Βιβλίο Έστησ’ ο έρωτας χορό
Συγγραφέας Γιώτα Γουβέλη
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα / Ρομαντικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Γιώτα Γουβέλη έγραψε ένα τρυφερό μα και σκληρό μυθιστόρημα που με αφορμή μια ρομαντική ιστορία ξεδιπλώνει με τέχνη και μαεστρία μικρά και μεγάλα γεγονότα από την περίοδο του Εθνικού Διχασμού και κυρίως από τη σκληρή Κατοχή του Β΄ Παγκόσμιου πολέμου στην Άμφισσα και στα γύρω χωριά. Πραγματικά πρόσωπα, σημαντικά ιστορικά γεγονότα και άλλα πραγματολογικά στοιχεία μπλέκουν με τις ιστορίες των ηρώων του βιβλίου και δημιουργούν ένα συναρπαστικό κείμενο γεμάτο ανατροπές, διαχρονικά μηνύματα και αξέχαστες σκηνές ηρωισμού, τρυφερότητας, αγάπης και μοιραίων επιλογών. Το μυθιστόρημα είναι διαιρεμένο σε δύο ξεκάθαρους κύκλους (1915-1941 και 1941-1944) που ενώνονται αναπάντεχα και με μαεστρία, κάνοντας τους χαρακτήρες να ξανασυναντιούνται κάτω από διαφορετικές συνθήκες και έχοντας προχωρήσει στη ζωή τους. Ταυτόχρονα, μέσα από ένα παλιό ημερολόγιο που ανακάλυψε η Λενιώ, ταξιδεύουμε για λίγο στο Μεσολόγγι της Επανάστασης του 1821 και της ηρωικής Εξόδου και ζούμε σχεδόν από κοντά την αγωνία, τον φόβο και την απελπισία των κατοίκων της πόλης, τις συνθήκες εξόδου, την προδοσία και τις τύχες της οικογένειας της αφηγήτριας.

Είμαστε στα 1915 και η Λενιώ Παπακώστα σπουδάζει στο Διδασκαλείο της Αθήνας για να γίνει δασκάλα. Με τα χίλια ζόρια εξασφάλισαν χρήματα οι γονείς της, Λάμπης και Εριφύλη, για να τη στείλουν εκεί και να ξεφύγει από τη δύσκολη και σκληρή ζωή της επαρχίας. Φεύγει λοιπόν από το χωριό τους στα ριζά της Γκιώνας και ανακαλύπτει μια Αθήνα γεμάτη μαγεία, εκπλήξεις, ανεμελιά. Εκεί νιώθει προσωπική ανεξαρτησία, αυτενέργεια και ελεύθερη βούληση. Πειθαρχεί όμως στην αυστηρότητα του σχολείου και με συνεπή μελέτη προοδεύει αλλά δεν παύει να παρατηρεί την τόσο διαφορετική ζωή γύρω της: λούστροι και τραμ, μαγαζιά και ανάκτορα, η Βουλή, οι βασιλικοί στάβλοι, τα καφενεία στην πλατεία Συντάγματος (τα «Δαρδανέλλια»), το Πανεπιστήμιο, από το Διδασκαλείο ως την Πλάκα όπου μένει ο θείος που τη φιλοξενεί ζωντανεύουν όμορφες και ρεαλιστικές εικόνες της πρωτεύουσας των αρχών του 20ού αιώνα. Ο θείος Μένιος λοιπόν έχει χασάπικο στην οδό Αθηνάς και στάνες στο Μεταξουργείο, είναι παντρεμένος με τη γελαστή και στοργική θεία Ερμιόνη και η κόρη τους, Αμαλίτσα, με τα κοντυλογραμμένα χαρακτηριστικά, δένεται με γερή φιλία με τη Λενιώ. Είναι απλοί άνθρωποι που θα βιώσουν όμως κι αυτοί τις δικές τους περιπέτειες με την κόρη τους, με μια παράλληλη ιστορία που αντικατοπτρίζει την ηθική και την αυστηρότητα της εποχής.

Όμορφη η Αθήνα αλλά ας μην ξεχνάμε πως είμαστε και στην περίοδο του Εθνικού Διχασμού, όπου βενιζελικοί και βασιλικοί είναι στα μαχαίρια κι έτσι η συγγραφέας καταγράφει με ενάργεια και εμβρίθεια διάφορα χαρακτηριστικά στιγμιότυπα που δείχνουν την κατάσταση στις σωστές της διαστάσεις και δημιουργούν το κατάλληλο ιστορικό φόντο για την πλοκή. Ο γαλλικός στόλος του ντι Φουρνέ στο Φάληρο, ο βομβαρδισμός των ανακτόρων, το πλιάτσικο σε καταστήματα και σπίτια βενιζελικών, το ανάθεμα στον Βενιζέλο στο Πολύγωνο και πολλά άλλα είναι περιστατικά που ξεδιπλώνονται γύρω από τη ζωή της Λενιώς. Και τότε έρχεται ο έρωτας στα μάτια του εύελπι Αρχοντή Βούρου, μόνο που μια μεγάλη παρεξήγηση θα τους χωρίσει και θα τους οδηγήσει σε επιλογές που θα τους απομακρύνουν.

Στη συνέχεια, προχωράμε στην ιταλογερμανική Κατοχή, που καταλαμβάνει και το μεγαλύτερο μέρος του μυθιστορήματος, οπότε παρακολουθούμε τον αγώνα της επιβίωσης της Λενιώς, που εργάζεται ως δασκάλα στο χωριό της και προσπαθεί να στηρίξει τα παιδιά της και τους γονείς της. Η κόρη της, Εριφύλη, έγινε νοσοκόμα και ο γιος της, Περικλής, σπουδάζει Νομική στην Αθήνα. Η Εριφύλη θέλει να μείνει στο νοσοκομείο στην Άμφισσα γιατί, με παρότρυνση του γιατρού που ερωτεύτηκε, εισδύει στην Εθνική Αντίσταση και η Λενιώ ανησυχεί με όσα γίνονται από τους κατακτητές, καταλαβαίνει όμως πως ήρθε η ώρα το παιδί ν’ ανοίξει τα φτερά του και υπαναχωρεί. Ταυτόχρονα, ο Περικλής στρατολογήθηκε κι αυτός στην Εθνική Αντίσταση και επιστρέφει στην Γκιώνα για να πολεμήσει. Τα δυο παιδιά θα ενωθούν για το κοινό καλό, την απελευθέρωση, μια σειρά από μηχανορραφίες όμως ανωτέρων τους θα τους φέρουν σε αντίπαλα στρατόπεδα. Μέσα από μια σειρά πάντα συναρπαστικών περιστατικών ξεδιπλώνεται η Αντίσταση στην Άμφισσα, την Υπάτη και τις γύρω περιοχές, καταγράφονται αιματηρά γεγονότα στα οποία πρωταγωνιστούν οι ήρωες του βιβλίου και σταδιακά ξεδιπλώνεται ο εμφύλιος ανάμεσα στις αντάρτικες ομάδες, στους δημοκρατικούς και τους βασιλόφρονες, και πώς τοποθετούνται οι ήρωες του βιβλίου σε αυτά τα στρατόπεδα και με τι συνέπειες. «…μπερδεμένοι σ’ ένα γαϊτανάκι θανάτου κάτω από τη μαύρη σκιά του κατακτητή» (σελ. 303). Γιατί δυστυχώς: «…πέρα και πάνω από την πολιτική είναι η ανθρωπιά, αλλά την ακυρώνει ο φανατισμός και η αδιαλλαξία» (σελ. 189).

Και φτάνουμε στο ημερολόγιο της Λένης, η οποία εργάζεται ως δασκάλα στο ελληνικό σχολείο της Βιέννης και όταν ξέσπασε η Επανάσταση ήρθε στην Ελλάδα με τον άντρα της, Εμμανουήλ και τα δύο παιδιά τους, τη Ρούσσω και τον Ρήγα. Εμποτισμένοι με τις ιδέες του Ελληνικού Διαφωτισμού, εγκαταστάθηκαν στο Μεσολόγγι με το τραγικό μεγαλείο του κι έπιασαν φιλίες με την οικογένεια του Καπετάν Κότσικα, που είχε κερδίσει τον θαυμασμό του κόσμου για την ανδρεία, τη μόρφωση και την τιμιότητά του. Έτσι ξεδιπλώνονται με μαεστρία και επιλεγμένα πραγματολογικά στοιχεία η κατάσταση του Εμφύλιου πολέμου εκείνη την περίοδο ανάμεσα σε κυβερνητικούς και Πελοποννήσιους για την ηγεσία της επανάστασης, με αποτέλεσμα το Μεσολόγγι να αφεθεί στην τύχη του. Η Ρούσσω ερωτεύεται τον πιο ακατάλληλο άντρα και τη νύχτα της Εξόδου θα παιχτούν ταυτόχρονα πολλά δράματα στις ζωές των ανθρώπων της Λένης. Πώς εξηγούνται όμως κάποιες σημαδιακές ομοιότητες και κάποια κοινά στοιχεία στις ζωές των δύο γυναικών που τις χωρίζουν πάνω από 100 χρόνια; Τι συνέβη τη μοιραία νύχτα της Κυριακής των Βαΐων του 1822;

Το «Έστησ’ ο έρωτας χορό» της Γιώτας Γουβέλη είναι ένα καλογραμμένο μυθιστόρημα που καταφέρνει ν’ αποφύγει τους σκοπέλους των κλισέ και να δημιουργήσει φρέσκες, συναρπαστικές ιστορίες που μου τράβηξαν το ενδιαφέρον από την αρχή ως το τέλος. Προσεκτικός και ενδιαφέρων ο σχεδιασμός της πλοκής, με μια παρεξήγηση να χωρίζει το πρωταγωνιστικό ζευγάρι όπως σε πολλά μυθιστορήματα, οι υπόλοιπες εξελίξεις είναι όμως ανατρεπτικές και πυροδοτούν την πλοκή με αναπάντεχο τρόπο. Όταν ξαναβρεθούν η Λενιώ και ο Αρχοντής τα πράγματα στις ζωές τους και γύρω τους θα είναι εντελώς διαφορετικά. Πόση δύναμη έχουν η αγάπη και η συγχώρεση όμως; Θα καταφέρει τελικά ο έρωτας να στήσει τον χορό του; Μήπως κάποια μυστικά τον εμποδίσουν; «Πόση δύναμη είχε η Ιστορία για να τους κλείσει σε ένα αναπόδραστο κουκούλι όπου μέσα του στριφογύριζαν σαν κολασμένοι Ούτε η δύναμη της αγάπης δεν μπορούσε να νικήσει την αγάπη της δύναμης» (σελ. 122). Μια ανατρεπτική ρομαντική ιστορία γεμάτη καίρια διαχρονικά μηνύματα, έξυπνο σχεδιασμό πλοκής και ενδιαφέροντες χαρακτήρες που αλλάζουν υπό το βάρος των ιστορικών γεγονότων, κάτι όμως μέσα τους παραμένει αναλλοίωτο. Η αγάπη; Η ελπίδα; Η συγχώρεση; Το μίσος; Αυτά και άλλα στοιχεία θα επηρεάσουν και θα καθοδηγήσουν τις επιλογές τους.

Βιβλίο Άγια Λευτεριά 
Συγγραφέας Θοδωρής Παπαθεοδώρου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το βιβλίο εστιάζει σε συγκεκριμένα πρόσωπα, γύρω από τα οποία στήνεται ένα αριστοτεχνικό ιστορικό και κοινωνικό υπόβαθρο που αντικατοπτρίζει τα σημαντικότερα γεγονότα του 1821 και στολίζεται μ’ έναν άφθαστο λυρισμό. Βρισκόμαστε πια στο 1824, μετά τη Β΄ Εθνοσυνέλευση στο Άστρος, με το υποψήφιο κράτος να έχει χωριστεί στα δύο, μια μυστηριώδη Αδελφότητα να κερδίζει συνεχώς έδαφος στρατολογώντας νέα μέλη και έχοντας ως στόχο τον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη ενώ τα δάνεια που αποδόθηκαν στον Αγώνα θεωρούνται πολύτιμο απόκτημα για προσωπικές ορέξεις. «Η πυρετώδης έξαψη και ο ξέφρενος ενθουσιασμός του πρώτου καιρού είχαν διά παντός χαθεί. Τα πρόσωπα συννεφιασμένα έστεκαν, τα περισσότερα μαγκωμένα από δυσοίωνες σκέψεις, κάποια φλογισμένα από οργή… επικρατούσε βαρυθυμιά και σκυθρώπιασμα, κάποιους τους δυνάστευε η αγωνία κι ο φόβος για τα μελλούμενα, άλλους τους δηλητηρίαζαν την ψυχή έχθρητες κι εμπάθειες»» (σελ. 32-33). Σε ένα ανύπαρκτο ακόμη κράτος υπάρχουν ουσιαστικά δύο κυβερνήσεις, που η καθεμιά διεκδικεί τη νομιμότητα, εχθρεύεται, καταγγέλλει κι απειλεί την άλλη. «Πλήρης ασυνεννοησία, ιδιοτέλειες, φιλοδοξίες, τοπικισμοί και διαμάχες με το βλέμμα στραμμένο στα χρήματα από τη συλλογή των φόρων και στις λίρες των επικείμενων δανείων» (σελ. 33). Αυτή καθαυτή η έριδα φταίει για τα δεινά μας; Ο συγγραφέας είναι κατηγορηματικός: «Μα η διχόνοια δε φυτρώνει μονάχη της σαν αγριόχορτο. Θέλει λίπασμα και πότισμα και σε τούτο είμαστε οι καλύτεροι περιβολάρηδες» (σελ. 39). Το μυθιστόρημα περιγράφει ακριβοδίκαια τα γεγονότα των δύο εμφύλιων πολέμων (1824 και 1824-1825), με τον δεύτερο να είναι ο πιο φριχτός και αιματηρός, κάτι που εκμεταλλεύτηκε η Υψηλή Πύλη, συνασπίζοντας δυνάμεις με τον αιγυπτιακό στρατό. Κι ο απλός λαός; «…θύματα του αγώνα που κανείς δε φρόντιζε, είχαν γλυτώσει από το τούρκικο χαντζάρι και θα πήγαιναν στον άλλο κόσμο από ρωμαίικη αδιαφορία» (σελ. 300). Η καταστροφή των Ψαρών τον Ιούνιο του 1824 («απελπισία, αλάφιασμα κι οδυρμός»), η Έξοδος του Μεσολογγίου τον Απρίλιο του 1826, η οποία και κλείνει τη συγκλονιστική τριλογία, με πρωθύστερη γραφή ακόμη και η σφαγή της Χίου το 1822, είναι οι πιο σκληρές και ταυτόχρονα οι πιο ηρωικές σελίδες του Αγώνα που ζωντανεύουν παραστατικότατα.

Η Αργυρώ («δυο φορές είχα γίνει μάνα, δίχως να ‘χω γίνει γυναίκα πρώτα») με τη Μαλαμή, η Δέσπω, ο Νικόλας και ο Στέφανος συμμετέχουν ξανά σε κρίσιμες φάσεις της Ιστορίας και πλησιάζουν στην υλοποίηση των στόχων, των ονείρων και των φιλοδοξιών τους, θα τα καταφέρουν όμως; Η ένοπλη και αιματηρή ανταρσία της Τριπολιτσάς την άνοιξη του 1824, το προοίμιο της ασύλληπτης βαρβαρότητας που θα ακολουθούσε, μαζί με την απόπειρα δολοφονίας του Κολοκοτρώνη είναι οι πρώτες μαύρες σελίδες του εμφύλιου σπαραγμού που με βάλανε σε δίλημμα: να σταματήσω το διάβασμα κλαίγοντας για τα χάλια μας ή να συνεχίσω παρακάτω θαυμάζοντας το κουράγιο του συγγραφέα να τα ζωντανέψει με τον γνωστό του αντικειμενικό και ισοβαρή τρόπο; Άλλωστε κι ο ίδιος ο Θοδωρής Παπαθεοδώρου το παραδέχεται: «…είχε φτάσει ο καιρός που ακόμη και τα ηρωικά, πολεμικά αναστήματα, όπως αυτά του Κολοκοτρώνη και του Παπαφλέσσα, θα βούλιαζαν στον βούρκο της πολιτικής, θα κόνταιναν, θα φθείρονταν, θα λέκιαζαν» (σελ. 593). Πάντως, δεν πιστεύω πως θα υπάρξει αναγνώστης άδακρυς στις σελίδες που καταγράφουν τη δημόσια διαπόμπευση του Κολοκοτρώνη στο Ανάπλι αμέσως μετά την παράδοσή του για να δικαστεί, όχι λόγω της συγγραφικής δεινότητας αλλά εξαιτίας της πίκρας που αναδίδεται από την όλη συμπεριφορά του «επίσημου κράτους» της εποχής. Επίσης, πώς μπορείς να μείνεις αμέτοχος όταν στη Σύρο οι καθολικοί κάτοικοι, που αποτελούσαν και την πλειοψηφία, εκτός του ότι χτύπαγαν καμπάνες από τη χαρά όσο κρατούσε η σφαγή της Χίου εξύβριζαν, χτυπούσαν και δίωκαν απηνώς κάθε πρόσφυγα της καταστροφής αυτής; Από την άλλη, το Μεσολόγγι το 1824 είναι μια πόλη που αρχίζει να γεμίζει από ενδιαφέρουσες προσωπικότητες που κάνουν ό,τι μπορούν για τον Αγώνα: λόρδος Βύρων, Ιάκωβος Μάγερ, οι φιλέλληνες Έλστερ και Μίλιγκεν κ. ά. Και πώς αλλάζουν όλα αυτά όταν τον Απρίλιο του 1825 ο Κιουταχής ξεκινάει τον αποκλεισμό…

Στο μυθιστόρημα έχουμε, όπως έγραψα ανωτέρω, τεκμηριωμένες παρουσιάσεις των προσώπων του 1821, όπως τον Παπαφλέσσα: «Ο δαιμόνιος αυτός ιερωμένος, που είχε ήδη αφήσει τα τσαπράζια και τα άρματα του πρώτου ένδοξου καιρού και είχε βουτηχτεί στην ίντριγκα της πολιτικής» (σελ. 575). Και μετά τη φυλάκιση του Κολοκοτρώνη και την επιτυχημένη αντεπίθεση του Ιμπραήμ: «Οι μέρες του πολιτικάντικου τυχοδιωκτισμού και της καιροσκοπικής δολοπλοκίας, στις οποίες είχε βυθιστεί μέχρι τον λαιμό, ήταν πλέον παρελθόν, γιατί πρώτα και πάνω απ’ όλα ήταν ένθερμος πατριώτης» (σελ. 601). Έτσι οδηγήθηκε στον ηρωικό του θάνατο στο Μανιάκι. Γνωρίζουμε επίσης τον αθυρόστομο Γεώργιο Καραϊσκάκη και τη δίκη του το 1824, που ήταν παρακινημένη από τον Αλέξανδρο Μαυροκορδάτο τάχα μου για προδοσία και μυστικές συμφωνίες με τον Ομέρ Βρυώνη για παράδοση του Μεσολογγίου, τον Πάνο Κολοκοτρώνη και την άνανδρη δολοφονία του που λύγισε τον πατέρα του και τον ανάγκασε να παραδοθεί εν μέσω του δεύτερου εμφύλιου σπαραγμού που καταρήμαξε τον αγωνιζόμενο τόπο. Σαν άλλος Αχιλλέας έχασε κάθε δύναμη και σκοπό και παραδόθηκε στη μοίρα του. Μέχρι που…

Η γραφή του Θοδωρή Παπαθεοδώρου είναι υπέροχη, ιδιαίτερη, γεμάτη ιδιωματισμούς και πλούσιο λεξιλόγιο που ζωντανεύουν τα γεγονότα, γραμμένη σε κάποια σημεία μ’ ένα γλυκά ιδιόμορφο ποιητικής μορφής συντακτικό, λαμπρυμένη από καλολογικά στοιχεία, παρομοιώσεις («…σαν ραδίκι στο αλώνι θα ξεχώριζε», σελ. 74) και μεταφορές («Η θυγατέρα ένα με τη μάνα, μια φέτα ψωμί οι δυο τους, η μάνα κόρα κι η θυγατέρα ψίχα», σελ. 423). Η φύση, τ’ απάτητα βουνά, τα αχάρακτα μονοπάτια, τα οροπέδια και τα δάση, τα ποτάμια και οι γκρεμοί καταγράφονται εξίσου καλά με τις μεγάλες πόλεις, τους δρόμους τους, τον ετερόκλητο πληθυσμό τους, τα μαγαζιά. Με πόση ανατριχίλα επίσης περπατάμε με σέβας «στων Ψαρών την ολόμαυρη ράχη» και στην ποτισμένη με αίμα Χίο, με πόση αγωνία διαβάζουμε τα στάδια εξαθλίωσης των Ελεύθερων Πολιορκημένων… Τέλος, οι Σημειώσεις είναι πιο εκτεταμένες από τα προηγούμενα βιβλία, μιας και περνάμε στα δύσκολα χρόνια του Αγώνα, καταφέρνει όμως ο συγγραφέας να παραθέσει και πάλι τα πάντα ακριβοδίκαια κι ας ασχολείται με την επονείδιστη περίοδο που εκμεταλλεύτηκε ο Τούρκος κερδίζοντας πολύτιμο χρόνο και έδαφος για όσα έχασε τον πρώτο καιρό, απειλώντας έτσι σοβαρά την επιτυχία της Επανάστασης.

Η «Άγια Λευτεριά» είναι ένα μυθιστόρημα βουτηγμένο στον ηρωισμό και το αίμα και μας ταξιδεύει στην πιο σκοτεινή περίοδο της ελληνικής Παλιγγενεσίας. Σκοτεινές και λαμπρές σελίδες, χαρακτήρες που περιδινίζονται γύρω από τα ιστορικά γεγονότα προσπαθώντας να φτιάξουν τη δική τους ζωή κι όλα αυτά ολοκληρώνονται με την ηρωική Έξοδο, ένα κοσμοϊστορικής σημασίας γεγονός που επιτέλους κλόνισε την Ευρώπη. Λύτρωση, συγκίνηση, σεβασμός με διακατείχαν όταν έφτασα στο τέλος και κατάλαβα ότι: «Ακόμη κι αν μας πονάει η αλήθεια, δεν πρέπει να την παραχώνουμε λες κι είναι αποσαρίδι και να βρίσκουμε για κάθε καλπουζανιά μας μια δικαιολογία» (σελ. 82).

Βιβλίο Άγιες Ψυχές 
Συγγραφέας Θοδωρής Παπαθεοδώρου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το βιβλίο εστιάζει σε συγκεκριμένα πρόσωπα, γύρω από τα οποία στήνεται ένα αριστοτεχνικό ιστορικό και κοινωνικό υπόβαθρο που αντικατοπτρίζει τα σημαντικότερα γεγονότα του 1821 και στολίζεται μ’ έναν άφθαστο λυρισμό. Στο Εξόδιο, με το οποίο ξεκινάει το μυθιστόρημα, ένας επιζών της Εξόδου του Μεσολογγίου έχει καταφύγει στην Τεργέστη και περιμένει με λαχτάρα να μάθει νεότερα της συζύγου και του παιδιού του που τους έχασε εκείνη τη φρικιαστική νύχτα. Με το τέλος του βιβλίου έχω μάλλον καταλήξει στο ποιος μπορεί να είναι αυτός ο άντρας και ανυπομονώ να ξεκινήσω το τρίτο και τελευταίο μέρος για να δω κατά πόσο επιβεβαιώνομαι. Οι χαρακτήρες που γνωρίσαμε στο πρώτο βιβλίο συνεχίζουν να βιώνουν ασύλληπτες περιπέτειες και να ατσαλώνουν τον χαρακτήρα τους με τις σκληρές εξελίξεις που τους επηρεάζουν. Η Δέσπω αναζητά τον πατέρα της που ξέρει πως είναι αιχμάλωτος του Αλή πασά αλλά κανείς δεν έχει ακούσει τι απέγινε εδώ και καιρό. Έχει συγκροτήσει έναν σκληρό κι ανυπόταχτο χαρακτήρα, νιώθει προδομένη από τα ψέματα των δικών της ανθρώπων και ούσα μεγαλωμένη στο ανυπότακτο Σούλι αναδεικνύεται λεύτερη κι όχι ραγιάδισσα: «…χούι και γνώρισμα σουλιώτικο η περηφάνια ζυμωμένη αξεδιάλυτα με το γινάτι» (σελ. 101).

Ο Νικόλας, παγιδευμένος στη Ζάκυνθο από Εγγλέζους στρατιώτες που έριξε στο κατόπι του ένας κόντες, έχει καταλάβει πως «αρχόντοι κι αφεντάδες, αριστοκράτες και κόντηδες» δε διαφέρουν από αγάδες και μπέηδες και δεν έχουν κοινά να ενωθούν με τον Αγώνα. Μόνη του σωτηρία ένα συμμαχικό πλοίο που θα τον μεταφέρει στη Χαλκιδική. Ο «Αχιλλέας» του καπετάν Αλεξανδρή, κατ’ εντολή της Φιλικής Εταιρείας, πλέει στο Αιγαίο πέλαγος με συγκεκριμένη αποστολή κι έτσι η δράση μεταφέρεται και στη θάλασσα, για να γνωρίσουμε την ιεραρχία των ναυτικών, τους κινδύνους των ναυμαχιών και των ρεσάλτων, να νιώσουμε την αρμύρα της θάλασσας και την αψάδα της μάχης από πρώτο χέρι. Ο Νικόλας αντρώθηκε με την αρμύρα και τα ρεσάλτα, χωρίς να πάψει να σκέφτεται στιγμή την οικογένειά του, που δεν κατόρθωσε να αναζητήσει, παρ’ όλο που τους το υποσχέθηκε. Τι να απέγιναν η μάνα και οι αδελφές του; Στην Τριπολιτσά, η Επανάσταση ξεσπάει κι η μοίρα της Γκιουμούς αλλάζει άρδην, μιας και ο Κερίμ μπέης παίρνει κάποιες μοιραίες αποφάσεις για την πόλη του. Ταυτόχρονα, η μία πόλη της Πελοποννήσου πέφτει μετά την άλλη στα χέρια των Ελλήνων κι έτσι η Τριπολιτσά γίνεται το καταφύγιο των κατατρεγμένων Τούρκων ενώ η πολιορκία σφίγγει γύρω της. Το μυθιστόρημα καταγράφει καταλεπτώς τις δυσκολίες που έρχονταν η μία πίσω από την άλλη ως την απόλυτη πείνα, φτώχεια και εξαθλίωση και την επιδημία του τύφου. Τελικά η Τριπολιτσά πέφτει και για τρεις μέρες οι Έλληνες πέρναγαν από λεπίδι άντρες και γυναικόπαιδα και λεηλατούσαν. «Μια φρικωδία» που δεν έχει δικαιολογία αλλά εξηγείται, μιας και ήταν ο τόπος που είχαν κλέψει οι Τούρκοι από τους παππούδες τους και επιπλέον από κει ξεκίναγε κάθε δεινό στον Μοριά εναντίον τους. Η Αργυρώ, σκλάβα του Κερίμ μπέη που με το ζόρι την αλλαξοπίστησε, βιώνει μια σειρά από ανατριχιαστικά γεγονότα που θα την οδηγήσουν είτε στη λύτρωση του θανάτου είτε στην απελευθέρωσή της.

Τα ανωτέρω είναι απλώς η αρχή των συναρπαστικών ιστοριών που συγκροτούν το μυθιστόρημα και μια καλογραμμένη εξιστόρηση της Ελληνικής Επανάστασης μέσα από ανθρώπους «απλούς», γενναίους, δυνατούς, που βλέπουν τις ζωές τους ν’ αλλάζουν από τη μια στιγμή στην άλλη και να έρχονται αντιμέτωποι με επιλογές και προκλήσεις που πρέπει να αντιμετωπίσουν. Πολλά από τα σημαντικότερα ιστορικά γεγονότα των πρώτων χρόνων, όπως ο ξεσηκωμός, οι ανδραγαθίες του Μάρκου Μπότσαρη, οι εντολές της Φιλικής Εταιρείας, το ξέσπασμα στον Μοριά κ. ά. ξεδιπλώνονται μέσα από τις σελίδες του βιβλίου χωρίς να κουράζουν και χωρίς να μπερδεύουν. Δυστυχώς, από τους πρώτους μήνες της ομοψυχίας και της σύμπνοιας με τις μεγάλες και σημαντικές νίκες σύντομα φτάνουμε στις πρώτες εμφύλιες διαμάχες που θα καταγραφούν στο επόμενο και τελευταίο μυθιστόρημα της τριλογίας. Εξίσου τεκμηριωμένα και ακριβοδίκαια δίνεται ο ρόλος των μοναστηριών του Άθω και γιατί οι ηγούμενοι αρνήθηκαν να βοηθήσουν στην αγορά όπλων και πυρομαχικών: «Εμείς δεν έχουμε απολύτως τίποτα. Ό,τι έχουμε ανήκει στην Παναγία. Με ποιο δικαίωμα θα ξεπουλήσουμε το βιός της» (σελ. 125). Η αδιαφορία τους και η έλλειψη συμμετοχής με οποιονδήποτε τρόπο έρχεται σε αντίθεση με πολλά από τα υπόλοιπα ελληνικά μοναστήρια που και τιμαλφή αξιοποίησαν και μοναχούς έριξαν στη μάχη. Ο ναυτικός αγώνας, ένα επίσης σημαντικό κομμάτι της εποποιίας του 1821, φωτίζεται μέσα από τις περιπέτειες του Νικόλα («…τα ελληνικά πλοία θύμιζαν γατάκια που γυρόφερναν τσομπανόσκυλο νιαουρίζοντας», σελ. 172): πώς μπήκαν οι Σπέτσες και στη συνέχεια η Ύδρα και τα Ψαρά στον αγώνα, πώς και γιατί βοήθησε αρκετά ο λιγότερος αριθμητικά μα πιστός στο κοινό όραμα στόλος κ. ά. Τα περιβόητα πυρπολικά ήταν ο μόνος τρόπος που είχαν οι ναυτικοί, «μισοί θεοί» κατά τον Μακρυγιάννη, για να βουλιάξουν τα μεγαλύτερα και καλύτερα εξοπλισμένα τουρκικά πλοία κι οι πρώτες απόπειρες ανατίναξης δίνονται με το γνωστό και αγαπημένο μου γλαφυρό ύφος αφήγησης.

Σε αυτό το μυθιστόρημα, με προεξάρχουσα φυσιογνωμία τον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη και τα ανδραγαθήματά του, τον αγώνα του για ισομέρεια και διπλωματικότητα, την αμεσότητά του προς τον λαό, μας συστήνονται και άλλα πρόσωπα, όπως ο Κανέλλος Δεληγιάννης, ο Δημήτριος Υψηλάντης, ο Νεόφυτος Βάμβας, με πιο συγκινητική και αντιπροσωπευτική της τύχης των αγωνιστών στο ελεύθερο αργότερα ελληνικό κράτος τη Δόμνα Βιζβίζη, σύζυγο του πλοιοκτήτη και καπετάνιου Χατζηαντώνη Βιζβίζη, η οποία, μαζί με τον άντρα της, διέθεσαν ό,τι είχαν και δεν είχαν για τον Αγώνα αλλά πέθανε πάμφτωχη, μιας και ούτε σύνταξη δεν μπορούσε να της εξασφαλίσει το ελληνικό κράτος («αχρημασία», λένε). Διαχρονικές αλήθειες και λέξεις που εγείρουν συγκίνηση και θάμβος ακόμη και σήμερα υπάρχουν διάχυτες στο βιβλίο: «Να σκύβεις κει όπου θες κι όχι κει όπου σε προστάζουν, να γονατίζεις από συγκίνηση κι όχι από ανάγκη, αυτό δεν είναι τάχα η λευτεριά» (σελ. 251); Ο ακόλουθος διάλογος είναι ανατριχιαστικά ρεαλιστικός: «-Μα καλό είναι να πηγαίνουν και τα γράμματα μαζί με τα άρματα. Ειδαλλιώς, γιατί να τα σηκώσουμε; -Για τη λευτεριά… -Και τι καλό θα δούμε απ’ τη λευτεριά αν δεν ξέρουμε να την κάνουμε ζάφτι όταν την κερδίσουμε; Σε άξια χέρια πρέπει να πέσει η λευτεριά για να καρπίσει, για να φέρει ειρήνη, προκοπή κι ευημερία στους ανθρώπους που πάλεψαν να την κατακτήσουν. Αλλιώτικα μπορεί κι επικίνδυνη να γίνει» (σελ. 276).

Το Πάσχα του 1821 μία ήταν η ευχή: «-Χριστός Ανέστη! -Η Ελλάς ανέστη!», την ίδια ώρα που για τους Τούρκους όλο αυτό ήταν ένα χαϊνί ζορμπαλίκι και για την Ευρώπη απλώς μια επαναστατική ενέργεια σαν αυτή των Καρμπονάρων της Ιταλίας, όχι ένας εθνικοαπελευθερωτικός αγώνας. Κι όμως: «… ο στρατός του Εικοσιένα, πεινασμένος, βρόμικος, ξυπόλητος, είχε προσκέφαλο την πέτρα και σκεπή τον ουρανό. Μα στάθηκε ο πιο φημισμένος κι ένδοξος της πατρίδας μας καθώς της χάρισε τη λευτεριά της ύστερα από αιώνες σκλαβιάς» (σελ. 558). Κι αυτός ο στρατός είχε απέναντί του όχι μόνο τον Τούρκο αλλά και τους κοτζαμπάσηδες και την πολιτική αρχομανία που τους κατείχε. Πολιτικάντικες κλίκες ομοεθνών και ομοθρήσκων που δολοφόνησαν, εκβίασαν, φυλάκισαν, και στις Σημειώσεις ο συγγραφέας, παρ’ όλο που παρασύρεται από την πίκρα και την αδικία για τα σκοτεινά γεγονότα της Επανάστασης, δεν παύει να είναι ακριβοδίκαιος και τεκμηριωμένος, ακόμη και να απευθύνεται σε δεύτερο ενικό πρόσωπο προς τον αναγνώστη για να τον βοηθήσει να εξοικειωθεί με το γενικότερο κλίμα για να κατανοήσει περισσότερο τα γεγονότα. Η γραφή του Θοδωρή Παπαθεοδώρου είναι υπέροχη, ιδιαίτερη, γεμάτη ιδιωματισμούς και πλούσιο λεξιλόγιο που ζωντανεύουν τα γεγονότα, γραμμένη σε κάποια σημεία μ’ ένα γλυκά ιδιόμορφο ποιητικής μορφής συντακτικό, λαμπρυμένη από καλολογικά στοιχεία, παρομοιώσεις και μεταφορές. «Αργοσερνόταν ολημερίς ο ήλιος, σκαλωμένος θαρρείς στα βουνά της Λέσβου στην αρχή κι ύστερα ανεβασμένος στον ουρανό να ραχατεύει τραβώντας για τη δύση χωρίς ν’ αποφασίζει να πάρει τη βουτιά του στο νερό και να τελέψει τη μέρα» (σελ. 188). Και πόσο συγκινητικό αυτό: «…κάθε πρωί μ’ ευγνωμοσύνη άνοιγε δυο μεγάλα δώρα, τα μάτια του που είχαν κοντέψει να κλείσουν διά παντός» (σελ. 160). Η φύση, τ’ απάτητα βουνά, τα αχάρακτα μονοπάτια, τα οροπέδια και τα δάση, τα ποτάμια και οι γκρεμοί καταγράφονται εξίσου καλά με τις μεγάλες πόλεις, τους δρόμους τους, τον ετερόκλητο πληθυσμό τους, τα μαγαζιά.

Οι «Άγιες Ψυχές» είναι ένα μυθιστόρημα βουτηγμένο στον ηρωισμό και το αίμα, που από τις γυναίκες του πρώτου μυθιστορήματος μας μεταφέρει μπροστά στους άντρες του Αγώνα και στις πρώτες σελίδες εποποιίας και προδοσίας που ακολούθησαν το ύψωμα του λαβάρου. Οι τρεις βασικοί ήρωες, η Αργυρώ, ο Νικόλας και η Δέσπω, ολοκληρωμένοι χαρακτήρες πια, ζουν από κοντά τα πιο σημαντικά γεγονότα, με τον έρωτα να εμφιλοχωρεί κάπου κάπου και την αγωνία να χτυπάει κόκκινο είτε για την έκβαση των μαχών και των εκστρατειών (ακόμη και για όσους ξέρουν από Ιστορία), είτε για την ευόδωση των προσωπικών στόχων και φιλοδοξιών των χαρακτήρων. Παρ’ όλα τα τεκμηριωμένα στοιχεία, τα ντοκουμέντα, τους στρατηγικούς και διπλωματικούς χειρισμούς, τα αίτια και αιτιατά των εξελίξεων, δεν κουράστηκα ούτε στιγμή, αντίθετα, ήθελα να μην τελειώσει η ανάγνωση, ρουφούσα άπληστα την ακριβοδίκαιη παρουσίαση ανθρώπων και γεγονότων και μάθαινα με αξιέπαινο τρόπο για γνωστές και άγνωστες σελίδες που κανένα σχολικό βιβλίο δε θα παρουσιάσει ποτέ.

Βιβλίο Ιστορίες της πόλης
Επιμέλεια Καρίνα Βέρδη
Κατηγορία Συλλογή διηγημάτων
Εκδότης Κύμα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Πατρίσια Αϊβαλή, με το δυστοπικό «Μόνο την Καθαρά Δευτέρα», δείχνει τη μεταμόρφωση του ανθρώπου σε αγέλη από λύκους μόλις μυριστεί «αίμα», η Καρίνα Βέρδη βλέπει στα «Τσιγγάνικα μάτια» το πραγματικό νοιάξιμο για τον συνάνθρωπο, η Βικτώρια Βουδουράκη στο «Ενοικιάζεται» δίνει έναν πολύ καλά συμπυκνωμένο αφηγηματικό άξονα που θα μπορούσε να γίνει μια αξιοπρεπής νουβέλα, αν όχι μυθιστόρημα, ενώ «Η κυρία Μέρφυ» είναι η κλασική βιβλιοφάγος που όλοι ξέρουμε, μόνο που θα βιώσει κάτι πρωτόγνωρο και θα έχει επιτέλους την πολυπόθητη ησυχία για να διαβάσει! Η Γεωργία Γιαννιού στο τρυφερό «Amber alert» μας συστήνει, μέσα από μια υπέροχη περιπλάνηση στον Πειραιά, τα όνειρα ενός νέου που θέλησε να πάει κόντρα στο καθωσπρέπει περιβάλλον του και το έσκασε και η Όλγα Δημοπούλου στις «Μυρωδιές της μνήμης» δείχνει πώς μπορεί η όσφρηση να επηρεάσει τις μελλοντικές μας πράξεις και να θέσει ψυχολογικά εμπόδια στον δρόμο μας.

Η Ιωάννα Μαστοράκη στον «Μύθο της ασημένιας πένας» με ταξίδεψε στους κρυμμένους θησαυρούς που βρίσκει κανείς στα παλαιοπωλεία του Μοναστηρακίου, μου σύστησε την ποίηση του Πέδρο Σαλίνας και έφτιαξε μια γλυκιά και τρυφερή ιστορία με ανατροπές, αγάπη, πάθος και εκπλήξεις! «Ο κυρ Χρήστος» της Έλενας Τσάλτα είναι ο άνθρωπος που θα φέρει απρόσμενα κοντά τους ανθρώπους της γειτονιάς του. Η συγγραφέας καταφέρνει να μετατρέψει τη θλίψη των διαρκών αλλαγών γύρω μας, που παρατηρούμε σε κτήρια, ανθρώπους, μαγαζιά, σε μια τρυφερή συνάντηση μ’ έναν κύριο που βγάζει βόλτα τον σκύλο του κι έτσι μας κλείνει το μάτι μ’ ένα γλυκόπικρο φινάλε. Στον αντίποδα, το «Κορίτσι της πόλης» της ιδίας, που πάλι παρατηρεί γύρω της ανθρώπους και περαστικούς αλλά για να γράφει τα κείμενά της, η ματιά της είναι πιο περιπαιχτική, διεισδυτική μεν αλλά με μέτρο. Η Μαρία Χασιώτη στην «Ώρα των ακροατών» μου έφερε δάκρυα στα μάτια με την ιστορία της Τασούλας, του κοριτσιού που τραγουδούσε το «Μαντολίνο» όσο έκανε τα μαθήματά της. Ντοπιολαλιά και αμεσότητα αναδημιούργησαν την εποχή του 1960 στο Μεσολόγγι και έδειξαν τον απρόσμενο ρόλο του ραδιοφώνου στο περιστατικό. Στους ίδιους συγκινητικούς ρυθμούς κινείται και η «Δεσποινίς Δήμητρα» της Αργυρώς Χατζηπαναγιώτου, η οποία ήταν πολύ τυχερή που βρέθηκε μια τέτοια γυναίκα να τη μυήσει στον μαγευτικό κόσμο της γνώσης!

Διαφορετικές γραφές, ποικίλες οπτικές γωνίες, ενδιαφέροντα κείμενα συγκροτούν μια εναλλακτική γνωριμία με τον αστικό ιστό που εξυφαίνεται γύρω μας και καλύπτει την καθημερινότητά μας.  Τα κείμενα που συγκέντρωσε η Καρίνα Βέρδη είναι το καλύτερο εφαλτήριο για να δούμε διαφορετικά τα πράγματα γύρω μας και μέσα μας, να ταξιδέψουμε στον σουρεαλισμό και στην πραγματικότητα, να σεργιανίσουμε στα σοκάκια και να γνωρίσουμε νέους χαρακτήρες.

Βιβλίο Η αηδονόπιτα
Συγγραφέας Ισίδωρος Ζουργός
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Πατάκης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Χωρίς να αφηγείται κουραστικά τα γεγονότα της Επανάστασης (εμμένει στην πολιορκία του Μεσολογγίου και στην τουρκοκρατούμενη Μακεδονία, από τη Ρούμελη και την Πελοπόννησο ακούγονται οι επαναστατικές κραυγές των Ελλήνων και οι επιθέσεις του Ιμπραήμ), γράφοντας και αναπλάθοντας την εποχή όπως ήταν (γλωσσολογικά στην ομιλία, πραγματιστικά στον καθημερινό βίο, μέρα τη μέρα ζούμε την αγωνία των πολιορκημένων του Μεσολογγίου) έχουμε ένα πραγματικό διαμάντι στα χέρια μας. Απίστευτη η αίσθηση ότι ενώ δεν περιγράφει τις μάχες ή τις περιπέτειες των αγωνιστών (δεν πρόκειται για ιστορικό δοκίμιο), είναι τόσο έντονη η αίσθηση της παρουσίας του Τούρκου που σφάζει χωριά και κατευθύνεται στον επόμενο στόχο που ανατρίχιασα. Δεν έχω ξανανιώσει τόσο έντονα την έμμεση απειλή. Συναντάμε τον έμπορο Παπάφη από τη Μάλτα, τον Ανώνυμο τον Έλληνα (ο συγγραφέας διευκρινίζει ότι είναι τόσο άυλη η μορφή αυτού του ανώνυμου που του επέτρεψε να τον αναπλάσει και να τον δικαιολογήσει μυθιστορηματικά), τον Μπάιρον, τον Καραϊσκάκη και άλλους. Μία πρόταση κρατάω από το βιβλίο: «Αυτή η χώρα γρήγορα καταπίνει όσους την αγάπησαν».

Η γραφή παντρεύει το παρελθόν και το μέλλον, τονίζει το έντονα αρνητικό στοιχείο του χαρακτήρα του Έλληνα, τον αδελφοπόλεμο και την τάση για αλληλοφάγωμα, κάτι που περιγράφει πώς εκμεταλλεύτηκαν φίλιες κι εχθρικές δυνάμεις. Δεν πρόκειται για ένα κείμενο δηλαδή που μιλάει μόνο για το ’21 αλλά διαβάζοντας πίσω από τις γραμμές διαπιστώνεις κάποια χαρακτηριστικά που ξεχωρίζουν την ελληνική φυλή ακόμη και σήμερα. Ως προς τις περιπλανήσεις και τις περιπέτειες του φιλέλληνα, έχουμε ένα απίστευτο οδοιπορικό ανάμεσα σε βουνά και δάση, Τούρκους κι Έλληνες, ληστές και σκλάβους, συντροφιά με έναν δεύτερο άπιαστο έρωτα. Ο φιλέλληνας νιώθει πως έκανε τον κύκλο του, έζησε αυτά που ήθελε, απογοητεύτηκε με όσα είδε (μιλώντας πάντα για το χαρακτήρα των Ελλήνων) και γυρνά στη δεύτερη πατρίδα του να ξεκινήσει από την αρχή.

Ειδικά όταν στην επιστροφή τον βοήθησε ένας αρχαιοκάπηλος, ήταν φοβερός ο τρόπος που μεταχειρίζονταν τα αρχαία ΜΑΣ κι αν δε μεταχειριζόταν ο συγγραφέας τον αρχαιοκάπηλο όπως τον χρησιμοποίησε θα ορκιζόμουν ότι ήταν ο Έλγιν!!! Απίστευτο, εδώ σκοτωνόμασταν κι οι ξένοι (κάποιοι μη φιλέλληνες και κάποιοι Έλληνες αδαείς ή φιλοχρήματοι) αδειάζανε την Ελλάδα από τα παιδιά της για λίγα «άσπρα». Έχει τόσα πράματα να σταθείς και να βαριαστενάξεις το κείμενο, έχει τόσες περιπέτειες και ανατροπές (πρόσωπα κακά και καλά εμφανίζονται ξανά και ξανά την κατάλληλη στιγμή, αλλά δεν είναι και τόσο «ξαφνικά» ή «ουρανοκατέβατα», πάντα ειρμός και λογική), έχει τέτοια πλοκή, έχει τόσο έντονους χαρακτήρες, έχει τόσα πλεονεκτήματα που διαβάζεται ξανά και ξανά. Αφήνω τελευταίο το γεγονός ότι μετά από σαράντα χρόνια επιστρέφει ένας σημαντικός χαρακτήρας  στην Ελλάδα για ένα τελευταίο προσκύνημα οπότε μαθαίνουμε τις τελευταίες ψηφίδες του παζλ, τι απέγινε η Ελίζαμπεθ, πώς νιώθουν οι Έλληνες τώρα που έχουν βασίλειο (1865 γαρ). Πολλά μπράβο στον συγγραφέα.

Βιβλίο Το παιδί με τη φουστανέλα
Συγγραφέας Διονύσης Λεϊμονής
Εικονογράφοι Πρόδρομος Μάνου / Αρτέον
Κατηγορία Παιδικό μυθιστόρημα / Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Αρτέον
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο κεντρικός ήρωας «…πλαθόταν με της προκοπής τον πλάστη…», όπως έλεγε η μητέρα του ενώ η αγωνία του για αποδοχή, η αδικία που νιώθει από την απόρριψη των άλλων παιδιών, καταγράφονται ανάγλυφα. Ο συγγραφέας δίνει μια πολύ τρυφερή και συγκινητική ιστορία που αφορά κάθε «διαφορετικό» παιδί και χρησιμοποιεί τη μαγιά του ηρωισμού κατά την Επανάσταση του 1821 για να τον μπολιάσει με αυτοπεποίθηση και δυναμικότητα. Μια μέρα, ο Γρηγόρης, βοηθώντας στο καφενείο, ακούει διάφορες ιστορίες, μεταξύ των οποίων την περιπέτεια του Γρηγόρη Λιακατά και των τριακοσίων του, η οποία θα τον σημαδέψει και θα καταφύγει στο άγαλμά του για να του εξομολογείται τα βάσανά του. Σύντομα όμως η μοίρα θα τον φέρει σ’ ένα αναπάντεχο προσκήνιο.

Ο Γρηγόρης Λιακατάς γεννήθηκε κατ’ άλλους στον Ξηρόμερο και κατ’ άλλους στον Ασπροπόταμο της Πίνδου σε κτηνοτροφική οικογένεια. Ένας καλόγερος σε κοντινό μοναστήρι τον μπόλιαζε με ιστορίες και θρύλους της περιοχής κι έτσι μεγάλωνε ο Γρηγόρης, παλικάρι σωστό. Ήταν η εποχή της κυριαρχίας του Αλή Πασά και των Αρβανιτών του που σκότωναν και λήστευαν τον κόσμο ενώ ο ίδιος ο αφέντης άρπαξε την αδερφή του Λιακατά για το χαρέμι του. Όνειρο του Γρηγόρη ήταν να απελευθερωθεί ο τόπος του κι έτσι ξεκίνησε την επανάσταση του Ασπροπόταμου το 1821 ενώ λίγα χρόνια αργότερα κατέφυγε στο Μεσολόγγι για να προσφέρει περισσότερα στην πατρίδα του. Τελικά, τη μαύρη περίοδο πολιορκίας της Ιερής Πόλης, ο μονόφθαλμος από τούρκικο βόλι ήρωας πέθανε υπερασπιζόμενος το νησί Ντολμάς μαζί με 300 μόνο άντρες, χαρίζοντας το όνομά του στις σελίδες της Ιστορίας.

Η αφήγηση μας ταξιδεύει πότε στο σήμερα και πότε στο χτες και είναι γεμάτη καλολογικά στοιχεία, πρωθύστερα, πλούσιο λεξιλόγιο και ιδιωματισμούς που επεξηγούνται στο τέλος του βιβλίου. Το κείμενο είναι κατάλληλο για παιδιά από 8 ετών και πάνω και είναι γεμάτη νοήματα και ιδανικά σημαντικά για τη βελτίωση της προσωπικότητάς τους, χωρίς ίχνος διδακτισμού ή εθνικοπατριωτικών κορωνών. Ο συγγραφέας παραθέτει τα γεγονότα που οδήγησαν στην τελευταία μάχη και την ήττα των Ελλήνων με ακρίβεια και συναρπαστικές λεπτομέρειες. Τα ιδανικά για τα οποία οφείλουμε να πολεμάμε και να τα υπερασπιζόμαστε παρατίθενται ως φυσική συνέπεια της εποχής και των συνθηκών, με απλότητα και χωρίς δεύτερες σκέψεις. Ο Λιακατάς, πληγωμένος από τη δίκη του Καραϊσκάκη και γαλουχημένος με υψηλά ιδεώδη, μάχεται για την πατρίδα του, για την οικογένειά του, μπολιάζει με πυγμή και θάρρος τους συμπολεμιστές του, δεν τον νοιάζει κάτι άλλο, απλώς να διώξουν τον Τούρκο και να ελευθερωθεί η πατρίδα τους. Με τον ίδιο τρόπο και με διαφορετικές συνθήκες αυταπάρνησης έρχεται ο μικρός Γρηγόρης να σταθεί επάξια δίπλα στον πρόγονό του και χάρη σ’ αυτόν η κοινωνία του χωριού του να τον δει με άλλο μάτι.

Η εικονογράφηση των δύο καλλιτεχνών είναι άκρως ρεαλιστική και λεπτομερής. Οι φυσιογνωμίες θυμίζουν βυζαντινή τεχνοτροπία και αγιογραφίες, το Αιτωλικό είναι υπέροχο και σκιαγραφείται με απλότητα, το βλέμμα σε πολλές περιπτώσεις έχει τέτοια ένταση και εκφραστικότητα που δεν έχω ξαναδεί αλλού ως τώρα, ο Γρηγόρης Λιακατάς αποκτά σημαντική πλαστικότητα στις κινήσεις του ενώ σε πολλές περιπτώσεις υπάρχουν άφθονες λεπτομέρειες που συγκροτούν έναν ενδιαφέροντα μικρόκοσμο (το καφενείο, τα τούρκικα πλοία, η ίδια η μάχη των 300 ηρώων).

«Το παιδί με τη φουστανέλα» είναι ένα συγκινητικό και λυρικό μυθιστόρημα που συνδυάζει υποδειγματικά τη σωματική μειονεκτικότητα μ’ ένα ηρωικό γεγονός και τονίζει μέσα από μια ενδιαφέρουσα και γεμάτη ανατροπές ιστορία τον άρρηκτο δεσμό του σήμερα με το γενναίο και αγωνιστικό χτες. Η Επανάσταση του 1821 δεν απελευθέρωσε απλώς την πατρίδα μας και προχωράμε τώρα ανεμπόδιστα στον ρου της Ιστορίας αλλά μπόλιασε τον κάθε ένα από μας με ιδανικά χρήσιμα στην καθημερινότητά μας, είτε σε ακραίες είτε σε φυσιολογικές συνθήκες. Ο ηρωισμός, η αυταπάρνηση, η γενναιότητα είναι κομμάτια του «είναι» μας και πολύτιμη παρακαταθήκη ανθρώπων που σκοτώθηκαν δύο αιώνες πριν ώστε σήμερα να έχουμε, εκτός από ελευθερία, αξιοπρέπεια και αυτογνωσία.

Βιβλίο Η απαγωγή του μνηστήρος
Συγγραφέας Κωνσταντίνα Σ. Λιβιεράτου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Κέδρος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η οικογένεια της Ντούλας καταγόταν από τα Χανιά όπου μια βεντέτα ανάγκασε τη μάνα να πάρει τον νόμο στα χέρια της και στη συνέχεια να καταφύγει στο Μεσολόγγι με τα παιδιά της. Σε αυτήν την πόλη, «την πρώτη μεγαλύτερη πόλη της Κεφαλονιάς μετά το Αργοστόλι» όπως λέγανε για να δείξουν τον αριθμό των νησιωτών που είχε προσελκύσει, μεγάλωσε η ηρωίδα μας και με τα καμώματά της διασκέδαζε τους κατοίκους και προκαλούσε την οργή του αδελφού της.

Η γραφή ρέει αβίαστα, χύνεται στις σελίδες αποκρυσταλλώνοντας μορφές ξεχασμένες απ’ τον χρόνο, όχι όμως κι απ’ τη μνήμη. Η συνοπτική μορφή του κειμένου δεν επιτρέπει την περαιτέρω διείσδυση στον ψυχισμό των χαρακτήρων, τα σχεδόν αποσπασματικά περιστατικά όμως είναι αρκετά για να εξοικειωθεί ο αναγνώστης με την καθημερινότητα της οικογένειας, για να γνωρίσει την αμαζόνα Ντούλα και να την ακολουθήσει ως το πρόωρο τέλος της ζωής της το 1940. Παραστατικοί διάλογοι, μεστές σκηνές, ορθά επιλεγμένα στιγμιότυπα από ζωές περασμένες, μελετημένη αναπαράσταση ηθών και εθίμων της εποχής και του τόπου, δύναμη και ενάργεια στην αφήγηση είναι χαρακτηριστικά γνωρίσματα μιας γραφής που ένιωσα πως ασφυκτικά στη μορφή της νουβέλας κι εύχομαι σύντομα να εξαπλωθεί σε περισσότερες σελίδες.

«Η απαγωγή του μνηστήρος» είναι η ιστορία μιας γυναίκας διαφορετικής από τις άλλες, που τόλμησε να κάνει πράγματα ενάντια στην κοινωνική της θέση, με κίνητρο την αγάπη της, και έπραξε κάτι εντελώς ανήκουστο: να απαγάγει εκείνη τον γαμπρό αντί να την απαγάγει ο μέλλων σύζυγος! Η αδικία της βεντέτας εναλλάσσεται με τις δυσκολίες της προσαρμογής σε μια νέα ζωή, η χαρά του γάμου σβήνει με την είδηση ενός θανάτου, όλα κομμάτια αναπόσπαστα ενός αέναου κύκλου, όλα γραμμένα ζωηρά και στρωτά χάρη στην πένα της κυρίας Λιβιεράτου. Η νουβέλα αυτή είναι ένας μικρός φίλος που θα κρατήσει ευχάριστη παρέα στον αναγνώστη.