Βιβλίο Η παραμάνα 
Συγγραφέας Γιώτα Γουβέλη
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Γιώτα Γουβέλη μάς ταξιδεύει στη Θεσσαλία του 1910, σε μια εποχή πολιτικών, εργατικών, κοινωνικών και εκπαιδευτικών ζυμώσεων για τον τόπο και πλάθει μια ενδιαφέρουσα πυκνή πλοκή γεμάτη ρεαλισμό και τεκμηριωμένα γεγονότα. Η ιστορία ξεκινάει το 1910 με μια σατανική συμφωνία: να πεθάνουν και τα τέσσερα παιδιά του Νικήτα Κοντόπουλου. Ποιος δίνει την εντολή και ποιος θα την πραγματοποιήσει; Ποιος είναι τόσο απελπισμένος από την απάνθρωπη δουλειά στα καπνά που να δεχτεί να διαπράξει ένα τέτοιο έγκλημα; Κι έτσι επιστρέφουμε στο 1908, όπου γνωρίζουμε τις οικογένειες Κωστούλα και Κοντόπουλου, τις ταξικές και οικονομικές τους διαφορές, τη σκληρή από τη μια και τρυφηλή από την άλλη ζωή, τις δυσκολίες, τα προβλήματα, τα εμπόδια, την απελπισία, την κακοποίηση, τις προδοσίες που βιώνουν τα μέλη τους. Στο φτωχό καπνοχώρι εργάζεται σκληρά ο Ζήσης Κωστούλας με τη γυναίκα του («… ένα ξερό κορμί μαθημένο στον παιδεμό», σελ. 210) και τη δεκαεξάχρονη κόρη τους, Μελιχιώ, εκ του αρχαίου ελληνικού ονόματος Μελία και του τούρκικου Μιλιχά που σημαίνει γλυκιά. Η μάνα της όμως που βλέπει τα καμώματά της, μέλι και οχιά την αποκαλεί. Ζουν υποταγμένοι στη θέληση των τσιφλικάδων και δυστυχώς, πότε κακές σοδειές, πότε δάνεια για τα καλλιεργητικά, πότε κακοτυχίες, τα δάνεια έχουν φτάσει στον θεό. Κι ας απελευθερώθηκε η Θεσσαλία είκοσι χρόνια πριν, τίποτα δεν άλλαξε στην κατάστασή τους, παρά μόνο ο αφέντης, ο οποίος πλέον έχει και το δικαίωμα να τους διώξει από τα πατρογονικά τους με οποιαδήποτε αφορμή. «Πώς περνάει ο καιρός. Οι έγνοιες, το αδιάκοπο χερομάχημα μέρα μπαίνει μέρα βγαίνει έκαναν τον χρόνο να κυλάει μέσα από τα χέρια της σαν το νερό» (σελ. 119).

Η Μελιχιώ φυσικά και θέλει να φύγει απ’ αυτήν τη μιζέρια, ντρέπεται «για τα παλιόρουχα, για τη φτώχεια της, για τη μυρωδιά του καπνού που ξερνούσε ο ιδρώτας της» (σελ. 21). Ανεβοκατεβαίνει στη δουλειά της με το τρένο, χαζεύει τα κτήρια της πρωτεύουσας, τους δρόμους, τους ανθρώπους. Καταλαβαίνει πως τίποτα δε θα αλλάξει κι ας αρχίζουν να κινητοποιούνται οι καπνεργάτες για καλύτερες συνθήκες εργασίας, γνωρίζει τη σκληρή πλευρά της ζωής μέσα από γεγονότα που τη σημαδεύουν, την ατσαλώνουν και τη γεμίζουν μίσος απέναντι στους τσιφλικάδες. Ο έρωτάς της με τον Λαυρέντη τη στηρίζει και τη γεμίζει ελπίδες, η ζωή τους όμως κάθε άλλο παρά στρωμένη είναι. Δυσκολίες και εμπόδια, φτώχεια και ανέχεια αλλά και τα ιστορικά γεγονότα θα είναι τα κύρια χαρακτηριστικά που ή θα τους κρατήσουν χώρια ή θα τους ενώσουν για πάντα. Η ιστορία έχει πολλές ανατροπές και οι αλληλεπιδράσεις είναι καλοσχεδιασμένες και άκρως ρεαλιστικές, με αποτέλεσμα η ιστορία να ξεκινάει αλλιώς και διαφορετικά να καταλήγει. Προσεγμένες και τεκμηριωμένες είναι οι περιγραφές της καπνοπαραγωγής και της μεταξουργίας, οι διάφορες θέσεις εργασίας, οι αγροτικές δουλειές, η καπνοκαλλιέργεια και τα προβλήματά της. Και τι τραγική ειρωνεία: «Φυματοδότρα, ωραία λέξη για να πεις πώς γίνεται φθισικός κανείς…» (σελ. 10).

Από την άλλη έχουμε τα αδέλφια Κοντόπουλου, με τον Νικήτα να έχει τη διαχείριση της περιουσίας, μιας και ο πατέρας τους δεν έκρινε τον Βλάση κατάλληλο. Και πράγματι, ο τελευταίος παντρεύτηκε τη Βιργινία, κόρη μεγάλου και τρανού καπνέμπορου στο Κάιρο, για να της ξεκοκαλίσει την περιουσία. Ως γνήσιος μπον βιβέρ και τεμπέλης έκανε μια σειρά από λάθος χειρισμούς, με αποτέλεσμα να εξανεμιστούν τα λεφτά και να ζουν από την ελεημοσύνη του αδελφού του σε ένα κάπως άνετο σπίτι. Ο Βλάσης είναι ο κλασικός κακός χαρακτήρας της ιστορίας που επηρεάζει με τις πράξεις του πολλές εξελίξεις, είναι γυναικάς και αδιαφορεί για τη σύζυγό του, η οποία αρχίζει να χάνει την ψυχραιμία και τη λογική της, βλέποντας τον εαυτό της να ξεπέφτει τόσο τραγικά. Ο Νικήτας Κοντόπουλος, παντρεμένος με την Ταρσίτσα, χειρίζεται σωστά την περιουσία, προσπαθεί να τη μεγαλώσει με δίκαιους και νόμιμους τρόπους και απολαμβάνει τα παιδιά του, τη Θέκλα, την Έλλη, την Καλλιόπη και τον Κωστή. Στη ζωή τους μπαίνει η Μελιχιώ ως παραμάνα και η ιστορία απογειώνεται.

Αυτή είναι μόνο η αρχή μιας ιστορίας γεμάτης ανατροπές και απρόσμενες εξελίξεις που κλιμακώνουν την αγωνία, την ένταση και το σασπένς από σελίδα σε σελίδα. Ολοκληρωμένοι χαρακτήρες που αλλάζουν και επηρεάζονται δρουν σε μια εποχή όπου οι καπνεργάτες αρχίζουν να διεκδικούν τα δικαιώματά τους και ξεσπάνε οι μεγάλες καπνεργατικές απεργίες του Βόλου (1908-1911). Τα γεγονότα των τριών απεργιών αλλά και η εξέγερση του Κιλελέρ είναι ένα προσεγμένο, τεκμηριωμένο ιστορικό φόντο που αναπτύσσεται εύληπτα και χωρίς να δυσχεραίνει τη ροή της ανάγνωσης. Η συγγραφέας, μέσα από συζητήσεις και μαρτυρίες των ηρώων του βιβλίου, αναβιώνει τα τραγικά εκείνα γεγονότα δίνοντας αξιομνημόνευτη αληθοφάνεια στο κείμενο. Πολλές φορές κάποια γεγονότα που γνωρίζω λίγο ή πολύ τα προσπερνώ όταν τα συναντώ σχεδόν αυτούσια σε ένα μυθιστόρημα, η γραφή όμως της κυρίας Γουβέλη με κράτησε από την αρχή ως το τέλος των ελάχιστων παρένθετων αφηγήσεων κι αυτό είναι κάτι που δύσκολα καταφέρνει ένας συγγραφέας. Η ματιά της είναι ακριβοδίκαιη και καταφέρνει να εισχωρήσει σωστά στην ψυχολογία όσων παρίστανται, όσων ακούνε τα περιστατικά, όσων επηρεάζονται από αυτά. Ποιοι λοιπόν οδήγησαν τις εξελίξεις στο Κιλελέρ του 1910; Ήταν δημαγωγοί και επαναστάτες ή καταπιεσμένοι φτωχοί εργάτες; Και τι συνέβη αργότερα στη δίκη τους; Εξίσου συναρπαστική είναι και η ίδρυση του Παρθεναγωγείου Βόλου το 1908, με τον γοητευτικό Αλέξανδρο Δελμούζο («…έναν απόστολο του μαλλιαρικού φρενοκομείου», σελ. 253) να είναι το αντικείμενο συζήτησης μεταξύ των εργατριών. Τα Αθεϊκά του 1911 επίσης εντάσσονται σωστά στην καθημερινότητα της οικογένειας Κοντόπουλου και μου χάρισαν άφθονες πληροφορίες και σωστή οπτική γωνία για το κοινωνικό και οικονομικό status quo της εποχής.

Όλα αυτά δείχνουν πως η συγγραφέας έχει δουλέψει πολύ πάνω στο θέμα της, χωρίς ταυτόχρονα να χάνει το ταλέντο της ή να παρασύρεται από την ορμή των εξελίξεων και να αποπροσανατολίζεται με τις ζωές των χαρακτήρων της. Μια ιστορία που θα μπορούσε να χαρακτηριστεί απλά ρομαντική και να είναι γεμάτη κλισέ του είδους μετατρέπεται σε ένα στιβαρό ιστορικό και κοινωνικό μυθιστόρημα, χωρίς περιττές σελίδες, πλατειασμούς, ατέλειωτες σκέψεις ή σχοινοτενείς ερωτικές σκηνές. Μέσα από τις σελίδες του μυθιστορήματος ξεπηδούν και φωτογραφίζονται αδρά ενδιαφέρουσες σκέψεις γύρω από τις δύσκολες κοινωνικές και οικογενειακές συνθήκες που βίωναν οι γυναίκες στις αρχές του 20ού αιώνα, όπου ο πατέρας και στη συνέχεια ο μεγάλος αδελφός αποφασίζουν γι’ αυτές, δεν προχωράνε ποτέ στο γυμνάσιο, είναι καταπιεσμένες από παντού, οπότε σε δεύτερο επίπεδο αρχίζουν οι σκέψεις για το αν πρέπει γενικότερα ο άνθρωπος να σκύβει το κεφάλι ή να επαναστατεί, να διεκδικεί το δίκιο του ή να καταπίνει την πικρία του. Δεν πρέπει να ξεσηκωθεί απέναντι σε ό,τι τον προσβάλλει, τον μειώνει, τον σκοτώνει είτε σε επαγγελματικό είτε σε οικογενειακό είτε σε ατομικό επίπεδο; Πάνω σε αυτό κουμπώνουν και οι αντιδράσεις των εργατών που οδήγησαν στο Κιλελέρ του 1910 κι έτσι το μυθιστόρημα δείχνει πως είναι αφιερωμένο σε όσους γεννήθηκαν στη λάθος μεριά του κόσμου, είτε φτωχοί εργάτες είναι αυτοί είτε γυναίκες. Και ποια είναι η δάδα που θα ανάψει το σπίρτο της διαφοράς; Η μόρφωση, εξ ου και στην πορεία της ανάγνωσης δε σταματούν να συγκρούονται οι μαγγανείες και τα μυθεύματα των απλών χωρικών που στηρίζονται στη μαμή για την υγεία τους και στις μάγισσες για τη βελτίωση της ζωής τους, με την επιστήμη.

«Η παραμάνα» της Γιώτας Γουβέλη είναι μια τρυφερή μα και σκληρή, ανατρεπτική, καλοδουλεμένη ιστορία γεμάτη συγκρούσεις, προδοσίες, έρωτα και διαρκείς ανατροπές, με το αρχικό ερώτημα περί εκτέλεσης των τεσσάρων δολοφονιών να περιπλέκεται όσο προχωράμε, γιατί εμφανίζονται αρκετοί χαρακτήρες που θα μπορούσαν είτε να δώσουν την εντολή είτε να σκοτώσουν. Ποιοι είναι οι πραγματικοί ένοχοι όμως αποκαλύπτεται σε κατάλληλο σημείο που πυροδοτεί εξελίξεις και γεγονότα που φέρνουν το μυθιστόρημα σε εντελώς άλλο επίπεδο, επίσης γεμάτο αγωνία και αποκαλύψεις. Παραστατικοί διάλογοι, καλοδουλεμένα πραγματολογικά στοιχεία, σωστό ιστορικό φόντο, άρτια σχεδιασμένη πλοκή, αληθινοί χαρακτήρες, ακριβοδίκαιη παρουσίαση γεγονότων, μελετημένα ψυχογραφήματα είναι μερικά μόνο από τα θετικά χαρακτηριστικά ενός μυθιστορήματος που με ξενύχτησε και με αποχαιρέτησε μ’ ένα γλυκόπικρο χαμόγελο.

Βιβλίο Μετάξι 
Συγγραφέας Νεκταρία Ζαγοριανάκου
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Κέδρος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η κυρία Νεκταρία Ζαγοριανάκου αυτήν τη φορά ασχολείται με την παραγωγή και την κατασκευή του μεταξιού και ταυτόχρονα, μέσα από τα μάτια ενός άντρα που γίνεται πανίσχυρος εμποροράφτης, ξεδιπλώνει τα τραγικά γεγονότα των αρχών του ελληνικού 20ού αιώνα μέσα από διηγήσεις, ντοκουμέντα και μαρτυρίες. Η λυρικότητα της αφήγησής της συναντά την εμπεριστατωμένη και εμβριθή μελέτη και την ομορφιά ενός αρμονικού συνόλου από έρωτες, προδοσίες, πλούτο και ευμάρεια. Από τη ζωή του Αρσέν, όπως συστήνεται στον κύκλο του, περνάνε γυναίκες που τον στοιχειώνουν, τον προδίδουν, τον ερωτεύονται, τον ζητάνε. Μεγαλώνει, ωριμάζει, αμφισβητεί, δειλιάζει, τύπτεται, δημιουργεί, πλουτίζει, σκέφτεται, μοιράζεται. Η πρωτοπρόσωπη αφήγηση του δίνει το περιθώριο να καταγράψει τα πάντα με καθαρή ματιά και να μην αφήσει τίποτε απ’ έξω. Παραδέχεται τα λάθη του, καταγράφει τις φοβίες του, αποδέχεται τις αλλαγές που ατσαλώνουν τον χαρακτήρα του, αμφισβητεί, παρασύρεται, πάντα όμως ακολουθεί τα χνάρια της ηθικής που του μεταλαμπάδευσε ο παππούς του, Πετρής, ένας άντρας που έζησε χωρίς στερεότυπα και καθωσπρεπισμούς.

Η συγγραφέας με ταξίδεψε και με ξενάγησε στη Λυών και το Παρίσι, την Κωνσταντινούπολη και την Προύσα μα κυρίως στην Αλεξάνδρεια. Φωτίζει και παραθέτει με εύληπτο τρόπο γεγονότα ήσσονος και μείζονος σημασίας, που συμπληρώνουν την αφήγηση και της δίνουν παλμό και αληθοφάνεια. Η επανάσταση των εργατών του μεταξιού το 1831 στη Γαλλία, η διάνοιξη της διώρυγας του Σουέζ, η εκστρατεία στην Καλλίπολη, ο Α΄ παγκόσμιος πόλεμος, οι σφαγές του 1922 είναι γεγονότα ιστορικά που επηρεάζουν τις δουλειές και τις γνωριμίες του Αρσέν. Παραμένοντας πιστός στις αξίες του, συνεταιρίζεται πλούσιους πελάτες, συναναστρέφεται τις μούσες που τον εμπνέουν για να τις ντύσει στα μετάξια και όλα αυτά σχηματίζουν ένα όμορφο παζλ, γεμάτο με μυρωδιές και χρώματα.

Φυσικά η Αλεξάνδρεια, ως μαγική και ταυτόχρονα ιστορική πόλη, έχει κυρίαρχο ρόλο στο μυθιστόρημα: οι Παναιγύπτιοι-Πανελλήνιοι αγώνες του 1910, η εμπειρία μιας κρουαζιέρας στον Νείλο, η Βιβλιοθήκη, ο ποιητής Καβάφης που τον κέρδισε η δεξιοτεχνία του Αρσέν και τόσα άλλα γεγονότα παρελαύνουν και εξοικειώνουν τον αναγνώστη με την εποχή και τους τόπους. Ντοκουμέντα όπως το Βασιλικό Διάταγμα που απαγόρευε την υποδοχή ομαδικών αφίξεων από την αλλοδαπή άνευ διαβατηρίου, τα άρθρα των εφημερίδων που ζωντάνευαν τα γεγονότα του Εθνικού Διχασμού κ. ά. εναλλάσσονταν με τα λόγια ψυχής που περιείχαν οι επιστολές από την πατρίδα Κίο, τις αισθήσεις που ξυπνούσαν κατά τον διάπλου του Νείλου και τόσα όμορφα, ζωντανά στιγμιότυπα και περιστατικά.

Το «Μετάξι» είναι η ζωή ενός ανθρώπου που ξεκίνησε από τα χαμηλά και κατάφερε με προσωπικό μόχθο και δουλειά να ανέβει κοινωνικά, να κυριαρχήσει στον χώρο του πολύτιμου υφάσματος, να γνωρίσει σημαντικές προσωπικότητες μα πάνω απ’ όλα να ζήσει γεγονότα που τον ατσάλωσαν, τον γαλούχησαν και στο τέλος του επεφύλασσαν απανωτές εκπλήξεις. Ο Αρσένιος Ασλάνογλου ακολούθησε ακριβώς την πορεία της κάμπιας που γίνεται μεταξοσκώληκας και τυλίχτηκε με τις ατσάλινες κλωστές της μοναξιάς και της απομόνωσης ώσπου να βρεθεί η κατάλληλη ραγισματιά που θα τον ξαναφέρει στο φως: η γυναίκα.

Βιβλίο Μεταξένια αγάπη 
Συγγραφείς Λία Ζώτου, Θοδωρής Καραγεωργίου
Κατηγορία Ρομαντικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η ιστορία ξεκινάει λίγο πριν το 1922 και τελειώνει στη σημερινή εποχή. Με συγγραφική δεινότητα και εμβριθή μελέτη, το συγγραφικό δίδυμο Ζώτου-Καραγεωργίου στήνει έναν υπέροχο ιστορικό καμβά και χτίζει το Σουφλί από τα θεμέλιά του. Από τη Φιλιππούπολη στο Σουφλί κι από κει στην ιταλική πρωτεύουσα της μόδας, ένας έρωτας ψάχνει ανταπόκριση, ξεφεύγοντας από τις κακές συμπτώσεις. Η Αργυρώ εν όψει της βουλγαρικής καταπάτησης των εδαφών της ανατολικής Θράκης φτάνει εσπευσμένα στο πατρικό της μητέρας της με τον πατέρα της και τη μεγαλώνουν οι ανύπαντρες ηλικιωμένες θείες της ενώ ο μπαμπάς καταφεύγει στην Αμερική. Ο ατίθασος και ανυπότακτος χαρακτήρας της έρχεται σε σύγκρουση με την έλλειψη παιδείας και επαρκών γνώσεων για ανατροφή των δύο γυναικών. Ταυτόχρονα, ο Άγγελος μεγαλώνει σε μια οικογένεια σηροτρόφων και έρχεται η πολυπόθητη στιγμή που το εμπόριο και η παραγωγή περνάει στα δικά του χέρια. Οι δύο νέοι θα ανταμωθούν και έτσι ξεκινάει η ιστορία μας.

Το μυθιστόρημα είναι μια εξαιρετικά καλογραμμένη ρομαντική, ερωτική ιστορία, που χειρίζεται με μεγάλη προσοχή τους χαρακτήρες της, αποφεύγοντας τις κακοτοπιές της υπερβολής και της αναληθοφάνειας. Το ιστορικό υπόβαθρο είναι σφιχτοδεμένο και επηρεάζει τις ζωές των ηρώων του βιβλίου χωρίς να κουράζει ή να διακόπτει τη ροή της αφήγησης. Οι συγγραφείς έκαναν κτήμα τους την ιστορία της χερσονήσου του Αίμου από τους Βαλκανικούς και εντεύθεν και τη μετέφεραν με σεβασμό και οξύνοια στο χαρτί. Επιπλέον, η σηροτροφία είναι κάτι μαγικό ως παραγωγή και διαδικασία, κάτι που κατέδειξαν επάξια και με έκαναν να νιώσω δίπλα στις εργάτριες στο σηροτροφείο, κοντά στους ανθρώπους που ανοίγουν τα σπίτια τους για να τραφεί ο μεταξοσκώληκας μόλις βγει από το αυγό του, πάνω από το κουκούλι που τυλίγεται με το πολύτιμο νήμα. Ένιωσα αγωνία για τις επιτυχείς εκβάσεις των νέων κουκουλιών (θα ακολουθηθούν όλα τα στάδια του μεγαλώματος; Θα πάνε όλα καλά;), χάρηκα με την ποιότητα και την υψηλή τιμή του νήματος στο εμπόριο, λυτρώθηκα από την κούραση και το ξενύχτι των σηροτρόφων όταν πέρναγε το απαιτητικό διάστημα, στενοχωριόμουν για την άνοδο και την πτώση της σηροπαραγωγής στο Σουφλί, μιας και σταδιακά το μετάξι αντικαταστάθηκε από το συνθετικό υποκατάστατό του.

Υπέροχο λοιπόν το φόντο, καλοδουλεμένο, σωστά επεξεργασμένο και λεπτομερές όσο πρέπει. Ας πάμε και στην πλοκή τώρα. Ουσιαστικά είναι μια ρομαντική ιστορία, με ανατροπές και χωρίς πολλά πρόσωπα να μπλέκονται στις ζωές των χαρακτήρων. Περιγράφεται ένα μεγάλο χρονικό διάστημα από τις ζωές τους, χωρίς όμως να είναι υπερβολικό ή να καλύπτεται από ανούσιες στιγμές ή σκηνές. Κατ’ εμέ, μόνη εξαίρεση σε αυτόν τον «κανόνα» ήταν η πολυσέλιδη αναζήτηση του Άγγελου στα βάθη της Ασίας για υγιή κουκούλια. Ναι, ήταν απαραίτητη για να καταλάβω την αγωνία του, μιας και αν σταματήσει η σηροτροφία και το εμπόριο ο Άγγελος θα πεινάσει. Ήταν όμως υπερβολικά πολλές οι σελίδες, αν και καλογραμμένες με τον γνωστό αγαπημένο τρόπο που γράφει το υπέροχο δίδυμο.

Η επόμενη ένστασή μου αφορά τις πολλές παρεξηγήσεις και τις επαναλαμβανόμενες ομοιόμορφες ανατροπές. Όποτε υπερνικούσαν ο Άγγελος και η Αργυρώ τα εμπόδια, κάτι συνέβαινε που πάλι τους χώριζε. Και δεν ήταν κάποιο ιστορικό ή κοινωνικό γεγονός αλλά μια λάθος στιγμή, μια λάθος σκέψη ή λέξη κλπ. Στην αρχή έκανα υπομονή, στη συνέχεια όμως, γεμάτος αγάπη για τις παράλληλες πορείες των δύο χαρακτήρων, ήθελα να τους βάλω τις φωνές, να σταματήσουν να κάνουν ή να σκέφτονται ή να λένε βλακείες και να δουν την αλήθεια όπως είναι, χωρίς εγωισμούς και βιασύνες. Αλήθεια, γιατί δεν αναφέρθηκε πουθενά τι απέγινε ο πατέρας της Αργυρώς;

Μου άρεσε ιδιαίτερα η Μπιάνκα, η μόνη φίλη που έκανε η Αργυρώ στο Μιλάνο, το πώς γνωρίστηκαν και πώς μεγάλωσαν μαζί. Θεώρησα έξυπνη κίνηση να μην υπάρξουν γεγονότα λεπτομερή κατά τη διάρκεια του πολέμου, γιατί θα το κούραζαν και θα το φόρτωναν υπερβολικά. Αντίθετα, δάκρυσα με τις συμπτώσεις που δημιουργεί ο πόλεμος και εξέθεσαν οι συγγραφείς. Επίσης, μου άρεσε η ανέλιξη της Αργυρώς ως Σύλβια Ακουάρτι και ο τρόπος που επιβλήθηκε στις ψηλομύτες κυρίες και στους μόδιστρους του Μιλάνο αρχικά και του κόσμου ολόκληρου αργότερα. Και προς το τέλος με κούρασε η εξέλιξη στην ιστορία της εγγονής της Αργυρώς, γιατί το κορίτσι, έχοντας μάθει τόσα πράγματα για το παρελθόν της, θέλησε να τα εφαρμόσει και στη δική της ζωή.

Η «Μεταξένια αγάπη» είναι ένα δυνατό love story που με παρέσυρε στις σελίδες του. Ακριβώς όπως ο μεταξοσκώληκας όταν ξεκινήσει να τρώει φύλλα μουριάς δε σταματάει μέχρι να χορτάσει, έτσι κι εγώ σαν αναγνώστης, μασούσα αχόρταγα τις σελίδες-φύλλα μέχρι να τελειώσουν! Απόλαυσα κάθε λέξη, κάθε παράγραφο και κλείνοντας το βιβλίο ένιωσα ανακούφιση για το τέλος που περίμενε όλους τους χαρακτήρες. Τι απέγιναν τελικά η Αργυρώ και ο Άγγελος; Κατάφεραν επιτέλους να ζήσουν μαζί; Τι απέγινε η πνευματική, οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη του Σουφλίου στη σημερινή εποχή; Πώς θα επηρεάσουν όλα αυτά τα γεγονότα την Αντζέλικα;

Βιβλίο Middlesex
Τίτλος πρωτοτύπου Middlesex
Συγγραφέας Jeffrey Eugenides
Μεταφραστής Άννα Παπασταύρου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Πατάκης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Προσοχή SPOILERS:

Ξεκινάμε λοιπόν με την ιστορία του παππού και της γιαγιάς στην Προύσα του 1919. Σε ένα έρημο χωριό, χωρίς άλλα νέα παιδιά που θα μπορούσαν να αγαπήσουν αυτό το ζευγάρι, ο αδερφός και η αδερφή καταπνίγουν τα αισθήματά τους ο ένας για τον άλλον (εν τω μεταξύ πριν από αυτό διάβασα καπάκι το «Θείο Τάκη» του Ξανθούλη και το «Πεθαμένο λικέρ» του ιδίου, όπου πάλι υπάρχουν έντονο το αιμομικτικό στοιχείο μεταξύ αδελφών και παραλίγο να ουρλιάξω όχι άλλο κάρβουνο). Τελικά τα αδέρφια πειθαναγκάζονται να ερωτευτούν, να αγγίξουν το ένα το άλλο ολίγο διαφορετικά από το πρέπον, παρ’ όλες τις προκαταλήψεις και τους φόβους για την αιμομιξία. Παράλληλα με αυτούς ζούμε τις τελευταίες στιγμές του ελληνικού απελευθερωτικού στρατού στη Σμύρνη με τα μάτια του Πλαστήρα. Συγκλονιστικότατες οι εικόνες της καταστροφής της Σμύρνης που μου έφεραν δάκρυα στα μάτια, μυθιστορηματικός ο τρόπος που δραπέτευσε το ζευγάρι, το οποίο επιπλέον εκμεταλλεύτηκε τον πόνο και τη θηριωδία για να ζήσει τον έρωτα του, κάνοντας μια νέα, «νόμιμη» αρχή.

Λεπτομερειακή παρουσίαση της σηροτροφίας της εποχής και των συνηθειών των μεταξοσκωλήκων. Γλυτώνουν λοιπόν τα παιδιά χάρη στην ευφυία και την προνοητικότητα του συζύγου-αδελφού και καταφεύγουν Πειραιά, με σκοπό να πάνε Αμερική. Έτσι όπως περιγράφει τις καταστάσεις ο συγγραφέας, πραγματικά θα πάθαινα κι εγώ πολιτισμικό σοκ. Ξέρεις τι είναι να ζεις στην Προύσα της δεκαετίας του 1920, να ζεις στο αίμα σου τη σφαγή και τη φρίκη της τουρκικής θηριωδίας και μετά από 1 μήνα ταξίδι να εμφανίζεσαι στην Αμερική με τους ουρανοξύστες, σε έναν τόπο τόσο μακρινό που τίποτα δεν τον αγγίζει; Σοκ πραγματικά. Και πάλι καλά που το χειρίστηκαν έτσι οι πρώτοι ήρωες του μυθιστορήματος. Εγώ θα έμενα άφωνος. Σκαρώνουν λοιπόν ένα παραμύθι στο κρουαζιερόπλοιο και κάνουν ότι γνωρίζονται πρώτη φορά μπροστά στον κόσμο. Φλερτάρουν, ερωτεύονται από την αρχή και τελικά παντρεύονται με τις ευλογίες των επιβατών και του πληρώματος. Είναι ελεύθεροι επιτέλους να ζήσουν τον έρωτά τους. Πραγματικά ταξιδεύεις μαζί τους στα υπερπόντια ταξίδια των μεταναστών και είναι τόσο δυνατή και αθώα η αγάπη τους που τους συγχωρείς την αιμομιξία. Φτάνουμε Νέα Υόρκη όπου περνάμε έλεγχο υγείας και ικανότητας και καταλήγουμε Ντιτρόιτ, όπου ζούσε η ξαδέλφη της γυναίκας και τους κάλεσε να ζήσουν μαζί της.

Ως προς το Ντιτρόιτ έχουμε αναλυτικότατη χαρτογράφηση και ιστορική καταγραφή της πόλης, με τα στενά, τους κατοίκους, τα μέσα μεταφοράς και τις μεγάλες βιομηχανίες αυτοκινήτων. Το ζευγάρι ξεκινά να ζει τη ζωή του και παρατηρούμε παράλληλα με τις κοινωνικές εξελίξεις της πόλης, την άνοδο και την πτώση των αυτοκινητοβιομηχανιών, τις συνθήκες εργασίας της εποχής κτλ. Σύντομα ο άντρας αναγκάζεται να κάνει κι άλλες δουλειές παράνομες για να θρέψει την οικογένειά του και παρακολουθούμε και την περίοδο της ποτοαπαγόρευσης. Τέσπα, μεγαλώνουν, κάνουν παιδιά (μετά φόβου Θεού, γιατί η γυναίκα δεν ξεχνάει ότι ο Θεός τιμωρεί τις αιμομιξίες), ζούμε τον Δεύτερο Παγκόσμιο πόλεμο, ζούμε όλη την ιστορία της Αμερικής, το κίνημα των χίπηδων, τον πόλεμο του Βιετνάμ, την εισβολή στην Κύπρο κλπ. κλπ. Κι όλα αυτά αφηγείται η Καλλιόπη ή Καλ, την οποία γνωρίζουμε επίσης αναλυτικότατα και παρακολουθούμε την αγωνία της να γνωρίσει τον εαυτό της και το γύρω περιβάλλον. Μαθαίνουμε για τη ζωή των παιδιών στα σχολεία, για το χασίς και τα ναρκωτικά, για την ιστορία των Κάντιλακ κι ένα σωρό άλλα. Ώσπου φτάνει η ώρα της αλήθειας για την Καλ: στην εφηβεία, τα σημάδια της δε συμβαδίζουν με την εφηβεία των άλλων κοριτσιών. Άσε που ερωτεύεται και μια συμμαθήτριά της και έρχονται τα πάνω κάτω. Αφού λοιπόν πληροφορούμεθα και για τα κινήματα της ομοφυλοφυλίας στην Αμερική, και για τις γενετικές διαταραχές των γονιδίων και όλα τα βιολογικά στοιχεία που απαιτούνται για να κατανοήσουμε την ταυτότητα του κοριτσιού (ή αγοριού) όταν έρχεται η ώρα μαθαίνει με άσχημο τρόπο την πραγματική της ταυτότητα και το σκάει. Κάνει ωτο-στοπ, γνωρίζεται με την παρακμή της αμερικανικής κοινωνίας και καταλήγει σε ένα προχωρημένης μορφής peep show στο Σαν Φρανσίσκο (το οποίο επίσης εξηγεί πώς και γιατί κατάντησε κατεξοχήν τόπος γκέι και λεσβιών), το οποίο κλείνει με τη βία η Αστυνομία και την μπαγλαρώνουνε κι αυτήν μαζί με τους άλλους κι αναγκάζεται να γυρίσει στο σπίτι, όπου γίνεται αποδεκτή με τη νέα της ταυτότητα. Κι ο κύκλος κλείνει με τη συγχώρεση που ζητά η γιαγιά γιατί ένιωθε ότι κάποια στιγμή θα τιμωρηθεί η αιμομιξία της. Φανταστείτε πόσες άλλες περιπέτειες και ιστορίες παρελαύνουν ανάμεσα σε αυτές τις γραμμές μέσω των οποίων εξελίσσεται όχι μόνο η οικογενειακή ιστορία αλλά και η ιστορία της Αμερικής (και σε κάποια σημεία και της Ελλάδας). Δεν παύει να σε κερδίζει όμως επαναλαμβάνω, ακριβώς χάρη σε αυτές τις λεπτομέρειες. Κι εκεί που λες ότι δεν χρειάζονταν τόσα χρόνια αφήγησης, το τέλος κλείνει αυτόν ακριβώς τον κύκλο.

Τα γεγονότα τα αφηγείται ο Καλ που πλέον έχει διαπρέψει στο διπλωματικό σώμα και καταφέρνει στη Φρανκφούρτη να βρει μια γυναίκα που θα τον αγαπήσει γι’ αυτό που πραγματικά είναι. Η περιγραφή της ερμαφρόδιτης Καλλιόπης ίσως ξενίσει και θυμώσει κάποιους και το θέμα που διαπραγματεύεται το βιβλίο ίσως φανεί αναρχικό σε πολλούς. Πράγματι είναι ένα διαφορετικό βιβλίο, με πολλά βιολογικά χαρακτηριστικά κι επεξηγήσεις (μεγάλη επιμονή να δοθεί επιστημονική εξήγηση σε αυτήν την ανατομία της) αλλά δεν παύει να σε ταξιδεύει σε έναν κόσμο ολότελα διαφορετικό από το συνηθισμένο. Φοβόμουν ότι θα είναι ένα βιβλίο οικτιρμού και αυτολύπησης (είναι λάθος το σώμα μου αυτό, εγώ είμαι άντρας, και τι θα κάνω, κι ερωτεύτηκα γυναίκα κλπ. κλπ.). Καμία σχέση. Έχουμε ένα πρόβλημα (πρόβλημα;), θα το αντιμετωπίσουμε και θα σταθούμε στα πόδια μας. Στην αρχή με δυσκολία αλλά θα υπάρξει υποστήριξη από το γύρω μας περιβάλλον και κυρίως από τον ίδιο μας τον εαυτό. Ουφ, το τελείωσα….