Βιβλίο Σειρήνες του Βοσπόρου 
Συγγραφέας Μαίρη Μαγουλά
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Χάρτινη Πόλη
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Μαίρη Μαγουλά έγραψε και πάλι ένα μυθιστόρημα-φόρο τιμής στον ελληνισμό της Πόλης. Μας ρίχνει από την αρχή στην καρδιά των σκληρών γεγονότων που βίωσαν αυτοί οι άνθρωποι τη νύχτα της 6ης προς 7 Σεπτεμβρίου 1955 και ξετυλίγει την ιστορία της από κει και πέρα, μεταφέροντάς μας όμως και στο παρελθόν με ενδιάμεσα πρωθύστερα. Οι πρωταγωνιστές του βιβλίου μάς συστήνονται και μας περιγράφουν πού βρίσκονταν, τι έκαναν, τι έζησαν, πώς γλύτωσαν εκείνη τη νύχτα. Τα στίφη των Τούρκων επιτέθηκαν στα μαγαζιά τους, στα σπίτια τους και στις περιουσίες τους και τους κατέστρεψαν ψυχολογικά και οικονομικά. Παρακολουθούμε λοιπόν τη νέα τους καθημερινότητα ενώ ταυτόχρονα επιστρέφουμε στο παρελθόν τους για να γνωρίσουμε τις οικογενειακές τους καταβολές και να κατανοήσουμε ποια είναι η προσωπικότητά τους και η ψυχοσύνθεσή τους, να «δικαιολογήσουμε» τις αντιδράσεις τους στις νέες καταστάσεις που βιώνουν και μέσω αυτών των αναμνήσεων ξεπηδούν υπέροχες, τρυφερές μα και σκληρές παραστατικές εικόνες του ελληνισμού της Πόλης μετά τον πόλεμο. Άνθρωποι που επαναστάτησαν, που καταπιέστηκαν και τώρα πνίγονται, που εξαπατήθηκαν, που γέμισαν αγάπη και προσδοκίες, μετά από κείνο τον Σεπτέμβριο θα έρθουν αντιμέτωποι με τις συνέπειες των πράξεών τους, απότοκων της μαύρης νύχτας του ελληνισμού της Πόλης, και με τον πραγματικό τους εαυτό που κρυβόταν κάτω από την επίπλαστη ευτυχισμένη ρουτίνα.

Η Βιολέτα Μοδινού σκέφτεται με πίκρα και πόνο έναν άντρα που έπαψε ξαφνικά να της γράφει, έχοντας διαλέξει να συμπαρασταθεί στην άρρωστη γυναίκα του. Η Βιολέτα βυθίζεται στην κατάθλιψη προσμένοντάς τον παρ’ όλ’ αυτά, κάνοντας βόλτες στο Τζιχανγκίρι. Τη μοιραία βραδιά πέφτει θύμα βιασμού όσο η γιαγιά της, Αννίκα, προσπαθεί να σώσει το σπιτικό τους. Μετά τον βιασμό της τη φροντίζει ο πιστός της φίλος, Αναστάσης, κι ενώ προσπαθεί να συνέλθει από την ατίμωση, επιστρέφει ο Λουκάς, τον οποίο αποφεύγει ντροπιασμένη. Σύντομα όμως θα μάθει κάτι που θα την αναγκάσει να παίξει με τα αισθήματα του Αναστάση, με αποτέλεσμα να οδηγήσει τη γιαγιά Αννίκα με το πεντακάθαρο μυαλό, σε παραλήρημα: «Κι εσύ σίγουρα θα χρειαστείς βοήθεια γι’ αυτά που θα σε βρουν», λέει στην εγγονή της κάποια στιγμή.

Ο Στέφανος Βλαστός έχει πάρει την απόφαση να αυτοκτονήσει και ετοιμάζεται να την υλοποιήσει. Ζει σε μια πολυκατοικία ανάμεσα σε Λεβαντίνους, Αρμένιους, Εβραίους, Ρούσους και Ρωμιούς, «με συνδετικό κρίκο αυτήν την παράξενη ανθρώπινη σχέση που αναπτύσσεται από την καθημερινή και αναγκαία συναναστροφή μεταξύ τους». Τη στιγμή που βγαίνει στη λεωφόρο του Πέραν όμως εισβάλλουν τα στίφη που θα καταστρέψουν τις ελληνικές περιουσίες του δρόμου και των γύρων στενών και σπεύδει να γυρίσει στο σπίτι του, όπου βρίσκει έναν τρομοκρατημένο έφηβο, τον Ελπιδοφόρο, «ένα μικρό πουλί που κυνηγά μια ζεστή φωλιά και ταυτόχρονα ένα αγριεμένο, πριν την ώρα του μεγαλωμένο, αρσενικό». Σταδιακά γεννιέται μια γερή φιλία ανάμεσά τους, ειδικά από τη στιγμή που ο Στέφανος ανακαλύπτει τη σκληρή προσωπική ιστορία του παιδιού. Τελικά τον υιοθετεί και τον κάνει βοηθό στο κατάστημα που κατάφερε να ξανανοίξει, σύντομα όμως το σκοτεινό μυστικό του θα μπει ανάμεσά τους με ανυπολόγιστες συνέπειες.

Ο Ντιντιέ Μορέλ είναι ένας ανάπηρος Γάλλος συγγραφέας που έχει ξεμείνει από έμπνευση: «Οι ιστορίες που είχα στο μυαλό μου νιώθω πως εξαντλήθηκαν. Θεωρώ πως τις είπα με όσους τρόπους ήξερα» (σελ. 23). Πρέπει όμως να γράψει κάτι, για να βγάλει από μέσα του όσα αναταράσσουν την ψυχή του και να συμφιλιωθεί με τον εαυτό του και τον χρόνο. Η Πόλη, με τον δικό της πολιτισμό και την ξεχωριστή της αισθητική, τον εμπνέει. Είναι ένας χαρακτήρας που αγάπησα πολύ γιατί μεγάλωσε με μια μάνα που του στέρησε το χάδι κι έναν πατέρα που υπάκουε στις εντολές της. Ποτέ δε γεύτηκε την επιβράβευση, ποτέ δεν αφέθηκε να ακολουθήσει τις δικές του επιθυμίες. Ο Εβραίος υπηρέτης του, Λουί Βαρούχ, δουλεύει χρόνια μαζί του, από το Παρίσι ακόμη, τον αγαπά και κατανοεί τη σκληρή κα άδικη συμπεριφορά του απέναντί του. «Σώμα και ψυχή τιμωρημένα» λοιπόν για τον Ντιντιέ, τον οποίο επισκέπτονται ζωγραφιές μνήμης αλλά κανένα αίσθημα δε σκιρτά μέσα του. «Άλλο ένα ίδιο βράδυ, απελπιστικά μοναχικό, αφημένος στον ασφυκτικό κλοιό των δικών μου δαιμόνων» (σελ. 165). Ο συγγραφέας έχει χαμηλή αυτοπεποίθηση, ειδικά μετά το ατύχημα που τον άφησε ανάπηρο ώσπου εισβάλλει στη ζωή του η Μαρίνα Αλιμπράντη και τον αναστατώνει, ανατρέποντας την ήρεμη και νωχελική ως τότε ρουτίνα του που τόσο είχε αγαπήσει. Θα καταφέρει λοιπόν να βρει τη γαλήνη μέσα του και να σταθεί ξανά στα πόδια του, κυριολεκτικά και μεταφορικά;

Η Αιμιλία Αμπατζόγλου είναι μητέρα δύο παιδιών και σύζυγος του Μάρκου που είχε ένα ατύχημα στο εργοστάσιο κι ώσπου να γίνει καλά κάθεται στο σπίτι, οπότε δεν έχουν έσοδα. Λίγες ώρες πριν ξεσπάσουν τα Σεπτεμβριανά καλεί στο σπίτι της για φαγητό τον διάκονο Χριστόφορο που είχε στείλει η κοινότητα της εκκλησίας από ενδιαφέρον για τη ζωή της οικογένειάς της, όπως κάνει για όλους τους απόρους του ποιμνίου. Τα στίφη των Τούρκων τής δίνουν αποφασιστικότητα και δύναμη να σώσει τον ιερωμένο κι αυτό είναι η αρχή ενός έρωτα που θα φέρει τα πάνω κάτω στην ψυχή και στη ζωή της. Είναι μια γυναίκα που συμβιβάστηκε με τον Μάρκο αλλά το κενό απλώνεται γύρω της και μέσα της, ζώντας μια επίπλαστη ευτυχία που έχει κατασκευάσει ο εγωισμός της. Ανεμελιά, ξεγνοιασιά, έρωτας, αυτά της λείπουν, νιώθει πως είναι πολύ νέα ακόμη για να τ’ απαρνηθεί κι ίσως η ανάγκη της γι’ αυτά να τα τοποθέτησε στο πρόσωπο του Χριστόφορου, εξ ου και ο παράλογος έρωτας. Από την άλλη, ο Χριστόφορος μεγάλωσε στο Ορφανοτροφείο της Πριγκήπου, όπου τα παιδιά «είχαν μάθει να μην αναζητούν κάτι  που ποτέ δεν είχαν γνωρίσει ώστε να νιώσουν την έλλειψή του» (σελ. 183) και είναι ταγμένος από μικρός στον Θεό, υπάρχει περίπτωση όμως να αφεθεί να του ξυπνήσει η Αιμιλία πρωτόγνωρα αισθήματα;

Η συγγραφέας καταγράφει με  αντικειμενικότητα τα γεγονότα και τα συναισθήματα Ελλήνων και Τούρκων. Ακόμη κι αν οι Τούρκοι βοήθησαν κόσμο, «Ρωμιοί και Τούρκοι δεν θα γίνουμε ποτέ φίλοι, πρέπει όμως να μάθουμε να συμβιώνουμε αρμονικά… Δεν θέλουμε βαρβαρότητες κι αδικίες. Γι’ αυτό σας βοηθήσαμε» (σελ. 83). Στα δέκα περίπου χρόνια όπου επικεντρώνεται η υπόθεση του βιβλίου (1955-1964) αλλάζουν πολλά και οι εναλλαγές των εποχών δίνονται με διακριτική λυρικότητα και με αξιέπαινη παρατηρητικότητα. Η ρωμαίικη κοινότητα ήταν η πλουσιότερη και πιο εκλεπτυσμένη της Πόλης, με τις λέσχες, τα εστιατόρια, τα ξενοδοχεία και τα θέατρα να θαμπώνουν τη ματιά. Και τώρα τι γίνεται; Από την άλλη, η φωνή του γιαουρτσή δείχνει πως μπήκε για τα καλά το φθινόπωρο, το σαλέπι συντροφεύει τους διαβάτες τον χειμώνα, η άνοιξη γελάει στον παράδεισο της Πριγκήπου. Γαλατάς, Σίρκετζι, Πέραν, Γαλατασαράι, Αγά τζαμί, Ζάππειο, Τούνελ, Αγία Τριάδα, Τζιχανγκίρι, Μπεμπέκ, Ταταύλα, το κακόφημο Αμπανόζ και τόσα άλλα μέρη είναι τα σημεία όπου διαδραματίζονται οι περιπέτειες των ηρώων του μυθιστορήματος και αναδίδουν μια όμορφη, νοσταλγική εικόνα γεμάτη χρώματα, μυρωδιές και γεύσεις. Οι χαρές εναλλάσσονται με τις λύπες, η προσευχή του ιμάμη με τις χριστιανικές καμπάνες και μένουν αξέχαστες στην αναγνωστική μνήμη δυνατές σκηνές, όπως αυτή που Ρωμιοί τραγουδάνε πάνω από τα χαλάσματα των καταστημάτων τους, κάνοντας τον πόνο τους τραγούδι για ν’ αντέξουν κι όταν ένας Τούρκος ζητά προκλητικά την παραγγελία του από τον ράφτη ανάμεσά τους, τον ακούει να του λέει: «-Όλα εδώ πεταμένα στον δρόμο είναι. Ψάξτε και, όταν τα βρείτε, να τα πάρετε, μπέη εφέντη. Παράδες δεν θέλω, δώρο σας τα κάνω» (σελ. 68)! Ποια ήταν η στάση της ελληνικής κυβέρνησης σε όλα αυτά; «Οι Τούρκοι δεν καταλαβαίνουν απ’ αυτά, στρώνουν το έδαφος βήμα βήμα να μας εξοντώσουν και στην πατρίδα ξοδεύουν χαρτί και μελάνι σε διακοινώσεις και αόριστες υποσχέσεις» (σελ. 121).

«Οι Σειρήνες του Βοσπόρου» είναι η αντικειμενική καταγραφή του επιθανάτιου ρόγχου του ελληνισμού της Κωνσταντινούπολης μέσα από καθημερινές, ανατρεπτικές ιστορίες απλών ανθρώπων που βλέπουν την ήρεμη ως τότε ζωή τους να γκρεμίζεται σταδιακά ενώ ταυτόχρονα αλλάζουν οι προτεραιότητες, οι προσδοκίες και τα όνειρά τους. Προσεκτική χρήση της ιδιολέκτου, διεισδυτικά ψυχογραφήματα, έξυπνες και πρωτότυπες ανατροπές, εναλλαγές πρωτοπρόσωπης και τριτοπρόσωπης αφήγησης, καλοσχεδιασμένη πλοκή είναι μερικά μόνο από τα θετικά χαρακτηριστικά του βιβλίου. Ταυτόχρονα, έχουμε καταγραφή των πολιτικών γεγονότων σε Τουρκία και Ελλάδα που ακολούθησαν τα Σεπτεμβριανά και την κλιμάκωση που οδήγησε στην εκτέλεση του Μεντερές και στην απέλαση των Ελλήνων με αποσπάσματα ελληνικών εφημερίδων και με επεξηγηματικές σημειώσεις στο τέλος του βιβλίου για όσους θέλουν να μάθουν περισσότερα. Θα υποκύψουν οι ήρωες του βιβλίου στις Σειρήνες του Βοσπόρου ή θα γλυτώσουν; Και με τι συνέπειες; Γέλιο και δάκρυ, αγωνία και ανατροπές με κράτησαν ως την τελευταία σελίδα.

Βιβλίο Όταν πάγωσε ο Βόσπορος 
Συγγραφέας Μαίρη Μαγουλά
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μεταίχμιο
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η συγγραφέας του λατρεμένου μου μυθιστορήματος «Κύματα του Βοσπόρου» μάς ταξιδεύει και πάλι στην Κωνσταντινούπολη, αυτήν τη φορά την περίοδο 1929-1954, για να μας συστήσει νέους συναρπαστικούς χαρακτήρες, να καταστρώσει άλλη μια ενδιαφέρουσα πλοκή με αναπάντεχες εξελίξεις, να μας περπατήσει στα στενά και στις λεωφόρους, να μας γνωρίσει τις φυσικές ομορφιές και τα μνημεία, να καταγράψει τον παλμό της οικονομικής, εμπορικής και κοινωνικής ζωής, να μας δείξει το Σταυροδρόμι, το Μπεμπέκ, το Εμίνονου, το Πέρα, το Μέγα Ρεύμα, το Φανάρι, το Μπαλουκλί, το Αρναούτκιοϊ, την Πρίγκηπο, τα Θεραπειά, να ντύσει με μυρωδιές και ήχους τις τελευταίες ανάσες του ελληνισμού της Πόλης που άκμασε (και) στον Μεσοπόλεμο, αποδεκατίστηκε με το βαρλίκ του 1944 και οδεύει ανυποψίαστος για τα Σεπτεμβριανά του 1955. Για άλλη μια φορά η αφηγηματική δεινότητα με παρέσυρε ως το τέλος χωρίς να χαθώ στιγμή από τους πολλούς χαρακτήρες και τις μεταξύ τους σχέσεις ενώ η εξιστόρηση δεν είναι γραμμική, αφού πότε με πρωθύστερα και πότε μέσα από συζητήσεις τρίτων μαθαίνουμε τις εξελίξεις και τις πορείες ζωής των πρωταγωνιστών αλλά και των δευτερευόντων χαρακτήρων. Πότε χτες και πότε σήμερα, πότε δω και πότε κει, έτσι ξεδιπλώνεται ένα πυκνογραμμένο μυθιστόρημα που δεν ήθελα να τελειώσει.

Στο αποκλεισμένο Οριάν Εξπρές γνωρίζουμε τους πρώτους ήρωες, μετά προστίθενται κι άλλοι όσο οδεύουμε προς τον πόλεμο και σχεδόν οκτώ χρόνια μετά το ξέσπασμά του μετράμε πληγές, απουσίες, ελπίδες, αναποδιές, όνειρα. Ο ψηλός, ελκυστικός Ιβάν Γιούρεφ με την Αλγερινή χορεύτρια Χανριά Χασεναούι έχουν μια σχέση αγάπης και μίσους. Η Νίνα, απογοητευμένη με την παρακμή της Μονμάρτης και την αλλαγή προς το χειρότερο της διασκέδασης εκεί, έρχεται στην Πόλη με τη φίλη της, Θεανώ, την οποία προσπαθεί να μεταπείσει και να μην αφήσει το μωρό της έκθετο σε εκκλησία ή ίδρυμα αλλά να το κρατήσει και να το μεγαλώσει παρά το παρελθόν της. Η χήρα Μαντάμ Κλειώ, που δεν αφήνει τίποτα να χαλάσει την πολυτελή διαμονή της στο τραίνο, είχε περάσει υπέροχα στο Παρίσι και οι θετές της κόρες, Πελίν και Μπεριά, πλήρωσαν ακόμη και την πανάκριβη επιστροφή της στην Πόλη. Τώρα ζει στο Αρναούτκιοϊ με τον μπαξεβάνη Τσετίν και τη γυναίκα του, Νιλγκιούν, ενώ μετά τη φωτιά στα Ταταύλα περιέθαλψε τον δάσκαλο Παύλο Σοφιανό, όπως κάνουν όσοι έχουν χώρο και φαγητό να τους δώσουν. Μήπως όμως υπάρχει κάτι βαθύτερο στα κίνητρά της; Ο Σέργιος, απεσταλμένος ελληνικής εφημερίδας της Γαλλίας για το συνέδριο φεμινιστριών στην Πόλη, φιλοξενείται από τον Παύλο που τακτοποίησε ξανά τη ζωή του ενώ είναι φίλος με τον συγγραφέα Φρανσουά, τον οποίο η πόλη δε σταματάει να εμπνέει στα μυθιστορήματά του. Τι θα συμβεί όμως όταν η έμπνευση τον εγκαταλείψει; Η Σαμιχά μεγαλώνει την κόρη της, Λαλέ, αποκρύπτοντάς της μια σημαντική αλήθεια. Ο Άγγλος ύπατος αρμοστής στο Ιράκ φέρνει στην Πόλη την Εριέττα, μια γυναίκα που ελπίζει σ’ ένα καλύτερο αύριο, μακριά από το αμαρτωλό χθες, μόνο που θα δυσκολευτεί να ξεφύγει από την ταμπέλα της συνοδού κυρίων. Ο καντηλανάφτης Ηλίας ζει σε μια καλύβα στο Μέγα Ρεύμα με την Αγγελική και τα δυο παιδιά τους, ώσπου βρίσκουν ένα μωρό έκθετο στα σκαλιά της Αγίας Τριάδας και το περιθάλπουν. Ο νάνος Ανανίας Τσακίρης, με καρδιά και ψυχή τρεις φορές το μπόι του, δε διστάζει να αναλάβει το βάρος μιας ηθικής τιμής που δεν είναι δική του. Στο Μπεμπέκι, η αρχόντισσα Ζηνοβία Μπαλτά, σ’ ένα σπίτι όπου φιλοξενήθηκαν διαπρεπείς Οθωμανοί κι επιφανείς Ρωμιοί, βλέπει τον γιο της, Ανδρόνικο, να αργοπεθαίνει και τότε εμφανίζεται μπροστά της η Εριέττα, η πρώην γυναίκα του, που τον είχε εγκαταλείψει για να ακολουθήσει τον εραστή της στο Παρίσι, μετανιωμένη για την επιπολαιότητά της. Στα υψώματα της Μεγάλης Οδού ζουν σε μια τρύπα για σπιτικό ο Εμίλ και η Λώρα, γόνοι ξεπεσμένων φραγκολεβαντίνων και μεγαλώνουν την κόρη τους, Λίζα ενώ ο Εβραίος Ααρών απαιτεί τα νοίκια τους. Μόνο που ο βοηθός του, Νικολάι, αδίστακτος και καιροσκόπος, έχει άλλα σχέδια. Κι αυτή είναι μόνο η αρχή για ένα πολύχρωμο κουβάρι με χιλιάδες γλυκόπικρες άκρες, όπου τα πάντα αλλάζουν και όλα ανατρέπονται από σελίδα σε σελίδα ενώ κατά καιρούς εμφανίζονται και χαρακτήρες που γνωρίσαμε στα «Κύματα του Βοσπόρου».

Συναρπαστικά γεγονότα, ενδιαφέροντες και ποικιλόμορφοι χαρακτήρες, πλοκή που ξεδιπλώνεται σιγά σιγά, με τις ιστορίες να κυλάνε σα νερό, να μπλέκονται μεταξύ τους, να ανακατεύονται, να διασταυρώνονται, να απομακρύνονται ξανά και ξανά και όλα κουμπώνουν με συναρπαστικό τρόπο, συγκροτώντας μια πυκνή πλοκή γεμάτη αναγνωστικές και συγγραφικές εκπλήξεις. Υπέροχες ιστορίες, τραγικές και αισιόδοξες, με αίσιο ή όχι τέλος, πασπαλισμένες με τη γλυκιά ζάχαρη των ανατολίτικων σερμπετιών και το αλάτι του Βοσπόρου. Κάποιους ήρωες τους αγάπησα, κάποιους ήθελα να τους σκοτώσω με τα ίδια μου τα χέρια, κάπου συγκινήθηκα, κάπου θύμωσα. Ένα υπέροχο σκηνικό θεάτρου είναι και αυτό το μυθιστόρημα, σε μια παράσταση που δεν ήθελα να τελειώσει. Από το 1929 στο 1935-1938, στο 1946 κι η ιστορία κλείνει το 1954, φωτίζοντας τις σημαντικότερες στιγμές των ηρώων, καταγράφοντας σχεδόν τα πάντα από την Κωνσταντινούπολη (σπίτια, μαγαζιά, σχολεία, δρόμους, τοπόσημα που λαμπρύνουν το μυθιστόρημα αλλά και φτωχικά σπιτάκια, ταπεινά διαμερίσματα γεμάτα όμως καρδιές που πάλλονται και ανθρώπους που ελπίζουν για κάτι καλύτερο).

Το 1929, «Όταν πάγωσε ο Βόσπορος», ξεκίνησαν κάποιες ιστορίες που πήραν τελικά απρόσμενη τροπή, ωρίμασαν, προχώρησαν, διασταυρώθηκαν με άλλες, εμπλουτίστηκαν κι όσες δεν ολοκληρώθηκαν έφτασαν ως τη δεκαετία του 1930, επέζησαν του πολέμου και όλες μαζί χαρίζουν αυτό το τρυφερό, πολυεπίπεδο μυθιστόρημα που αντικατοπτρίζει τη ζωή, την καθημερινότητα και την κουλτούρα των Ελλήνων της Πόλης πριν και μετά τον Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο. Απρόσμενες εξελίξεις, έξυπνος χειρισμός της πλοκής, ποικίλες ιστορίες, αγάπης, προδοσίας, εκδούλευσης, εξαπάτησης, ελπίδας, εγκατάλειψης, πίστης, εμπιστοσύνης, φιλίας σε μια περασμένη πόλη και εποχή, δοσμένα όλα με μέτρο, χωρίς να κουράζουν, χωρίς να αποπροσανατολίζουν, με διεισδυτικές ψυχογραφίες, σωστές αλληλοεπιδράσεις και μια αγωνία που εντείνεται από σελίδα σε σελίδα για το μέλλον των διασταυρούμενων αυτών ζωών. Τι αξέχαστο ταξίδι ήταν αυτό!

Βιβλίο Το πιο μακρύ ταξίδι
Συγγραφέας Μαίρη Μαγουλά
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μεταίχμιο
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Πλάκα, η γειτονιά των θεών, ένα κομμάτι του ιστορικού κέντρου της Αθήνας, είναι ένας υπέροχος τόπος, γεμάτος μυστικά, χαμηλά σπιτάκια, ρομαντικές σκηνές και εκπληκτική θέα στην υπόλοιπη πόλη. Από τη δεκαετία του 1950 που άρχισε να εξαπλώνεται η πρωτεύουσα, πέρασε δύσκολες στιγμές ως προς τη συντήρηση, τη διατήρηση και την αποκατάστασή της. Αυτά τα ελάχιστα χρόνια αμέσως μετά τον πόλεμο ήταν καίρια για πολλούς τομείς της τότε ζωής: εργασίας, κοινωνικών σχέσεων, οικονομίας και πολιτισμού. Σε αυτήν την εποχή κινούνται οι χαρακτήρες του βιβλίου «Το πιο μακρύ ταξίδι» και είναι όλοι τους διαλεγμένοι ένας ένας. Αστοί και φτωχοί, ανήλικοι και μεγαλύτεροι, φιλόδοξοι και απογοητευμένοι, κουτσομπόληδες και μικρόνοες, είναι όλοι εδώ και αφήνουν στην πένα της συγγραφέως να ξεδιπλώσει τις ιστορίες τους με τον δικό της χαρακτηριστικό και λυρικό τρόπο.

1) Ανδρέας Δροσινός και  Μαρία: εκείνος μεσήλιξ, γοητευτικός και πάμπλουτος, μορφωμένος και καλλιεργημένος, με πλούσιο συναισθηματικό κόσμο. Η ζωή τα έφερε να μη γνωρίσει ακόμη κάποια που θα τον κερδίσει ώστε να συνεχίσει τη ζωή του μαζί της. Κατοικεί στο υπέρλαμπρο αρχοντικό της οδού Θουκυδίδου και αποκαλείται «πρύτανης» από τη μαρίδα της περιοχής. Η Μαρία είναι σύζυγος του εμποροϋπαλλήλου Μίμη και μητέρα. Ζουν στο ταπεινό σπιτάκι της οδού Αφροδίτης, αλλαγμένοι από τον πρώτο καιρό της γνωριμίας τους και πνιγμένοι στα χρέη. Η σχέση τους έχει φθαρεί και ξεφτίσει και το σημείο χωρίς επιστροφή φτάνει όταν ο Μίμης αγωνίζεται να πείσει τη γυναίκα του να εκδηλώσει ερωτικό ενδιαφέρον προς τον Δροσινό ώστε να εξοικονομήσουν κάποια χρήματα. Αυτή θα είναι η αρχή για μια τρυφερή, αληθινή, ουσιαστική, έντονη ερωτική ιστορία ανάμεσα στον Ανδρέα και τη Μαρία, μια ιστορία που ακροβατεί ανάμεσα στα «πρέπει» και τα «θέλω» και την αγάπησα γιατί αποπνέει ακριβώς αυτήν την αθωότητα και την ωριμότητα που είχαν οι έρωτες της εποχής. Συγκινήθηκα πολύ όταν διάβασα το παρακάτω απόσπασμα, γιατί μου έδειξε πως υπήρξαν και σίγουρα θα υπάρξουν τόσο δυνατές αγάπες όσο υπάρχουν άνθρωποι. Ίσως εδώ, μόνο του, ξεκομμένο λες από το υπόλοιπο κείμενο, να μη συγκινήσει τον αναγνώστη όμως αν ενταχτεί στην ερωτική ιστορία αυτών των δύο ανθρώπων είναι το καλύτερο επιστέγασμα για αυτήν τη σχέση:

«Το πιο μακρύ και όμορφο ταξίδι μου ήσουν εσύ. Ήταν αυτή η διαδρομή που έκανα μέχρι να σε συναντήσω, μέχρι να βυθιστώ στα μάτια σου κι από εκεί να φτάσω στην καρδιά σου και να γνωρίσω την αγάπη» (σελ. 434).

Μπορεί η γενεσιουργός αιτία της γνωριμίας να ήταν το παράλογο μυαλό του Μίμη και η αντίθεση της Μαρίας σε αυτό, ο έρωτας όμως παίζει τα δικά του παιχνίδια. Είναι μια ρομαντική ιστορία με αληθινές πτυχές, ολοζώντανους διαλόγους, πραγματικά διλήμματα μα πάνω απ’ όλα ακεραιότητα χαρακτήρα και σασπένς! Σε μια κλειστή πεπαλαιωμένη κοινωνία τι τέλος μπορεί να έχει μια τέτοια σχέση; Φυσικά, κάτι απρόβλεπτο!

2) Φιλαρέτη Αληθινού, η αρχοντική κυρία της οδού Τριπόδων, Ταταυλιανή συγγραφέας και κολλητή φίλη του Ανδρέα Δροσινού. Μια εκπληκτική φιγούρα, που προσθέτει το δικό της λιθαράκι στις ιστορίες, μιας και σε μια εποχή που η Λητώ και ο Άγγελος Κατακουζηνός άνοιξαν το σπίτι τους σε φιλολογικούς και πολιτιστικούς κύκλους, το ίδιο έκανε κι εκείνη. Ηχηρό όνομα στην αστική τάξη, πανέξυπνη, με ένα μυστικό στο παρελθόν της, διορατική, με φίλους της ονομαστά πρόσωπα της πολιτικής, της λογοτεχνίας και της Τέχνης. Αγάπησα τους διαλόγους της με τον κολλητό της φίλο και μέσα από τη σχέση αυτή βρήκα τα καλύτερα επιχειρήματα για μια φιλία ανάμεσα σε έναν άντρα και μια γυναίκα.

3) Ναταλία Λόντου, χήρα ενεχυροδανειστή (τοκογλύφου λένε στην περιοχή) που μένει στο αρχοντικό της οδού Ραγκαβά με τις αναμνήσεις της και πίνει νερό στο όνομα του συζύγου της, που κατ’ εκείνη είχε βοηθήσει κόσμο και κοσμάκη μέσα από το επάγγελμά του, γιατί δεν έπαψε να είναι άνθρωπος κι έτσι δεν εκμεταλλεύτηκε ποτέ κανέναν. Μαζί της είναι ερωτευμένος ο αμαξάς Ανέστης, που η τύχη τα φέρνει έτσι ώστε να έρθουν στα χέρια του αποδείξεις για την πραγματική ταυτότητα του συζύγου της. Θα μιλήσει; Πόσο πολύ την αγαπά ώστε να τσαλακώσει τις ψευδαισθήσεις της; Έχει θέση μια αστή γυναίκα στη ζωή ενός αμαξά που κινδυνεύει από στιγμή σε στιγμή να χάσει τη δουλειά του αφού τα ταξί αρχίζουν να κερδίζουν έδαφος; Η Ναταλία Λόντου είναι μια επιβλητική προσωπικότητα, με «μαρμάρινη ομορφιά» όπως τη χαρακτηρίζει ο Ανέστης, δεν παύει όμως να είναι μια ψωροπερήφανη γυναίκα που ξέρει να κρατά αποστάσεις από ανθρώπους που δεν είναι του κύκλου της. Αυτή η γυναίκα έχει μια από τις συγκλονιστικότερες σκηνές τέλους σε όλο το μυθιστόρημα, για να μην πω και γενικότερα. Μόλις ολοκληρώθηκε η ιστορία της, έμεινα να κοιτώ τη σελίδα που σταμάτησα για ώρες. Ασύλληπτη πρωτοτυπία και εξαιρετική συνέπεια στις αντιλήψεις και τα πιστεύω της.

4) Ο Ανέστης είναι παππούς του λουστράκου Νικόλα, ενός παιδιού που το παράτησε ο πατέρας του για να μεταναστεύσει στη Γερμανία και σύντομα χάθηκαν τα ίχνη του. Αυτό το παιδί είναι κρυφά ερωτευμένο με την Αναφιώτισσα Μαργαρίτα, μια κοπέλα που πουλά λουλούδια για να επιβιώσει, ορφανή από γονείς. Σύντομα και τα δυο παιδιά θα γνωρίσουν μια αναπάντεχη τροπή της τύχης και θα αρχίσουν να πιστεύουν στα όνειρα, μιας και η εξέλιξή τους θα είναι ουσιαστική και εντελώς διαφορετική. Θα καταφέρουν λοιπόν παρά τις αλλαγές να μείνουν μαζί; Η Μαργαρίτα αγαπάει τον Νικόλα ή μιλάμε για έναν έρωτα πλατωνικό; Τι ρόλο θα παίξει ο εγγονός του καραγκιοζοπαίχτη και τι τύχη έχουν αυτές οι φιγούρες σε μια εποχή που τρέχει με ιλιγγιώδη ταχύτητα και σύντομα αυτή η διασκέδαση θεωρείται ξεπερασμένη;

Αυτοί είναι ελάχιστοι μόνο από τους χαρακτήρες που παρελαύνουν στις σελίδες του τρυφερού αυτού μυθιστορήματος, μιας και στα πόδια τους μπλέκεται ένας μυστηριώδης επαίτης με πράσινα μάτια, οι δύο περίφημες κουτσομπόλες των Αναφιώτικων, η Μαρίκα η «βρόμα» και η Κατίνα η καμπούρα, η αγαπησιάρα υπηρέτρια Γερασιμούλα, που κατάφερε να μαζέψει χρήματα για να γυρίσει στην Κεφαλονιά να δει τους δικούς το καλοκαίρι του φονικού σεισμού των Επτανήσων, η μάντισσα Λευκούλα και πολλοί άλλοι.

Τι καλογραμμένες ιστορίες και πόσο αρμονικά μπαίνουν η μία μέσα στην άλλη! Δε χάθηκα στιγμή, δε βαρέθηκα λεπτό μα πάνω απ’ όλα δεν ήθελα να σταματήσω να διαβάζω αυτό το κείμενο. Η συγγραφέας έχει κάνει πολύ προσεγμένη μελέτη και την έχει αποδώσει σωστά και ακριβώς όπου και όπως θα έπρεπε. Στην πορεία της ιστορίας οι αλλαγές στα μέτρα ζύγισης (οκά και κιλό), η υποτίμηση της δραχμής, η αστυφιλία και οι νέες ανάγκες για κατοικία, οι πολιτικές αλλαγές στις κυβερνήσεις, η πρόοδος του πολιτισμού, η μετάβαση σε μια νέα, διαστημική εποχή, οι ανασκαφές για την Αρχαία Αγορά, το κόστος αγοράς ενδυμάτων και τροφίμων, είναι στοιχεία που περνάνε υποδόρια ανάμεσα στις γραμμές είτε μέσω εφημερίδων είτε με τα λόγια κάποιων από τους χαρακτήρες. Φυσικά το χιούμορ της συγγραφέως σπάει κόκαλα και είναι το απαραίτητο συστατικό για να ξαλαφρώσει κατά τόπους ο αναγνώστης: «…αντί να αφήσει τη γυναίκα σπίτι και να βγει να γλεντήσει, χώνεται μέσα στα βιβλία και χαζεύει. Τι σε νοιάζει, μωρέ, τι κάνουν αυτοί εκεί μέσα, και χθες τους ήξερες;» (σελ. 289).

Πρόκειται για ένα άρτια δομημένο σκηνικό μέσα στο οποίο κινούνται άνθρωποι της διπλανής πόρτας, αληθινοί, γνήσιοι, αυθεντικοί, χαρακτήρες που δε χάνουν ούτε μια στιγμή τα ιδεώδη τους, παραμένουν πιστοί στον βασικό τρόπο σκέψης τους και σε αρκετές περιπτώσεις η ιστορία τους ολοκληρώνεται με ευρηματικά πρωτότυπους τρόπους, που μου έδειξαν το μέγεθος της ψυχής τους, την ανθρωπιά τους και την ολοκληρωμένη προσωπικότητά τους. Επιπλέον, η κυρία Μαγουλά μου έγραψε τον ακριβέστερο ορισμό της αγάπης: «Η αγάπη θέλει χρόνο, πρέπει να ζήσεις, να μάθεις τον άλλο και να χαίρεσαι όχι για τα κοινά που θα ανακαλύπτεις αλλά για τις διαφορές που ηθελημένα θα μοιράζεσαι μαζί σου» (σελ. 232).

Η γραφή μυρίζει αγιόκλημα και βασιλικό, με μετέφερε από τις αυλές των Αναφιώτικων στα σαλόνια της Πλάκας κι από κει στην τάφρο του ηλεκτρικού στο Θησείο και στην πλατεία Φιλομούσου Εταιρείας, από τη Βαρβάκειο αγορά στο Μινιόν και τον Κ. Μαρούση κι από το Σύνταγμα στα Χαυτεία. Ένα κείμενο μελετημένο, δοσμένο με προσοχή και στην παραμικρή λεπτομέρεια, δουλεμένο, άμεσο και συγκινητικό. Η μόνη μου ένσταση αφορά την επέκταση του κειμένου και στη δεκαετία του 1960, μιας και μέχρι εκείνο το σημείο οι ιστορίες ήταν σφιχτοδεμένες, η πλοκή ήταν αρμονικά συνυφασμένη με τα πραγματολογικά στοιχεία μα πάνω απ’ όλα το φινάλε κάποιων περιστατικών ήταν τόσο έντονο που χρειαζόταν κάτι ακόμη πιο δυνατό για να μην πάρει ο αναγνώστης ανάσα ως το τέλος. Δυστυχώς όμως οι χαρακτήρες που προχώρησαν παραπέρα έπρεπε να δοκιμαστούν στις μυλόπετρες της προόδου και της εξέλιξης και αυτό θα φαινόταν μόνο με την παράθεση περισσότερων ιστορικών στοιχείων εις βάρος της μυθοπλασίας και με επιλεκτική σκιαγράφηση των εναπομείναντων χαρακτήρων. Δηλαδή ενώ το μεγαλύτερο μέρος του μυθιστορήματος είχε την αμέριστη προσοχή μου εξαρχής και η πλοκή ήταν άψογα συνυφασμένη, στις τελευταίες σελίδες ένιωσα την ένταση να χαλαρώνει αρκετά και να δίνεται μεν το κατάλληλο φινάλε για όλους με επιπτώσεις στην ύφανση της υπόθεσης δε, χωρίς αυτό να σημαίνει πως χάλασε η μαγεία της ατμόσφαιρας.

«Το πιο μακρύ ταξίδι» δείχνει «…πόσο μεγάλος είναι αλήθεια ο κόσμος και πόσο μικρή η ζωή μας» (σελ. 433) και το συνιστώ με όλη μου την καρδιά σε όσους θέλουν μια καλογραμμένη συντροφιά να τους ψιθυρίζει το βράδυ τα όνειρά τους και να τους αφηγείται τη ζωή τους. Λιτά, ουσιαστικά, τρυφερά.

Βιβλίο Κύματα του Βοσπόρου
Συγγραφέας Μαίρη Μαγουλά
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μεταίχμιο
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το μυθιστόρημα καλύπτει το χρονικό διάστημα 1926-1964 και φωτογραφίζει τη ζωή των Ελλήνων της Κωνσταντινούπολης, που προόδευσαν, μόχθησαν, μεγαλούργησαν, έκαναν περιουσίες και ωφελήματα, συγγένευαν και γειτόνευαν με τους Τούρκους, όμως οι ηγέτες είχαν άλλες απόψεις κι έπρεπε να σπάσει αυτό το κακό σπυρί στην πλάτη τους. Τα ακούσματα της συγγραφέως από την παιδική της ηλικία από γονείς που αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τον τόπο τους το 1964 και η λυρική, λογοτεχνική της πένα δημιούργησαν μια Βίβλο με ιστορίες και περιπέτειες που θα συγκινήσει και θα γοητεύσει πολλούς αναγνώστες.

Εμπόδιο στις τύχες των χαρακτήρων, αποτυπώνοντας έτσι και τις δυσκολίες των Ρωμιών της Πόλης, ήταν ο φόρος πολυτελείας του 1942, τα Σεπτεμβριανά του 1955 και οι απελάσεις του 1964. Τρεις σταθμοί που ανέκαμψαν την πρόοδο των Ελλήνων και οδήγησαν σταδιακά στον μαρασμό της κοινότητας και την αμαύρωση του μεγαλείου τους. Υπέροχες ιστορίες, τραγικές και αισιόδοξες, με αίσιο ή κακό τέλος, πασπαλισμένες με τη γλυκιά ζάχαρη των ανατολίτικων σερμπετιών και το αλάτι του Βοσπόρου, με κράτησαν ως το τέλος. Κάποιους τους αγάπησα, κάποιους ήθελα να τους σκοτώσω με τα ίδια μου τα χέρια, κάπου συγκινήθηκα, κάπου θύμωσα. Με μαεστρία η κυρία Μαγουλά κατάφερε να ξεχωρίσει τις αφηγήσεις της και να παρουσιάσει τα πρόσωπα και τη μοίρα τους χωρίς να μπερδευτώ ή να κουραστώ ούτε στιγμή.

Η Ευρυδίκη, υπηρέτρια στο ανάκτορο των Καραμάνογλου, μένει έγκυος από το αφεντικό της που την περιγελά και τη διώχνει από το σπίτι. Μετά από περιπέτειες, καταλήγει στα χέρια του άξεστου, βίαιου και αυστηρού ψαρά Σταύρου, με τον οποίο θα ζήσει τις χειρότερες μέρες της ζωής της. Η δασκάλα Ευγενία, χήρα, γνωρίζει τον έρωτα στα μάτια ενός ζωγράφου και ξεκινάει μια έντονη ερωτική ζωή στις στάχτες της αμορόζας του ζωγράφου που αυτοκτόνησε. Η Βασιλική, φτωχή ράφτρα, μετά από έναν αποτυχημένο γάμο στη Μασσαλία, αγωνίζεται να επιβιώσει. Οι αδερφές της, Ελένη και Ευτυχία, προσπαθούν να στεριώσουν σε μια κοινωνία που διαρκώς αλλάζει. Ο Παναγιώτης Στουπάκης, αργυροχόος, μεγαλουργεί στον αγορά του Πέρα και μπλέκει με τη σαγηνευτική και καπάτσα Μαρκέλλα. Πάντα στη βιτρίνα του μαγαζιού του θα έχει τη φωτογραφία της μητέρας του που τον είχε εγκαταλείψει μικρό. Η Διονυσία επιστρέφει στην Κωνσταντινούπολη και γίνεται νταντά μιας παράλυτης κοπέλας. Ένα αγόρι γνωρίζει δυο φορές την ορφάνια και μεγαλώνει σε ορφανοτροφείο της Πριγκήπου, χωρίς να ξέρει πόσο σκοτεινό και τραυματικό είναι το παρελθόν του.

Τι θα γίνουν όλα αυτά τα πρόσωπα και οι άνθρωποι; Νέες γνωριμίες, νέοι έρωτες, ανατροπές, αγωνία, ένα υπέροχο σκηνικό θεάτρου είναι αυτό το μυθιστόρημα, σε μια παράσταση που δεν ήθελα να τελειώσει. Μπεμπέκ, Εμίνονου, Πέρα, Μέγα Ρεύμα, Αρναούτκιοϊ, Πρίγκηπος και Νιχώρι είναι κάποια από τα μέρη όπου διαδραματίζεται το χρονικό και ντύνουν με τις μυρωδιές τους, τους ήχους τους, τους κατοίκους, τις σελίδες που ξεφύλλιζα με ανυπομονησία. Ιστορίες ανθρώπων που «ό,τι τους πίκραινε από το παρελθόν, το άφηναν στ’ αμπάρια των περαστικών βαποριών να ταξιδέψει και να χαθεί σε άλλους μακρινούς προορισμούς» (σελ. 374). Λατρεμένη πένα, αγαπημένες ιστορίες, αληθινοί άνθρωποι.

ΥΓ. Το κείμενο πρωτοδημοσιεύτηκε στο captainbook στις 4 Νοεμβρίου 2015 και είναι το πρώτο βιβλίο της συνεργασίας μου με τις εκδόσεις Μεταίχμιο.