Βιβλίο Η Μυστική Όαση και οι Μπλε Καβαλάρηδες
Συγγραφέας Λίνα Μουσιώνη
Εικονογράφος Λίλα Καλογερή
Κατηγορία Παιδικό μυθιστόρημα / Περιπέτεια
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Στο όγδοο βιβλίο της σειράς «Οι κατάσκοποι της γεωγραφίας» η Ευρυδίκη θα ταξιδέψει με τη μητέρα της στο Μαρόκο με αφορμή ένα blog για τις κουζίνες της Μεσογείου που ετοιμάζει η δεύτερη. Το μικρό κορίτσι ενθουσιάζεται από τη χώρα με τα χρώματά της που έχουν τη ζεστασιά της γης, με τον υγρό και γεμάτο αρώματα μπαχαρικών αέρα της, με το εκτυφλωτικό της φως. Το διώροφο ριάντ που τις φιλοξενεί στη Μεντίνα, στην παλιά πόλη, προσφέρει την απαραίτητη δροσιά και οι δυο γυναίκες απολαμβάνουν το ταξίδι τους. Μπαχάρια από τα σουκ, κεραμικά ταζίν, λάδι αργκάν, χένα και τατουάζ, όλα αυτά ξανανιώνουν τη μητέρα της Ευρυδίκης, όσο η κόρη της με τη μυστηριώδη συνομήλική της Αζίζα περπατούν στα σοκάκια και στα μαγαζιά της παλιάς πόλης, κάνουν παζάρια στις αγορές και τρυπώνουν σ’ ένα στοιχειωμένο σπίτι, όπου έρχονται αντιμέτωπες με μια μαϊμού που κλέβει πανωφόρια και μπαμπούς από τις γυναίκες. Ποιος κρύβεται πίσω από αυτές τις κλοπές και πώς συνδέεται με την απώλεια του πολύτιμου πίνακα; Οι δύο φίλες αποφασίζουν να λύσουν τα μυστήρια της πόλης και η πλοκή κλιμακώνεται από κεφάλαιο σε κεφάλαιο.

Η Λίνα Μουσιώνη ζωντανεύει με μαεστρία την πόλη του Μαρόκου και δίνει παραστατικά την καθημερινότητα των κατοίκων της. Μικρές και συναρπαστικές λεπτομέρειες για το Μαρακές, την πλατεία Τζεμάα ελ Φνα, το μπλε σπίτι του Ιβ Σεν Λοράν, αλλά και για τη συναρπαστική Σαχάρα με το Εργκ Τσεμπί και τη μακρινή Μερζούγκα δημιουργούν ένα μαγευτικό, ατμοσφαιρικό φόντο όσο τα δυο κορίτσια χώνονται όλο και βαθύτερα σ’ ένα μυστήριο που τις απορροφάει. Μικροπωλητές, γητευτές φιδιών, χακαουάτι (λαϊκοί παραμυθάδες) δίνουν χρώμα στην αφήγηση και αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι των θρύλων και των μύθων που αγκαλιάζουν την υπέροχη αυτή πόλη. Η εικονογράφηση της Λίλας Καλογερή είναι λεπτομερής, παραστατική, πολύχρωμη, με ολοσέλιδες ή μικρότερες εικόνες που αποτυπώνουν σωστά την πόλη και τις εκφράσεις των χαρακτήρων, τα τοπόσημα κι έτσι ταξιδεύουμε κι εμείς μαζί με τους ήρωες αυτής της περιπέτειας σε τόπους μακρινούς και ενδιαφέροντες. Ειδικά σε αυτό το βιβλίο οι εικόνες συναγωνίζονται σε ατμοσφαιρικότητα το κείμενο και δημιουργούν υπέροχα στιγμιότυπα, όπως το εντυπωσιακό αίθριο του ριάντ και τη δροσερή Μυστική Όαση.

«Η Μυστική Όαση και οι Μπλε Καβαλάρηδες» είναι ένας συναρπαστικός θρύλος που συνδέεται με το νέο μυστήριο της σειράς «Οι κατάσκοποι της γεωγραφίας» και μας ταξιδεύει στην ονειρική χώρα του Μαρόκου, όπου ανατροπές και εμπόδια πεισμώνουν την Αζίζα και την Ευρυδίκη και τις κάνουν πιο αποφασισμένες να λύσουν το μυστήριο του χαμένου πίνακα και των κλοπών των ρούχων. Θα τα καταφέρουν;

Βιβλίο Το κόκκινο σημειωματάριο 
Τίτλος πρωτοτύπου On la trouvait plutôt jolie
Συγγραφέας Michel Bussi
Μεταφραστής Κατερίνα Γούλα
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Κέδρος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Michel Bussi στο νέο του συναρπαστικό μυθιστόρημα ασχολείται με ένα θέμα που είναι πιο επίκαιρο από ποτέ: τις εισροές λαθρομεταναστών και προσφύγων σε χώρες του δυτικού πολιτισμού με απάνθρωπες και αβέβαιες μεθόδους. Άνθρωποι κυνηγημένοι, απελπισμένοι, με τις τελευταίες τους αποταμιεύσεις, πέφτουν θύματα εκμετάλλευσης και εξαπάτησης με κόστος την ίδια τους τη ζωή ενώ ακόμη κι αν καταφέρουν να κερδίσουν άσυλο και σταδιακά μια άδεια παραμονής δεν παύουν να μένουν υπό καθεστώς διωγμού, μιας και η χώρα που τους φιλοξενεί δεν τους θέλει. Πώς και γιατί εμποδίζει η Γαλλία με θεμιτό τρόπο να φέρουν οι νόμιμοι μετανάστες τις οικογένειές τους, «ξένες οικογένειες που ούτε καν ψηφίζουν»; Απελπισία, γραφειοκρατία, αισχρές δικαιολογίες, βίζες που καθυστερούν ακόμη και μια ζωή για να εγκριθούν ενώ βγαίνουν αμέσως αν είσαι Καναδός, Ελβετός, Ιάπωνας… Τι άλλαξε, πότε και πώς στη Γαλλία που ήταν γη ασύλου κάποτε, με το σύνταγμα του 1793 να ορίζει ως καθήκον την προσφορά ασύλου στους καταπιεσμένους λαούς της γης, και τελικά στράφηκε ακόμη και ενάντια στα γαλλόφωνα αδέλφια της από την Αφρική; Εντυπωσιακή είναι η εξής αναφορά: «Σε αυτή τη Γαλλία που γερνάει… που θα ζητήσει από τους κατοίκους της να εργάζονται μέχρι την ηλικία των εβδομήντα ενώ στο κατώφλι της οι αφρικανικές χώρες δεν ξέρουν τι να κάνουν με τη νεολαία τους που σαπίζει άεργη» (σελ. 186-187). Ο συγγραφέας είναι καταιγιστικός και στηλιτεύει τα πάντα: «Σήμερα, οι μετανάστες εργαζόμενοι αποτελούσαν μια κατακερματισμένη διεθνή Μια λεία που μπορούσε πιο εύκολα να πέσει θύμα εκμετάλλευσης» (σελ. 187). Και τους περιμένουν αξιοπρεπείς δουλειές; Όχι, οι μηχανικοί των πλούσιων μεγάλων πόλεων του πλανήτη τους χρειάζονται για να κάνουν τη δουλειά των 3D, δηλαδή dirty, dangerous, dull (σελ. 189)!

Όλα αυτά είναι η μαγιά που πλάθει ένα μυθιστόρημα γεμάτο κοινωνικούς σχολιασμούς, συγκίνηση, τρυφερότητα αλλά και αγωνία, σασπένς, εκπλήξεις, με πρωταγωνίστρια τη Λεϊλί Μαάλ, μετανάστρια από το Μάλι («Η Αφρική είναι η ήπειρος του «σύντομα». Αλλά στην Αφρική, όπως και οπουδήποτε αλλού, οι άνθρωποι βιάζονται», σελ. 430), που ζει στα περίχωρα της Μασσαλίας και συγκεκριμένα στη συνοικία του Εγκ Ντους στο Πορτ-ντε-Μπουκ, μια περιοχή που ζει από τη θάλασσα και αποτελεί κομβικό σημείο στα δίκτυα διακίνησης λαθρομεταναστών. Η FOS-IMMO στριμώχνει σε μικρά διαμερίσματα φοιτητές, συνταξιούχους, ανέργους, όσους δεν έχουν στον ήλιο μοίρα ούτε την πολυτέλεια να αρνηθούν ώσπου τελικά να φτάσουν στα όριά τους και να την κάνουν. Ανάμεσα σε αυτούς και η Λεϊλί Μαάλ, η οποία επιτέλους βρίσκει δουλειά σε ξενοδοχείο ως καθαρίστρια κι έτσι κάνει ένα σημαντικό βήμα προς το ανεκπλήρωτο όνειρό της: να ζήσει με τα παιδιά της σε μεγαλύτερο διαμέρισμα, μιας και στα 25 τ. μ. δε χωράνε τέσσερις άνθρωποι,. Η μεγαλύτερη, η Μπαμπύ («όλη η δυστυχία του κόσμου συγκεντρωμένη σε ένα ικετευτικό βλέμμα», σελ. 132), σπούδασε στο Πανεπιστήμιο Αιξ-Μασσαλίας, ο Αλφά είναι 16 και αδιάφορος για το σχολείο με τάσεις αλητείας και ο μικρότερος, ο Τιντιάν, είναι 10 και διαβάζει πολύ ενώ δεν αποχωρίζεται μια μπάλα με συλλεκτικό λογότυπο. Η προσωπική ιστορία της μητέρας αυτών των παιδιών, το παρελθόν της στο Μάλι της Αφρικής, πώς κατάφερε να φτάσει στη Γαλλία, πώς επέζησε, όλα μπαίνουν στην αφηγηματική ροή με μικρά παρένθετα κεφάλαια. Η κόλαση η ίδια πέρασε από πάνω της και κάθε φορά ο συγγραφέας μας λέει πως υπήρξαν και χειρότερα και όντως της τυχαίνουν σκληρές καταστάσεις.

Στον αντίποδα έχουμε τη Vogelzug, μια οργάνωση παροχής βοήθειας σε πρόσφυγες και μετανάστες και ταυτόχρονα έναν από τους μεγαλύτερους ευρωπαϊκούς οργανισμούς με υπαλλήλους σε Ευρώπη και Αφρική. Ιδρυτής είναι ο Ζουρντάν Μπλαν-Μαρτάν, με τεράστια περιουσία και αντίστοιχα μεγάλη επιρροή σε καίρια πόστα, ο οποίος τη δημιούργησε το 1975 όπου μόλις 50.000.000 άνθρωποι ήταν αναγκασμένοι να ξεριζωθούν από τον τόπο τους για να βρουν δουλειά ή για να γλυτώσουν από πόλεμο και μιζέρια. Το 2000 ο αριθμός αυτός έχει ξεπεράσει πλέον τα 150.000.000 και συνεχίζει να ανεβαίνει. Τα θύματα που δολοφονούνται προέρχονται από την οργάνωσή του κι αυτό δείχνει πως κάτι συμβαίνει, οπότε πρέπει να πάρει την κατάσταση στα χέρια του. Την έρευνα αναλαμβάνει ο Κροάτης Πέταρ Βελίκα, διοικητής της αστυνομίας, που έφυγε από την τότε Γιουγκοσλαβία, μπήκε στην αστυνομική ακαδημία κι εδώ και τριάντα χρόνια μαζεύει πτώματα. Λειτουργεί με το ένστικτο, αποκρυπτογραφεί εύκολα την προσωπικότητα ενός υπόπτου, είναι καυστικός και ρατσιστής. Στο πλάι του κινείται βοηθητικά αλλά σύντομα αναλαμβάνει πρωτοβουλίες για την επίλυση της υπόθεσης ο υπαστυνόμος Ζουλό Φλόρες, συμπαθητικός, ευγενικός, γρήγορος, μορφωμένος, με αίσθηση του χιούμορ. Μόλις αποφοίτησε από την ακαδημία και κοσκινίζει τόνους ολόκληρους από δεδομένα πριν χτίσει μια υπόθεση, συλλογίζεται προγραμματισμένα και μετά δρα. Είναι δύο άκρως αντίθετοι χαρακτήρες, με τον Πέταρ να υπακούει σε εντολές άνωθεν εντός κι εκτός αστυνομίας και τον Ζουλό να είναι φιλόδοξος, φιλέρευνος, να μην εξαρτάται από κανέναν όπως ο προϊστάμενός του τη στιγμή που θέλει να διερευνήσει την υπόθεση. Έχουμε όμως κι άλλους χαρακτήρες, όπως τον ιδιοκτήτη του ξενοδοχείου όπου δουλεύει η Λεϊλί, Ρουμπέν Λιμπερός, τη νεαρή Καμιλά Σααντί, συμφοιτήτρια της Μπαμπύ, τον μεροκαματιάρη Γκι Λερά που αν και ρατσιστής γοητεύεται από τη Λεϊλί και πολλούς άλλους που όλοι τους έχουν έναν σημαντικό ρόλο στην ιστορία, μόνο που η εκτενής αναφορά σε καθέναν από αυτούς οδηγεί το κείμενο σε αχρείαστους πλατειασμούς, εκτεταμένους μονολόγους και υπέρ το δέον αναλυτικές περιγραφές καταστάσεων και ψυχογραφημάτων.

Η ιστορία πάντως κρατάει το ενδιαφέρον είτε λόγω των ποικίλων καταστάσεων που βιώνουν τα μέλη της οικογένειας Μαάλ τα οποία και ενώνονται απρόσμενα με την οικεία ανατρεπτική οπτική γωνία που πάντα μας περιμένει στα βιβλία του συγγραφέα είτε λόγω του ανθρωποκυνηγητού που εξαπολύεται από ένα σημείο και μετά είτε με τις εκπλήξεις που έρχονται ομαδικά όσο φτάνουμε στο τέλος. Προσωπικά ένωσα κερδισμένος αλλά και ανακουφισμένος που διάβασα όλο το βιβλίο όμως δεν παύω να πιστεύω πως αν λείπανε αρκετά κομμάτια από το κείμενο η έκπληξη και η ένταση θα ήταν απείρως μεγαλύτερες. Η πλοκή εκτυλίσσεται κυριολεκτικά λεπτό προς λεπτό, μέρα προς μέρα, με τα σύμβολα του ήλιου και του φεγγαριού να συντροφεύουν το αντίστοιχο διάστημα που περιγράφεται σε κάθε κεφάλαιο, καθένα από τα οποία χωρίζεται με ονόματα όπως «Η μέρα του αίματος», «Η νύχτα της άγκυρας» κλπ. Τα σύμβολα αυτά κοσμούν και την πάνω δεξιά σελίδα του κειμένου κι αυτό δίνει μια καλαίσθητη νότα στην ανάγνωση. Η αγωνία κλιμακώνεται, μόλις εμφανιστεί μια ένδειξη που αθωώνει την Μπαμπύ Μαάλ αμέσως μια άλλη την ενοχοποιεί, λες κι έχουμε ένα άλυτο παζλ, τα κομμάτια του οποίου αρνούνται να ταιριάξουν, ο χρόνος κυλάει μπροστά, την ίδια περίπου στιγμή μπορεί να συμβούν γεγονότα φαινομενικά άσχετα μεταξύ τους που όμως θα πυροδοτήσουν εξελίξεις και θα φέρουν τους χαρακτήρες αντιμέτωπους με απρόσμενα γεγονότα, οπότε όλα αυτά δημιουργούν μια χορταστική περιπέτεια με κοινωνικές αιχμές και μηνύματα που δυστυχώς είναι πιο επίκαιρα από ποτέ στην εποχή μας.

Βιβλίο Καχαραμπού 
Συγγραφέας Φραντζέσκα Μάνγγελ
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα 
Εκδότης Bell
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Φραντζέσκα Μάνγγελ γράφει τη συνέχεια της «Νύχτας του Σάουιν», στέλνοντας τους δύο πρωταγωνιστές, Κίμωνα και Στέφη, σε διαφορετικά μέρη, μακριά τον έναν από τον άλλον. Σπασμένα κομμάτια πια η ζωή της Στέφης, ένα εδώ, ένα εκεί, ένα στην Ελλάδα, ένα στη βόρεια Αγγλία, ένα στη Σκωτία: «Μία και καμία. Ξένη ανάμεσα στους ξένους» (σελ. 55). Δύο άνθρωποι ψάχνουν, αναζητούν, υπόσχονται, χωρίζονται. Εκείνη ταξιδεύει σε Ταγγέρη, Αλγέρι, Κένυα κι εκείνος βαθιά μες στην ψυχή του, περιμένοντας και καρτερώντας και οι δύο την κίνηση που θα τους φέρει κοντά, την κίνηση που καθυστερούν οι υποχρεώσεις, οι αλλαγές σχεδίων, ίσως ο εγωισμός. Πρόκειται για ένα ταξίδι στις ψυχές δύο ανθρώπων που θέλει ο ένας τον άλλον αλλά γεγονότα προλαβαίνουν την εκάστοτε κίνηση σύγκλισης. Είναι ένα μυθιστόρημα εντελώς διαφορετικό σε περιεχόμενο και πλοκή από το πρώτο και ταυτόχρονα άρρηκτα δεμένο μαζί του μέσα από μια αναπάντεχη ιστορία. «-Πάντα πρέπει να υπάρχει λόγος. Διαφορετικά θα είναι όλα μάταια» (σελ. 312). Και πράγματι, το μυθιστόρημα δεν είναι μια βεβιασμένη, περιττή επανεμφάνιση των χαρακτήρων που βίωσαν τη «Νύχτα του Σάουιν» αλλά ένα απαραίτητο συμπλήρωμα για να κατανοήσουμε και να γνωρίσουμε καλύτερα όχι μόνο τη Στέφη και τον Κίμωνα αλλά και τα γεγονότα που τους έφεραν ως εδώ, αποφάσεις και πράξεις δηλαδή ανθρώπων που έδρασαν πριν από κείνους, δημιουργώντας έτσι ένα συναρπαστικό σύμπαν συμπτώσεων και αέναου κύκλου που μόνο ένα ημερολόγιο έχει τη δύναμη να λύσει, φέρνοντας νέες πραγματικότητες και νέα αδιέξοδα.

Ταξίδι ψυχής και εσωτερικότητας κάνει η Στέφη κι η συγγραφέας το «εκμεταλλεύεται» όχι για να γεμίζει χωρίς λόγο σελίδες επί σελίδων αλλά για να δείξει τις διαφορές των πολιτισμών κυρίως ως προς το θέμα της στάσης απέναντι στη γυναίκα και ως προς την αυτοδιάθεση. Η Ρεχέμα, μια από τις ηρωίδες που συναντά η Στέφη, είναι καταιγιστική: «Δεν υπάρχει ισότητα. Πάρ’ το χαμπάρι! Κι εσείς, οι πολιτισμένες, είστε σε χειρότερη μοίρα από μας. Εμάς τουλάχιστον μας κυβερνούν οι άντρες μας. Μόνο σ’ αυτούς έχουμε να λογοδοτήσουμε. Εσάς σας κυβερνούν άντρες και χρήμα μαζί. Αν εμάς μας πουλάνε οι πατεράδες μας, εσείς πουλιέστε από μόνες σας. Αν εμείς το κάνουμε για την επιβίωσή μας, εσείς το κάνετε για τη ματαιοδοξία σας» (σελ. 169). Το ημερολόγιο μιας γυναίκας που ζούσε στην Αγγλία του 1926 και τα τίναξε όλα στον αέρα για έναν έρωτα, δίνει στην πρωταγωνίστρια να καταλάβει πόσο δυνατή και αναπόφευκτη είναι η μοίρα. Εκεί, στα βάθη της Αφρικής, η ζωή της δένεται απρόσμενα μ’ ένα παρελθόν που τη στοίχειωνε στο πρώτο βιβλίο. Το μυθιστόρημα ακροβατεί εξίσου ανάμεσα στον ρεαλισμό και τη φαντασία, χωρίς να περνάει ξεκάθαρα σε καμία πλευρά από τις δύο. Είναι τυλιγμένο στη ζεστασιά της Αφρικής και φωτίζεται πλέον έντονα από τη λάμψη της επιθυμίας που γεννιέται στην καρδιά μιας γυναίκας που κατάφερε να κοντραριστεί με την καθεστηκυία τάξη μόνο και μόνο για να ακολουθήσει τον έρωτα. Εκεί, στην απομακρυσμένη σαβάνα της Κένυας, η Στέφη ακούει τα λόγια του να ψιθυρίζουν: «-Καχαραμπού… Σημαίνει κεχριμπάρι. Στη γλώσσα της πατρίδας μου. Όπως τα μάτια σου» (σελ. 214). Ταυτόχρονα, δίνονται τα συναισθήματα και του Κίμωνα, οι δικές του αλλαγές μετά τα γεγονότα του πρώτου βιβλίου και η αποφασιστικότητά του να ακολουθήσει τη Στέφη στο Μαρόκο. Μόνο που η μητέρα του μπαίνει στο νοσοκομείο κι αρχίζει μια πρωτόγνωρη μάχη για ζωή. «…πως χάρη στα χέρια της βρισκόταν το παιδικό, το εφηβικό κι έπειτα το ενήλικο σύμπαν του στη θέση του» (σελ. 83). Φυσικά, αυτή η περιπέτεια υγείας δεν είναι το μόνο εμπόδιο.

Το «Καχαραμπού» είναι ένα διαφορετικό, πρωτότυπο μυθιστόρημα, που σε ταξιδεύει στα μακρινά τοπία της Κένυας και του Μαρόκου αλλά και της ανθρώπινης ψυχής, καταγράφοντας μια ιστορία γεμάτη ανατροπές, εμπόδια και ανολοκλήρωτους έρωτες με βαθιά διεισδυτική ματιά. Η φρέσκια γραφή, οι ρεαλιστικότατες πράξεις και αντιδράσεις  των ηρώων, η λεπτοδουλεμένη εξισορρόπηση ανάμεσα στο αληθινό και το φανταστικό, η διαρκής εναλλαγή σκηνών, τα έξυπνα αφηγηματικά ευρήματα είναι συστατικά ενός μυθιστορήματος που θα συναρπάσει και θα μαγέψει με τον ίδιο τρόπο που τα κατάφερε και το πρώτο.

Βιβλίο Πλην
Τίτλος πρωτοτύπου Less
Συγγραφέας Andrew Sean Greer
Μεταφραστής Παλμύρα Ισμυρίδου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Δώμα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Άρθουρ Πλην ταξιδεύει σχεδόν σε όλο τον πλανήτη για να πραγματοποιήσει μια ποικιλία από δραστηριότητες: να γράψει άρθρο, να διδάξει, να γνωρίσει αναγνωστικό κοινό κ. ά. Αυτός είναι ο βασικός θεματικός άξονας που αναπτύσσεται με μικρές νότες χιούμορ, ποικιλία τραγελαφικών καταστάσεων, πρωθύστερες αναδρομές στο ερωτικό και οικογενειακό περιβάλλον του ήρωα και καταγραφή κάποιων ηθών και εθίμων από τους τόπους που αυτός επισκέπτεται. Το κείμενο σε πρώτη ανάγνωση ίσως φανεί βαρετό, κουραστικό, μονότονο και χωρίς ιδιαίτερο ενδιαφέρον, γι’ αυτό τονίζω πως θέλει τον χρόνο του και έναν σχετικό βαθμό συγκέντρωσης, όχι για να καταλάβει κανείς τι λέει αλλά για να μπορέσει να γνωρίσει καλύτερα το παράδοξο σύμπαν στο οποίο ρίχνει τον Πλην ο Andrew Sean Greer. Ομολογουμένως υπήρξαν χωρία που τα προσπέρασα είτε γιατί ήταν υπερβολικά αναλυτικά είτε γιατί κατ’ εμέ δεν είχαν ιδιαίτερο λόγο ύπαρξης σ’ εκείνο το σημείο, σε γενικές γραμμές όμως πέρασα καλά, απόλαυσα την κατά τόπους λογοτεχνικότητα του κειμένου και σε κάποια σημεία του στάθηκα λίγο παραπάνω να σκεφτώ.

Ο κορμός της πλοκής ήταν κάτι εύκολο, μια απόφαση δηλαδή που ελήφθη «ελαφρά τη καρδία»; Καθόλου, το αντίθετο: «Η ιδέα να κάνει τον γύρο του κόσμου δεν τον τρομάζει περισσότερο από το ν’ αγοράσει μια τσίχλα. Κάθε μέρα και μια δόση θάρρους» (σελ. 61). Κι εκεί που διάβαζα χωρίς να συγκρατώ κάτι και χωρίς να έχω κατασταλάξει αν μου άρεσε ως τότε ή όχι, βρίσκω αυτήν τη φράση: «Ο Άρθουρ Πλην είναι ο πρώτος ομοφυλόφιλος που πρόλαβε να γεράσει» γιατί το AIDS, η μάστιγα της γενιάς τους, δεν άφησε κανέναν να περάσει τα πενήντα. Από εκείνο το σημείο και μετά η ιστορία απέκτησε άλλο ενδιαφέρον κι έδειξε ξεκάθαρα τις προθέσεις της: αφορά έναν άνθρωπο από πολλές μεριές, κοινωνικά, συναισθηματικά, φυλετικά κλπ. και με την ομοφυλοφιλία να είναι άρρηκτα δεμένη μαζί του κατά τέτοιο τρόπο που να νομίζω πως όλα αυτά θα μπορούσαν να συμβούν σε οποιονδήποτε άνθρωπο που αγαπά οποιονδήποτε συνάνθρωπό του. Οι ερωτικές προτιμήσεις δεν είναι μια δικαιολογία για προκλητική συμπεριφορά ή πιπεράτες σκηνές, που λείπουν από το κείμενο έτσι κι αλλιώς, αλλά ένα επιπλέον γνώρισμα του χαρακτήρα, απόλυτα εντεταγμένο και εναρμονισμένο στο περιβάλλον που καλείται να δράσει.

Ίσως η γενικότερη αφήγηση να είναι σχετικά χαλαρή και ο λόγος που ξεδιπλώνεται το μυθιστόρημα σουρεαλιστικός και κάπως ανεδαφικός, υπάρχουν όμως σημεία που πατάνε γερά στα πόδια τους και προσπαθούν να δείξουν όσο γίνεται ορθότερα την προσωπικότητα του Πλην και μέσω αυτού μιας μεγάλης μερίδας ανθρώπων που κατά βάση δε διαφέρουν σε πολλά ως προς τις ανάγκες, τους φόβους και τις επιθυμίες τους. Οι παρακάτω στοχασμοί, αν τους απομονώσει κανείς, είναι σα να προέρχονται από οποιοδήποτε ανθρώπινο πλάσμα που περνάει την κρίση της μέσης ηλικίας: «Πώς πρέπει να πορευτούν; Άραγε πρέπει να διατηρείσαι αιωνίως νέος… Ή μήπως πρέπει να κάνεις το αντίθετο, να τ’ απορρίψεις όλα αυτά… Μήπως πρέπει να παντρευτείς και να υιοθετήσεις ένα παιδί; Κι αν είστε ζευγάρι, μήπως πρέπει να βρει ο καθένας από έναν εραστή, σαν ασορτί κομοδίνα εκατέρωθεν του κρεβατιού, ώστε να μην εκλείψει τελείως το σεξ; Ή μήπως είναι προτιμότερο ν’ αφήσεις το σεξ να χαθεί εντελώς…; Δε θα είναι ανακούφιση, αν εγκαταλείψεις όλη αυτή τη ματαιοδοξία, το άγχος, τον πόθο και τον πόνο» (σελ. 48-49);

Διαρκή πρωθύστερα με γύριζαν στο κοντινό και στο μακρινό παρελθόν ενώ την αφήγηση την κάνει ένας ρόλος-έκπληξη, που εμφανίζεται ελάχιστα για να μην αποσπάσει τη ροή της ανάγνωσης με τις δικές του εμπειρίες και συναναστροφές από τον «μεγαλορρήμονα συγγραφέα με ροπή στο μελό». Μόνο που η πραγματική του ταυτότητα και ο τρόπος που έρχεται στο φως ήταν μια πανέξυπνη συγγραφική κίνηση και χάρισε ακόμη περισσότερους πόντους στο βιβλίο!

Το χιούμορ από την άλλη δε μου ήταν εύκολο να το πιάσω, το προσπερνούσα ή δεν το έβλεπα, υπήρχαν όμως και σημεία όπου γελούσα τρανταχτά με πετυχημένα υπονοούμενα, όπως όταν ήρθαν να πάρουν τον Πλην από το αεροδρόμιο για να τον πάνε στο ξενοδοχείο του: «-Μετά λύπης μου σας πληροφορώ ότι μας περιμένει μια μακριά, αργή και επίπονη διαδρομή μέχρι να φτάσουμε στον τελευταίο σας σταθμό και τόπο αναπαύσεως…Αναστενάζει, γιατί μόλις διατύπωσε την αλήθεια που ισχύει για όλους τους ανθρώπους» (σελ. 62). Εξίσου καίρια είναι και η πρόταση που πρέπει να καταλάβουν όλοι οι συγγραφείς: «-Μόλις κερδίσεις βραβείο, τελειώνουν όλα. Στο υπόλοιπο της ζωής σου θα δίνεις διαλέξεις. Αλλά δεν θα ξαναγράψεις… Μην κερδίσεις βραβείο» (σελ. 120).

Τα σκόρπια καλολογικά στοιχεία του κειμένου είναι αναπάντεχες παρομοιώσεις («Είναι λεπτή, κοκαλιάρα, ζαρωμένη σαν να ξεχάστηκε μέσα σε μια τσέπη για πολύ καιρό…», σελ. 292), λυρικές περιγραφές κυρίως του ερημικού τοπίου του Μαρόκου, παρατηρήσεις πάνω σε ορισμένα κομμάτια της κουλτούρας των ξένων χωρών, κυρίως Μεξικού, Ινδίας και Ιαπωνίας. Προσέξτε τέλος πόσο ωραία περιγράφει το φιλί: «Φιλάει -πώς να το εξηγήσω; Σαν να ‘ναι ερωτευμένος. Σαν να μη έχει τίποτα να χάσει. Σαν άνθρωπος που μόλις έμαθε μια ξένη γλώσσα και μπορεί να χρησιμοποιήσει μόνο τον ενεστώτα και το β΄ ενικό. Μονάχα το τώρα, μονάχα το εσύ» (σελ. 143).

Το «Πλην» είναι ένα αργά ανατρεπτικό μυθιστόρημα γεμάτο σωστή καταγραφή της ανθρώπινης ψυχολογίας, διαμπερή ενδοσκόπηση χαρακτήρων και αναπάντεχες εξελίξεις στην πλοκή. Εξυμνεί με τον πιο πρωτότυπο τρόπο τη δύναμη του έρωτα και της αγάπης, τονίζει τις ανθρώπινες αδυναμίες και παλεύει να τις περισώσει με ενδιαφέρουσες αντιδράσεις μα πάνω απ’ όλα καταφέρνει να εντάξει σωστά και όπως πρέπει έναν ομοφυλόφιλο άντρα στον οικογενειακό, επαγγελματικό και κοινωνικό του περίγυρο, γιατί δεν παύει να είναι άνθρωπος με ελαττώματα και προτερήματα, ανάγκες και αισθήματα όπως όλοι μας.