθήματα και τις επιθυμίες της, γίνεται βίαιος στον έρωτα, την αγνοεί. Τρία παιδιά αποκτούν μαζί και τελικά ο κόμπος φτάνει στο χτένι όταν η μοίρα φέρνει στη ζωή της Ειρήνης ένα δίλημμα. Η συγγραφέας δεν έγραψε ένα απλό ρομαντικό μυθιστόρημα με μια γυναίκα που παγιδεύτηκε σ’ έναν γάμο και γνωρίζει κάποιον που ονειρεύεται να τη σώσει. Αντίθετα, γυρίζει και πάλι, όπως σ’ όλα της τα βιβλία, την πλάτη στις ευκολίες και στα κλισέ και δημιουργεί μια ολοκληρωμένη ενδιαφέρουσα προσωπικότητα που δε διστάζει να παραδεχτεί τα λάθη της.

Το κείμενο έχει να κάνει με τη διεισδυτική μα καθόλου κουραστική σκιαγράφηση μιας γυναίκας που δεν κρύβει τίποτα στην πρωτοπρόσωπη αφήγησή της και με αυτά που βιώνει φωτογραφίζονται όλες οι γυναίκες που δυστυχώς βρίσκονται και θα βρεθούν στη θέση της. Μπορεί κάποια στιγμή στην ιστορία να έρχεται κάτι αναμενόμενο, αυτό όμως είναι η αφορμή για να αποδυθούμε σε αγώνα δρόμου, επίδειξη ισχύος και παιχνίδι γάτας με ποντικιού. Όσα δεν ήξερε η Ειρήνη αρχίζουν να βγαίνουν στο φως και η ευμάρεια, το κύρος, η δύναμη του εταιρικού κολοσσού του άντρα της αρχίζουν να μπάζουν νερά, με αποτέλεσμα όλοι πλέον οι χαρακτήρες να έρχονται αντιμέτωποι με γεγονότα που δεν μπορούν να ελέγξουν. Η πρωτοπρόσωπη αφήγηση επιτρέπει στην Ειρήνη να μιλήσει με ειλικρίνεια, να καταθέσει σκέψεις και προβληματισμούς, να κάνει συγκρίσεις, να παρατηρήσει και να σχολιάσει, να παραδεχτεί τα λάθη της («Δεκαέξι χρονών ήμουν. Ούτε την πείρα είχα, αλλά ούτε και το σθένος να πάω κόντρα σε όλους και σε όλα»), ακόμη και να ανοιχτεί στον αναγνώστη: «…αυτό το κεφάλαιο με πονάει πολύ και αρνούμαι προς το παρόν να συνεχίσω».

Βήμα προς βήμα ανατέμνεται με χειρουργική ακρίβεια η ζωή της πρωταγωνίστριας, καταγράφονται οι σχέσεις της με τους γονείς της και τον θείο της, το προξενιό,  η σκληρή και μοναχική καθημερινότητά της, πώς απέκτησε τα παιδιά της και πώς τα μεγάλωσε και πολλά άλλα. Όσα ζει από μέρα σε μέρα την αλλάζουν και την επηρεάζουν: «…έγινα τελείως διαφορετική απ’ ό,τι ήμουν πριν. Υπήρχαν στιγμές, και μάλιστα πολλές, που κι εγώ η ίδια δεν αναγνώριζα τον εαυτό μου», παραδέχεται. Από υπάκουη και ασήμαντη κόρη μεταμορφώνεται σε κυρία Νανούρη, παραμένει όμως εσωστρεφής, χωρίς φίλες, με ελάχιστες και τυπικές επαφές με γονείς και αδελφό. Η Ειρήνη αντιδρά, όπως είναι φυσικό, αφού δεν καταλαβαίνει γιατί μπλέκει με έναν άντρα μεγαλύτερό της κατά την υπόδειξη της οικογένειάς της. Ένα κοριτσάκι είναι, που δεν έχει ιδέα από σχέσεις και άντρες, παρά μόνο ό,τι διάβασε σε περιοδικά ή είδε στην τηλεόραση. Τελικά, η πρώτη της ερωτική φορά την τραυματίζει σωματικά και ψυχικά («Δεν είμαι βίαιος άνθρωπος εγώ, απλώς σε ήθελα πολύ», δικαιολογείται ο σύζυγος και ακόμη χειρότερα «με εξιτάρει που αντιδράς σαν αγριοκάτσικο») ενώ στη συνέχεια «δεν ένιωθα και τίποτα το συγκλονιστικό», παραδέχεται κι εκείνη. Έτσι όμως γίνεται κάθε φορά, με αποτέλεσμα η ίδια να τρομάζει που δε νιώθει τίποτα για τον άντρα της, δεν της λείπει όταν ταξιδεύει ή ξενυχτάει μακριά της, δεν τον αποζητάει, ούτε καν τον ζηλεύει: «…μετά το σεξ ακολουθούσε μια ευθεία γραμμή. Ένα τέλμα». Φόβος, ανασφάλεια, έλλειψη εμπειρίας τη ρίχνουν στον βυθό κι αφήνει τις μέρες να διαδέχονται η μία την άλλη ομοιόμορφα.

Όταν έρχονται τα παιδιά στη ζωή της, η πεισματάρα Δέσποινα, ο ευαίσθητος Σωκράτης και ο αδιάφορος Πάνος, τα πράγματα δε γίνονται καλύτερα, ειδικά όταν φτάνει η μοιραία στιγμή που θα τους θέσει όλους προ των ευθυνών τους. Προς τιμήν της η συγγραφέας αποφεύγει τα παιδικά τους χρόνια και καταγράφει τις πιο σημαντικές στιγμές από την εφηβεία τους. Βλέπουμε τις προστριβές μεταξύ τους λόγω της ηλικίας όσο η Ειρήνη συνεχίζει να μαραζώνει στο χρυσό κλουβί της, αναπολώντας τώρα πόσο γρήγορα και όμορφα πέρασαν τα χρόνια μαζί τους. Όπως είναι αναμενόμενο, σύντομα θα τα αποχωριστεί για τις σπουδές τους στο εξωτερικό κι όποτε αυτό συμβεί τη φοβίζει η ερημιά της ψυχής της. Ακόμη και με τα παιδιά που απέκτησε, ακόμη και που εκπαίδευσε τον εαυτό της να συμπεριφέρεται σαν αστή, καλοαναθρεμμένη κυρία, μέσα της παρέμενε ένα κορίτσι με τρελά όνειρα.

Ποιος είναι λοιπόν ο Περικλής Νανούρης που μεταμόρφωσε ένα όμορφο κορίτσι με όνειρα σε άβουλο, υποχείριο πλάσμα; Σπούδασε οικονομικά και μέσα σε πέντε χρόνια απογείωσε την εταιρεία υποδημάτων του πατέρα του. Ηγέτης πλέον ενός σημαντικού ομίλου, με πολλά ταξίδια στο εξωτερικό και μεγάλη περιουσία, δημιουργεί εχθρούς και εκτινάσσει το χρηματιστήριο. Σε προσωπικό επίπεδο είναι ερωτομανής και χωρίς σεβασμό προς το άλλο φύλο: «Οι γυναίκες θέλουν λεφτά και σεξ, μ’ αυτά λύνουν όλα τα προβλήματά τους». Γιατί λοιπόν παντρεύτηκε την Ειρήνη; Έξυπνος επιχειρηματίας, ξέρει από τακτικές, αγνοεί τις φήμες ότι είναι μπλεγμένος σε διάφορα, εξ ου και η δυσθεώρητη επιτυχία του ομίλου του, να όμως που έρχεται η στιγμή και τα πάντα θα βγουν στο φως. Στο σημείο μηδέν λοιπόν βλέπουμε πώς μεταμορφώνεται ένας κακός, αριβίστας, αδιάφορος άντρας σε θηρευτή και παίχτη χωρίς δισταγμούς, οπότε τα πάντα θα διαλυθούν γύρω του, έχει όμως ρόλο σε αυτό η γυναίκα του;

Οι γονείς της Ειρήνης πίνουν νερό στο όνομα του γαμπρού, με τη μάνα να είναι μια υποταγμένη γυναίκα που διαιωνίζει το πρότυπο της υπακοής στον σύζυγο: «… βασίλισσα θα σ’ έχει. Άσε λοιπόν τα κλάματα και τα πείσματα και κοίτα να τον συνηθίσεις, γιατί αυτός θα είναι ο άνδρας σου. Πάει και τελείωσε»! (σελ. 16). Άνθρωποι που επηρεάστηκαν από τα χρήματα, μιας και δύσκολα τα έφερναν βόλτα (την κόρη τους την έντυναν με μεταποιημένα φορέματα της μητέρας), ψευτοπουριτανοί και θρησκόληπτοι από τη μια, παζάρεψαν χωρίς ενδοιασμό την κόρη όταν είδαν τον γαμπρό-λαχείο από την άλλη. Ακόμη κι όταν το παιδί τους τους εκμυστηρεύτηκε κάποια πράγματα, την πρόγκηξαν: «Έκανε ένα λάθος ο Περικλής, νέος είναι, συγχώρεσέ τον»! Πόσο άσχημο είναι να μη βρίσκεις αποκούμπι ούτε στην ίδια σου τη μάνα, που νομίζει ότι ξέρει καλύτερα από σένα: «-Βασανίζομαι, δεν το βλέπεις; Θέλεις να πεθάνω; -Άνδρας σου είναι… Σ’ αγαπά και νοιάζεται για σένα. Εσύ μόνο δόξα τω Θεώ πρέπει να λες, δεν ξέρεις πόσο τυχερό κορίτσι είσαι» (σελ. 103). Η οικογένεια αυτή όμως είχε τους δικούς της λόγους να εγκρίνει τον «γάμο» και το βάρος της αποκάλυψης είναι αβάσταχτο, χωρίς όμως αυτό να αλαφρώνει τον άσχημο ρόλο που έπαιξαν στη ζωή του κοριτσιού τους. Μέσα από τη σχέση μάνας-κόρης εξυψώνεται μια κραυγή για τη διαιώνιση πεπερασμένων και επικίνδυνων για την ψυχική υγεία μιας γυναίκας αντιλήψεων, σε μια προσπάθεια να σπάσει αυτή η αλυσίδα.

«Κολυμπώ σε μια θάλασσα χωρίς ορίζοντα…σε αχαρτογράφητα νερά… ακυβέρνητη»! διαπιστώνει η ηρωίδα του νέου μυθιστορήματος της Άννας Γαλανού, θα βρεθεί όμως κάποιος να την ακούσει, να τη δει, να την αγαπήσει; Κι αν ναι, με τι συνέπειες; Πόσο άσχημο είναι για μια γυναίκα να υποκύπτει στον σύζυγο, να μην έχει προσωπική ζωή, ενδιαφέροντα, ταυτότητα και πώς μπορεί να αλλάξει αυτό; Πώς μπορεί να εισχωρήσει ο ανατρεπτικός έρωτας σ’ ένα περίκλειστο χρυσό κλουβί και να δώσει στην Ειρήνη το κίνητρο που χρειάζεται για να σταθεί στα πόδια της; Αυτά και άλλα ερωτήματα απαντώνται σε ένα μυθιστόρημα γεμάτο ρεαλισμό και ποικίλα συναισθήματα.

The post «Αχαρτογράφητα νερά», της Άννας Γαλανού, εκδ. Διόπτρα appeared first on Πανος Τουρλης.

Βιβλίο Πέτα το στη θάλασσα 
Συγγραφέας Σάκης Σερέφας 
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μεταίχμιο
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο συγγραφέας, αντί να γράψει την ιστορία από την αρχή ως το τέλος, συστήνοντάς μας τα πρόσωπα και καταγράφοντας τα αίτια και τις συνέπειες της δολοφονίας, προτίμησε να κάνει ένα πείραμα. Διάλεξε να περιγράψει τις προσωπικότητες, τα ενδιαφέροντα, το υπόβαθρο και την ψυχοσύνθεση των ανθρώπων που συναναστράφηκαν με τη μητέρα λίγο πριν ρίξει το βρέφος στη θάλασσα κι ανάμεσα σε αυτές τις αφηγήσεις τοποθετεί αποσπάσματα εφημερίδων, εκτεταμένες εγκυκλοπαιδικές αναφορές στις μεθόδους ταρίχευσης και στα στάδια πνιγμού (κι όλα αυτά με σχεδιαγράμματα), ακόμη και στα αίτια βύθισης του υποβρυχίου «Θρέσερ», σεναριακές οδηγίες για ταινία, ρεπορτάζ για την επίσκεψη Παύλου και Φρειδερίκης στη Θεσσαλονίκη και για τη δολοφονία του Γρηγόρη Λαμπράκη κ. π. ά.

Η καθαυτή δράση προχωράει μέσα από τη ματιά του διοικητή της αστυνομίας Φρυδά και της ρεπόρτερ σε εφημερίδα Ελένη, οπότε στα δικά τους κεφάλαια έχουμε πρωτοπρόσωπη αφήγηση, μόνο που μας παραθέτουν, εκτός από τις δικές τους απόψεις πάνω στην υπόθεση και τα βήματα που ακολουθούν για την επίλυσή της (κυρίως ο πρώτος), τις μαρτυρίες των ανθρώπων που ρωτούν τα όσα ξέρουν, πάλι σε πρώτο πρόσωπο, χωρίς σαφή ένδειξη από την αρχή για το ποιος μιλάει. Το αποτέλεσμα είναι ένα κείμενο-συρραφή σκηνών και διαφορετικών στυλ γραφής που θέλει προσοχή κατά την ανάγνωση ώστε να καταλάβουμε τι συμβαίνει στην ιστορία. Μικρά και μεγάλα κεφάλαια, εναλλαγές περιστατικών και οπτικών γωνιών από πρόσωπα που αργούμε να καταλάβουμε τι ρόλο παίζουν (μερικά δεν παίζουν, είναι απλώς άνθρωποι που περνάνε από τη ζωή της βρεφοκτόνου τη στιγμή που κάπου περπατάει, κάθεται ή περιμένει) με μπέρδεψαν αρκετά και δε με άφησαν να απολαύσω την ιστορία.

Από την άλλη όμως, αν τα δει κανείς όλα αυτά ξέχωρα και χωρίς την προσδοκία για ενιαία και ολοκληρωμένη αφήγηση, μπορεί να εντοπίσει ψήγματα καλής γραφής, να συγκλονιστεί από περιστατικά, όπως τις μούμιες από νεογνά που βρίσκανε στις σοφίτες των σπιτιών όταν τα γκρέμιζαν για αντιπαροχή (παιδιά υπηρετριών, ανεπιθύμητα κατά το πλείστον), να δακρύσει όταν στο προσκήνιο βγαίνει το ίδιο το βρέφος, πώς κινείται στον κόρφο της μάνας του, τι κινήσεις κάνει, αν κλαίει, χασμουριέται ή γελάει και πάνω απ’ όλα να λυγίσει με την αφανή ηρωίδα, τη Μάρθα που δουλεύει στο βρεφοκομείο όπου γίνονται παράνομες υιοθεσίες και τελικά η δικαιοσύνη θα το κλείσει. Θέλουν αντοχή οι περιγραφές του τρόπου επιλογής για παράνομη υιοθεσία των μωρών στο βρεφοκομείο και τα άπειρα παραδείγματα εγκαταλειμμένων βρεφών που τα άφηναν απελπισμένοι γονείς έκθετα στο ίδρυμα.

Με χειρουργική ακρίβεια δίνονται οι ονοματοδοσίες, τα κριτήρια επιλογής, ο τρόπος που δρούσε το κύκλωμα, οι «γονείς» που τ’ αγόραζαν με κλειστά μάτια ή, αν δεν τους άρεσαν, τα επέστρεφαν κλπ. Ένα παιδί το παράτησαν τυλιγμένο σε φύλλα της «Καθημερινής», ένα άλλο μ’ ένα χαρτί από σχολικό τετράδιο, όπου μπροστά έγραφε «Είναι αβάφτιστο τελείως απροστάτευτο η μαμά στο νοσοκομείο με αιμορραγία άλλα τρία παιδιά ο άντρας φευγάτος» κι από πίσω είχε την παρατήρηση της δασκάλας «γράφε αργά και καθαρά»! Μια γυναίκα ούρλιαζε ότι θέλει να περάσει τα Χριστούγεννα ντε και σώνει με παιδί κι ένας άλλος επέστρεψε μετά από καιρό το δικό του να πάρει άλλο γιατί του βγήκε «μόγγολο», όπως φώναζε! Η Μάρθα που τα αφηγείται όλα τούτα είναι μια λαϊκή, αγράμματη γυναίκα, με αποτέλεσμα οι εκφράσεις της, το λεξιλόγιο και οι απόψεις της να προσφέρουν ακόμη μεγαλύτερη συγκίνηση γιατί δεν είναι φτιαχτά και επιτηδευμένα αλλά αυθόρμητα, τρυφερά, συγκινητικά, όπως όταν αντίκρισε τη μάνα που έφερε στο ίδρυμα το παιδί της αλλά το βρήκαν μη υγιές: «…πήγαινε να το ζήσεις όπως μπορείς, μόνο μαζί να είστε…μη χάνεις το κουράγιο σου»! Χιλιάδες περιπτώσεις: «Άνθρωποι κι ανθρωπόπουλοι…καθένας με τη φτιαξιά του κι ως εκεί που αντέχει». Εξίσου σπαρακτικές είναι και οι σκηνές των υιοθεσιών από τις παιδουπόλεις της Φρειδερίκης και της μπίζνας στο Τέξας που «γέμισε Ελληνόπουλα», εξήντα ψυχούλες μέσα σε τέσσερα χρόνια δόθηκαν από το ίδρυμα!

Το «Πέτα το στη θάλασσα» είναι μια πολυπρισματικά δοσμένη αφήγηση για τον θάνατο ενός βρέφους «από μάνας χέρια που δεν είχε να το αφήσει σε άλλα χέρια». Ντανταϊστικές φράσεις, σουρεαλιστικές αφηγηματικές και θεματικές επιλογές, παράδοξες συνδέσεις μεταξύ ετερόκλητων προσώπων με αφορμή μια εικόνα ή ένα αντικείμενο που μας συνδέει με μια άλλη ιστορία-δορυφόρο δημιουργούν ένα προκλητικό αναγνωστικά «κουβάρι» μέσα στο οποίο προσπαθούσα να βρω την καθαυτή ιστορία, να παρακολουθήσω την κυρίως δράση, να δω πώς και γιατί πνίγηκε το βρέφος και πώς βγήκαν στην επιφάνεια κυκλώματα και παρανομίες. Μια σειρά καθημερινών γεγονότων τυλίγουν τη σκληρή ιστορία που μ’ έκανε πολλές φορές να κλάψω, σε σημεία όπως αυτό: «…όταν γεννιέται ένα παιδί, δεν γεννιέται μόνο το παιδί, γεννιέται και η μάνα μαζί του. Κι όταν πεθαίνει το παιδί πρώτο, πριν από τη μάνα, πεθαίνει κι αυτό που γεννήθηκε τότε μέσα στη μάνα. Δύο είναι οι κάσες, όχι μία…» (σελ. 155). Μια διαφορετικά δοσμένη πλοκή γύρω από τα κυκλώματα παράνομων υιοθεσιών τη δεκαετία του 1960 που ξεσκεπάζεται με αφορμή τον πνιγμό ενός βρέφους από μια μητέρα που δε βρήκε τη βοήθεια που χρειαζόταν απελπισμένα.

The post «Πέτα το στη θάλασσα», του Σάκη Σερέφα, εκδ. Μεταίχμιο appeared first on Πανος Τουρλης.

Βιβλίο Καλό, κακό κορίτσι 
Τίτλος πρωτοτύπου Good bad girl
Συγγραφέας Alice Feeney
Μεταφραστής Κλαίρη Θεοδώρου
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Bell
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

«Λένε πως τίποτα δε συγκρίνεται με την αγάπη μιας μητέρας. Αν το ψάξεις όμως, θα ανακαλύψεις πως τίποτα δε συγκρίνεται με το μίσος μιας κόρης»! Έτσι ξεκινάει ένα από τα πιο συναρπαστικά μυθιστορήματα της Alice Feeney που είναι αφιερωμένο στη μητρότητα, στις σχέσεις μάνας και κόρης, στην τοξικότητα των οικογενειακών σχέσεων και στην εγκατάλειψη των γεροντότερων από τα παιδιά τους όταν κοντεύουν στη δύση της ζωής τους. Η συγγραφέας αφιερώνει κάθε κεφάλαιο σε διαφορετικό χαρακτήρα που ζει αναπάντεχες εξελίξεις, μόνο που όλες του οι πλευρές φωτίζονται σταδιακά, με αποτέλεσμα να γνωρίζουμε την κάθε μία ηρωίδα του βιβλίου αλλιώς και αλλιώς να καταλήγουμε ενώ την ίδια στιγμή και οι τέσσερις μπλέκονται σε αυτό το παράδοξο γαϊτανάκι με αναπάντεχο και απρόσμενο τρόπο!

Είκοσι χρόνια πριν, μια γυναίκα πηγαίνει στο σουπερμάρκετ με ένα μωρό στο καροτσάκι του. Είχε πείσει τον εαυτό της πως τα πράγματα θα ήταν διαφορετικά όταν θα γινόταν μαμά αλλά έκανε λάθη τελικά και δεν κράτησε την υπόσχεσή της να κάνει το παιδί της να νιώθει πάντα πως το αγαπά. «Από τη μέρα που γεννήθηκε, το να κάνω, να βρίσκω και να γίνομαι ό,τι χρειάζεται έχουν γίνει η αποστολή μου», σκέφτεται. «Το να είσαι μητέρα είναι ένα παράξενο μείγμα αγάπης, μίσους και ενοχής», παραδέχεται. Μεγαλώνει μόνη το παιδί της έχοντας ξεχάσει όνειρα, φιλοδοξίες, την ίδια της τη ζωή. Όταν γυρίζει για λίγο την πλάτη της βρίσκει το καροτσάκι του μωρού άδειο. Ποιος το απήγαγε και γιατί; Πώς συνδέεται αυτό το περιστατικό με τις γυναίκες του μυθιστορήματος;

Η Φράνκι Φλέτσερ εργάζεται ως επικεφαλής βιβλιοθηκάριος στις φυλακές Κρόσροουντς. Δεν εμπιστεύεται τους ανθρώπους, κάτι που της τόνιζε και η μητέρα της: «Ο κόσμος είναι γεμάτος από ανθρώπους που είναι καλοί στο να είναι κακοί, καθώς και από ανθρώπους που είναι κακοί στο να είναι καλοί» (σελ. 17). «Μερικές φορές, όμως, οι καλοί άνθρωποι κάνουν κακές πράξεις γιατί δεν μπορούν να κάνουν διαφορετικά». Πάντα θεωρούσε τον εαυτό της ως ένα καλό κακό κορίτσι και προτιμά πράγματα που κάνουν τα τοιχώματα του κόσμου της πιο συμπαγή. Υψώνει φανταστικούς τοίχους για να κρατήσει τους πάντες απ’ έξω και καταφέρνει να διαχειριστεί την άσχημη ζωή της, βρίσκοντας τρόπο να βγάλει κάτι θετικό απ’ αυτήν. Η δουλειά της την κρατάει λογική, αν και πλέον ετοιμάζεται να κάνει κάτι φρικτό. Πάντα ήταν γεμάτη αγάπη για τα βιβλία, γιατί σε αυτά κρυβόταν όποτε η πραγματική της ζωή γινόταν αφόρητη: «Ένα καλό βιβλίο μπορεί να γίνει το φως στο σκοτάδι. Ένα καλό βιβλίο μπορεί να θεραπεύσει τη μοναξιά, να αλλάξει μυαλά ή ακόμα και να αλλάξει τον κόσμο. Ένα καλό βιβλίο είναι η απόλυτη μαγεία» (σελ. 35). Μεγάλωσε μόνη της την κόρη της κι έκανε τα πάντα για να την προστατεύσει από την αλήθεια, μιας και δεν είχε άλλη επιλογή, μόνο που αυτό της κόστισε τα πάντα κι έτσι το παιδί της έφυγε από κοντά της λόγω των ψεμάτων που ανακάλυψε. Η κόρη της χάθηκε όταν ήταν έφηβη και η Φράνκι ξέρει το γιατί οπότε τώρα, που έχει στερέψει από επιλογές, χτυπά εκεί που της έχουν στερήσει πράγματα, γιατί κάποιος πρέπει να πληρώσει για όσα έχει χάσει. «Το μόνο καλό πράγμα στο να χάνεις τα πάντα είναι η ελευθερία που προκύπτει έπειτα, όταν δεν έχεις πια τίποτα να χάσεις» (σελ. 20). Μόνο που μια γνωριμία θα της ανατρέψει τα σχέδια, θα της δώσει έναν λόγο να ελπίζει κι ένα κίνητρο για να συνεχίσει, μιας και ίσως υπάρχει τελικά τρόπος να πάρει πίσω το κοριτσάκι της.

Η ογδοντάχρονη Ίντιθ Κένεντι, συνταξιούχος μυστική επιθεωρήτρια σε καταστήματα, εξαπατήθηκε από την κόρη της και υπέγραψε κάποια χαρτιά, με αποτέλεσμα να χάσει το σπίτι της και να κλειστεί χωρίς τη συναίνεσή της σε γηροκομείο. Έντρομη, διαπιστώνει πως πλέον «το καλό της κοριτσάκι μεγάλωσε και έγινε κακό»! Κάποτε η Ίντιθ έπαιρνε τις δύσκολες αποφάσεις και για τις δυο τους, τώρα όμως οι ρόλοι άλλαξαν και κανείς δεν κάνει αυτό που εκείνη θέλει, κανείς δεν την ακούει. Ξέρει όμως κατά βάθος τι έκανε για ν’ αξίζει ένα τόσο αχάριστο, κακεντρεχές και εγωιστικό παιδί. Από την άλλη, η κόρη της, Κλίο, δεν μπορεί να πληρώσει πλέον τα έξοδα της διαμονής και το γηροκομείο την απειλεί με έξωση της μητέρας της. Να όμως που η Ίντιθ εξαφανίζεται την ημέρα που βρίσκουν ένα πτώμα στο γηροκομείο και η αρχιεπιθεωρήτρια Σάρλοτ Τσάπμαν ανακρίνει την Κλίο ως κύρια ύποπτη. Τέλος, η Πέισενς Λίντελ εργάζεται στο ίδρυμα όπου μένει η Ίντιθ («εδώ έρχονται οι άνθρωποι για να πεθάνουν»), ένα κτήριο με λίγους υπαλλήλους και μια σκληρή διευθύντρια, την Τζόι Μπονέτα, που όλοι τη μισούν γιατί πάντα καταφέρνει να κάνει τα πράγματα χειρότερα. Η Πέισενς συμπαθεί την Ίντιθ και δέθηκαν αμέσως με γερή φιλία, αν και η Πέισενς της έχει πει πολλά ψέματα για τον εαυτό της και για το σκοτεινό παρελθόν της, για το οποίο δεν ξέρει σχεδόν τίποτα. Καθαρίζει τα δωμάτια, συναντώντας φυσικά δυσάρεστες εκπλήξεις, έχει όμως τον δικό της τρόπο να τα αντιμετωπίζει όλα αυτά, άλλωστε είναι εγκλωβισμένη σε αυτήν τη δουλειά για οικονομικούς και γι’ άλλους λόγους. Ζει σε μια σοφίτα κι είναι ευτυχισμένη με το μικρό και στενό της βασίλειο, όπου ζει υπό παράδοξες συνθήκες ενοικίασης. Τρομάζει με τον εαυτό της και τι μπορεί να κάνει όταν την εξωθούν στα άκρα κι έτσι αποφασίζει να τελειώσει αυτό που ξεκίνησε. Τα πράγματα θα γίνουν χειρότερα όταν πιαστεί στα πράσα να κλέβει τα δωμάτια των ηλικιωμένων ενοίκων και τότε…

Το »Καλό κακό κορίτσι» είναι μια ιστορία που ξεδιπλώνεται με διαρκείς ανατροπές, οι πρωταγωνίστριες φωτίζονται σταδιακά από πλευρές που δε βγάζουν στο προσκήνιο ολόκληρη την εικόνα της προσωπικότητάς τους και κάθε τρεις και λίγο μαθαίνουμε και κάτι καινούργιο που βάζει την πλοκή σε νέες βάσεις. Ταυτόχρονα αποκαλύπτεται άλλος ένας κρίκος από την αλυσίδα που τις δένει μεταξύ τους ενώ η αφήγηση διακόπτεται σε κρίσιμο κεφάλαιο ώστε να επικεντρωθούμε στην επόμενη ηρωίδα κ. ο. κ. Δολοφονίες, εξαφανίσεις, απαγωγές, απάτες, φυλακές, γκαλερί, όλα δημιουργούν ένα εκπληκτικό πολυπρισματικό μυθιστόρημα αφιερωμένο στη μητρότητα και στις γυναίκες που γίνονται μητέρες, κάνουν λάθη και θα κάνουν τα πάντα για να το διορθώσουν αυτό. Η ιστορία κυλάει σα νερό και όσο απολάμβανα την καλοσχεδιασμένη πλοκή έμπαινα σε σκέψεις για τη διαβίωση των ηλικιωμένων σε ιδρύματα όπου δεν τους φροντίζουν όπως τους πρέπει, για τον άνθρωπο που δεν αλλάζει όσο μεγαλώνει («…οι κακοί νέοι άνθρωποι καταλήγουν κακοί ηλικιωμένοι. Το μίσος δεν ξεθωριάζει με την ηλικία», σελ. 53), για τις τοξικές σχέσεις μεταξύ μητέρας και παιδιών και τις ανυπολόγιστες ψυχικές συνέπειες σε όλους, για τις λεπτές ισορροπίες ανάμεσα στο κακό και στο καλό και πώς μασκαρεύονται για να πάρει το ένα τη θέση του άλλου με δικαιολογία τις καλές προθέσεις και για τις αμφιβολίες, τους φόβους και τα λάθη που κάνουν όλοι ώστε να είναι αρεστοί στους άλλους, διαιωνίζοντας έτσι έναν φαύλο κύκλο ανατροφής (οι γονείς) και φτάνοντας στα άκρα για να μην επαναλάβουν τα ίδια λάθη με τα δικά τους παιδιά (οι επίγονοι). «Δεν είμαστε το άθροισμα των παιδιών μας. Αποτελούν εξίσωση που δε λύνεται, επομένως πρέπει να μάθουμε να τ’ αγαπάμε αντί να προσπαθούμε να τα κατανοήσουμε. Μερικές φορές όμως η αγάπη δεν αρκεί» (σελ. 117). Το τέλος τινάζει τα πάντα στον αέρα και με συγκλόνισε ως προς την αλήθεια που βρισκόταν μπροστά στα μάτια μου και πώς αυτή εμφανίστηκε τη στιγμή που έπρεπε με τον πιο ταιριαστό τρόπο. Μια ιστορία που βάζει βαθιά το μαχαίρι στο κόκαλο και χαρίζει απανωτές ανατροπές και ασίγαστο σασπένς.

Διαχρονικές αλήθειες:

«Μερικές φορές, η κακία είναι απλώς μεταμφιεσμένη θλίψη» (σελ. 56).

«…όλοι μας ξεκινάμε ως λευκός καμβάς, προτού μας ζωγραφίσει ο κόσμος με σκέψεις και συναισθήματα που προσποιούμαστε πως είναι δικά μας. Και αυτό μου αρέσει. Σημαίνει ότι μπορούμε να αλλάξουμε» (σελ. 107).

The post «Καλό, κακό κορίτσι», της Alice Feeney, εκδ. Bell appeared first on Πανος Τουρλης.