Βιβλίο Η κατάσκοπος
Τίτλος πρωτοτύπου Liberation
Συγγραφέας Imogen Kealey
Μεταφραστής Αλέκος Αντωνίου
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το βιβλίο δεν είναι μόνο μια μυθιστορηματική βιογραφία, δεν είναι μόνο ένα βαθιά ανθρωπιστικό και πασιφιστικό κείμενο αλλά και μια αξέχαστη ιστορία πατριωτισμού και αγάπης. Με πρωταγωνίστρια μια γυναίκα που από τα σαλόνια και τις ανέσεις και τον δικό της τρόπο αντίστασης κατά των Γερμανών βρίσκεται ξαφνικά στα πεδία των μαχών και σκοτώνει για να επιβιώσει, ξετυλίγονται συναρπαστικές στιγμές κατασκοπίας, προδοσίας, περιπετειών που την ωριμάζουν, την ατσαλώνουν, την κάνουν αγνώριστη συμπεριφορικά και συναισθηματικά. Η πλοκή αρχίζει να ξετυλίγεται στη Μασσαλία του 1943, μια πόλη που είχε μαγέψει τη Νάνσι όταν πρωτοήρθε πριν πέντε χρόνια («Της άρεσε το οργισμένο, ανακατεμένο χρώμα της και οι αντιθέσεις της…», σελ. 12), όπου η ηρωίδα του βιβλίου παντρεύεται τον πλούσιο βιομήχανο Ανρί Φιοκά. Είναι ένας γοητευτικός άντρας που νιώθει ταυτόχρονα δέος, φόβο και οργή για τη γυναίκα του και είναι πρόθυμος να μοιραστεί την περιουσία του και το σπίτι του με οποιονδήποτε μπορεί να κάνει ζημιά στον εχθρό. Ενώ οι συμπατριώτες και φίλοι του παρέπαιαν από το σοκ της ήττας της πατρίδας τους και της κατάληψής της από τους Ναζί, η γνωριμία του με τη Νάνσι του έδωσε ελπίδα και σκοπό. Πώς γνωρίστηκαν, ποια τα συναισθήματα του ενός για τον άλλον, τι τους ενώνει, τι κοινά ενδιαφέροντα έχουν, πώς είναι η καθημερινότητά τους με όλους αυτούς τους κινδύνους είναι ερωτήματα που απαντώνται σταδιακά όσο προχωράνε οι εξελίξεις. Τι θα συμβεί όμως όταν μάθει η Γκεστάπο πως χρηματοδοτεί τους αντιστασιακούς και αρχίσουν οι ανακρίσεις;

Στη συνέχεια ζούμε τη μυθιστορηματική ζωή της Νάνσι που αναγκάστηκε να καταφύγει στο Λονδίνο και να συνεχίσει από κει το αντιστασιακό της έργο, με τις αναμενόμενες δυσκολίες και εμπόδια και με την αγωνία για την τύχη του Ανρί να κορυφώνεται. Η Υπηρεσία Ειδικών Επιχειρήσεων του Υπουργείου Οικονομικού Πολέμου θα τη βοηθήσει να ατσαλωθεί, θα την εκπαιδεύσει ως κατάσκοπο, θα της αλλάξει τη ζωή, τον χαρακτήρα, τη νοοτροπία. Θα τη μετατρέψει από αυθόρμητη, άσκεφτη, τολμηρή, φωτεινή, αλέγκρα και σχεδόν απερίσκεπτη γυναίκα σε πραγματικό στρατιώτη με μυαλό, ετοιμότητα και υπακοή, κάτι ακόμη πιο δύσκολο από τη στιγμή που είναι η μόνη γυναίκα στο στρατόπεδο όπου τη στέλνουν. Εξίσου υποτιμητικά της φέρονται και οι Μακί όταν επιστρέφει στη Γαλλία για να εκπαιδεύσει, να συντονίσει, να οργανώσει, να εφοδιάσει, κάτι που δείχνει πως οι σκληρές συνθήκες του πολέμου δεν κάνουν τους ανθρώπους λιγότερο είρωνες και πείσμονες, ακόμη και εις βάρος της απελευθέρωσης της πατρίδας τους. Η Νάνσι θα προσπαθήσει σκληρά να τους κερδίσει με τα έργα της και με τα τολμηρά σχέδιά της, κερδίζει σταδιακά τον θαυμασμό και την εμπιστοσύνη τους μέσα από ποικίλα περιστατικά που ξεδιπλώνονται στα κεφάλαια του βιβλίου. Οι συγγραφείς, βασισμένοι στην προσωπικότητα της πραγματικής Νάνσι, έδωσαν ζωή σε μια ενδιαφέρουσα προσωπικότητα, γεμάτη αντιθέσεις και ρεαλισμό: «Ντυμένη σαν Γαλλίδα νοικοκυρά, έμοιαζε με νέα γυναίκα που ζούσε με δελτίο…γυμνή έμοιαζε με Αμαζόνα» (σελ. 211). Οι άνθρωποι από τους οποίους κινδυνεύει στα βουνά της Γαλλίας ίσως είναι συνηθισμένοι άντρες με μητέρες και συζύγους, παγιδευμένοι σε κάτι που δεν καταλάβαιναν στ’ αλήθεια, μόνο που εκείνη πρέπει να μιμηθεί τη σκληρότητά τους και να θυσιάσει «μια άκρη της ψυχής της» για να επιβιώσει!

Η μυθιστορηματική Νάνσι είναι ένας χαρακτήρας που αγάπησα βαθιά. «…η απεγνωσμένη ανάγκη της να βάλει έναν ωκεανό, τον μισό κόσμο, ανάμεσα στον εαυτό της και σ’ εκείνα τα δυστυχισμένα παιδικά χρόνια είχε μετατραπεί σε μια ακόρεστη όρεξη για απολαύσεις και μια άγρια αυτάρκεια» (σελ. 22). Αυτά τα τραύματα την κυνηγούν ακόμη κι αν αφεθεί ή ξεχαστεί οι πληγές της ξαναματώνουν. Βλαστημάει «σαν ναύτης λίγο πριν τελειώσει η άδειά του στην ξηρά», είναι μαχήτρια μα δεν παύει να είναι γυναίκα, αφού λυγίζει στη σκέψη του Ανρί που βασανίζεται και ανακρίνεται, την ίδια στιγμή όμως θα ατσαλωθεί για να προχωρήσει στο σαμποτάζ ή στις ανατινάξεις. Πιστεύει στον αγώνα κατά του κατακτητή, δέχεται τη βοήθεια των Άγγλων γιατί θα τους διώξει πιο γρήγορα από τη Γαλλία, δεν υποκύπτει όμως σε άλλο δέλεαρ ούτε πείθεται πως «οι Άγγλοι είναι φίλοι μας». Αντιθέτως, διαβλέπει πως: «Αυτή η κόλαση δεν είχε τέλος, απλώς διάφορα χρώματα και γεύσεις» (σελ. 356). Πρόκειται για μια γυναίκα γεμάτη μίσος για τους Ναζί ήδη από τα πρώτα βήματα της κυριαρχίας τους, πριν την εισβολή στην Πολωνία, που ενθουσιάζεται και με την παραμικρή νίκη των Συμμάχων, νιώθοντας τόσο θυμωμένη που δε φοβάται και δε σκοπεύει να καθίσει ήσυχη. «…όσο η καρδιά μας είναι ελεύθερη, η Γαλλία είναι ακόμη ελεύθερη»!

Στον αντίποδα, έχουμε τον Γερμανό ταγματάρχη Μάρκους Φρίντριχ Μπεμ που έφτασε στη Μασσαλία έχοντας καταστρέψει μέσα σε μερικές εβδομάδες το καλύτερο δίκτυο των αντιστασιακών στο Παρίσι! Είναι «μια λεπτή, πολύ ακριβής, καλά εκπαιδευμένη λεπίδα» (σελ. 59) που βάζει ως στόχο να συλλάβει επιτέλους το Λευκό Ποντίκι (ψευδώνυμο της Νάνσι Γουέικ). Η αντιπαλότητά τους βαθαίνει με τον καιρό και με τα απανωτά χτυπήματα που δέχεται ο Μπεμ από κείνη, κάτι που θα τον πεισμώσει και θα κάνει το κυνηγητό της πιο προσωπικό από μεριάς του: τη μισεί γι’ αυτό που κάνει αλλά και γι’ αυτό που είναι, μια γυναίκα που κάνει πάντα αυτό που θέλει και αυτό που θεωρεί σωστό! Αυτό το ανθρωπόμορφο τέρας όμως έχει και μια ανθρώπινη πλευρά, μιας και είναι παντρεμένος με την Εύα, η οποία έχει εξαιρετικές σχέσεις με το Κόμμα, κι έχουν μία κόρη, τη Σόνια. Οι ελάχιστες σκηνές μαζί είναι τρυφερές και γλυκές: «Η εύθραυστη αθωότητα ενός παιδιού… έσπρωξε τα απαλά σαν ψίθυρο μαλλιά της πίσω από τα αφτιά της…Ας ήταν ασφαλής, ας ζούσε προστατευμένη και γαλήνια» (σελ. 39). Στο πρόσωπο της Σόνια οι συγγραφείς βλέπουν τη νεότερη γενιά από αυτήν που αιματοκύλισε τον κόσμο και μέσω μιας επιστολής που έγραψε η Νάνσι την προτρέπουν: «Να είσαι θυμωμένη και φοβισμένη σε όλη σου τη ζωή και να κλείνεις τα μάτια σου στην αλήθεια ή να είσαι δυνατή, να την αντιμετωπίσεις και να πάρεις μέρος στο χτίσιμο ενός διαφορετικού μέλλοντος» (σελ. 452). Ο Μπεμ και η Νάνσι παίζουν σαν τη γάτα με το ποντίκι ο ένας με τον άλλον, κάποια στιγμή όμως τα πράγματα σοβαρεύουν κι η σχέση μίσους μεταξύ τους κλιμακώνεται, με αποτέλεσμα συναρπαστικά χτυπήματα που απογειώνουν τη δράση του βιβλίου. Οι δυο τους ακολουθούν έναν δρόμο χωρίς επιστροφή, βασισμένο στη ρήση του Νίτσε: «Αν κοιτάξεις για πολλή ώρα την άβυσσο, στο τέλος η άβυσσος θα κοιτάξει εσένα»!

Κινηματογραφική πλοκή, ολοζώντανες και παραστατικές σκηνές, ενδιαφέροντες χαρακτήρες, καλογραμμένες σελίδες γεμάτες σαμποτάζ, επιχειρήσεις, προδοσίες, αντίποινα, εκτελέσεις, ανθρωπιά και αίμα, αγάπη και τυφλό μίσος δημιουργούν ένα συναρπαστικό, ανατρεπτικό κείμενο που ζωντανεύει με ενάργεια την εποχή και τις συνθήκες του πολέμου στη Γαλλία. Η αγωνία και το σασπένς, η καταγραφή της εποποιίας των ανταρτών Μακί εναλλάσσονται με λυρικές περιγραφές: «Φορούσε το λινό πουκάμισο χωρίς γιακά που φορούσαν όλοι οι εργάτες της περιοχής, τριμμένο από το πολύ πλύσιμο αλλά εκτυφλωτικά λευκό χάρη σε μια αφοσιωμένη μάνα» (σελ. 17). Μικρές προτάσεις σαν αυτήν μπορούν να δημιουργήσουν παράλληλες και σύντομες μα εξίσου παραστατικές εικόνες με αυτές της κύριας αφήγησης. Η δράση είναι καταιγιστική, η ζωή της Νάνσι αποτυπώνεται με ενάργεια, ταξιδεύουμε με την ηρωίδα του μυθιστορήματος στα βουνά της Γαλλίας και στο δίκτυο διαφυγής των αντιστασιακών, ζούμε τη σκληρή καθημερινότητα του βομβαρδισμένου Λονδίνου («μια πόλη απουσιών»!), τις συνθήκες εκπαίδευσης, τα σαμποτάζ και τις ενέργειες πίσω στη Γαλλία κι οι συγγραφείς καταφέρνουν σε κάθε περίσταση να βάζουν στο πλάι της Νάνσι αξιοσημείωτους χαρακτήρες που θα τη στηρίξουν και θα τη βοηθήσουν ενώ ταυτόχρονα η παρουσία τους εμπλουτίζει το κείμενο με τις δικές τους ιστορίες.

«Η κατάσκοπος» είναι ένα δυνατό, ανατρεπτικό, ανθρώπινο και με πλούσια πλοκή μυθιστόρημα που ξεδιπλώνει τη συναρπαστική ζωή της πιο καταζητούμενης γυναίκας από την Γκεστάπο με τέτοιο τρόπο που αφήνουν να περάσουν σημαντικά και διαχρονικά μηνύματα γύρω από την ειρήνη, την ομόνοια, την αγάπη αλλά και την προδοσία και την τυφλή υπακοή. Οι συγγραφείς που κρύβονται πίσω από το ψευδώνυμο Imogen Kealey άλλαξαν ημερομηνίες, μετατόπισαν χρονικά διάφορα γεγονότα, επινόησαν επεισόδια, παρέλειψαν κάποια άτομα και έπλασαν σύνθετους χαρακτήρες (ο Μπεμ που δεν υπήρξε ποτέ ήταν μια δραματοποιημένη εκδοχή των προσπαθειών της Γκεστάπο για τη σύλληψη της Νάνσι) για να βελτιώσουν μυθιστορηματικά την ιστορία τους, στο τέλος όμως του βιβλίου παραθέτουν, από σεβασμό για τη Νάνσι, τους συμπολεμιστές της και τις οικογένειές τους, περιληπτική περιγραφή αυτών των αλλαγών και συστήνουν περαιτέρω αναγνώσματα για όποιον θέλει να μάθει περισσότερα. Ένα βιβλίο που θα θυμάμαι για καιρό!

Βιβλίο Το Σταυροδρόμι των Ρωμιών της Πόλης 
Συγγραφέας Ελένη Κεκροπούλου
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ωκεανός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το μυθιστόρημα είναι ένας πραγματικός συγγραφικός άθλος γιατί παραθέτει όλα όσα έγιναν από το 1832 έως το 1899 σε όλες τις σημαντικές ελληνικές κοινότητες της Κωνσταντινούπολης και του εξωτερικού αλλά με τέτοιο τρόπο που δε με κούρασε στιγμή. Χιλιάδες ονόματα, χιλιάδες κοινωνικές και οικονομικές εξελίξεις, χιλιάδες «κόλπα» και ευκαιρίες, ποικίλες κι ενδιαφέρουσες προσωπικότητες, ιστορικά πρόσωπα ανάμικτα με μυθιστορηματικά παρουσιάζονται σε 683 πυκνογραμμένες σελίδες με τέτοιο τρόπο που ήθελα να διαβάσω λίγο ακόμη κάθε φορά που έπρεπε να σταματήσω προσωρινά. Χωρίς να έχουμε διεισδυτικά ψυχογραφήματα, χωρίς να χρειάζεται να κρατάω σημειώσεις αφού τα πρόσωπα που παρελαύνουν προχωρούν την ιστορία παρακάτω χάρη στις επαγγελματικές και κοινωνικές κυρίως ενέργειες κι όχι τόσο στις προσωπικές, ξετυλίγονται περιστατικά και καταστάσεις που αντικατοπτρίζουν ακριβώς τις βάσεις του εμπορίου, της οικονομίας και της ναυτιλίας που συναντάμε ακόμη και σήμερα, σε πιο εξελιγμένη βέβαια μορφή. Ένα πικάντικο κουτσομπολιό εδώ, μια επιστολή πιο κει, κινηματογραφικοί και στακάτοι διάλογοι παραπέρα, με ιδιωματισμούς στο λεξιλόγιο που χαρίζουν αυθεντικότητα, μετρημένα καλολογικά στοιχεία, επιλεγμένες σκηνές δράσης, όλα αυτά βοηθάνε την πλοκή να προχωρήσει και μας δείχνουν την ακμή του εμπορίου, την ώθηση που χάρισε στη ναυτιλία η ατμοπλοΐα, το ξεκίνημα των χρηματιστηρίων, τις οικονομικές συναναστροφές με τα επιτόκια, τις εγγυητικές ρήτρες, τα κεφάλαια, τα δάνεια κλπ., τη μεταπήδηση από τη μια ευκαιρία στην άλλη (εμπόριο σιτηρών που ξεπέφτει με τον Κριμαϊκό πόλεμο, παρείσφρηση των ξένων δυνάμεων στην οικονομική ροή της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας οπότε ο ελληνικός εμπορικός κόσμος στρέφεται είτε στον λευκό χρυσό της Αιγύπτου -το βαμβάκι- ή στο Σίτι του Λονδίνου κι αρχίζει να δημιουργεί ένα σημαντικό παγκόσμιο κέντρο οικονομίας) και πάρα πολλά άλλα. Άλλωστε οι ευκαιρίες έβριθαν, «αρκεί να ήσουν έτοιμος να ριχτείς στη φωτιά»!

Είμαστε σ’ έναν κόσμο και σε μια εποχή φερεγγυότητας, «μπέσας», όπου ο λόγος είναι συμβόλαιο και στήνονται δίκτυα αξιόλογων, έμπιστων και έξυπνων συνεργατών αφού δεν υπάρχουν τηλέφωνα ή άλλοι τρόποι άμεσης και γρήγορης πληροφόρησης. Άλλωστε, όλα ξεκίνησαν από την καταστροφή της Χίου το 1822, όσο παράδοξο κι αν ακούγεται αυτό, μιας και οι άνθρωποι που δραπέτευσαν από τη σφαγή και τον όλεθρο κατάφεραν να ορθοποδήσουν, να στήσουν επιχειρήσεις και περιουσίες και να δημιουργήσουν έναν σχετικά κλειστό κύκλο Χιωτών όπου στηρίζει και βοηθάει ο ένας τον άλλον μα κι είναι ανοιχτοί σε νέους αξιόλογους και φερέγγυους συνεργάτες. Αυτοί οι άοκνοι και ακάματοι άνθρωποι δεν είχαν μόνο σημαντική εμπορική δραστηριότητα αλλά και δικά τους ιστιοφόρα πλοία για τη μεταφορά των αγαθών στις αγορές Ανατολής και Δύσης, κάτι που περιόριζε αρκετά το κόστος και το ρίσκο. Τα κεφάλαια και τα ονόματα στήνονται με μεγάλο κόπο και σκληρή δουλειά, όλες οι εργασίες γίνονται χάρη σε μια αδιάσπαστη αλυσίδα πολύτιμων κρίκων, που ο καθένας οφείλει να έχει μάτια και αυτιά ανοιχτά εν όψει ευκαιριών και καταστροφών και να μην παρασύρεται από απάτες ή φήμες. Και οι γυναίκες; Αχ, οι γυναίκες, υποταγμένες στις κουβέντες μεταξύ αντρών, αντικείμενα αγοραπωλησίας, με τις προίκες να αλλάζουν χέρια για επενδύσεις ή για χάσιμο (ανάλογα τις ικανότητες του γαμπρού), χωρίς περιθώρια άλλης γνώμης πλην αυτής του πατέρα, του αδελφού, του θείου. «Ο γάμος άλλωστε δεν ήταν υπόθεση έρωτα αλλά καλής καταγωγής, κοινωνικής κατάστασης και εμπορικής συναλλαγής, όπερ μεταφραζόταν σε καλή προίκα» (σελ. 45). Βέβαια, αν μείνουν νωρίς χήρες παίρνουν την εκδίκησή τους και ζουν ζωή χαρισάμενη, έχοντας πλέον το προνόμιο να διαλέξουν αυτές τον επόμενο σύζυγο ή εραστή. Προς Θεού, όλα αυτά δεν καταγράφονται ελαφρά τη καρδία γιατί είναι ολοφάνερο πόσο πολύ συμπονά η Ελένη Κεκροπούλου αυτήν την έλλειψη επιλογών, φωτίζοντας σποραδικά αρκετές περιπτώσεις τέτοιων γυναικών, ποιες σήκωσαν κεφάλι, ποιες εκδικήθηκαν, ποιες υπέκυψαν κλπ. και με τι συνέπειες.

Σε ποιον να πρωτοαναφερθώ και ποιον ν’ αφήσω απ’ έξω; Ο Ηπειρώτης έμπορος Δημήτριος Ζαφειρόπουλος απέκτησε περιουσία με τα σιτηρά και τα μεταξωτά κι έγινε τσελεμπής (εξέχων) και δεν έχανε ευκαιρία να διατυμπανίζει: «Όπου τα γρόσια κι η πατρίς»! Ο Γεώργιος Ζαρίφης, μορφωμένος κι από σημαντική οικογένεια, πρωτότοκος επτά παιδιών, γραμματεύς στην Ελλάδα επί Καποδίστρια, μετά τη δολοφονία του οποίου, απογοητευμένος για τα μαύρα χρόνια που έρχονταν για την πατρίδα του, επέστρεψε στην Πόλη για μια νέα αρχή. (αναλυτικά εδώ). Ο Αλέξανδρος Κωνσταντίνος Ιωνίδης (1810-1890), σύζυγος της Ευτέρπης, αδελφής του Κωνσταντίνου Σγούτα, γιος μεγαλέμπορου υφασμάτων στο Μάντσεστερ, ασχολείται με τις τράπεζες, έχοντας συνεργαστεί από τους πρώτους με τη νεοϊδρυθείσα τράπεζα του ζάπλουτου Νέιθαν Ρότσιλντ, ιδιοκτήτη του μεγαλύτερου εργοστασίου κλωστοϋφαντουργίας. Ο Αβραάμ Σαλομόν Καμόντο, ένας από τους σημαντικότερους τραπεζίτες της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας που ακόμη μνημονεύεται στην Κωνσταντινούπολη, οι Εμμανουήλ και Θεόδωρος Μπαλτατζής, ο Τομαζής (Θωμάς) Ράλλης, ο πρώτος των πρώτων στο εμπόριο της Πόλης, ο Στράτφορντ Κάνινγκ, ξάδελφος του φιλέλληνα Τζωρτζ, «μια αλαζονική επιβλητική φιγούρα» και πολλοί άλλοι. Ζουν παράλληλα πλούσιοι και φτωχοί, μαικήνες και μεροκαματιάρηδες, όλοι τους αγωνίζονται σε αυτήν την καλειδοσκοπική πόλη: «Ο παραβατικός υπόκοσμος -κλέφτες, ληστές, φονιάδες, παραχαράκτες- κρυμμένος σε λαβυρινθώδεις γειτονιές… δρούσε παράλληλα με τον διαβιωτικό αγώνα των πολλών κοινωνικών διαστρωματώσεων της Πόλης» (σελ. 190).

Γύρω απ’ όλο αυτό το μελίσσι ίπταται, περιφέρεται και αρπάζει ευκαιρίες ο Ανδρίκος Τσιγγρός (ο μετέπειτα Ανδρέας Συγγρός, 1830-1899) που φτάνει το 1845 στην Κωνσταντινούπολη για να δουλέψει, χάρη στον αδελφό του, Γεώργιο, που εργάζεται στο γραφείο του Ζωρζή Απαλύρα, στο πλάι του εμπόρου Νικολάου Δαμιανού. Μέσω των γονιών του Αντρίκου, του Δομένικου και της Νικολέτας, βιώνουμε τα γεγονότα της σφαγής στη Χίο το 1822, τις μετακομίσεις τους σε Τήνο, Κωνσταντινούπολη, Άνδρο και Σύρο κ. π. ά. Πρόκειται για μια πανέξυπνη προσωπικότητα και ταυτόχρονα για έναν γοητευτικό άντρα, λάτρη του ποδόγυρου μεν, εχθρού του «υμεναίου» δε! Παρατίθενται όλες οι οικονομικές, κοινωνικές και διπλωματικές του κινήσεις, πώς ανέβηκε σε υψηλά κλιμάκια, πώς, πότε και γιατί απέτυχε σε κάποια σχέδια, πώς κατάφερε να ξαναφτιάξει την περιουσία από το μηδέν, πώς διέβλεπε τις αλλαγές σε οικονομικό, κοινωνικό και πολιτικό πλαίσιο, πώς διέπρεψε στο εμπόριο και χρησιμοποίησε την περιουσία του για να στραφεί στον τραπεζικό και στον χρηματιστηριακό κλάδο, φτάνοντας να δανείζει στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, πώς τελικά επέλεξε την Αθήνα για τα τελευταία του χρόνια και πώς μπλέχτηκε με το σκάνδαλο των σκωριών, πώς ίδρυσε την πρώτη ιδιωτική τράπεζα μετά από αγώνα δρόμου κατά του Ευάγγελου Μπαλτατζή, πώς ανεβοκατέβαζε κυβερνήσεις κ. ά.

Εδώ είναι και το αδύναμο σημείο του μυθιστορήματος, μιας και από τη στιγμή που ο Συγγρός επεκτάθηκε στα χρηματοπιστωτικά, η συγγραφέας, στην προσπάθειά της να δείξει το πλαίσιο στο οποίο κινούνταν αυτός ο άντρας, παρασύρθηκε αναφέροντας χιλιάδες λεπτομέρειες από τις συναλλαγματικές, τα δάνεια, τα επιτόκια, τα λογιστικά που μου γέννησαν θαυμασμό για το βάθος της μελέτης και ταυτόχρονα για τον τρόπο που αποδόθηκαν στο μυθιστόρημα, έφτασα όμως σε σημείο κόπωσης. Η Ελένη Κεκροπούλου πάντως, παρ’ όλο που θαυμάζει την επιτηδειότητά του και παρακολουθεί στενά τις θαυματουργές του δραστηριότητες, αφού ήταν άνθρωπος που αναγνώριζε τις ευκαιρίες, αφήνει και διακριτικές λοιδωρίες να υπεισέλθουν για να συμπληρώσουν την εικόνα του εθνικού αυτού ευεργέτη: «…μεθυσμένος από τον πυρετό της σίγουρης κερδοσκοπίας, θαμών των διαδρόμων των διαφόρων ξένων πρεσβειών αλλά κυρίως της γαλλικής και της αγγλικής και πάντα protégé της ολλανδικής» (σελ. 261) και κυρίως «Το φαίνεσθαι επισκίαζε ολότελα το είναι» (σελ. 554). Γύρω από αυτόν τον λαμπερό λοιπόν φάρο δρουν, κινούνται, υπολογίζουν, μετρούν, δημιουργούν και όλοι οι υπόλοιποι.

Στις σελίδες του μυθιστορήματος ζωντανεύει το Σταυροδρόμι ή Πέραν με τα τοπόσημά του, τους δρόμους του, τα μαγαζιά του, καταγράφεται τεκμηριωμένα η παρουσία του Ελληνισμού της Πόλης, δηλαδή πού και πώς εργάζονταν, πού διασκέδαζαν (λέσχες, ζαχαροπλαστεία, εστιατόρια, θέατρα), πού συναντιούνταν, πώς επικοινωνούσαν, τι δραστηριότητες ανέπτυσσαν οι ξένες πρεσβείες και πόσο κομβική ήταν η παρουσία τους για όλα αυτά τα δούναι και λαβείν, τι μυστικές συμφωνίες και ανταγωνισμοί υλοποιούνταν σε μια κοσμοπολίτικη περιοχή γεμάτη σημαντικούς ανθρώπους, Φραγκολεβαντίνους και Ρωμιούς. Ξεδιπλώνονται και καταγράφονται τα αίτια και τα αιτιατά της οικονομικής ανόδου του ελληνικού στοιχείου, οι λόγοι τυχόν εκπεσμού και πτώχευσης, οι κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες στην Οθωμανική Αυτοκρατορία του 19^ου αιώνα με το τανζιμάτ του 1839 (Αυτοκρατορικό Διάταγμα του Γκιουλχανέ) από τον νέο σουλτάνο Αμπντούλ Μετζίτ να καλεί επιτέλους τις χώρες της Δύσης να επενδύσουν κεφάλαια στη διψασμένη και πλούσια αγορά της Εγγύς Ανατολής, μιας και η οθωμανική διοίκηση ξοδεύει περισσότερα από αυτά που εισπράττει από τους φόρους κι αυτά μόνο στην αρχή! Ακόμη κι ο πόλεμος της Κριμαίας (1853-1856) υπήρξε πηγή πλουτισμού και μεγάλη ευκαιρία για τον οποιονδήποτε κατάφερνε να εφοδιάσει με κάτι τον γαλλικό και τον αγγλικό στρατό: «Και τι δεν κατανάλωναν!» Η συγγραφέας έχει μείνει άφωνη: «Γενική ασωτία και ανέμελη ευωχία εν μέσω πολέμου» (σελ. 263)! Γέμισε ο τόπος οψίπλουτους και αλαζόνες επιδειξίες αλλά και άνοιξε ο δρόμος για χρηματοδοτήσεις και δάνεια από Αγγλία και Γαλλία, οπότε οι ξένοι άρχισαν να εισχωρούν στα οικονομικά της Αυτοκρατορίας και να τρώνε από το παχυλό κομμάτι που ανήκε επί πολλές δεκαετίες στους Ρωμιούς! Πώς το χάνι του Γαλατά όπου πωλούνταν χαβιάρι εξελίχθηκε σε κέντρο χρηματιστικών και τραπεζικών γραφείων κι από κει σε Χρηματιστήριο; Πώς αναπτύχθηκαν, πού διοχετεύθηκαν, πώς εμπλουτίστηκαν, πώς αυξήθηκαν και τελικά πώς εξανεμίστηκαν οι μεγάλες ελληνικές περιουσίες κατά την ακμή του ελληνισμού της Πόλης ως τα τέλη του 20ού αιώνα; Τι άλλαξε στο εμπόριο με τα ατμόπλοια που αντικατέστησαν τα ιστιοφόρα και με τον σιδηρόδρομο; Πώς άρχισε σταδιακά η Κωνσταντινούπολη να παύει να είναι το κέντρο του εμπορίου και πώς επηρέασε αυτό τις περιουσίες και την εμπορική δραστηριότητα των Ρωμιών;

«Το Σταυροδρόμι των Ρωμιών της Πόλης» της Ελένης Κεκροπούλου είναι ένα μυθιστόρημα στο οποίο ξεδιπλώνονται ο πλούτος και η ευμάρεια ανθρώπων έξυπνων και με ένστικτο καθώς και οι βάσεις της αριστοκρατίας και της ναυτιλίας που αναπτύχθηκαν στην Αθήνα ειδικότερα και στην Ελλάδα γενικότερα τον 20ό αιώνα. Είναι το χρονικό του ελληνικού πνεύματος που θριάμβευσε (ναι, εκμεταλλευόμενο ευκαιρίες και κατά καιρούς πατώντας επί πτωμάτων αλλά έτσι είναι οι επιχειρήσεις) και μεγαλούργησε, αφήνοντας όμως και σημαντική παρακαταθήκη μέσω δωρεών και ευεργετημάτων στον ελληνισμό. Χιλιάδες πληροφορίες, χιλιάδες πρόσωπα, χιλιάδες κοινωνικές, οικονομικές και πολιτικές αλλαγές που δίνονται μέσα από μικρές μα ολοζώντανες και ρεαλιστικές σκηνές συγκροτούν ένα κείμενο που με διαφώτισε σε πολλά σημεία για το παρελθόν της ελληνικής κοινωνίας και οικονομίας. Το τέλος είναι κάπως αόριστο βέβαια, μιας και δείχνει πως αυτός ο πακτωλός ενεργειών δε φαίνεται να σταματάει πουθενά κι έτσι δεν έχουμε κάποια ολοκλήρωση, κάποιον κύκλο που να ολοκληρώνει την πλοκή (εκτός κι αν η συγγραφέας έχει στο μυαλό της να συνεχίσει με νέο μυθιστόρημα). Το βιβλίο είναι ένα καλογραμμένο, τεκμηριωμένο και άκρως ενδιαφέρον χρονογράφημα του ελληνισμού του 19^ου αιώνα που διέπρεψε στις ελληνικές παροικίες του τότε γνωστού κόσμου, μια ελληνικά γραμμένη «Μπελγκρέιβια» και το συνιστώ ανεπιφύλακτα.

Βιβλίο Το κόκκινο σημειωματάριο 
Τίτλος πρωτοτύπου On la trouvait plutôt jolie
Συγγραφέας Michel Bussi
Μεταφραστής Κατερίνα Γούλα
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Κέδρος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Michel Bussi στο νέο του συναρπαστικό μυθιστόρημα ασχολείται με ένα θέμα που είναι πιο επίκαιρο από ποτέ: τις εισροές λαθρομεταναστών και προσφύγων σε χώρες του δυτικού πολιτισμού με απάνθρωπες και αβέβαιες μεθόδους. Άνθρωποι κυνηγημένοι, απελπισμένοι, με τις τελευταίες τους αποταμιεύσεις, πέφτουν θύματα εκμετάλλευσης και εξαπάτησης με κόστος την ίδια τους τη ζωή ενώ ακόμη κι αν καταφέρουν να κερδίσουν άσυλο και σταδιακά μια άδεια παραμονής δεν παύουν να μένουν υπό καθεστώς διωγμού, μιας και η χώρα που τους φιλοξενεί δεν τους θέλει. Πώς και γιατί εμποδίζει η Γαλλία με θεμιτό τρόπο να φέρουν οι νόμιμοι μετανάστες τις οικογένειές τους, «ξένες οικογένειες που ούτε καν ψηφίζουν»; Απελπισία, γραφειοκρατία, αισχρές δικαιολογίες, βίζες που καθυστερούν ακόμη και μια ζωή για να εγκριθούν ενώ βγαίνουν αμέσως αν είσαι Καναδός, Ελβετός, Ιάπωνας… Τι άλλαξε, πότε και πώς στη Γαλλία που ήταν γη ασύλου κάποτε, με το σύνταγμα του 1793 να ορίζει ως καθήκον την προσφορά ασύλου στους καταπιεσμένους λαούς της γης, και τελικά στράφηκε ακόμη και ενάντια στα γαλλόφωνα αδέλφια της από την Αφρική; Εντυπωσιακή είναι η εξής αναφορά: «Σε αυτή τη Γαλλία που γερνάει… που θα ζητήσει από τους κατοίκους της να εργάζονται μέχρι την ηλικία των εβδομήντα ενώ στο κατώφλι της οι αφρικανικές χώρες δεν ξέρουν τι να κάνουν με τη νεολαία τους που σαπίζει άεργη» (σελ. 186-187). Ο συγγραφέας είναι καταιγιστικός και στηλιτεύει τα πάντα: «Σήμερα, οι μετανάστες εργαζόμενοι αποτελούσαν μια κατακερματισμένη διεθνή Μια λεία που μπορούσε πιο εύκολα να πέσει θύμα εκμετάλλευσης» (σελ. 187). Και τους περιμένουν αξιοπρεπείς δουλειές; Όχι, οι μηχανικοί των πλούσιων μεγάλων πόλεων του πλανήτη τους χρειάζονται για να κάνουν τη δουλειά των 3D, δηλαδή dirty, dangerous, dull (σελ. 189)!

Όλα αυτά είναι η μαγιά που πλάθει ένα μυθιστόρημα γεμάτο κοινωνικούς σχολιασμούς, συγκίνηση, τρυφερότητα αλλά και αγωνία, σασπένς, εκπλήξεις, με πρωταγωνίστρια τη Λεϊλί Μαάλ, μετανάστρια από το Μάλι («Η Αφρική είναι η ήπειρος του «σύντομα». Αλλά στην Αφρική, όπως και οπουδήποτε αλλού, οι άνθρωποι βιάζονται», σελ. 430), που ζει στα περίχωρα της Μασσαλίας και συγκεκριμένα στη συνοικία του Εγκ Ντους στο Πορτ-ντε-Μπουκ, μια περιοχή που ζει από τη θάλασσα και αποτελεί κομβικό σημείο στα δίκτυα διακίνησης λαθρομεταναστών. Η FOS-IMMO στριμώχνει σε μικρά διαμερίσματα φοιτητές, συνταξιούχους, ανέργους, όσους δεν έχουν στον ήλιο μοίρα ούτε την πολυτέλεια να αρνηθούν ώσπου τελικά να φτάσουν στα όριά τους και να την κάνουν. Ανάμεσα σε αυτούς και η Λεϊλί Μαάλ, η οποία επιτέλους βρίσκει δουλειά σε ξενοδοχείο ως καθαρίστρια κι έτσι κάνει ένα σημαντικό βήμα προς το ανεκπλήρωτο όνειρό της: να ζήσει με τα παιδιά της σε μεγαλύτερο διαμέρισμα, μιας και στα 25 τ. μ. δε χωράνε τέσσερις άνθρωποι,. Η μεγαλύτερη, η Μπαμπύ («όλη η δυστυχία του κόσμου συγκεντρωμένη σε ένα ικετευτικό βλέμμα», σελ. 132), σπούδασε στο Πανεπιστήμιο Αιξ-Μασσαλίας, ο Αλφά είναι 16 και αδιάφορος για το σχολείο με τάσεις αλητείας και ο μικρότερος, ο Τιντιάν, είναι 10 και διαβάζει πολύ ενώ δεν αποχωρίζεται μια μπάλα με συλλεκτικό λογότυπο. Η προσωπική ιστορία της μητέρας αυτών των παιδιών, το παρελθόν της στο Μάλι της Αφρικής, πώς κατάφερε να φτάσει στη Γαλλία, πώς επέζησε, όλα μπαίνουν στην αφηγηματική ροή με μικρά παρένθετα κεφάλαια. Η κόλαση η ίδια πέρασε από πάνω της και κάθε φορά ο συγγραφέας μας λέει πως υπήρξαν και χειρότερα και όντως της τυχαίνουν σκληρές καταστάσεις.

Στον αντίποδα έχουμε τη Vogelzug, μια οργάνωση παροχής βοήθειας σε πρόσφυγες και μετανάστες και ταυτόχρονα έναν από τους μεγαλύτερους ευρωπαϊκούς οργανισμούς με υπαλλήλους σε Ευρώπη και Αφρική. Ιδρυτής είναι ο Ζουρντάν Μπλαν-Μαρτάν, με τεράστια περιουσία και αντίστοιχα μεγάλη επιρροή σε καίρια πόστα, ο οποίος τη δημιούργησε το 1975 όπου μόλις 50.000.000 άνθρωποι ήταν αναγκασμένοι να ξεριζωθούν από τον τόπο τους για να βρουν δουλειά ή για να γλυτώσουν από πόλεμο και μιζέρια. Το 2000 ο αριθμός αυτός έχει ξεπεράσει πλέον τα 150.000.000 και συνεχίζει να ανεβαίνει. Τα θύματα που δολοφονούνται προέρχονται από την οργάνωσή του κι αυτό δείχνει πως κάτι συμβαίνει, οπότε πρέπει να πάρει την κατάσταση στα χέρια του. Την έρευνα αναλαμβάνει ο Κροάτης Πέταρ Βελίκα, διοικητής της αστυνομίας, που έφυγε από την τότε Γιουγκοσλαβία, μπήκε στην αστυνομική ακαδημία κι εδώ και τριάντα χρόνια μαζεύει πτώματα. Λειτουργεί με το ένστικτο, αποκρυπτογραφεί εύκολα την προσωπικότητα ενός υπόπτου, είναι καυστικός και ρατσιστής. Στο πλάι του κινείται βοηθητικά αλλά σύντομα αναλαμβάνει πρωτοβουλίες για την επίλυση της υπόθεσης ο υπαστυνόμος Ζουλό Φλόρες, συμπαθητικός, ευγενικός, γρήγορος, μορφωμένος, με αίσθηση του χιούμορ. Μόλις αποφοίτησε από την ακαδημία και κοσκινίζει τόνους ολόκληρους από δεδομένα πριν χτίσει μια υπόθεση, συλλογίζεται προγραμματισμένα και μετά δρα. Είναι δύο άκρως αντίθετοι χαρακτήρες, με τον Πέταρ να υπακούει σε εντολές άνωθεν εντός κι εκτός αστυνομίας και τον Ζουλό να είναι φιλόδοξος, φιλέρευνος, να μην εξαρτάται από κανέναν όπως ο προϊστάμενός του τη στιγμή που θέλει να διερευνήσει την υπόθεση. Έχουμε όμως κι άλλους χαρακτήρες, όπως τον ιδιοκτήτη του ξενοδοχείου όπου δουλεύει η Λεϊλί, Ρουμπέν Λιμπερός, τη νεαρή Καμιλά Σααντί, συμφοιτήτρια της Μπαμπύ, τον μεροκαματιάρη Γκι Λερά που αν και ρατσιστής γοητεύεται από τη Λεϊλί και πολλούς άλλους που όλοι τους έχουν έναν σημαντικό ρόλο στην ιστορία, μόνο που η εκτενής αναφορά σε καθέναν από αυτούς οδηγεί το κείμενο σε αχρείαστους πλατειασμούς, εκτεταμένους μονολόγους και υπέρ το δέον αναλυτικές περιγραφές καταστάσεων και ψυχογραφημάτων.

Η ιστορία πάντως κρατάει το ενδιαφέρον είτε λόγω των ποικίλων καταστάσεων που βιώνουν τα μέλη της οικογένειας Μαάλ τα οποία και ενώνονται απρόσμενα με την οικεία ανατρεπτική οπτική γωνία που πάντα μας περιμένει στα βιβλία του συγγραφέα είτε λόγω του ανθρωποκυνηγητού που εξαπολύεται από ένα σημείο και μετά είτε με τις εκπλήξεις που έρχονται ομαδικά όσο φτάνουμε στο τέλος. Προσωπικά ένωσα κερδισμένος αλλά και ανακουφισμένος που διάβασα όλο το βιβλίο όμως δεν παύω να πιστεύω πως αν λείπανε αρκετά κομμάτια από το κείμενο η έκπληξη και η ένταση θα ήταν απείρως μεγαλύτερες. Η πλοκή εκτυλίσσεται κυριολεκτικά λεπτό προς λεπτό, μέρα προς μέρα, με τα σύμβολα του ήλιου και του φεγγαριού να συντροφεύουν το αντίστοιχο διάστημα που περιγράφεται σε κάθε κεφάλαιο, καθένα από τα οποία χωρίζεται με ονόματα όπως «Η μέρα του αίματος», «Η νύχτα της άγκυρας» κλπ. Τα σύμβολα αυτά κοσμούν και την πάνω δεξιά σελίδα του κειμένου κι αυτό δίνει μια καλαίσθητη νότα στην ανάγνωση. Η αγωνία κλιμακώνεται, μόλις εμφανιστεί μια ένδειξη που αθωώνει την Μπαμπύ Μαάλ αμέσως μια άλλη την ενοχοποιεί, λες κι έχουμε ένα άλυτο παζλ, τα κομμάτια του οποίου αρνούνται να ταιριάξουν, ο χρόνος κυλάει μπροστά, την ίδια περίπου στιγμή μπορεί να συμβούν γεγονότα φαινομενικά άσχετα μεταξύ τους που όμως θα πυροδοτήσουν εξελίξεις και θα φέρουν τους χαρακτήρες αντιμέτωπους με απρόσμενα γεγονότα, οπότε όλα αυτά δημιουργούν μια χορταστική περιπέτεια με κοινωνικές αιχμές και μηνύματα που δυστυχώς είναι πιο επίκαιρα από ποτέ στην εποχή μας.

Βιβλίο Ζωή στη στάχτη 
Συγγραφέας Μερκούριος Αυτζής
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το μυθιστόρημα είναι χωρισμένο σε επτά μέρη με τον συγκινητικό τίτλο «Ανάσες» και ξεκινάει από το Πλιτσχάουζεν της Γερμανίας το 1982, όπου η υπερήλικη Χρυσαυγή θυμάται τη ζωή της και την αφηγείται στην πρωτότοκη εγγονή της, ακολουθώντας τις προφητείες εκείνης της σαλής Λεϊλά: «Η ψυχή σου θα ησυχάσει μονάχα όταν μοιραστείς της ζωής σου τα γραμμένα. Απ’ αυτά, μαθές, τίποτα δε σου ανήκει». Εκείνο το αερικό είχε πει στη Χρυσαυγή: «Πολλά θα δεις, πολλά θα ζήσεις και πολλά θα πάθεις», οπότε ο μίτος ξεδιπλώνεται σιγά σιγά και ταξιδεύουμε πίσω στα μεταβατικά και άστατα χρόνια της δεκαετίας του 1910. Το μυθιστόρημα είναι πυκνογραμμένο, με πλούσια πλοκή, γεμάτο από πραγματολογικά στοιχεία και από ιστορικά πρόσωπα που αλληλοεπιδρούν με την οικογένεια Μικρόπουλου και το φιλικό τους περιβάλλον, παρ’ όλ’ αυτά είναι έτσι γραμμένο που υπάρχει περιθώριο για αναγνωστική ξεκούραση. Η αφήγηση είναι κυρίως τριτοπρόσωπη αλλά κάποιες φορές μια πρωτοπρόσωπη δίνει άλλη ματιά στα δρώμενα, ένα ημερολόγιο ή μια επιστολή ή ακόμη και άρθρα εφημερίδων εμπλουτίζουν και ζωντανεύουν το κείμενο ενώ οι ανωτέρω «Ανάσες» μας συστήνουν μια ώριμη Χρυσαυγή και μας χαρίζουν μικρές πληροφορίες για το τι μέλλει γενέσθαι, κορυφώνοντας έτσι την αγωνία.

Η γραφή είναι δυνατή, στιβαρή και απόλυτα τεκμηριωμένη, βασισμένη σε πλούσια βιβλιογραφία. Κάπου ποιητική, κάπου πεζή, με σύντομες αλλά και με μεγαλύτερες προτάσεις, με προσεγμένο και επίκαιρο λεξιλόγιο, ακόμη και με λίγα καλολογικά στοιχεία, έτσι, να δούμε λίγο φως ανάμεσα στις στάχτες: «Η άνοιξη, ροδαλή και αηδονολάλητη, φόρεσε τα καλά της και εμφανίστηκε σε μια στιγμή που ζωή και θάνατος σεργιανούσαν αντάμα» (σελ.309). Ο σχεδιασμός της πλοκής είναι ευρηματικός, με τον κύριο άξονα να μην έχει υπερβολικές ή αχρείαστες εκπλήξεις, διανθίζεται πάντως από γεγονότα που δείχνουν ολοκληρωμένους τους χαρακτήρες και φωτίζουν κάθε γεγονός που έλαβε χώρα στη διεθνή διπλωματική, οικονομική και πολιτική κονίστρα. Θέλει τον χώρο και τον χρόνο του η ανάγνωση ενός τέτοιου κειμένου, είναι όμως τόσο συναρπαστικό που δεν κατάλαβα για πότε κύλησε η ώρα και πότε έφτασα στο τέλος (πιστεύω πως θα υπάρξει και συνέχεια του έργου), γεμάτος από εικόνες, συναισθήματα και γνώσεις. Από χαρακτήρες δεν ξέρω ποιον να πρωτοαναφέρω. Ο Ευγένης Μικρόπουλος είναι δραστήριος έμπορος της Τραπεζούντας, έχει κατάστημα τροφίμων, αποθήκη εμπορευμάτων κι ένα φορτηγό καράβι, συναναστρέφεται τις αγορές της νότιας Ρωσίας, της Κωνσταντινούπολης, της Σμύρνης, της Θεσσαλονίκης και την αστική τάξη της πόλης. Με τη γυναίκα του, Μάρω, απέκτησαν τον Απόστολο, δεξί του χέρι, τον Κωνσταντίνο, τον Γεωργούλη και τη Χρυσαυγή, μια κοπέλα που μεγαλώνει και ζει μια πλούσια σε εμπειρίες ζωή. Ο καθένας τους έχει και τη δική του πορεία στο κείμενο, πότε στρωτή, πότε με εμπόδια και ανατροπές ευχάριστες και όχι, χωρίς όμως να χάνεται το επίκεντρο, που είναι η ζωή της μοναχοκόρης. Έτσι το μυθιστόρημα περιορίζεται σε έκταση και δε χανόμαστε σε γενεαλογίες και τήρηση σημειώσεων από μεριάς αναγνώστη, αφήνοντας έτσι την καθαυτή δράση να αναπνεύσει και να ξεδιπλωθεί. Τα παιδιά μεγαλώνουν, σπουδάζουν, παντρεύονται, διαπρέπουν, ωριμάζουν και κάθε μάζωξη είναι μια μεγάλη γιορτή, ώσπου…

Και δε γνωρίζουμε μόνο τα μέλη της οικογένειας. Η Λεϊλά, ορφανή κι απόκληρη, τριγυρνά ελεύθερη χωρίς να δίνει λόγο πουθενά, είναι ένα αποκρουστικό αγρίμι που κρύβει όμως την πραγματική της ταυτότητα. Οι χριστιανοί την περιφρονούν, οι μουσουλμάνοι τη θεωρούν τρελή, οι Εβραίοι και οι ξένοι πιστεύουν πως είναι δαιμονισμένη. Χλευάζει τη δήθεν αξιοπρέπεια και την υποκρισία του κόσμου, έχει πεντακάθαρη ψυχή και πνευματική διαύγεια, ψυχολογεί με μια ματιά όσους αντικρίζει. Ο Νικηφόρος Πετρίδης αρραβωνιάστηκε από παιδί με τη Χρυσαυγή, διατηρώντας έτσι την τοπική συνήθεια να προστατεύουν τα κορίτσια από τους Τούρκους. Η Εμινέ και η Μελάνια είναι παιδικές φίλες της Χρυσαυγής, η Θεοδώρα και η Σουμέλα είναι οι νέες της συμμαθήτριες, ο Μιλτιάδης και ο Ανέστης, ο Ισαάκ το Εβραιόπουλο και ο Ιμπραήμ με τον Αχμέτ, τα Τουρκοπούλια, είναι γείτονες και φίλοι του Γεωργούλη, ο Μιχάλης και ο Ισκεντέρ είναι φίλοι του Απόστολου, ο Χαλίλ και ο Αζαρία είναι υπάλληλοι του καταστήματος της οικογένειας. Ο Συμεών Ντιμπουά είναι γιος τραπεζίτη και γνώστης του τραπεζικού δικαίου, έρχεται στην Τραπεζούντα για να επεκτείνει τις οικογενειακές επιχειρήσεις, λάτρης του ωραίου και άνθρωπος της διασκέδασης και της τρυφηλότητας. Ο αγαπημένος μου Κριστιάν Φουρνιέ είναι Γάλλος δημοσιογράφος, ανταποκριτής της μάχης της Καλλίπολης αρχικά και του Α΄ Πανελληνίου Συνεδρίου των Ελλήνων της Ρωσίας αργότερα, ο συνταγματάρχης Χανς Ντίτριχ αποσπάστηκε στο γερμανικό προξενείο για να προωθήσει γερμανικά οικονομικά συμφέροντα, ο Μεχμέτ Τζεμάλ Αζμή μπέης, βαλής στο μεγαλύτερο βιλαέτι της αυτοκρατορίας, ικανός στη διοίκηση και στη διαχείριση των υποθέσεων αλλά συγκεντρωτικός και αυστηρός, αναγνωρίζει τον κομβικό ρόλο των Ελλήνων που υπερτερούν πληθυσμιακά στην οικονομία του τόπου και προσπαθεί να τα έχει καλά μαζί τους, ο Κωνσταντίνος Κωνσταντινίδης διαπρέπει στη Μασσαλία όπου έμαθε την τέχνη του εμπορίου και ό,τι αγγίζει γίνεται χρυσάφι, μιας και είναι ο μεγαλύτερος εισαγωγέας φουντουκιού («το καφέ χρυσάφι του Πόντου»).

Αυτοί οι χαρακτήρες και πολλοί άλλοι, κάποιοι με πρωταγωνιστικό, κάποιοι με βοηθητικό ρόλο, ζουν, μεγαλώνουν, επιβιώνουν στην Τραπεζούντα: «…ένα πολύχρωμο μωσαϊκό πολιτισμών, θρησκειών, ιδεών, ζυμωμένο με το αίμα, τον ιδρώτα και τις μάχες αιώνων χιλιάδων ψυχών» (σελ. 23-24). Το ξακουστό λιμάνι της είναι γεμάτο ατμόπλοια και ιστιοφόρα, είναι το τέρμα του εμπορικού δρόμου που ξεκινούσε από το Ερζερούμ κι έφερνε καραβάνια γεμάτα εμπορεύματα. Έλληνες και Αρμένιοι, Εβραίοι και Τούρκοι, Ασιάτες από την Ανατολή, Ευρωπαίοι δημιουργούν ένα πολύχρωμο παζλ γεμάτο εικόνες, χρώματα και αρώματα από μια πένα μεστή και λυρική ταυτόχρονα, που δεν ξεχνάει ούτε τους κρυπτοχριστιανούς, φέρνοντας στο φως κατανυκτικές περιγραφές της θείας λειτουργίας σε κρυμμένα υπόγεια ενώ εξίσου όμορφα δένει ο συγγραφέας την πόλη με το βυζαντινό της παρελθόν, όταν τα παιδιά της ιστορίας περπατάνε στο Λεοντόκαστρο ή οι μεγαλύτεροι προσεύχονται στις βυζαντινές εκκλησίες. Πόσο αρραγής δείχνει η ιστορία της πόλης και του τόπου ανά τους αιώνες και πόσο ευρηματικά ταξιδεύουμε στην επίσης ακμάζουσα παροικία της Οδησσού και του Βατούμ, με πόση συγκίνηση περιδιάβαινα κι αυτές τις πόλεις μέσα από τις επιστολές που στέλνονταν…

Η ιστορική αλήθεια παρουσιάζεται ακριβοδίκαια, χωρίς φτιασίδια και μισόλογα, μέσα από μια τεκμηριωμένη και κοπιώδη έρευνα, με τα γεγονότα, τα αίτια και τα αιτιατά, τις αλλαγές και τις ανατροπές, τις βλέψεις και τα μεγαλόπνοα σχέδια εις βάρος του λαού να είναι απόλυτα εναρμονισμένα με την καθημερινότητα και τις ζωές των χαρακτήρων του μυθιστορήματος. Το κίνημα των Νεότουρκων του 1908 και τα σατανικά τους σχέδια που κρύβονταν πίσω από την επαναφορά του Συντάγματος του 1876, η εξορία του σουλτάνου Αμπντούλ Χαμίτ Β΄, η εκστρατεία της Καλλίπολης, η Οργάνωσις Κωνσταντινουπόλεως, ο πόλεμος, η επεκτατική πολιτική της Ρωσίας προς τη Μικρά Ασία που ανακόπηκε απότομα με την Οκτωβριανή Επανάσταση του 1917 είναι γεγονότα που πότε λαμπρύνουν και πότε καταστρέφουν την Τραπεζούντα και τον Πόντο ευρύτερα. Επιστράτευση, αμελέ ταμπουρού, ο ρωσοτουρκικός πόλεμος, μια εποχή όπου «…το χιόνι κεντούσε την ασχήμια του πολέμου με τις νιφάδες ασπροβελονιά για να μην τη βλέπει το μάτι του Θεού…» (σελ. 267). Και που παραδόθηκε το 1916 η Τραπεζούντα στους Έλληνες μετά τη νίκη των Ρώσων στο Ερζερούμ και την προέλασή τους, τι μ’ αυτό; «Διάλειμμα δημοκρατίας» το χαρακτηρίζει ο συγγραφέας κι έχει δίκιο. Δεν πρόλαβαν να ωριμάσουν οι ζυμώσεις για ένα ανεξάρτητο ποντιακό κράτος και να ευοδωθούν οι ρωσικές βλέψεις για ένωση των Ελλήνων Ρωσίας και Καυκασίας, αφού ξέσπασε η Οκτωβριανή Επανάσταση τον επόμενο χρόνο, με αποτέλεσμα ο Βλαντίμιρ Λένιν να ακολουθήσει πολιτική ειρήνευσης με τους Νεότουρκους και με τους Γερμανούς. Πίκρα, ανασφάλεια και τρόμος στοίχειωσαν τις ζωές των Ποντίων και στις 19 Μαΐου 1919 αποβιβάζεται στη Σαμψούντα ο Μουσταφά Κεμάλ. Στάχτες, παντού στάχτες…

Το μυθιστόρημα, που κάτι μου λέει πως είναι το πρώτο μιας ενδιαφέρουσας διλογίας ή τριλογίας, ζωντανεύει παραστατικά και τεκμηριωμένα την καθημερινή ζωή στην Τραπεζούντα από το 1910 ως το 1921 περίπου, με την πανσπερμία φυλών και την ποικιλία των κατοίκων που μεγάλωναν στην πόλη και πάλευαν για τον επιούσιο να ζωντανεύει με ενάργεια, ρεαλισμό και πιστότητα. Εκκλησίες και καταστήματα, μνημεία και δρόμοι, κτήρια και λεωφόροι αναβιώνουν με συναρπαστικό τρόπο και αφήνουν τους χαρακτήρες του μυθιστορήματος να περπατήσουν με άνεση ανάμεσά τους, να τα επισκεφθούν, να στεγάσουν εκεί τα όνειρα και τις ελπίδες τους. Διεισδυτικά ψυχογραφήματα, ολοκληρωμένοι χαρακτήρες, άφθονα πραγματολογικά στοιχεία, ιδιωματισμοί, συναρπαστικές περιγραφές είναι μερικά μόνο από τα θετικά χαρακτηριστικά γνωρίσματα ενός εκπληκτικού ιστορικού μυθιστορήματος, αφιερωμένου στην πρόοδο και την ευημερία του ελληνικού στοιχείου: «…που από τη στάχτη θέλει να δημιουργεί, και παλεύει από την πρώτη αχτίδα του ήλιου…» (σελ. 329).

Βιβλίο Λιμπερτάλια 
Συγγραφέας Ουρανία Τουτουντζή
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Πνοή
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το μυθιστόρημα της Ουρανίας Τουτουντζή είναι πρωτότυπο, ενδιαφέρον και ανατρεπτικό. Έχει καλοσχεδιασμένους χαρακτήρες, ξεχωριστή πλοκή και διαχρονικά μηνύματα που περνάνε υποδόρια ανάμεσα στις σελίδες. Η επιδημία της πανώλης αποτυπώνεται με αδρότητα και ρεαλισμό, η ζωή της Σιμπίλ έχει πολλές ανατροπές και η δράση μεταφέρεται από τη στεριά της Γαλλίας στο καράβι που θα την απομακρύνει από κει και στο νησί όπου ουσιαστικά θα μεγαλώσει. Από το 1681 έως το 1694 η κοπέλα βιώνει εμπειρίες που θα ατσαλώσουν και θα ωριμάσουν τον χαρακτήρα της, θα γνωρίσει τον έρωτα, την αδικία, την αγωνία, τη λαχτάρα και θα πάρει τελικά μια απόφαση που θα σημαδέψει οριστικά τη ζωή της. Η ιστορία ξεκινάει με την καθημερινή ζωή στο Ετουάλ, κοντά στη Μασσαλία, πριν, κατά τη διάρκεια και μετά την επιδημία της πανούκλας, με τη Σιμπίλ να μεγαλώνει μαζί με την εξαδέλφη της, Ελέν. Με την επιδημία η ήρεμη ως τότε ζωή της αλλάζει ριζικά. Η κατάσταση στην πόλη καταγράφεται με ενάργεια, αποτυπώνοντας συνθήκες παρόμοιες με την επιδημία που ζήσαμε κι εμείς πρόσφατα (κατ’ οίκον περιορισμός, καλό πλύσιμο χεριών, απαγόρευση μαζώξεων και εναγκαλισμών κ. π. ά.). Ο προοδευτικός πατέρας της Σιμπίλ δίνει τα πάντα για να θεραπεύει τους ασθενείς του σε μια τέτοια κρίσιμη περίοδο, ο χαρακτήρας του όμως αντιβαίνει στις επιταγές της Εκκλησίας που θέλει τους πιστούς υποχείριά της, γι’ αυτό και οι ιερείς κατηγορούν την πανούκλα ως αιτία των αμαρτημάτων των ανθρώπων. Μελέτη, γνώση και παιδεία πολεμούν με τη στενομυαλιά, τον χειρισμό και την τυφλή υπακοή σε θεϊκές εντολές κι αυτό είναι το μοτίβο που οδηγεί στον θάνατο του γιατρού. Στην παρέα των δύο κοριτσιών προστίθεται ο Ζακί, γιος αγρότη, που, όπως όλοι όσοι ζούσαν κοντά στη φύση, δεν αποκόπηκε από τον κύκλο της ζωής και διατηρεί δεσμούς με παγανιστικές αντιλήψεις και συνήθειες που η εκκλησία δεν κατόρθωσε να ξεριζώσει. Σταδιακά η Σιμπίλ διαπιστώνει πως έχει το χάρισμα να βλέπει ανεξήγητα αλλά προφητικά όνειρα μέρα και νύχτα κι αγωνίζεται να κατανοήσει καλύτερα τον εαυτό της και τις δυνάμεις της.

Το μυθιστόρημα ξεδιπλώνεται με γρήγορους ρυθμούς, δίνει εμβάθυνση στους χαρακτήρες και αποτυπώνει μελετημένες λεπτομέρειες της εποχής (από τα σπίτια και τα ρούχα ως τα καράβια και τις πόλεις). Λιτοί διάλογοι, πρωτότυπο θέμα, έξυπνος χειρισμός της πλοκής είναι μερικά μόνο από τα θετικά γνωρίσματα του κειμένου που κινείται θα έλεγα σε τρεις άξονες δράσης: Ετουάλ, πλοίο, Λιμπερτάλια. Ποιος θα σκεφτόταν για παράδειγμα το ταξίδι από τη Μασσαλία στο ιδανικό νησί να το γεμίσει με ενδιαφέροντα περιστατικά (μπουρίνια και θαλασσοταραχές, πλοία με κουφάρια νεκρών από πανώλη ή άλλα με ανεπιθύμητους και τρελούς) και όχι απλά να το αναφέρει και να φτάσει στην καθαυτή ιστορία; Κι όμως η Συμπίλ κατά τη διάρκεια του πλου αντικρίζει πρωτόγνωρες και ανοίκειες εικόνες που εμπλουτίζουν το σκεπτικό και τον ψυχισμό της. «Στο θαλασσινό ταξίδι όμως τα πράγματα ήταν διαφορετικά. Ξεκινούσες από έναν τόπο που σου ήταν οικείος… κι έπειτα από μέρες, ίσως και μήνες πλεύσης, έφτανες δίχως μεταβατικά στάδια και διαδοχικές αλλαγές σε μέρη που όμοιά τους δεν είχες ποτέ σου αντικρίσει… Όσα είχε δει και ζήσει στη διάρκεια αυτού του ταξιδιού, της φαίνονταν σαν τα στάδια μιας μύησης» (σελ. 170).

Η Λιμπερτάλια (=καταφύγιο ελευθερίας) είναι μια αποικία στη Μαδαγασκάρη που ίδρυσαν ο Τζέιμς Μισόν και ο σινιόρ Καρατσιόλι. Οι κάτοικοι, ναυτικοί και πειρατές, έχουν τα ίδια δικαιώματα και προσφέρουν ό,τι μπορούν. Οι νόμοι είναι απλοί και αποσκοπούν στην περιφρούρηση των αρχών της ισότητας και της προστασίας της ζωής. «Ήταν ό,τι περισσότερο ονειρεύτηκε και ό,τι περισσότερο φοβήθηκε ποτέ η Ευρώπη» (σελ. 226). Εκεί η Σιμπίλ βιώνει πολλές και διαφορετικές καταστάσεις που εμπλουτίζουν τον τρόπο σκέψης της και μάλιστα γνωρίζει τον έρωτα. Με το πέρασμα του χρόνου όμως πολλά γεγονότα αλλάζουν και οι ανατροπές φέρνουν τους χαρακτήρες σε διλήμματα. Ταυτόχρονα, με έξυπνο τρόπο και χωρίς περιττολογίες, περνάνε από το κείμενο έννοιες όπως ο σεβασμός απέναντι στη φύση, η αγάπη για την ελευθερία, την ανεξαρτησία και την ισότητα όλων των ανθρώπων, η σημασία της παιδείας και της μόρφωσης για την πνευματική ανάπτυξη του ανθρώπου και άλλα. Όμως «…μια ιδανική κοινωνία δεν μπορεί να προφυλάξει τους ανθρώπους από τους πόνους του έρωτα και του θανάτου» (σελ. 365). Θα ζήσει για πάντα εκεί λοιπόν η ηρωίδα μας; Και οι άνθρωποι που άφησε πίσω της; Θα νιώσει νοσταλγία ή θα ριζώσει στο νησί; Θα στρέψει ποτέ η κραταιά Ευρώπη τη ματιά της σε αυτόν τον τόπο για να τον κατακτήσει; Δε θα υπάρξει σε αυτήν την ιδεώδη και ταυτόχρονα ιδεατή κοινωνία ένας προδότης, ένας κακός χαρακτήρας;

Το μυθιστόρημα της Ουρανίας Τουτουντζή «Λιμπερτάλια», με το κομψό και προσεγμένο εξώφυλλο, είναι ένα ενδιαφέρον μυθιστόρημα γεμάτο ρεαλισμό και φαντασία, αγάπη και προδοσία, πίστη και αισιοδοξία, ανατροπές και εκπλήξεις, με μια πλοκή που δεν είναι προβλέψιμη κι ένα τέλος που θα μου μείνει αξέχαστο και κλείνει με ιδανικό και πρωτότυπο τρόπο αυτήν την ξεχωριστή ιστορία.

Βιβλίο Το έπαθλο 
Συγγραφέας Δημήτρης Καλανδράνης
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Αναγέννηση
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Δημήτρης Καλανδράνης, μετά τον αξιόλογο «Ασκητή» του, επιστρέφει με μια νέα ιστορία γεμάτη δύναμη, θάρρος, περιπέτειες και έρωτα. Η δράση εκτυλίσσεται κυρίως στο Κάιρο και τη Μανσούρα της Αιγύπτου, όπου πλέον η ακμαία ελληνική κοινότητα βλέπει με τρόμο τις προσπάθειες του νέου ηγέτη, Γκαμάλ Νάσερ, για εθνικοποίηση των ξένων περιουσιών, κάτι που θα της στοιχίσει τα όνειρα και τους κόπους πολλών γενεών. Ο Ιάσων ζει και μεγαλώνει στη Μανσούρα και μεταβαίνει στο Κάιρο όπου η γνωριμία του με την Άννα θα ανοίξει τον ασκό του Αιόλου και θα πυροδοτήσει απρόσμενες εξελίξεις. Ο συγγραφέας, γεννημένος κι ο ίδιος σε αυτήν τη χώρα, προσπαθεί να καταγράψει αποστασιοποιημένα και με ουδετερότητα τα ιστορικά γεγονότα που οδήγησαν στον ξεριζωμό του ελληνικού κυρίως στοιχείου και επηρεάζουν συνεχώς τις αποφάσεις και τις πράξεις του πρωταγωνιστή του. Η ζωή του Ιάσονα έχει δυσκολίες, αναποδιές κι εμπόδια, ο έρωτας με την Άννα δείχνει να ευοδώνεται, κάποιοι όμως εκμεταλλεύονται καταστάσεις και εξυφαίνουν ένα σατανικό σχέδιο.

Το μυθιστόρημα ξεκινάει με το μαγευτικό ταξίδι του νεαρού, που γνωρίζει τα σημαντικά λιμάνια της εποχής (Γένοβα, Μασσαλία, Νάπολη και φυσικά Πειραιά), τα οποία και δίνονται με ενδιαφέρουσες περιγραφές και με αφορμή κωμικοτραγικά γεγονότα. Η ιστορία σταματάει σε καίριο σημείο για να γυρίσουμε στο παρελθόν και να κατανοήσουμε καλύτερα πώς έφτασε ως εδώ ο ήρωας, πώς γνώρισε την Άννα, πώς ανελίχθηκε σε σημαντική θέση εργασίας και πώς εκμεταλλεύτηκε θετικά την αγάπη του για την ισπανική γλώσσα και τις λαμπρές του επιδόσεις στην εκμάθησή της ενώ στη συνέχεια επιστρέφουμε μεν στην αρχική αφήγηση, ταυτόχρονα όμως παρακολουθούμε και τη ζωή της Άννας, που μια παρεξήγηση θα την απομακρύνει από τον αγαπημένο της. Η γραφή είναι ρεαλιστική, παραστατική και ολοζώντανη, εξισορροπημένα ρομαντική, παραθέτει πολλές λεπτομέρειες από τις δραματικές εξελίξεις στις ζωές των Ελλήνων της Αιγύπτου και τις ενσωματώνει σωστά στις ανατροπές του κειμένου. Καταγράφονται παραστατικά η ζωή στην Αίγυπτο και η παράδοξη «συγκατοίκηση» Ευρωπαίων και μουσουλμάνων, με τα διαφορετικά ήθη και έθιμα, τις λατρείες σε διαφορετικούς χώρους και με διαφορετικά ονόματα του Θεού, κι έτσι ζωντανεύει μια Αίγυπτος χαμένη για πάντα.

Το μυθιστόρημα κάνει έναν συγκινητικό και γλυκό κύκλο, έχει συναισθηματικά σκαμπανεβάσματα, εκπλήξεις και σασπένς, τρυφερότητα, δικαίωση, όλα δοσμένα με μέτρο και αληθοφάνεια. Κατά καιρούς ο συγγραφέας χαρίζει και διάφορα ηθικοπλαστικά μηνύματα που αποτελούν τους φάρους στο μονοπάτι του Ιάσονα, διαχρονικά και απαραίτητα για να βελτιώσουμε και τη δική μας συμπεριφορά και νοοτροπία. Πρόκειται για ένα σχεδόν αυτοβιογραφικό βιβλίο, με τη φωτογραφία της Άννας να ποζάρει στο εξώφυλλο μ’ ένα βλέμμα που χωράει όλες τις ημέρες της ζωής της, σε μια ηλικία που δεν ήξερε τι αυτή της επεφύλασσε. Επιπλέον στις αρχές των κεφαλαίων υπάρχουν φωτογραφίες με στιγμιότυπα και τοπόσημα του Καΐρου, προσωπικά έγγραφα και άλλα τεκμήρια αυτής της περιπετειώδους ζωής. Πριν κλείσω, ας μου επιτραπεί μια ξεχωριστή αναφορά στη συνολική εκδοτική προσπάθεια, που είναι αξιέπαινη και χωρίς τυπογραφικά ή ορθογραφικά λάθη. Πρόκειται για συνεργασία του συγγραφέα με το βιβλιοπωλείο «Αναγέννηση» της Πάρου κι ήταν μια πραγματικά ευχάριστη έκπληξη, μιας και πολλές φορές ως τώρα έχω συναντήσει σε μικρότερου βεληνεκούς εκδόσεις αξιόλογα κείμενα να είναι παραδομένα σε έναν κυκεώνα λαθών και αβλεψιών. Το βιβλίο έχει καλή γραμματοσειρά, σωστά κενά, διακριτή σελιδοποίηση και προσεγμένο δέσιμο. Ας μου επιτραπεί λοιπόν να εκφράσω τα θερμά μου συγχαρητήρια για την έξωθεν και έσωθεν σωστή και καλή δουλειά.

«Το έπαθλο» είναι μια ιστορία που με συγκίνησε, μου χάρισε όμορφες αναγνωστικές στιγμές και με ταξίδεψε σε πόλεις μακρινές και ψυχές φωτισμένες ή ημισκότεινες. Γλαφυρότητα και ενάργεια, ανατροπές και εκπλήξεις, αγάπη και κίνδυνοι, καλό και κακό συγκροτούν ένα μυθιστόρημα που αξίζει να διαβαστεί. Νάπολη, Μασσαλία, Γένοβα, Σεβίλλη, Κάιρο, Λονδίνο και Αθήνα είναι οι τόποι όπου στέλνει η μοίρα τον Ιάσονα και την Άννα, πιστεύοντας πως θα τους χωρίσει, τίποτα όμως δεν κρατάει για πάντα, ειδικά αν είναι άδικο.

Βιβλίο Αυτό που η μέρα οφείλει στη νύχτα
Τίτλος πρωτοτύπου Ce que le jour doit a la nuit
Συγγραφέας Yasmina Khadra
Μεταφραστής Γιάννης Στρίγκος
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Καστανιώτης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Από τις πιο ωραίες και καλοπλεγμένες ερωτικές ιστορίες, αν και τραγική. Η αγάπη της Εμιλύ για τον Γιουνές. Μια αγάπη που ξεκίνησε από ένα κομμένο τριαντάφυλλο τοποθετημένο κρυφά στις σελίδες της σχολικής γεωγραφίας και κατέληξε στη μακρινή Μασσαλία λόγω της άρνησης και της διστακτικότητας. Κι η Αλγερία ταυτόχρονα αγωνίζεται να σταθεί στα πόδια της, να ανεξαρτητοποιηθεί, ως το 1962 που ο Γιουνές χάνει τους φίλους του, οι οποίοι αναγκάζονται, με τη δραματική κορύφωση των γεγονότων να φύγουν από τη χώρα και να γυρίσουν στη Γαλλία. Λυρικότητα, ποίηση, αίμα, αδικία, ανατροπές, εμφύλιος σπαραγμός, αντάρτες και ΕΑΜ, καταπληκτικό βιβλίο. Αν και κάπου στη μέση κάνει μια κοιλιά, ώσπου να μας συστήσει τους τρεις άντρες, να μας δείξει τα σχολικά χρόνια των παιδιών αυτών, πώς δέθηκαν, γιατί δέθηκαν, πώς γνώρισαν την Εμιλύ, τι σκέφτονται και τι νιώθουν για τη χώρα που τους φιλοξενεί, εκεί κάπου κουράστηκα. Αλλά μετά το κείμενο ξαναπαίρνει ώθηση και κορυφώνεται. Γράψιμο μοναδικό και αξεπέραστο, εικόνες και σκηνές σε κάθε σελίδα δυνατές και συγκλονιστικές, μεστό στυλ, άρτια γραφή. Το βιβλίο κλείνει με έναν συνταρακτικό μονόλογο αυτογνωσίας του Γιουνές (σελ. 357-358). Διαβάστε αυτό το βιβλίο οπωσδήποτε!!!!!

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«Δεν ζούσαμε, απλώς υπήρχαμε. Ήταν θαύμα το ότι ξυπνούσαμε το πρωί και τις νύχτες, όταν ετοιμαζόμασταν να κοιμηθούμε, αναρωτιόμασταν μήπως ήταν καλύτερα να κλείσουμε τα μάτια μας για πάντα, πεπεισμένοι πως τα είχαμε πια δει όλα και πως δεν άξιζε τον κόπο να χρονοτριβούμε περισσότερο. Οι μέρες έμοιαζαν απελπιστικά μεταξύ τους, δεν μας έφερναν ποτέ τίποτα και φεύγοντας, το μόνο που έκαναν ήταν να παίρνουν μαζί τους τις λιγοστές μας ψευδαισθήσεις που κρέμονταν μπροστά στα μάτια μας σαν τα καρότα που κάνουν τα γομάρια να προχωρούν» (σελ. 12) [όλες οι πρώτες σκηνές της φτώχειας, το πείσμα του πατέρα να θρέψει την οικογένειά του, φτάνοντας να δείρει τον γιο του που βρήκε ένα μεροκάματο για να τους βοηθήσει οικονομικά είναι όλες πολύ δυνατές και κάπου κάπου σοκαριστικές].

«Είχε παράστημα, χάρη και όταν κατηφόριζε από το βουναλάκι, η μιζέρια που γαντζωνόταν απ’ το στρίφωμα του φουστανιού της σαν αγέλη από σκυλιά δεν κατάφερνε να τη γραπώσει» (σελ. 79).

«Και τότε μου έριξε εκείνο το βλέμμα που επρόκειτο να με ακολουθεί σε όλη μου τη ζωή, αυτό το έκπτωτο βλέμμα μέσα στο οποίο κάθε όρκος μπορούσε να βουλιάξει, ακόμη και ο όρκος που θα έδινε ο πιο τίμιος πατέρας στον καλύτερο γιο…Ένα βλέμμα που ρίχνουμε μια μόνο φορά στη ζωή μας, διότι πριν και μετά απ’ αυτό δεν υπάρχει πια τίποτα…Κατάλαβα πως ήταν η τελευταία φορά που με κοιτούσε, πως τα μάτια του, που με είχαν μαγέψει και τρομάξει, προστατέψει και προειδοποιήσει, αγαπήσει και συγκινήσει, ποτέ πια δε θα σηκώνονταν πάνω μου» (σελ. 88) [σε ένα συγκλονιστικό πρόωρο φινάλε ο ευνοημένος πλέον Γιουνές πέφτει κατά τύχη πάνω στον πατέρα του, που τον πετάνε βρώμικο, φτωχό, καμπουριασμένο, έξω από ένα μπαρ αφού δεν είχε να πληρώσει για να πιει, μην ξεχνάτε την υπερηφάνεια του πατέρα και τώρα που δεν είχε απολύτως τίποτα, που η ζωή απέστρεψε το βλέμμα της από πάνω του, στην τελευταία τρίχα που τον κρατά στη ζωή, πέφτει πάνω στον γιο του, κι όντως ο Γιουνές δεν τον ξανάδε από τότε, ποτέ κανείς δεν έμαθε τι απέγινε, γιατί εγκατέλειψε σύζυγο και κόρη και χάθηκε].

«-Εσύ δεν μπορείς να καταλάβεις. Είσαι δικός μας, αλλά ζεις σαν αυτούς…Όταν κάποιος έχει αναλάβει να θρέφει μια οικογένεια που αποτελείται από μια μισότρελη μάνα, έναν πατέρα που του έχουν κόψει τα δυο χέρια, έξι αδέρφια, μια γιαγιά, δυο θειάδες που τις ξαπόστειλαν οι άντρες τους μαζί με τα κουτσούβελα κι ένα θείο μονίμως αρρωστιάρη, τότε παύει να είναι ανθρώπινο ον…Παρά να το φάνε τα σκυλιά κι οι λύκοι, το ζωντανό που δεν έχει στον ήλιο μοίρα καλύτερα να έχει αφεντικό”. Η ωμότητα των λόγων του με είχε αποστομώσει. Ο Τζελούλ δεν ήταν ούτε 20 χρονών αλλά από μέσα του αναδυόταν μια μυστική δύναμη και μια ωριμότητα που με εντυπωσίαζαν. Εκείνο το πρωί έπαψε να είναι πια το δουλοπρεπές σκλαβάκι που είχαμε συνηθίσει να βλέπουμε. Το παιδί που είχα απέναντί μου ήταν κάποιος άλλος» (σελ. 166).

«Σίγουρα η γυναίκα δεν είναι το παν αλλά τα πάντα βασίζονται σ’ εκείνη…Κοίτα γύρω σου, διδάξου από την ιστορία, ψάξε μεθοδικά ολάκερη τη γη και πες μου τι είναι οι άντρες δίχως τις γυναίκες, τι είναι οι επιθυμίες τους κι οι προσευχές τους αν δεν εξυμνούν εκείνες…Είτε είμαστε πλούσιοι σαν τον Κροίσο, είτε τύραννοι, κανένας ορίζοντας δεν θα μας ανοιγόταν τόσο πλατιά αν η γυναίκα μάς γύριζε την πλάτη» (σελ. 234). [και μην ξεχνάτε ότι μιλάμε για μουσουλμανική λογοτεχνία, όχι για ευρωπαϊκή]

«Αν θες να κάνεις τη ζωή σου έναν κρίκο στην αλυσίδα της αιωνιότητας και να διατηρήσεις τη διαύγειά σου ακόμα και στο πιο μεγάλο παραλήρημα, αγάπα…Αγάπα με όλες σου τις δυνάμεις, αγάπα σαν να είναι το μοναδικό πράγμα που ξέρεις να κάνεις, αγάπα μέχρι να κάνεις τους πρίγκιπες και τους θεούς να ζηλέψουν…διότι μέσα από την αγάπη κάθε είδους ασχήμια ανακαλύπτει πως έχει ομορφιά» (σελ. 330).

ΥΓ. Το κείμενο πρωτοδημοσιεύτηκε στο captainbook στις 11 Ιανουαρίου 2012 και είναι το πρώτο βιβλίο της συνεργασίας μου με τις εκδόσεις Καστανιώτη.