Μεσόγειος – Πανος Τουρλης https://www.vivliokritikes.com Βιβλιοκριτικές Sat, 17 Jul 2021 07:37:46 +0000 en hourly 1 https://wordpress.org/?v=6.5.5 https://www.vivliokritikes.com/wp-content/uploads/2019/12/cropped-black-white-computer-icons-book-png-book-icon-32x32.jpg Μεσόγειος – Πανος Τουρλης https://www.vivliokritikes.com 32 32 «Γεράκια στο κλουβί», της Κωνσταντίνας Μόσχου, εκδ. Bell https://www.vivliokritikes.com/%ce%b3%ce%b5%cf%81%ce%ac%ce%ba%ce%b9%ce%b1-%cf%83%cf%84%ce%bf-%ce%ba%ce%bb%ce%bf%cf%85%ce%b2%ce%af-%ce%ba%cf%89%ce%bd%cf%83%cf%84%ce%b1%ce%bd%cf%84%ce%af%ce%bd%ce%b1-%ce%bc%cf%8c%cf%83%cf%87%ce%bf/?utm_source=rss&utm_medium=rss&utm_campaign=%25ce%25b3%25ce%25b5%25cf%2581%25ce%25ac%25ce%25ba%25ce%25b9%25ce%25b1-%25cf%2583%25cf%2584%25ce%25bf-%25ce%25ba%25ce%25bb%25ce%25bf%25cf%2585%25ce%25b2%25ce%25af-%25ce%25ba%25cf%2589%25ce%25bd%25cf%2583%25cf%2584%25ce%25b1%25ce%25bd%25cf%2584%25ce%25af%25ce%25bd%25ce%25b1-%25ce%25bc%25cf%258c%25cf%2583%25cf%2587%25ce%25bf https://www.vivliokritikes.com/%ce%b3%ce%b5%cf%81%ce%ac%ce%ba%ce%b9%ce%b1-%cf%83%cf%84%ce%bf-%ce%ba%ce%bb%ce%bf%cf%85%ce%b2%ce%af-%ce%ba%cf%89%ce%bd%cf%83%cf%84%ce%b1%ce%bd%cf%84%ce%af%ce%bd%ce%b1-%ce%bc%cf%8c%cf%83%cf%87%ce%bf/#respond Sat, 17 Jul 2021 06:46:22 +0000 https://www.vivliokritikes.com/?p=12071 Μεσόγειος, 1829. 201 κατάδικοι, απατεώνες, εγκληματίες ποινικού δικαίου και διαβόητοι Έλληνες πειρατές (τα Γεράκια της Μεσογείου) οδηγούνται στο ιστιοφόρο Νόρφοκ που θα τους οδηγήσει στον τόπο της εξορίας, τη μακρινή Νότια Γη ή Terra Australis. Ανάμεσα τους βρίσκεται η μοναδική γυναίκα, Καρμέλα Μπουχάγιαρ, που έκλεψε πολύτιμα αντικείμενα από το αφεντικό της όταν ξεψυχούσε. Στο ίδιο ιστιοφόρο επιβαίνουν επίσης ελεύθεροι ταξιδιώτες και φρουροί και φυσικά το πλήρωμα. Ενενήντα έξι μέρες ταξίδι είναι μια μεγάλη πρόκληση για τον καθένα, πόσο μάλλον για ανθρώπους που έχουν τα δικά τους σχέδια, κρύβουν μυστικά ή θέλουν ν’ αποδράσουν και να καταλάβουν το πλοίο. Τι ρόλο θα παίξει στις εξελίξεις η Καρμέλα; Τι συμμαχίες θα συναφθούν; Γιατί και πώς έπεσε στη θάλασσα ένας κατάδικος; Ήταν αυτοκτονία ή δολοφονία; Θα καταφέρει ο κυβερνήτης να οδηγήσει το πλοίο του ως την Αυστραλία;

Βιβλίο Γεράκια στο κλουβί 
Συγγραφέας Κωνσταντίνα Μόσχου
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Bell
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Κωνσταντίνα Μόσχου επέστρεψε μ’ ένα μυθιστόρημα-έκπληξη, γεμάτο αγωνία, ανατροπές, μυστικά και περικλεισμένο χώρο δράσης. Πήρε την πραγματική ιστορία του ιστιοφόρου Νόρφοκ και τη μετέτρεψε σ’ ένα μυθιστόρημα γεμάτο πρωτοτυπία, φρεσκάδα, διεισδυτικότητα, πραγματολογικά και καλολογικά στοιχεία και με ταξίδεψε στις άγριες θάλασσες της Μεσογείου, του νότιου Ατλαντικού και του Ινδικού ωκεανού. Το πλοίο είχε ναυπηγηθεί το 1804 στην Αγγλία και χρησιμοποιούνταν ως εμπορικό, όμως το 1825 ξεκίνησε να μεταφέρει καταδίκους στην Αυστραλία ως τόπο εξορίας τους από την αγγλική κυβέρνηση. Το δεύτερο ταξίδι του έγινε το 1829 (αυτό αποτελεί και το φόντο της ιστορίας μας) και σε αυτό είχαν επιβιβαστεί εννιά Έλληνες ναυτικοί καταδικασμένοι για πειρατεία, με αποτέλεσμα να αποτελούν και τους πρώτους Έλληνες μετανάστες στη μακρινή ήπειρο! Ακολούθησαν κι άλλα τέτοια ταξίδια ως το 1837, οπότε και βυθίστηκε.

Παρ’ όλο το κλειστό και μονότονο σε πρώτη ματιά περιβάλλον συμβαίνουν συνταρακτικά γεγονότα και μεγάλες ανατροπές. Το καράβι τέμνεται με δεξιοτεχνία και η συγγραφέας με οδήγησε από τα αμπάρια ως την κουβέρτα και το κάσαρο, με έκανε να νιώσω τη δυσωδία από τις ανήλιαγες φυλακές, να αισθανθώ τον φόβο για τρικυμία και ανταρσία, καθώς την αβεβαιότητα που χαρίζει ο ατέλειωτος υδάτινος ορίζοντας. Πόσο παραστατικά δόθηκαν οι άσχημες συνθήκες που επικρατούν στο Ακρωτήρι της Καλής Ελπίδας, όπου συναντιούνται δύο ωκεανοί, δύο υδάτινες μάζες διαφορετικής θερμοκρασίας και τα ρεύματα έχουν τεράστια δύναμη! Περιορισμένη ναυτική ορολογία, οπότε δεν κουράστηκα, ενδιαφέροντες χαρακτήρες, που δημιουργούν απρόσμενες συμμαχίες ή έχθρες, ρεαλιστικές σκηνές, και προσεγμένη αναπαράσταση εποχής είναι μερικά μόνο από τα θετικά χαρακτηριστικά του κειμένου. Προσέξτε πόσο διαφορετικά μιλάνε οι μορφωμένοι ελεύθεροι ταξιδιώτες από τους Έλληνες πειρατές και το πλήρωμα, χωρίς όμως να καταφεύγουμε σε ακρότητες και βερμπαλισμό. Υποδόρια, διακριτικά σχεδόν, διαπίστωσα τις αλλαγές μέσα από ανεπαίσθητες διαφορές σε σύνταξη, λεξιλόγιο και τρόπο σκέψης, κάτι που ξεχωρίζει τους χαρακτήρες και το υπόβαθρο του καθενός χωρίς να βροντοφωνάζει όμως τις διαφορές αυτές κι έτσι δεν αποσπάστηκε η προσοχή μου ούτε ξένισε η ποικιλία των εκφράσεων. Η συγγραφέας τα έδωσε όλα με μέτρο, φροντισμένα και προσεγμένα.

Το παρελθόν των χαρακτήρων εμφανίζεται όταν πρέπει και με όση έκταση χρειάζεται, ώστε να κουμπώσει σωστά πάνω στα γεγονότα του καραβιού και να αποδοθεί πιο ολοκληρωμένα η πλοκή. Στρεψοδικίες και κακοδικίες, ληστείες, αρπαγές, ακόμη και φόνοι είναι τα βάρη που κουβαλούν οι ήρωες του βιβλίου (μέχρι και η δυσαρέσκεια του ναυάρχου Κόδριγκτον για την κατάσταση με την πειρατεία στη Μεσόγειο έδωσε την πρώτη κίνηση στην ανέμη της πλοκής). Ένα καράβι που κουβαλά καταραμένες ψυχές δεν μπορεί παρά να αποτελέσει ένα ενδιαφέρον περιβάλλον δράσης και καταιγιστικών εξελίξεων. Και πώς να γίνει αλλιώς, όταν έχουμε τον κυβερνήτη, σερ Αλεξάντερ Γκρέιγκ, με ευγενικούς τρόπους και τιμή, κάτι που δεν του επιτρέπει να ρίξει στο αμπάρι την Καρμέλα μαζί με τους άλλους κατάδικους κι ο οποίος δεν έχει να αντιμετωπίσει μόνο τους κινδύνους της θάλασσας αλλά και την ομαλή διαβίωση των επιβατών, οπότε αναγκάζεται να κρατά τις λεπτές και επικίνδυνες ισορροπίες βασισμένος στην εμπειρία και το ένστικτό του. Δίπλα του είναι ο λοχαγός Χένρι Χιλ, αρχηγός της φρουράς των καταδίκων, ο οποίος αυτήν τη φορά θα μείνει στη Νέα Νότια Ουαλία ώστε οι σκλάβοι που εγκαταστάθηκαν εκεί αλλά και οι ντόπιοι που έχουν αντιρρήσεις για τη βρετανική πολιτική επί του θέματος να τον έχουν πάνω από τα κεφάλια τους και να κάτσουν φρόνιμα. Είναι η προσωποποίηση της σκληρότητας και το άκρως αντίθετο του Γκρέιγκ: «Ο ένας γάβγιζε, ο άλλος επιβαλλόταν με ευγένεια» (σελ. 23).

Από την άλλη έχουμε την Καρμέλα, μια πανέξυπνη γυναίκα, που αγωνίζεται να κερδίσει τη συμπάθεια των επιβατών για να μην τη ρίξουν τελικά στο αμπάρι. Η μαγειρική της και οι φροντίδες της σε όσους έχουν τραυματιστεί από διάφορους λόγους αρχίζουν να δημιουργούν συμπάθειες και αγάπη μεταξύ κάποιων που δε θα έπρεπε να νιώσουν έτσι. Όταν το παιχνίδι χοντραίνει, η Καρμέλα πρέπει να παίξει πολύ καλά το παιχνίδι της, γιατί αν καταφέρουν οι κατάδικοι να προκαλέσουν ανταρσία η μοίρα της είναι προδιαγραμμένη. Ο Αντώνης Τουμανόλι, Έλληνας πειρατής, τυχοδιώκτης, υπερηφανεύεται πως είναι γραμματιζούμενος που σπούδασε στο Παρίσι, είναι όμως αυτό αλήθεια; Οι δικοί του άνθρωποι είναι όλοι Υδραίοι ναύτες που θα κάνουν τα πάντα για να απελευθερωθούν και να αποκτήσουν τον έλεγχο του πλοίου, θα τα καταφέρουν όμως με τόσα μέτρα ασφαλείας; Και γύρω τους εξίσου ενδιαφέροντες «δεύτεροι» ρόλοι που συμπληρώνουν άψογα τον καλοδουλεμένο και μελετημένο καμβά της πλοκής.

Τι γινόταν στη Μεσόγειο στις αρχές του 19ου αιώνα; Πόσο σκληραγωγεί η θάλασσα τους ναυτικούς και πώς μπορεί κανείς να τους πείσει να δουλέψουν σε ένα τόσο μεγάλο και επικίνδυνο ταξίδι σαν αυτό του Νόρφοκ; Ποιος είναι ο πραγματικός ρόλος κάποιων από τους ήρωες του βιβλίου; Πώς θα καταφέρει να επιβιώσει η Καρμέλα μέσα σε αυτό το διαρκώς μεταβαλλόμενο περιβάλλον; Αναπάντεχες συμμαχίες, απρόσμενες εξελίξεις, μυστικά από το παρελθόν, λαχτάρα για ανταρσία, κρυφά σχέδια, άνθρωποι με διπλές ταυτότητες και μια αυτοκτονία (ή μήπως δολοφονία; ) συγκροτούν ένα διαφορετικό μυθιστόρημα «κλειστού δωματίου» που δεν μπόρεσα να το αφήσω από τα χέρια μου.

]]> https://www.vivliokritikes.com/%ce%b3%ce%b5%cf%81%ce%ac%ce%ba%ce%b9%ce%b1-%cf%83%cf%84%ce%bf-%ce%ba%ce%bb%ce%bf%cf%85%ce%b2%ce%af-%ce%ba%cf%89%ce%bd%cf%83%cf%84%ce%b1%ce%bd%cf%84%ce%af%ce%bd%ce%b1-%ce%bc%cf%8c%cf%83%cf%87%ce%bf/feed/ 0 «Χώρα από χαλκό», του Μιχάλη Σπέγγου, εκδ. Ελληνικά Γράμματα https://www.vivliokritikes.com/%cf%87%cf%8e%cf%81%ce%b1-%ce%b1%cf%80%cf%8c-%cf%87%ce%b1%ce%bb%ce%ba%cf%8c-%ce%bc%ce%b9%cf%87%ce%ac%ce%bb%ce%b7%cf%82-%cf%83%cf%80%ce%ad%ce%b3%ce%b3%ce%bf%cf%82/?utm_source=rss&utm_medium=rss&utm_campaign=%25cf%2587%25cf%258e%25cf%2581%25ce%25b1-%25ce%25b1%25cf%2580%25cf%258c-%25cf%2587%25ce%25b1%25ce%25bb%25ce%25ba%25cf%258c-%25ce%25bc%25ce%25b9%25cf%2587%25ce%25ac%25ce%25bb%25ce%25b7%25cf%2582-%25cf%2583%25cf%2580%25ce%25ad%25ce%25b3%25ce%25b3%25ce%25bf%25cf%2582 https://www.vivliokritikes.com/%cf%87%cf%8e%cf%81%ce%b1-%ce%b1%cf%80%cf%8c-%cf%87%ce%b1%ce%bb%ce%ba%cf%8c-%ce%bc%ce%b9%cf%87%ce%ac%ce%bb%ce%b7%cf%82-%cf%83%cf%80%ce%ad%ce%b3%ce%b3%ce%bf%cf%82/#respond Fri, 12 Mar 2021 06:11:24 +0000 https://www.vivliokritikes.com/?p=11610 Τι κοινό συνδέει έναν πειρατή, έναν σκλάβο και τον γιο του άρχοντα στο νησί του χαλκού; Ποιοι κρύβονται πίσω από τη μυστική αδελφότητα που έχει ως στόχο να προστατέψει την ανατροπή της αυτοκρατορίας μέσω της επικράτησης μιας πανίσχυρης αίρεσης και πώς διαλέγουν τα θύματά τους; Πόσο μεγάλη είναι η δύναμη των πειρατών και πόσο καλά καταστρωμένα τα σχέδιά τους για δήωση νησιών στο κέντρο του αρχιπελάγους; Πόσο κινδυνεύει η Βασιλεύουσα από αόρατους και πραγματικούς εχθρούς; Η αυτοκρατορία συρρικνώνεται λόγω κακοδιαχείρισης, οπότε ποιοι θα την προστατέψουν από την εξαφάνιση;

Βιβλίο Χώρα από χαλκό 
Συγγραφέας Μιχάλης Σπέγγος
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ελληνικά Γράμματα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το ιστορικό μυθιστόρημα του Μιχάλη Σπέγγου ζωντανεύει με έναν διαφορετικό τρόπο την εποχή της βυζαντινής κυριαρχίας και καταγράφει με συναρπαστικές λεπτομέρειες, απανωτές ανατροπές και διαχρονικές πανανθρώπινες αλήθειες την άνοδο και την πτώση ενός βασιλείου κι ενός αυτοκράτορα. Είμαστε στην εποχή που οι πειρατές λυμαίνονται τις θάλασσες, ο βασιλιάς αργοπεθαίνει από σύφιλη και τρεις άνθρωποι με κοινό πρόγονο ετοιμάζονται να πάρουν στα χέρια τους την κατάσταση. Οι ήρωες του μυθιστορήματος μπαίνουν ο καθένας με τη σειρά του στην πλοκή, διαπρέπουν, καταστρώνουν σχέδια κι όταν γνωρίζονται αρχίζει η κορύφωση της πλοκής που θα οδηγήσει σε μη αναμενόμενα μονοπάτια. Μάχες και λεηλασίες, βασανιστήρια και βιασμοί, προδοσίες και έρωτας, κατασκοπεία και σκευωρίες, Εκκλησία και πατρίκιοι, πλούτη και λιτότητα συγκροτούν ένα πρωτότυπο μυθιστόρημα που κυλάει στο ημίφως της ιστορικής αλήθειας αλλά βαδίζει στα δικά του χνάρια. Ο συγγραφέας κάνει κάτι πρωτότυπο: αποφεύγει να κατονομάσει πρόσωπα και πόλεις, κάτι που δίνει στο μεν μυθιστόρημα έναν λανθάνοντα ρεαλισμό με τον αναγνώστη να ψάχνει τι κρύβεται πίσω από τις περιγραφές, στον δε συγγραφέα την ελευθερία να κινηθεί ανεξάρτητα από τη ροή των γεγονότων ώστε να χειριστεί την πλοκή του όπως εκείνος θέλει χωρίς να κατηγορηθεί για αβλεψίες. Βασιλεύουσα είναι σίγουρα η Κωνσταντινούπολη, μαύρη ήπειρος η Αφρική, το καμένο νησί με τα κρασιά και το ηφαίστειο η Σαντορίνη κ. ά.

Ο Ναπήρ είναι πειρατής, προστατευμένος από τον καπετάνιο, ο οποίος, με το πλήρωμά του, ετοιμάζει κούρσεμα του νησιού που βρίσκεται δίπλα στο νησί του χαλκού. Τα πράγματα πήγαν πολύ καλά κι ο Ναπήρ γίνεται το δεξί χέρι του Γέρου. Καταλύουν στο βασίλειο των πειρατών, στη μαύρη ήπειρο, ένα μέρος τόσο ισχυρό που κανείς δεν τόλμησε να το αντιμετωπίσει με βία. Διψασμένοι για πλούτη, δε διστάζουν να βάλουν στο μάτι και το νησί του χαλκού. Μόνο που εκεί ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος, λόγω των σκλάβων στα μεταλλεία, γιατί μια επανάσταση υποτακτικών είναι χειρότερη από ένα μανιασμένο ασκέρι! Ο Ναπήρ όμως, σε ένα ταξίδι αναγνώρισης στο νησί, βρίσκει μια γυναίκα που θα του αλλάξει τη μοίρα κι έναν άντρα που δεν περίμενε να δει! Στα μεταλλεία του νησιού του χαλκού, ο Μέταλ είναι ένας από τους χιλιάδες μεταλλωρύχους, χωρίς ελπίδα, χωρίς ξεκούραση. Καταδικάστηκε σε είκοσι πέντε χρόνια να σκάβει τη γη, θύμα παρεξήγησης την περίοδο που έγινε πραξικόπημα κατά του αυτοκράτορα στη Βασιλεύουσα. Θεωρεί τον βασιλιά ανίκανο και διεφθαρμένο και αρχίζει να ετοιμάζει μια εξέγερση ώστε να πάρει την κατάσταση στα χέρια του. Ταυτόχρονα, το νησί αυτό διοικείται από το συμβούλιο των πέντε που αποτελείται από τον άρχοντα και την αρχόντισσα, τον μητροπολίτη, τον ηγούμενο, τον μέγα Μαΐστορα. Ο γιος του άρχοντα, Διάρχων, και ο γιος του Μαΐστορα, ας τον πούμε Μάιστωρ, είναι καρδιακοί φίλοι. Ο Διάρχων ταξιδεύει στο νησί του κρασιού και του ηφαιστείου για να αρραβωνιαστεί αλλά πίσω αφήνει μια ερωμένη, την Κόρη. Θα παντρευτεί τελικά και θα βρεθεί σε μεγάλο δίλημμα, μιας και η μοιχεία τιμωρείται με θάνατο των εραστών. Τα γεγονότα όμως που θα ακολουθήσουν θα ρίξουν τους δυο νέους σε μια σκονισμένη κονίστρα εξουσίας και αγώνα για επιβίωση.

Στη Βασιλεύουσα, σε μια οικογένεια πατρικίων, ο πατέρας υποστηρίζει ακόμη τη δυναστεία που έχει εκπέσει και της οποίας ο ισχυρότερος κρίκος έχει περάσει στην Ιστορία ως ο Ολετήρας, ο αυτοκράτορας που ήταν και θα παραμείνει Μέγας. Αυτό είναι ένα μυστικό που πρέπει να φυλαχτεί καλά αλλιώς κινδυνεύουν όλοι ως επικίνδυνοι και αντικαθεστωτικοί. Η μικρή του κόρη πέφτει θύμα απαγωγής και η μεγάλη διαδραματίζει έναν πολύ σημαντικό ρόλο σε κάποια γεγονότα. Την ίδια περίοδο ο αιρεσιάρχης, με οπαδούς ανάμεσα στο λαό των δυτικών χωρών και της μαύρης ηπείρου, πείθει τον αυτοκράτορα για τις καλές του προθέσεις κι αυτή είναι η αρχή του μιάσματος που θα εξαπλωθεί στην αυτοκρατορία, με στόχο είτε την κατάλυση της εκκλησίας είτε εμφύλιο σπαραγμό και επανάσταση. Μόνο που μια μυστική αδελφότητα παραφυλάει για να αποσοβήσει αυτόν τον κίνδυνο. Κι αυτή είναι μόνο η αρχή, μιας κι έχουν ως στόχο να εξαγνίσουν τον κόσμο από απάνθρωπα κτήνη. Τέλος, ο βασιλιάς της χώρας των απίστων αντεπιτέθηκε σε πραξικόπημα του αδελφού του, δεν έχει θεό κι ας διαφεντεύει ένα βασίλειο πιστό στους θεούς του, προσποιείται δηλαδή για να γίνει κάποτε ο ίδιος θεός, ξέροντας πως ο παππούς του πολέμησε τον κλήρο και πέθανε. Ήταν εκείνος που νίκησε τον Ολετήρα αλλά βρήκε ατιμωτικό θάνατο. Ο βασιλιάς της χώρας των απίστων έχει ως στόχο του να κατακτήσει τη Βασιλεύουσα. Θα τα καταφέρει;

Αυτοί είναι μερικοί μόνο από τους χαρακτήρες που πρωταγωνιστούν στο συναρπαστικό και ανατρεπτικό αυτό μυθιστόρημα και συγκροτούν μια κοινωνική και πολεμική τοιχογραφία που ακολουθεί χοντρικά τον ρου της γνωστής Ιστορίας, οι συμβολισμοί όμως και η έλλειψη συγκεκριμένων ονομάτων αφήνουν αρκετό περιθώριο στο κείμενο να ακροβατήσει περίτεχνα ανάμεσα στο ιστορικό είδος και στο fantasy. Παρ’ όλο που αυτή η πρωτοτυπία εμένα με δυσκόλεψε (μαζί με τα τυπογραφικά λάθη του βιβλίου), πιστεύω πως θα αγαπηθεί από πολλούς αναγνώστες του είδους, μιας και πρόκειται για ένα χορταστικό, λεπτομερές και πρωτότυπο ανάγνωσμα που θέλει χρόνο και προσοχή, όχι τόσο για κατανόηση, μιας και ο Μιχάλης Σπέγγος κρατά καλά τα ηνία της ιστορίας και βοηθάει αρκετά να μη χαθούμε ή μπερδευτούμε, αλλά κυρίως για μελέτη και εμπέδωση της εποχής και των διαπροσωπικών σχέσεων. Η εξουσία της Εκκλησίας και η διαρκής κόντρα με την πολιτική ηγεσία, η μοίρα των φτωχών να ακολουθούν τις εντολές των ηγετών και να τιμωρούνται σε επιθέσεις και εισβολές, η δύναμη του νου που μπορεί να ποδηγετήσει άβουλα πλάσματα, η τιμωρία της απληστίας και άλλα θέματα άπτονται και του σημερινού ενδιαφέροντος.

Άλλη μια καινοτομία είναι η χρήση του αφηγηματικού αορίστου που εναλλάσσεται με ενεστώτα διαρκείας δίνοντας ένταση και ζωηράδα στην αφήγηση, θυμίζοντας θεατρικό έργο ή ακόμη και σενάριο ταινίας κι αυτή η αίσθηση εντείνεται από την έντονη απουσία περιγραφικών, σύνθετων προτάσεων: «Σχολείο. Ένα από τα τρία… Ο Μάιστωρ διδάσκει» (σελ. 36). Ο συγγραφέας πολλές φορές παρεμβαίνει: «…ας τον ονομάσουμε Νεπήρ…» ή «Εμείς όμως την έχουμε γνωρίσει». Εντυπωσιακό είναι το γεγονός πως πολλές φορές είναι σα να αποτελεί ο ίδιος κομμάτι της ιστορίας, γιατί χρησιμοποιεί πρώτο πρόσωπο προσωπικής αντωνυμίας: «…της αυτοκρατορίας μας…» (σελ. 185). Όλα αυτά κάνουν το βιβλίο ίσως το πιο προσωπικό του Μιχάλη Σπέγγου, που δεν έχει παρασυρθεί όμως ούτε μία φορά σε φλύαρες εξιστορήσεις, αντίθετα, παραμένει πιστός στην αρχική του ιδέα και καταγράφει τα γεγονότα ακριβοδίκαια και χωρίς εντυπωσιασμούς.

Η «Χώρα από χαλκό» είναι ένα πρωτότυπο και πυκνογραμμένο ιστορικό μυθιστόρημα γεμάτο απρόβλεπτες εξελίξεις, απανωτές ανατροπές κι ένα προσεγμένο και τεκμηριωμένο περιβάλλον στο οποίο δρουν και κινούνται οι χαρακτήρες του. Άνθρωποι που παίρνουν την τύχη στα χέρια τους, που εποφθαλμιούν στην αναβίωση του κύρους της αυτοκρατορίας, ενώνουν τις δυνάμεις τους, συνασπίζονται, πολεμούν. Η μια ανατροπή ακολουθεί την άλλη και οι πρωταγωνιστές σταδιακά ενώνονται σε έναν σφιχτό κύκλο δράσης και συνωμοσιών που με κράτησε σε αγωνία ως το τέλος.

]]> https://www.vivliokritikes.com/%cf%87%cf%8e%cf%81%ce%b1-%ce%b1%cf%80%cf%8c-%cf%87%ce%b1%ce%bb%ce%ba%cf%8c-%ce%bc%ce%b9%cf%87%ce%ac%ce%bb%ce%b7%cf%82-%cf%83%cf%80%ce%ad%ce%b3%ce%b3%ce%bf%cf%82/feed/ 0 «Μπόκα Λούπο», του Πάνου Καζόλη, εκδ. Ακακία https://www.vivliokritikes.com/%ce%bc%cf%80%cf%8c%ce%ba%ce%b1-%ce%bb%ce%bf%cf%8d%cf%80%ce%bf-%cf%80%ce%ac%ce%bd%ce%bf%cf%82-%ce%ba%ce%b1%ce%b6%cf%8c%ce%bb%ce%b7%cf%82/?utm_source=rss&utm_medium=rss&utm_campaign=%25ce%25bc%25cf%2580%25cf%258c%25ce%25ba%25ce%25b1-%25ce%25bb%25ce%25bf%25cf%258d%25cf%2580%25ce%25bf-%25cf%2580%25ce%25ac%25ce%25bd%25ce%25bf%25cf%2582-%25ce%25ba%25ce%25b1%25ce%25b6%25cf%258c%25ce%25bb%25ce%25b7%25cf%2582 https://www.vivliokritikes.com/%ce%bc%cf%80%cf%8c%ce%ba%ce%b1-%ce%bb%ce%bf%cf%8d%cf%80%ce%bf-%cf%80%ce%ac%ce%bd%ce%bf%cf%82-%ce%ba%ce%b1%ce%b6%cf%8c%ce%bb%ce%b7%cf%82/#respond Tue, 26 Jan 2021 17:06:38 +0000 https://www.vivliokritikes.com/?p=10938 Λέγεται πως οι μανάδες των μαφιόζικων πληρωμάτων, κάθε φορά που τα παιδιά τους τις αποχαιρετούν, εύχονται Μπόκα Λούπο, στο Στόμα του λύκου, δηλαδή. Ευχή και κατάρα μαζί για να ξορκίσουν την κακοτυχία και να δαμάσουν τη θέληση της θάλασσας. Μυστικές συμφωνίες, λαθρεμπόρια και καταδιώξεις στη Μεσόγειο σε μία συναρπαστική αφήγηση. Ένα πολύ καλογραμμένο βιβλίο.

Βιβλίο Μπόκα Λούπο
Συγγραφέας Πάνος Καζόλης
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ακακία
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Με άφθονη ναυτική ορολογία και μια πλοκή τόσο αγωνιώδη που με άφησε με κομμένη την ανάσα. Αγγίζει λίγο Καββαδία, αγγίζει λίγο το κατασκοπικό-αστυνομικό αλλά είναι τόσο καλογραμμένο, με παρομοιώσεις και μεταφορές, με καλολογικά στοιχεία, με καταπληκτικές σκιαγραφήσεις χαρακτήρων που πραγματικά με εξέπληξε. Εντύπωση μου έκανε ότι πρέπει να κατουρήσει γυναίκα στην πλώρη για να πάει καλά το φρεσκοφτιαγμένο πλοίο! Ο Παναγιώτης λοιπόν γίνεται Μάριος, μπαρκάρει σε τσιγαράδικο, πλέει στην Αδριατική και γενικά στη Μεσόγειο και ανεβαίνει τα σκαλιά μιας περίεργης ιεραρχίας. Γίνεται σκαφιάς ενός νονού του λαθραίου τσιγάρου και μπαίνει στο μάτι των καταδιωκτικών αρχών του λιμενικού των χωρών της Ευρώπης. Κυνηγητά, αγωνίες, βυθισμένα πλοία, αβαρίες και αγωνία για το φορτίο, ο Παναγιωτάκης να είναι φιλότιμος και να τον εκμεταλλεύονται, ώσπου στις τελευταίες σελίδες ένα συνταρακτικό γεγονός τον αναγκάζει να τα παρατήσει όλα και να κρυφτεί για να μπορέσει να ξεφύγει από τα παρακάλια του νονού. Κι εκεί που λες ότι αυτά τα κυνηγητά και τα παιχνίδια με τον νόμο μάλλον είναι ξεπερασμένα πλέον, στην τελευταία παράγραφο ο Παναγιωτάκης κλείνει το κείμενο με τη σημερινή διάσταση των πραγμάτων: δορυφόροι. Κι η ευχή Μπόκα Λούπο για να πάει καλά κανείς στο ταξίδι του να είναι τόσο μα τόσο ανατριχιαστική. Διαβάστε το, είναι πρωτότυπο και γλαφυρότατο.

]]> https://www.vivliokritikes.com/%ce%bc%cf%80%cf%8c%ce%ba%ce%b1-%ce%bb%ce%bf%cf%8d%cf%80%ce%bf-%cf%80%ce%ac%ce%bd%ce%bf%cf%82-%ce%ba%ce%b1%ce%b6%cf%8c%ce%bb%ce%b7%cf%82/feed/ 0 «Η γυναίκα κουρσάρος», του Νίκου Τσιφόρου, εκδ. Ερμής https://www.vivliokritikes.com/%ce%b7-%ce%b3%cf%85%ce%bd%ce%b1%ce%af%ce%ba%ce%b1-%ce%ba%ce%bf%cf%85%cf%81%cf%83%ce%ac%cf%81%ce%bf%cf%82-%ce%bd%ce%af%ce%ba%ce%bf%cf%82-%cf%84%cf%83%ce%b9%cf%86%cf%8c%cf%81%ce%bf%cf%82/?utm_source=rss&utm_medium=rss&utm_campaign=%25ce%25b7-%25ce%25b3%25cf%2585%25ce%25bd%25ce%25b1%25ce%25af%25ce%25ba%25ce%25b1-%25ce%25ba%25ce%25bf%25cf%2585%25cf%2581%25cf%2583%25ce%25ac%25cf%2581%25ce%25bf%25cf%2582-%25ce%25bd%25ce%25af%25ce%25ba%25ce%25bf%25cf%2582-%25cf%2584%25cf%2583%25ce%25b9%25cf%2586%25cf%258c%25cf%2581%25ce%25bf%25cf%2582 https://www.vivliokritikes.com/%ce%b7-%ce%b3%cf%85%ce%bd%ce%b1%ce%af%ce%ba%ce%b1-%ce%ba%ce%bf%cf%85%cf%81%cf%83%ce%ac%cf%81%ce%bf%cf%82-%ce%bd%ce%af%ce%ba%ce%bf%cf%82-%cf%84%cf%83%ce%b9%cf%86%cf%8c%cf%81%ce%bf%cf%82/#respond Mon, 28 Sep 2020 15:31:59 +0000 https://www.vivliokritikes.com/?p=7015 «Oυσιαστικά, εδώ τελειώνει η ιστορία της Mαγδαληνής ντε Mεντίτσις. Που αν την διηγηθήκαμε είναι γιατί μέσα σ’ αυτήν βρίσκεται και η ιστορία της Mεσογείου του 16ου αιώνα… Kαι που σαν ιστορία “προσώπου διακριθέντος”, είναι γεμάτη… μεγαλείο… αυταπάρνηση… παλικαριά και… εντιμότητα… Mένα μου λες…»

Βιβλίο Η γυναίκα κουρσάρος
Συγγραφέας Νίκος Τσιφόρος
Κατηγορία Χιούμορ / Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ερμής
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το βιβλίο δημοσιεύτηκε σε συνέχειες στο περιοδικό «Ταχυδρόμος» από τον Μάιο μέχρι και τον Αύγουστο του 1967. Στις 118 σελίδες του βιβλίου ο Τσιφόρος ζωντανεύει με τον απαράμιλλο δικό του γλαφυρό τρόπο την ιστορία της Μεσογείου του 16ου αιώνα. Η ηρωίδα του, η Μανταλένα Λαρτεσούτι ντε Μεντίτσις ή Μαγδαληνή ή Μαντελέν όπως την αποκαλεί, αποτελεί την αφορμή της εξιστόρησης. Ανεπιλήπτου ηθικής κόρη! Και αληθινή κουρσάρος πέραν πάσης ιστορικής αμφιβολίας! Η ιστορία κυλάει αβίαστα, οι εναλλαγές προσώπων, ονομάτων και γεγονότων παρατίθενται πολλές φορές με ρυθμό πολυβόλου, το αποτέλεσμα κουράζει μερικές στιγμές τον εγκέφαλο αλλά παραμένει ως διήγηση απολαυστική. Και οι λέξεις του Τσιφόρου! Απόλαυση! Οι σκέψεις του είναι απολύτως σύγχρονες : «Πώς γίνεται και η πολιτική, η διπλωματία και τα συμφέροντα να΄ ναι πάντα τα ίδια μέσα στους αιώνες; Τίποτε ποτέ δεν αλλάζει. Βγαίνουνε νέες θεωρίες, γίνονται ανακατωσούρες κοινωνικές, γίνονται τα πάντα και πάντα βρισκόμαστε από κει που ξεκινήσαμε… Ο βασικός φυσικός νόμος είναι η αυτοσυντήρηση και η καλυτέρευση των συνθηκών της ζωής. Όλα τα άλλα είναι σκέτα φούμαρα».

]]> https://www.vivliokritikes.com/%ce%b7-%ce%b3%cf%85%ce%bd%ce%b1%ce%af%ce%ba%ce%b1-%ce%ba%ce%bf%cf%85%cf%81%cf%83%ce%ac%cf%81%ce%bf%cf%82-%ce%bd%ce%af%ce%ba%ce%bf%cf%82-%cf%84%cf%83%ce%b9%cf%86%cf%8c%cf%81%ce%bf%cf%82/feed/ 0 «Τα θεριά της Μεσογείου», της Νεκταρίας Ζαγοριανάκου, εκδ. Ωκεανίδα https://www.vivliokritikes.com/%ce%b8%ce%b5%cf%81%ce%b9%ce%ac-%cf%84%ce%b7%cf%82-%ce%bc%ce%b5%cf%83%ce%bf%ce%b3%ce%b5%ce%af%ce%bf%cf%85-%ce%b6%ce%b1%ce%b3%ce%bf%cf%81%ce%b9%ce%b1%ce%bd%ce%ac%ce%ba%ce%bf%cf%85/?utm_source=rss&utm_medium=rss&utm_campaign=%25ce%25b8%25ce%25b5%25cf%2581%25ce%25b9%25ce%25ac-%25cf%2584%25ce%25b7%25cf%2582-%25ce%25bc%25ce%25b5%25cf%2583%25ce%25bf%25ce%25b3%25ce%25b5%25ce%25af%25ce%25bf%25cf%2585-%25ce%25b6%25ce%25b1%25ce%25b3%25ce%25bf%25cf%2581%25ce%25b9%25ce%25b1%25ce%25bd%25ce%25ac%25ce%25ba%25ce%25bf%25cf%2585 https://www.vivliokritikes.com/%ce%b8%ce%b5%cf%81%ce%b9%ce%ac-%cf%84%ce%b7%cf%82-%ce%bc%ce%b5%cf%83%ce%bf%ce%b3%ce%b5%ce%af%ce%bf%cf%85-%ce%b6%ce%b1%ce%b3%ce%bf%cf%81%ce%b9%ce%b1%ce%bd%ce%ac%ce%ba%ce%bf%cf%85/#respond Tue, 02 Jun 2020 19:07:51 +0000 http://www.vivliokritikes.com/?p=5017 Μεσόγειος, 17ος αιώνας. Βενετία και Τουρκία κονταροχτυπιούνται ποιος θα κυριαρχήσει στα σημαντικά λιμάνια. Η Γαληνοτάτη και η Ημισέληνος. Μίσος, ναυμαχίες, αίμα. Και ο Χάνδακας τελευταίο λιμάνι εκτός Οθωμανών. Η πολιορκία του ξεκίνησε το 1648 και έληξε 21 χρόνια αργότερα παρακαλώ, το μεγαλύτερο διάστημα πολιορκίας που υπήρξε ποτέ στη στρατιωτική Ιστορία. Το λυρικό μυθιστόρημα “Τα θεριά της Μεσογείου” διαδραματίζεται ακριβώς αυτήν την εποχή και πάντα με εφαλτήριο και άξονα αναφοράς την περιβόητη πολιορκία. Ένα καταπληκτικό βιβλίο που συνδυάζει την περιπέτεια του Ρόμπερτ Λούις Στίβενσον με την πλοκή του Αλέξανδρου Δουμά. Ατμοσφαιρικό, αυθεντικό, καλογραμμένο, μελετημένο, ένα ξεχωριστό βιβλίο που το λάτρεψα από την πρώτη στιγμή. Βενετία, Κέρκυρα, Μάνη (Οίτυλο), Κωνσταντινούπολη, Μάλτα, μυθικοί τόποι, άγρια ήθη, σκληρή εποχή και η πένα της συγγραφέως να σε ταξιδεύει ανάμεσα στις φρεγάτες και τις μπρατσέρες, αγκαλιά με τα ιζολάρια και τους εξάντες, να σε ξεναγεί στον κόσμο των πειρατών, των ευγενών και των καταδίκων στο Μπάνιον της Κωνσταντινούπολης.

Βιβλίο Τα θεριά της Μεσογείου
Συγγραφέας Νεκταρία Ζαγοριανάκου
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ωκεανίδα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Εμμανουήλ Θαλασσινός μεγαλώνει σε μια δύσκολη, πολεμοχαρή εποχή, στην οποία γυρνάει την πλάτη του και αφοσιώνεται στη ζωγραφική. Ο πατέρας του τον στέλνει στη Βενετία να σπουδάσει και να διαπρέψει, ώστε έτσι να γλυτώσει οριστικά από τυχόν επιστρατεύσεις το άμαθο σε κακουχίες παιδί. Ο Εμμανουήλ μεγαλώνει δίπλα στον Θεοδόσιο Μελετίου, αδελφικό φίλο του πατέρα του και πάμπλουτο καραβοκύρη και έμπορο. Το 1645 αποκτά την Αφροδίτη από τη γυναίκα του, Φραντζέσκα. Η Γκρατσιέλα, κυνηγημένη από τη φτώχεια, καταφεύγει στη Μάλτα και γίνεται πόρνη. Παρασυρμένη από τα γλυκά λόγια ενός καπετάνιου μένει έγκυος στο παιδί του κι αναγκάζονται να τη διώξουν από το «σπίτι» όπου δουλεύει. Το 1645 φέρνει στον κόσμο τον Αυγουστίνο έχοντας καταφύγει σε μοναστήρι των ιπποτών του Αγίου Ιωάννη, αφήνοντας την τελευταία της πνοή. Ο καπετάν Παναγιώταρος Γιατράνος, ξακουστός και ατρόμητος, το 1645 αποκτά τον Γρηγόρη του, ένα παληκάρι που μεγαλώνει στη σκληρή, άνυδρη και αυστηρή γη της Μάνης με τον αδερφό του, Γιώργη. Η πολιορκία του Χάνδακα ξυπνά πατριωτικά αισθήματα μέσα του και αποφασίζει να πάει να πολεμήσει μαζί με τον αδερφό του για την ελευθερία των συμπατριωτών του, κάτι που θα φέρει οριστική ρήξη με την οικογένειά του. Έτσι ξεκινάει μια υπέροχη, πολυεπίπεδη ιστορία που με παρέσυρε σε άλλους κόσμους, μακρινούς και φανταστικούς.

Είναι εξαιρετική η μαεστρία της συγγραφέως ως προς τον χειρισμό της πλοκής. Έχουμε τρεις βασικούς πρωταγωνιστές, σε τρεις διαφορετικούς τόπους κι όμως αληθοφανέστατα έρχονται σιγά σιγά σε επαφή, στήνοντας γύρω τους ένα υπέροχο ιστορικό υπόβαθρο και μια σφιχτά δεμένη ιστορία. Τα πρόσωπα που πλαισιώνουν τον Αυγουστίνο, τον Γρηγόρη και την Αφροδίτη είναι επιλεγμένα ένα προς ένα, με το παρελθόν του, τα πιστεύω του και τις αντιλήψεις του. Χώρια από αυτούς, μαθαίνουμε για την άνετη ζωή στη Βενετία (υπέροχες, λυρικές περιγραφές των νησιών, της ελληνικής κοινότητας, των δεξιώσεων), για τη θρησκευτική ζωή στη Μάλτα, για την εμπορική κίνηση και την καθημερινότητα στην Κωνσταντινούπολη, για την αγριάδα και την ωμότητα στη Μάνη που στιγματίζεται από τη βεντέτα, τον γδικιωμό.

Υπέροχες περιγραφές, δεμένη πλοκή, ολοζώντανοι διάλογοι (κάποιοι όμως αρκετά μακροσκελείς και σχεδόν περιττοί), βαθιά και εμπεριστατωμένη μελέτη της εποχής και των τόπων. Τα θεριά της Μεσογείου πραγματικά με συγκλόνισαν! Βλέποντας ότι το έγραψε γυναίκα, θα περίμενα ένα αξιοπρεπές άρλεκιν, με έρωτες, πορσελάνες και χλιδή, άντε και μια γρήγορη ματιά στην εποχή ώστε να εγκλιματιστούμε καλύτερα. Κι όμως, η συγγραφέας γύρισε την πλάτη στην εύκολη λύση και ασχολήθηκε σοβαρά, με αξιοπρέπεια και σεβασμό στον αναγνώστη, με τη μελέτη και το στήσιμο ενός απαιτητικού μυθιστορήματος. Η ψυχολογία των αντρικών χαρακτήρων δεν πίστευα ότι θα αποδιδόταν τόσο παραστατικά από γυναίκα συγγραφέα, οπότε μόνο τα καλύτερα έχω να πω και σίγουρα ανυπομονώ να διαβάσω και επόμενα έργα της! Το μόνο που δε μου άρεσε ήταν που έπρεπε κάθε τρεις και λίγο να προλέγει τι θα γινόταν στη συνέχεια («δε θα τον ξανάβλεπε ποτέ», «η μοίρα θα τους χώριζε» κλπ.).

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«Τι τους κατηγορούσαν, τι τους έλεγαν ρεμάλια; Όταν βρίσκονταν πάνω στο ρεσάλτο δηλαδή, δεν τζόγαραν αν θα έμεναν ή αν θα πέθαιναν; Αν θα έμεναν ελεύθεροι ή αν θα σκλαβώνονταν; Αν θα κέρδιζαν τα πάντα ή αν όλα θα χάνονταν; Τα θεριά της θάλασσας ζούσαν για τη στιγμή και ό,τι αυτή θα έφερνε. Δεν μπορούσαν να μπουν σε καλούπια. Θα ζούσαν και θα πέθαιναν κάτω απ’ τους δικούς τους άγραφους νόμους. Έτσι είχαν μάθει, έτσι είχαν ανδρωθεί, να δοκίμαζες να τους αλλάξεις; Μάταιο» (σελ. 88-89).

«Πώς να μιλήσω για τη Μάνη, τον τόπο μου, ώστε να με νιώσετε έστω και λίγο; Πρέπει να τον ζήσεις. Να μυρίσεις το θυμάρι, το φασκόμηλο, να ακουμπήσεις την πέτρα και ν’ ακούσεις την ανάσα της. Κι αν καταφέρεις να την ακούσεις, τότε έχεις ακούσει και τη δική μας την ανάσα. Η Μάνη είναι τραχιά, είναι φτωχή από φκιασίδια, λιτή κι απέριττη. Εκεί φωλιάζει η ομορφιά της, στην απλότητά της. Στέκεται εμπρός σου γυμνή κι αυτό σε τρομάζει γιατί δεν σου κρύβει τίποτα…όλα είναι στο φως!» (σελ. 93).

Και το εξαίρετο χωρίο:

«-Δεν χτυπά τίποτα εδώ μέσα, σκύλε; Καπετάνιε, μ’ ακούς; Το φταίξιμο είναι όλο δικό σου! Εσύ τους δίνεις το παράδειγμα, εσύ χάνεσαι, σκυλοπνίγεσαι στις θάλασσες και κάνεις μήνες, χρόνια να φανείς, δίχως να σε νοιάζει τι αφήνεις πίσω σου. Τόσα χρόνια που μ’ άφηνες μοναχή, με τη μάνα σου να με διαφεντεύει, να με δαγκώνει σαν την οχιά με τα λόγια της σαν έκανα κάτι που δεν της άρεσε, εσύ έκανες το κέφι σου! Εγώ έμενα πίσω μ’ ένα σωρό κουτσούβελα, ζούσα τη φτώχεια, την πείνα, τη μοναξιά μιας γυναίκας δίχως την ανάσα του άντρα της στο πρόσωπο τα βράδια. Προστάτευα τ’ όνομά σου, την τιμή σου, με μόνο βοηθό μου την προσευχή στον Θεό για να τα βγάλω πέρα. Τώρα που τους έκανα άντρες, έρχεσαι και μου λες ότι οι γιοι μου, γιατί είναι μόνο δικοί μου γιοι, φεύγουνε και ότι δίπλα μου θα μείνεις εσύ, μα εσένα δεν σε ξέρω…Εσένα δεν σε θέλω! Ξένος είσαι!» (σελ. 136).

]]> https://www.vivliokritikes.com/%ce%b8%ce%b5%cf%81%ce%b9%ce%ac-%cf%84%ce%b7%cf%82-%ce%bc%ce%b5%cf%83%ce%bf%ce%b3%ce%b5%ce%af%ce%bf%cf%85-%ce%b6%ce%b1%ce%b3%ce%bf%cf%81%ce%b9%ce%b1%ce%bd%ce%ac%ce%ba%ce%bf%cf%85/feed/ 0 «Μια Οδύσσεια: ένας πατέρας, ένας γιος, ένα έπος», του Daniel Mendelsohn, εκδ. Πατάκη https://www.vivliokritikes.com/%ce%bc%ce%b9%ce%b1-%ce%bf%ce%b4%cf%8d%cf%83%cf%83%ce%b5%ce%b9%ce%b1-daniel-mendelsohn/?utm_source=rss&utm_medium=rss&utm_campaign=%25ce%25bc%25ce%25b9%25ce%25b1-%25ce%25bf%25ce%25b4%25cf%258d%25cf%2583%25cf%2583%25ce%25b5%25ce%25b9%25ce%25b1-daniel-mendelsohn https://www.vivliokritikes.com/%ce%bc%ce%b9%ce%b1-%ce%bf%ce%b4%cf%8d%cf%83%cf%83%ce%b5%ce%b9%ce%b1-daniel-mendelsohn/#respond Mon, 18 May 2020 10:13:52 +0000 http://www.vivliokritikes.com/?p=4829 Ο συγγραφέας διδάσκει σεμινάριο με θέμα την «Οδύσσεια» στο Κολέγιο Μπαρντ της Νέας Υόρκης και κάποια στιγμή αποφασίζει να το παρακολουθήσει ο ογδοντάχρονος πατέρας του, συνταξιούχος ερευνητής μαθηματικός, με τον οποίο θα κάνουν αργότερα και μια θεματική κρουαζιέρα στη Μεσόγειο αφιερωμένη στην Οδύσσεια. Αυτό που δεν περιμένει κανείς τους όμως είναι πως το μαγικό ταξίδι στους στίχους του έπους θα τους βοηθήσει να κατανοήσουν καλύτερα τους εαυτούς τους και τη μεταξύ τους σχέση.

Βιβλίο Μια Οδύσσεια: ένας πατέρας, ένας γιος, ένα έπος
Τίτλος πρωτοτύπου An Odyssey: a father, a son and an epic
Συγγραφέας Daniel Mendelsohn
Μεταφραστής Μαργαρίτα Ζαχαριάδου
Κατηγορία Non fiction
Εκδότης Πατάκης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το κείμενο είναι ένα συναρπαστικό ταξίδι στη μαγεία του ομηρικού έπους και ταυτόχρονα μια ανατρεπτική ενδοσκόπηση στις σχέσεις μεταξύ πατέρα και γιου. Ο Daniel Mendelsohn γράφει τόσο παραστατικά και με τέτοια αφηγηματική δεινότητα που δεν μπορούσα να σταματήσω το διάβασμα. Οι παρατηρήσεις του για τη γλωσσολογία, οι μεταφράσεις της «Οδύσσειας», η κριτική της θεώρηση, οι ενδιαφέρουσες απόψεις και σκέψεις των φοιτητών του γύρω από τα διαχρονικά και τα τεχνικά σημεία της «Οδύσσειας», οι αναμνήσεις από την οικογένειά του (μια στενά δεμένη παραδοσιακή εβραϊκή οικογένεια), οι ιστορίες από τους προπάτορές του, το μέλλον με τον πατέρα του που πολύ σύντομα θα ζήσει ένα σοβαρό εγκεφαλικό αναμιγνύονται αρμονικά και σωστά σ’ ένα κείμενο-ποταμός, σαφώς οριοθετημένο όμως και απόλυτα ακριβοδίκαιο. Ποιος είναι ο άντρας πίσω από τον πατέρα; Ποιες οι φιλοδοξίες του, τα σχέδια, τα όνειρά του και κατά πόσο είναι περήφανος για τις επιλογές του γιου του; Πώς κατάφεραν να συνυπάρξουν ένας φιλομαθής, παλαιάς κοπής θετικός επιστήμονας και ένας παθιασμένος κλασικός φιλόλογος; Τι κρύβει ο ένας από τον άλλον και πόσο αυτό θα επηρεάσει το μέλλον τους; Πόσο θα βοηθήσουν οι μαρτυρίες φίλων και συγγενών να γνωρίσει ο συγγραφέας καλύτερα τον πατέρα του;

Ακολουθώντας τη δομή των επών της κλασικής ελληνικής και ρωμαϊκής γραμματείας, ο συγγραφέας ξεκινάει μ’ ένα Προοίμιο, στο οποίο παρατίθενται συνοπτικά η ιστορία του παρόντος βιβλίου και μια ενδιαφέρουσα και συναρπαστική περιληπτική ανάλυση της Ιλιάδας και της Οδύσσειας, συγκριτικά με την Αινειάδα. Ένα μεγάλο ταξίδι με αέναους κύκλους είναι η Οδύσσεια, όπως ακριβώς η ζωή, όπως ακριβώς η σχέση και η ιστορία του συγγραφέα με τον πατέρα του. Μάλιστα, αυτό το δίπολο μου θύμισε αρκετά δικά μου βιώματα, μιας και είμαι της κλασικής, φιλολογικής κατεύθυνσης και όχι των μαθηματικών. Η αφήγηση είναι χειμαρρώδης, με πολλά πρωθύστερα σε παρελθόν, παρόν και μέλλον, που όλα όμως σχηματίζουν μια «κυκλική σύνθεση» (όπως ακριβώς και πάλι στην Οδύσσεια), γεμάτη εικόνες, χιούμορ, αμεσότητα και ειλικρίνεια. Οικογενειακές στιγμές εναλλάσσονται με ετυμολογικά παραδείγματα της αγγλικής γλώσσας (κατάλαβα σε τι διαφέρουν journey, voyage και travel που κατά βάση σημαίνουν το ίδιο, δηλαδή ταξίδι και πώς συναντώνται όλα αυτά στην υπέροχη λέξη «οδύσσεια») και παραλληλισμούς του περίφημου ομηρικού έπους με την οικογενειακή ζωή όχι μόνο του Daniel Mendelsohn αλλά και των γεννητόρων του, παππού και πατέρα.

Μα τι όμορφο και γοητευτικό να παραδέχεται κάποιος μη ελληνόφωνος τη σημασία, την αξία, τη λειτουργικότητα και την ομορφιά της ελληνικής γλώσσας! «Εκείνο όμως που έβρισκα πιο συναρπαστικό απ’ όλα, ήταν ο εκπληκτικός τρόπος μεταβολής των ρηματικών χρόνων, όπου η χρονική μετατόπιση υποδηλώνεται από προθέματα και προσφύματα που ενσωματώνονται σαν κρύσταλλοι κι από καταλήξεις που εκβάλλουν στις λέξεις σαν το μέλι που στάζει από το κουτάλι στο πιάτο» (σελ. 197). Με την ίδια αγάπη περιτύλιξα κάθε λέξη του συγγραφέα ως προς τη φιλολογική μελέτη και ανάλυση ως επιστήμη και μάλιστα χαμογέλασα όταν, έχοντας συμπλεύσει με την άποψη πως η γεωμετρία δε χρησιμεύει πουθενά στην καθημερινή μου ζωή, συνάντησα την ερώτηση: «Τι μπορεί να διδάξει στους μαθητές σήμερα η μελέτη των αρχαίων κλασικών;» και βρήκα την ωραία, διαφωτιστική απάντηση: «Χάριν της ανθρώπινης φύσης», εξ ου και φιλολογία σημαίνει «αγάπη για τη γλώσσα» (σελ. 73).

Εντάξει, κύριε Τζέι Μέντελσον, «Μόνο οι θετικές επιστήμες είναι επιστήμες»! Κι όμως αυτός ο ηλικιωμένος άνθρωπος έχει σφαιρική μορφή, ενδιαφέρουσα κοσμοθεωρία, στενούς ή κομμένους δεσμούς με ένα αδέλφι του κάθε φορά και δυναμιτίζει το σεμινάριο, όχι τόσο από ζήλια ή έπαρση όσο από ισχυρογνωμοσύνη! Η εμμονή του να αποκαθηλώνει τον Οδυσσέα από ήρωα γιατί κλαίει, γιατί έχασε τους συντρόφους του, γιατί τον βοηθάνε οι θεοί, γιατί απολαμβάνει τη συντροφιά της Καλυψούς είναι προβληματισμοί που πάνε εντελώς αλλού την πορεία του μαθήματος, πάντα όμως σε ενδιαφέρουσες φιλολογικές, κοινωνιολογικές κι ανθρωπολογικές παρατηρήσεις καταλήγουν, μετά από κοπιώδεις προσπάθειες του γιου του.

Οι ραψωδίες αναλύονται συναρπαστικά και καθόλου βαρετά μία προς μία μέσα από ενδιαφέρουσες αντεγκλήσεις ενώ ταυτόχρονα ταξιδεύουμε στις οικογενειακές και προσωπικές αναμνήσεις του συγγραφέα και του πατέρα του, κάνοντας έτσι το βιβλίο αυτό ένα διαφορετικό μέσον κατανόησης του ομηρικού έπους αλλά και των σχέσεων μεταξύ πατέρα και γιου (κυρίως). Μάλιστα, ο συγγραφέας, καταλαβαίνοντας πως η δομή αυτή σύντομα θα κουράσει, τοποθετεί αποσπάσματα και περιπέτειες της κρουαζιέρας ανάμεσα στη διδασκαλία αυτών των ραψωδιών, προχωρώντας αρκετά μπροστά, κι έτσι κερδίζει την προσοχή του αναγνώστη κι αποφεύγει την επανάληψη.

Τέλη Ιανουαρίου με αρχές Μαΐου 2011 κράτησε το σεμινάριο κι αμέσως μετά ο συγγραφέας ανακάλυψε μια δεκαήμερη θεματική κρουαζιέρα στη Μεσόγειο, βασισμένη στο ταξίδι του μυθικού βασιλιά της Ιθάκης: Τροία, Μάλτα, Σικελία, Καμπανία, Πύλος, Ιθάκη (προσπερνώ το γεγονός πως τελικά δεν πήγαν εκεί γιατί η Διώρυγα της Κορίνθου ήταν κλειστή λόγω απεργίας και δεν υπήρχε χρόνος για τόσο μεγάλο διάπλου, όπως αυτός της Πελοποννήσου).

Αυτά τα σημεία, που σαφώς καταλαμβάνουν λιγότερο χώρο στο κείμενο, δεν είναι τουριστικοί οδηγοί με βαρετές λεπτομέρειες αλλά αφορμές για περαιτέρω ενδυνάμωση της σχέσης και αφετηρίες για ενδιαφέρουσες συζητήσεις με τους συνεπιβάτες, που κανείς τους δεν είναι επιστήμονας, αντίθετα, είναι όλοι απλοί, καθημερινοί άνθρωποι. Στην κρουαζιέρα αυτή δε συναντάμε τους χαζοτουρίστες των σουβενίρ αλλά ανθρώπους πάσης φύσεως και ηλικίας, που κάποιοι έχουν εξαιρετικούς λόγους να κάνουν αυτό το ταξίδι: «Θέλαμε να κάνουμε κάτι που να έχει νόημα, μου είπε ένα βράδυ, και τι άλλο μπορεί να έχει περισσότερο νόημα από τον Όμηρο;» (σελ. 292), είπε μια μητέρα ενώ ένας ηλικιωμένος πιστεύει πως η Οδύσσεια του έσωσε τη ζωή, γιατί όταν πάλευε με τη μόλυνση από ένα τραύμα τον καιρό του πολέμου, ο καθηγητής του του διάβαζε λατινικά και Όμηρο: «Και νομίζω πως αυτός ο ήχος που άκουγα, ο ήχος μιας ανθρώπινης φωνής να απαγγέλλει ποίηση, με βοήθησε να γίνω καλά» (σελ. 296)! Τι τρυφερή παρατήρηση!

Είναι από τις ελάχιστες φορές που θα κάνω μνεία στη μετάφραση, γιατί η Μαργαρίτα Ζαχαριάδου επιδόθηκε στην απόδοση των αρχαίων κειμένων στα νέα ελληνικά όχι χρησιμοποιώντας κάποια από τις υπάρχουσες σημαντικές αλλά κάνοντας αυτήν τη σκληρή κι επίπονη δουλειά η ίδια, μόνο και μόνο για να συμπλεύσει με το σκεπτικό του συγγραφέα που «φρόντισε ώστε οι αποδόσεις του να υπηρετούν και τους σκοπούς του μαθήματός του, να φωτίζουν δηλαδή κατεξοχήν τα σημεία εκείνα τα οποία επεδίωκε να τονίσει στους φοιτητές του» (σελ. 13).

Τέλος, ακριβώς επειδή γίνεται χρήση μακροσκελών προτάσεων παρένθετων στην κυρία αφήγηση, το «λοιπόν» ως δηλωτικό της επιστροφής στο αφηγηματικό παρόν επαναλαμβάνεται αρκετά συχνά ενώ με δυσκόλεψε που παραλείπονταν οι παύλες στην αρχή των διαλόγων, κάνοντάς τους κομμάτι μιας συνεχούς αφήγησης ενώ χρειάζονται τη δική τους, ξεκάθαρη θέση για να κατανοήσει ο αναγνώστης πώς και ποιος μιλάει.

Το «Μια Οδύσσεια» είναι ένα υπέροχο και τρυφερό κείμενο για τις σχέσεις πατέρα και γιου μέσα από ενδιαφέρουσες συζητήσεις, παρατηρήσεις, ανακαλύψεις και αποκαλύψεις που ξεπηδούν μέσα από το πλούσιο, ποικίλο και εύληπτο κείμενο. Ταυτόχρονα, αναλύονται οι ραψωδίες του ομηρικού έπους με τέτοιο τρόπο που τελειώνοντας θέλησα να βουτήξω κι εγώ στις παρατηρήσεις της κλασικής φιλολογίας που έχουν γίνει από τον 3ο αι μ. Χ. μέχρι σήμερα και να ξαναδιαβάσω το αυθεντικό κείμενο, στο οποίο όσες αναγνώσεις κι αν χαρίσεις πάντα θα σε κερδίζει από την αρχή. Ένα διαφορετικό ταξίδι που οφείλουν όλοι να απολαύσουν!

]]> https://www.vivliokritikes.com/%ce%bc%ce%b9%ce%b1-%ce%bf%ce%b4%cf%8d%cf%83%cf%83%ce%b5%ce%b9%ce%b1-daniel-mendelsohn/feed/ 0