Βιβλίο Από ήλιο σε ήλιο: Ανέσπερος
Συγγραφέας Μαίρη Κόντζογλου
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μεταίχμιο
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Στο δεύτερο βιβλίο με τίτλο «Ανέσπερος» φτάνουμε στην εποχή των αιματηρών γεγονότων της Σερίφου και οι ήρωες του πρώτου βιβλίου έχουν πάρει τις σωστές θέσεις πάνω στη μυθοπλαστική σκακιέρα. Είμαστε στη δεκαετία του 1910, όπου ο Γκέοργκ Γκρόμαν συνεχίζει την αιματηρή και ορυκτή αφαίμαξη του νησιού από εργάτες και γη αντίστοιχα, ακολουθώντας τα στυγνά ίχνη του πατέρα του. Στριφνός, ακατάδεκτος, αγενής, απότομος, απάνθρωπος, ψηλομύτης, μεγαλωμένος σε άνετο περιβάλλον αλλά με προβληματική συμπεριφορά, με γονείς που αδιαφορούσαν ή φοβόντουσαν να ασχοληθούν με την προκλητική συμπεριφορά του. Παντρεύεται την Ανδρομέδα, γοητευμένος από το υποτονικό και άβγαλτο κοριτσάκι που του προξένεψε ο πατέρας της, Ανδρεάκος Δρακούλης. Άλλωστε δεν τον εγκατέλειψε ποτέ ο φόβος πως θα τον απέρριπτε μια οποιαδήποτε άλλη γυναίκα κι επιπλέον θέλησε να δημιουργήσει σχέση εμπιστοσύνης με τους ντόπιους. Μετάλλευμα, πλούτος, υπακοή, δύναμη, αυτά έβαλε στο μάτι για να τα πάρει από το νησί της Σερίφου με κάθε κόστος, μόνο που τελικά τα σχέδιά του με τον γάμο δεν ευοδώθηκαν κι αρχίζουν νέα βάσανα γι’ αυτόν.

Στο πλάι του παραμένει ο Ανδρεάκος, ο γερμανόφωνος διερμηνέας που είχε έρθει με τον Εμίλ Γκρόμαν κι έκτοτε απέκτησε εξουσία, τουπέ και «αέρα», διαφεντεύοντας τους εργάτες κατά το δοκούν. Για να ισχυροποιήσει τους δεσμούς του με το αφεντικό του, του προξενεύει την κόρη του, αναγκάζοντάς την να ακολουθήσει τα ίχνη της συνώνυμης ηρωίδας της μυθολογίας που είχε αναγκαστεί να υποκύψει στις ορέξεις του κήτους που απειλούσε το νησί της. Βέβαια, ο τόπος βοά για την κίνηση αυτή και οι φήμες οργιάζουν, όλοι καταλήγουν όμως στο εύκολο, επιπόλαιο και βιαστικό συμπέρασμα πως η Σερφιώτισσα Ανδρομέδα πρόδωσε τον τόπο της και τους ανθρώπους του! Η κοπέλα υποκύπτει στις ορέξεις του άντρα της που δεν κάνει και πολλά για να την ανακαλύψει, να τη γνωρίσει, να οικειοποιηθούν, αν όχι ερωτευθούν ο ένας τον άλλον και τελικά βυθίζεται στην κατάθλιψη και τη μελαγχολία. Πλούτη και πύργοι στο Φάληρο, οικονομική άνεση και υπηρέτες δε φέρνουν την ευτυχία κι η Ανδρομέδα δείχνει διαρκώς ανορεξία και έλλειψη χαράς. Ναι αλλά ο Περσέας με τον οποίο ερωτεύτηκαν στο μεταξύ και σχεδίαζαν να το σκάσουν κρυφά και να καταφύγουν στη Σύρο ή και ακόμη πιο μακριά για να γλυτώσουν από το νησί και για να ζήσουν τον έρωτά τους;

Ο ήρωάς μας λοιπόν, που δε γνωρίζει τον πραγματικό λόγο που υπέκυψε στον γάμο η Ανδρομέδα, έχει καταρρακωθεί αλλά επιμένει πως το κορίτσι δεν έφταιγε για το πισωγύρισμα. Ταυτόχρονα, η σκληρή δουλειά, οι συζητήσεις με τους άλλους εργάτες, οι συμπεριφορές των επιστατών και οι τραυματισμοί από τα ελλιπή μέσα προστασίας και ασφαλείας αρχίζουν να τον αφυπνίζουν. Ρίχνεται με πάθος στη δουλειά του, παρατηρεί, σημειώνει, αντιλαμβάνεται, αλλάζει η ματιά του για τα όσα συμβαίνουν γύρω τους. Για τον λόγο αυτό αρχίζει να σχεδιάζει τον αγώνα για καλύτερες συνθήκες εργασίας, ως νεότερος και πιο έμπειρος ωθείται από τους συναδέλφους του σε άτυπη αρχηγία, αλληλογραφεί με τον Σπέρα που έχει ήδη ζυμωθεί για τα καλά στον συνδικαλιστικό αγώνα, με τη συμμετοχή του στην καπνεργατική απεργία του 1914, μετά την οποία συνελήφθη και φυλακίστηκε, όπως θα γίνει πολλές φορές αργότερα στη ζωή του. Και οι συνθήκες στο νησί μοιάζουν πρόσφορο έδαφος για τον αγώνα του: «Σκληρή η δουλειά, οι αμοιβές όλο και μειούμενες, οι ώρες όλο και αυξανόμενες, οι συνθήκες όλο και χειρότερες» (σελ. 106). Ο Σπέρας συγκρούστηκε πολλές φορές με όσους επιθυμούσαν κηδεμόνες στο συνδικαλιστικό κίνημα γιατί δε σταματάει να προσβλέπει σε αντικειμενικότητα στον αγώνα, τρέχει όπου τον χρειάζονται οι εργάτες, με τα ιδανικά της ισότητας και της δικαιοσύνης πάντα για φάρο του.

Αυτά είναι τα πρώτα βήματα στο νέο μυθοπλαστικό σύμπαν που στήνει η Μαίρη Κόντζογλου και ακολουθούν απανωτές ανατροπές, αναπάντεχα γεγονότα, στενά αλληλοσυνδεδεμένα περιστατικά, έρωτες και προδοσίες, αγάπες και προξενιά, θάνατοι και απελπισία. Με συγγραφική μαεστρία, διεισδυτικά ψυχογραφήματα, άφθαστη καταγραφή ανθρώπων και κουλτούρας, βιώνουμε τις συνθήκες εκμετάλλευσης του τόπου από τον Εμίλ αρχικά και τον Γκέοργκ στη συνέχεια Γκρόμαν και ταυτόχρονα την ανύπαρκτη θέση της γυναίκας σε μια κλειστή κοινωνία που πνίγει κάθε της πρωτοβουλία και όνειρο. Είναι θέσφατο πως «οι γυναίκες εκπροσωπούνταν από τον σύζυγό τους» και πως, αν βρίσκονταν σε γάμο που δεν ήθελαν, κάτι όχι σπάνιο, η κακοκεφιά τους και η ατονία οδηγούσε ακόμη και επιστήμονες σε βιαστικά και ανεδαφικά συμπεράσματα: «…ίσως να είχε μελαγχολία, άρα πειραγμένο νευρικό σύστημα, άρα δεν ήταν και τόσο απίθανη μια επιληπτική κρίση» (σελ. 129)! Καραδοκεί πάντα ο φόβος του ραφιού: «…κάθε μήνας που περνάει αξίζεις λιγότερο…» (σελ. 253) σε «…μια κοινωνία που τις έβλεπε σαν βοηθητικά χέρια στη δουλειά, σαν κοιλιές που γεννούσαν παιδιά, σαν υπηρέτριες πεθερικών και γονέων, σαν στολίδια που τόνιζαν την ανωτερότητα των αντρών ή υπογράμμιζαν την ταπεινή τους καταγωγή» (σελ. 363-364).

Ταυτόχρονα, με χειρουργική ακρίβεια καταγράφονται τα ελλιπή μέτρα προστασίας και ασφάλειας των μεταλλωρύχων, οι άτυπες δηλώσεις υποταγής των αιρετών στο Αφεντικό του νησιού, τον Γκρόμαν, οπότε κι έκαναν τα στραβά μάτια στις ατασθαλίες και στα προβλήματα που δημιουργούνταν. Με τον ίδιο τρόπο καταγράφονται οι αλλαγές που εφαρμόζονται με δυσκολία για τις εργασιακές συνθήκες, οι παγίδες στους κανονισμούς, ο διχασμός σε συντηρητικούς που περιμένουν να φτιάξουν τα πράγματα και σε τολμηρούς που μιλούν για σωματείο, για απεργία, για εξέγερση! Και πάνω στην κορύφωση της πλοκής επιστρέφει ο Κωνσταντίνος Σπέρας που επεξεργάζεται το καταστατικό του Σωματείου Εργαζομένων στα μεταλλεία με τέτοιο τρόπο που ακόμη και σήμερα αποτελεί πρότυπο! Από κεφάλαιο σε κεφάλαιο, από ψυχογραφήματα σε ψυχογραφήματα κι από εξελίξεις σε εξελίξεις, φτάνουμε στις 7 Αυγούστου 1916, στην αρχή των διεκδικήσεων, της απεργίας, των αιτημάτων, των απαιτήσεων. Και πλέον τα γεγονότα ξετυλίγονται μέσα από τα μάτια του υπομοίραρχου Χαρίλαου Χρυσάνθου που εκλήθη στο νησί με τους άντρες του για να επιβάλει την τάξη, του ειρηνοδίκη Δημητρίου Κόντου, των απεργών, των χωροφυλάκων, των ηρώων του βιβλίου, οπότε ο καθένας μιλάει με το δικό του λεξιλόγιο και βάσει της δικής του λογικής και ψυχοσύνθεσης, για τα γεγονότα που βίωσε, για τους φόβους, του, για την αποφασιστικότητά του κι έτσι το μυθιστόρημα γίνεται πολυπρισματικό, ακριβοδίκαιο, αντικειμενικό όσο σταλάζει το αδικοχυμένο αίμα.

Η αφήγηση ρέει σα νεράκι, γεμάτη καλολογικά στοιχεία, διεισδυτικά ψυχογραφήματα, απρόσμενα γεγονότα και συχνή χρήση ενεστώτα διαρκείας που δίνει ένταση και ρυθμό στο κείμενο ενώ οι διακριτικές παρεμβάσεις της συγγραφέως στη ροή («λέμε εμείς που ξέρουμε την ιστορία», «Κι αν αναρωτιόμαστε γιατί…», «θα αναφέρω μόνο ένα παράδειγμα» κλπ.) κάνουν την εξιστόρηση πιο προσωπική και δένουν ανεπαίσθητα τον αναγνώστη με τα προσωπικά βιώματά της κατά τη συγγραφή. Μέσα από το πάνθεον των ηρώων που μας συστήνονται, ξεδιπλώνεται το χρονικό της εξόρυξης των μεταλλευμάτων της Σερίφου, τα ατυχήματα, οι αλλαγές στον κοινωνικό ιστό του νησιού, η οικιστική ανάπτυξη, οι μεταμορφώσεις του εσωτερικού και του εξωτερικού της χέρσας αυτής γης, με λίγα λόγια καταγράφεται το ηρωικό, αποξενωμένο, ακόμη αιμάσσον αυτό νησί που οι κάτοικοί του βίωσαν τόσα πολλά, με τα ορυχεία μονόδρομο για επιβίωση και για θάνατο: «Το νησί που βουλιάζει στη φτώχεια και τη δυστυχία σε κανέναν δεν χαρίζεται, κανείς δεν εξαιρείται» (σελ. 371). Πρόκειται για ένα χρονικό εξαπάτησης, εκμετάλλευσης, διχόνοιας, ευτελισμού των ανθρώπων που ζητούσαν ένα κομμάτι ψωμί από έναν τυχοδιώκτη που ήρθε για να γίνει πλούσιος αδιαφορώντας για όλα τα υπόλοιπα και ο γιος του βημάτισε σε ακόμη χειρότερα μονοπάτια. Μικρές ιστορίες συνοδεύουν τον κύριο άξονα της πλοκής, αίτια και αιτιατά βγαίνουν στο φως, χαρακτήρες που έρχονται και φεύγουν ή στήνουν τα γερά θεμέλια που θα μας οδηγήσουν στο τέλος της διλογίας, όλα αυτά συγκροτούν ένα πλούσιο σε καλλιέπεια έργο, γραμμένο με άφθονα καλολογικά στοιχεία, παρομοιώσεις και μεταφορές: «Το απόγευμα έκλεβε το φως της μέρας, το ‘χωνε βιαστικά στις τσέπες του…» (σελ. 144) και «Μεγάλη σκλαβιά η αγάπη. Αλλά και καλή κρυψώνα» (σελ. 216).

«Από ήλιο σε ήλιο» δουλεύουν οι φτωχοί μεροκαματιάρηδες κάτοικοι της Σερίφου και το μυθιστόρημα μας ξεναγεί σε αυτό το ανεμοδαρμένο, άγονο, φτωχό, κακοτράχαλο νησί. Πάνω Πιάτσα, Κάστρο, η κορυφή του Τούρλου, Χώρα, Μεγάλο Λιβάδι, Κουταλάς, Μία Χωριό, Μονή Ταξιαρχών είναι οι τόποι δράσης και πότε μπαίνουμε σε σπίτια κι εκκλησίες και πότε βυθιζόμαστε στις σκοτεινές στοές, σε κεκλιμένα, φρεάτια, ράμπες, σκάλες φόρτωσης, μηχανοστάσια. Ταυτόχρονα, σε δεύτερη ανάγνωση βλέπουμε τη δύσκολη και ανύπαρκτη ουσιαστικά θέση της γυναίκας που δεν έχει αντίλογο ούτε γνώμη και άποψη αλλά δουλεύει στο σπίτι και στα χωράφια, χωρίς δικαίωμα σκέψης και μάθησης. Συναρπαστικές λεπτομέρειες, ρεαλισμός και παραστατικότητα, καλομελετημένοι χαρακτήρες, ενδιαφέρουσες εξελίξεις, πιστότητα και αυθεντικότητα εποχής και τόπου είναι μερικά μόνο από τα θετικά γνωρίσματα του τελευταίου βιβλίου της διλογίας με τίτλο «Από ήλιο σε ήλιο» που είναι πλούσιο σε εξελίξεις, συναισθήματα και προβληματισμούς και ολοκληρώνει μια δυνατή ιστορία με άφθαστο ρεαλισμό και καλοδουλεμένη πλοκή.

Βιβλίο Από ήλιο σε ήλιο: Αποσπερίτης 
Συγγραφέας Μαίρη Κόντζογλου
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μεταίχμιο
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Στο πρώτο βιβλίο, στον «Αποσπερίτη», πιάνουμε το νήμα από την αρχή και γνωρίζουμε τις συνθήκες στο νησί από τα τέλη του 19^ου αιώνα ως την πρώτη δεκαετία του 20ού. Με συγγραφική μαεστρία, διεισδυτικά ψυχογραφήματα, άφθαστη καταγραφή ανθρώπων και κουλτούρας, βιώνουμε τις συνθήκες εκμετάλλευσης του τόπου από τον Εμίλ Γκρόμαν και ταυτόχρονα την ανύπαρκτη θέση της γυναίκας σε μια κλειστή κοινωνία που πνίγει κάθε της πρωτοβουλία και όνειρο. Οι βασικοί πρωταγωνιστές του έργου είναι ο Περσέας και η Δανάη, που, σαν τους συνονόματούς τους ήρωες της σερφιώτικης μυθολογίας, ζουν έναν μεγάλο έρωτα που κινδυνεύει όταν μπαίνει στη μέση το κήτος του συμφέροντος. Μόνο που στο πρώτο βιβλίο της σειράς γνωρίζουμε τους γεννήτορές τους, οι οποίοι έχουν μια εξίσου συναρπαστική ιστορία και βάζουν τα θεμέλια της πλοκής που θα κορυφωθεί στο δεύτερο.

Το 1886 ο καιροσκόπος Εμίλ Γκρόμαν, με γνώσεις και επαγγελματική κατάρτιση, αποφασισμένος να πλουτίσει, έρχεται στην Ελλάδα και αναλαμβάνει τα μεταλλεία Σερίφου: δεν απαιτούνται υποδομές και επενδύσεις, η επιλογή του δε θα επηρεάσει τα σχέδια των ανθρώπων που εκμεταλλεύονται τα μεταλλεία Λαυρίου, θα απασχολήσει ανειδίκευτους και άρα κακοπληρωμένους εργάτες, αγνοώντας τα μέσα προστασίας και ό,τι ορίζεται για την αμοιβή τους, ελλείψει σωματείων, η Σέριφος είναι μακριά και το κράτος την παράτησε στην τύχη της, οπότε με αυτά τα σχέδια ο Γκρόμαν μπορεί να βγάλει πολύ μεγάλα κέρδη και μάλιστα κάτω από τη μύτη τυχόν επιτηρητών του! Σχεδιάζει πολύ προσεκτικά τα ύπουλα σχέδιά του, καταστρώνει τρόπους να ξεγελάσει τους εκπροσώπους, εφαρμόζει απάτες, συκοφαντίες, τα πάντα. Πώς όμως θα τον υποδεχτούν οι κάτοικοι του νησιού και πώς θα τους πείσει να εγκαταλείψουν ζώα και χωράφια για να έρθουν στη δούλεψή του, ειδικά από τη στιγμή που ήδη προσπάθησαν δύο εργολάβοι πριν από αυτόν με ολέθρια για την οικονομία του νησιού αποτελέσματα; Στο πλάι του Γκρόμαν βρίσκεται ο Ανδρεάκος Δρακούλης, ο γερμανόφωνος διερμηνέας που όρισε η Εταιρεία Λαυρίου με την οποία συνήψε τη συμφωνία για την εκμετάλλευση της Σερίφου, ένας άνθρωπος που συμπληρώνει σε κακία, μοχθηρία, δολιότητα το αφεντικό του. Εκμεταλλεύεται στο μέγιστο την ευκαιρία που βρήκε για μια πιο μόνιμη δουλειά ως δεξί χέρι του Γερμανού, προσπαθεί να βρει τρόπους να του φανεί απαραίτητος και χρήσιμος για να μείνει κοντά του όσο γίνεται περισσότερο. Σταδιακά γίνεται εξίσου άπληστος με αυτόν, διαφεντεύει σχεδόν τα πάντα, σκληραίνει, αποκτά από μόνος του εξουσία στους ντόπιους και στους εργάτες, μέχρι και για γυναίκα ψάχνει. Θέλει λεφτά, θέλει σταθερότητα, θέλει να εδραιωθεί.

Ποικίλες οι αντιδράσεις από την υποδοχή του ξένου, με τους περισσότερους να προσμένουν ψωμί, χωρίς να έχουν όμως ξεχάσει πως μόνο το αίμα τούς ήπιαν όσοι πάτησαν το πόδι τους στο νησί. Δάκρυζα από οργή όταν ο Γκρόμαν μοίραζε υποσχέσεις και αγαθοεργίες πατώντας πάνω στα όνειρα των ντόπιων. Απομονωμένοι, άνθρωποι αγνοί και αθώοι, δεν ξέρουν πως τέτοιες φιλανθρωπίες είναι πάγια τακτική των εταιρειών που εκμεταλλεύονται μεταλλεία. Σιδερένια πυγμή, χωρίς ευαισθησίες, «η φτώχεια κοφτερό δρεπάνι πάνω από τα κεφάλια» κι έτσι οι εργάτες ενδίδουν στις απάνθρωπες συνθήκες εργασίας. Σοβαρά ατυχήματα και πνευμονοκονίαση οι συνέπειες, συνθήκες εργασίας που χώρισαν τελικά τους εργάτες και τους έκαναν να βλέπει ο ένας τον άλλον με μισό μάτι. Ο Ζαννής Κονόμος, ιδιοκτήτης της μεγαλύτερης έκτασης του νησιού, στην οποία ο Γκρόμαν θέλει να επεκταθεί, είναι ο μόνος πλούσιος κάτοικος, όπου στην οικογένειά του ο λόγος του Ευαγγέλιο και στο νησί νόμος. Ο γιος του όμως θα ερωτευτεί τη φτωχή και όμορφη Κατερινέτα («να τη φάει η μάνα της δε θα τη χόρταινε», σελ. 61), η οποία μεγαλώνει με τη μάνα και τ’ αδέρφια της, αφού ο πατέρας της δεν άντεξε την οικονομική απραξία, καθώς και τη ζήλια και τις βρισιές της γυναίκας του κι απομονώθηκε σε μια καλύβα να ψαρεύει, ώσπου χάθηκε τελείως. Μαύρη και λυπημένη η ζωή της Κατερινέτας, της κόρης του Λωλοκούτρη, μέχρι που ερωτεύεται τον γιο του Ζαννή Κονόμου κι από κει και πέρα μια σειρά από γεγονότα θα τους οδηγήσουν σε κοινές αποφάσεις που θα αλλάξουν την πορεία των γεγονότων του βιβλίου. «Όλα θα πήγαιναν μια χαρά γιατί ήταν οι δυο τους, σε λίγο τρεις. Για τα άλλα είχε ο Θεός. Έτσι ξέρει ο φτωχός» (σελ. 140).

Κι έρχεται στο προσκήνιο η επόμενη γενιά των πρωταγωνιστών που θα μας συντροφέψει ως το επόμενο βιβλίο της διλογίας: ο Περσέας, ορφανός από πατέρα («Μικρά τα όνειρά του, στο μέγεθος του νησιού. Όταν θα ξεπερνούσαν το μπόι του, λίγο αργότερα, θα έπρεπε να πολεμήσει σκληρά», σελ. 372) και η Ανδρομέδα, που η θεία της ήταν να παντρευτεί αλλά η μάνα της πήρε γαμπρό, ο Κώνσταντης Σπέρας που θα δεθεί με φιλία με τον Περσέα, μεγαλωμένος σε μια πάμφτωχη οικογένεια όπου «τα δυο μεγάλα παιδιά έγλειφαν τις πέτρες να χορτάσουν την πείνα τους», ένα παιδί με ιδέες και όραμα για κοινωνική δικαιοσύνη και ισότητα, καθώς και η φιλάσθενη και επιληπτική Λόττε. Παιδιά με διαφορετικές καταβολές, άμαθα από τα οικογενειακά μυστικά που θα τους βαρύνουν στη συνέχεια, παίζουν μεταξύ τους, κάνουν παρέα, μαθαίνουν και μεγαλώνουν. Δίπλα τους, ή μάλλον απέναντί τους, βρίσκεται ο Γκέοργκ Γκρόμαν που έγινε χειρότερος από τον πατέρα του, στριφνός, ακατάδεκτος, αγενής, απότομος, απάνθρωπος, ψηλομύτης, μεγαλωμένος σε άνετο περιβάλλον αλλά με προβληματική συμπεριφορά, με γονείς που αδιαφορούσαν ή φοβόντουσαν να ασχοληθούν με την προκλητική συμπεριφορά του: «Και φταίνε όλοι. Εκείνη που τον ανάθρεψε, ο Εμίλ που δεν τον ανάθρεψε, ο Γκέοργκ που δεν ικανοποίησε τις προσδοκίες τους» (σελ. 375). Το βάζει πείσμα να ξεπεράσει τον πατέρα του, είναι αποφασισμένος να καθυποτάξει τους πάντες, να γίνει σταδιακά βασικός προμηθευτής της πανίσχυρης Γερμανικής Αυτοκρατορίας, πανίσχυρος και πάμπλουτος: «Όσο είχαν παίξει οι εργάτες στα μεταλλεία τους, είχαν παίξει, ώρα τέλος! Έπρεπε να δουλέψουν πιο σκληρά, να ματώσουν» (σελ. 288). Ξεσπάει έτσι ένας εμφύλιος μεταξύ πατέρα και γιου όσο οι κάτοικοι του νησιού, με μονόδρομο επιβίωσης τα μεταλλεία, παρακολουθούν γεμάτοι αγωνία τα αποτελέσματα και ταυτόχρονα η δουλειά αυξάνεται, οι άνθρωποι αργοπεθαίνουν στις στοές.

Από σελίδα σε σελίδα ξεδιπλώνεται το χρονικό της εξόρυξης των μεταλλευμάτων της Σερίφου, τα ατυχήματα, οι αλλαγές στον κοινωνικό ιστό του νησιού, η οικιστική ανάπτυξη, οι μεταμορφώσεις του εσωτερικού και του εξωτερικού της χέρσας αυτής γης. Με τη συναρπαστική γραφή της η Μαίρη Κόντζογλου δίνει μια πλήρη καταγραφή των αλλαγών των εποχών και των μέσων εξόρυξης, χαρίζοντας ανατρεπτικά γεγονότα που κρατούν αμείωτο το ενδιαφέρον και άφατο ρεαλισμό. Δε μένει τίποτα απ’ έξω, τονίζονται με αντικειμενικότητα οι συνθήκες στις οποίες δρουν οι ήρωες του βιβλίου και το περιβάλλον στο οποίο αγωνιούν, τσακώνονται, ονειρεύονται ώστε να δικαιολογηθούν οι πράξεις και οι αντιδράσεις τους. Πρόκειται για ένα χρονικό εξαπάτησης, εκμετάλλευσης, διχόνοιας, ευτελισμού των ανθρώπων που ζητούσαν ένα κομμάτι ψωμί από έναν τυχοδιώκτη που ήρθε για να γίνει πλούσιος αδιαφορώντας για όλα τα υπόλοιπα. Μικρές ιστορίες συνοδεύουν τον κύριο άξονα της πλοκής, αίτια και αιτιατά βγαίνουν στο φως, χαρακτήρες που έρχονται και φεύγουν ή στήνουν τα γερά θεμέλια που θα μας οδηγήσουν στο δεύτερο βιβλίο, όλα αυτά συγκροτούν ένα πλούσιο σε καλλιέπεια έργο, γραμμένο με άφθονα καλολογικά στοιχεία, παρομοιώσεις και μεταφορές: «άνοιξη στα μέσα της και η μέρα χασομεράει» (σελ. 19), «…στην ηλικία τους η ζωή είναι ένα ατέλειωτο καλοκαίρι, ώσπου να πεις δέκα σ’ αγαπώ έφευγε ο χειμώνας» (σελ. 138), «…αρχή φθινοπώρου είναι αλλά η κάψα έχει γαντζωθεί στα βράχια της Σερίφου και δεν λέει να φύγει» (σελ. 300) κ. ά. Επιπλέον, η συχνή χρήση ενεστώτα διαρκείας δίνει ένταση και ρυθμό στο κείμενο, οι διακριτικές παρεμβάσεις της συγγραφέως στη ροή («αν θέλετε τη γνώμη μου», «και εδώ πρέπει να τονίσουμε πως…» κλπ.) κάνουν την εξιστόρηση πιο προσωπική και δένουν ανεπαίσθητα τον αναγνώστη με τα προσωπικά βιώματά της κατά τη συγγραφή. Συναρπαστικές λεπτομέρειες, ρεαλισμός και παραστατικότητα, καλομελετημένοι χαρακτήρες, ενδιαφέρουσες εξελίξεις, πιστότητα και αυθεντικότητα εποχής και τόπου είναι μερικά μόνο από τα θετικά γνωρίσματα ενός ακόμη καλογραμμένου βιβλίου της Μαίρης Κόντζογλου.

«Από ήλιο σε ήλιο» δουλεύουν οι φτωχοί μεροκαματιάρηδες κάτοικοι της Σερίφου και το μυθιστόρημα μας ξεναγεί σε αυτό το ανεμοδαρμένο, άγονο, φτωχό, κακοτράχαλο νησί. Πάνω Πιάτσα, Κάστρο, η κορυφή του Τούρλου, Χώρα, Μεγάλο Λιβάδι, Κουταλάς, Μία Χωριό, Μονή Ταξιαρχών είναι οι τόποι δράσης και πότε μπαίνουμε σε σπίτια κι εκκλησίες και πότε βυθιζόμαστε στις σκοτεινές στοές, σε κεκλιμένα, φρεάτια, ράμπες, σκάλες φόρτωσης, μηχανοστάσια. Με πόση φροντίδα και σεβασμό περικλείεται ο μεταλλωρύχος: «Στη δουλειά εκείνη κάθε λεπτό μπορεί να ήταν το τελευταίο, τα βάζεις με τη γη και νικάς, έτσι νιώθεις άτρωτος, θεός. Κι αυτό ίσως να σε παρασύρει σε ακόμη πιο επικίνδυνα πράγματα. Δεν ήταν μόνο αντικειμενικά επικίνδυνη η δουλειά του μεταλλωρύχου. Ήταν και υποκειμενικά επικίνδυνη» (σελ. 367). Παράλληλα με τα συναρπαστικά γεγονότα, απότοκα της εκμετάλλευσης των Γκρόμαν, που θα οδηγήσουν στα αιματηρά γεγονότα του επόμενου βιβλίου, σε δεύτερη ανάγνωση βλέπουμε τη δύσκολη και ανύπαρκτη ουσιαστικά θέση της γυναίκας που δεν έχει αντίλογο ούτε γνώμη και άποψη αλλά δουλεύει στο σπίτι και στα χωράφια, χωρίς δικαίωμα σκέψης και μάθησης: «Γιατί το φύλο τους να μαραίνεται κατά πώς θέλουν οι άλλοι;» (σελ. 593). Επίσης, ενδιάμεσα στα κεφάλαια εξελίσσεται και η αφήγηση της μυθολογίας του νησιού, με τον βασιλιά Πολυδέκτη, τον Περσέα και τη Δανάη, τον Κηφέα και την Κασσιόπη, να βιώνουν εξίσου σκληρές και δύσκολες συνθήκες που συνδέονται άρρηκτα με τις εξελίξεις στο σήμερα, καταφέρνοντας έτσι το βιβλίο να συνενώσει το απώτερο παρελθόν με το παρόν, γιατί η Σέριφος είναι τόπος άρρηκτα δεμένος με τη μυθολογία του. Όπως τονίζει και η συγγραφέας, λίγα γράμματα γνώριζαν οι άνθρωποι, όσοι γνώριζαν, μα από στόμα σε στόμα κι από γενιά έφτασαν ως αυτούς οι μύθοι του  νησιού τους. Μάλιστα, βρήκα έξυπνο τον παραλληλισμό της ιστορίας του Περσέα που σώζει την Ανδρομέδα από το κήτος, όταν η Ανδρομέδα του σήμερα υποκύπτει στις προτάσεις του κήτους της ιστορίας κι αφήνεται να φαγωθεί! Το πρώτο βιβλίο της διλογίας με τίτλο «Αποσπερίτης» είναι ένα συναρπαστικό μυθιστόρημα πλούσιο σε εξελίξεις, συναισθήματα και προβληματισμούς και μια δυνατή αρχή που θα μας οδηγήσει στο επόμενο βιβλίο.

Βιβλίο Μια νύχτα στο βιβλιοπωλείο 
Συγγραφέας Μαίρη Κόντζογλου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μεταίχμιο
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το μυθιστόρημα είναι καλογραμμένο, τρυφερό όσο πρέπει, χιουμοριστικό όπου πρέπει, αληθινό, ανθρώπινο και η ιστορία εξελίσσεται με πρωτότυπο τρόπο. Διαπραγματεύεται τις ιστορίες των επισκεπτών του βιβλιοπωλείου σε μία και μοναδική νύχτα, οπότε η συγγραφέας έχει την ευκαιρία να μας μιλήσει για διάφορες και διαφορετικές ιστορίες ξεχωριστών και διαφορετικών πελατών (ένας απελπισμένος νεαρός που μπαίνει για ληστεία, μια πόρνη που βρίσκει διέξοδο στο διάβασμα, ένας πατέρας που δε θέλει να απογοητεύσει την κόρη του, ένα ζευγάρι εφήβων που σαν άλλοι Ρωμαίος και Ιουλιέτα το σκάνε από τους γονείς τους για να ζήσουν τον έρωτά τους κ. ά.). Μεταξύ πολλών άλλων αρετών, μου άρεσε κι αυτό το εύρημα: δεν έχουμε μια σωρεία διηγημάτων με αφορμή ένα βιβλιοπωλείο, αντιθέτως, αυτά τα διηγήματα (περισσότερο σαν αυτοβιογραφίες είναι, εν είδει μονολόγων) κάπου κάπου παρεισφρέουν στην πορεία του μυθιστορήματος και δεν κάνουν τόσο έντονη την παρουσία τους εις βάρος της κεντρικής ιδέας. Η βασική ηρωίδα είναι η Θεολογία που εργάζεται στο «Φεγγάρι», έναν χώρο που αποτελούσε όνειρο για τον ιδιοκτήτη του, τον Λεωνίδα, έναν άνθρωπο «Χωρίς επάγγελμα στην ουσία -τι δουλειά να κάνει ένας ιστορικός σε μια χώρα με τόσο πλούσια ιστορία όπως η Ελλάδα» (σελ. 42) και επιτέλους το κατάφερε, βρίσκοντας ανταπόκριση και από πολλούς πελάτες! Κόσμος και ντουνιάς λοιπόν στο μυθιστόρημα αλλά χωρίς να χάνεται ούτε να μπερδεύεται ο αναγνώστης πουθενά κι επιπλέον το κείμενο είναι στέρεο, συγκρατημένο και δεν πλατειάζει, γεμάτο βιβλιοφιλικά tips: «Στην πεζογραφία οι συγγραφείς μιλάνε μέσα από τους ήρωές τους. Το αντίθετο το βρίσκω εξαιρετικά ματαιόδοξο» (σελ. 55). Ομολογουμένως μου έλειψαν οι πιο αιχμηρές παρατηρήσεις της συγγραφέως για το status quo στη σημερινή εκδοτική πραγματικότητα που υπάρχουν στην πρώτη έκδοση αλλά η ματιά, το «χτένισμα» και η φροντίδα του κειμένου δείχνουν πως η κυρία Κόντζογλου έχει ωριμάσει συγγραφικά και όχι μόνο, οπότε κι έχει καταλάβει τι χρειάζεται και τι όχι το μυθιστόρημά της.

Η Θεολογία  αναπολεί τις ερωτικές σχέσεις του παρελθόντος της, με προεξάρχοντα τον Άδωνη, τον πιο πρόσφατο σύντροφο και τον πιο άστατο και ψεύτη άντρα. Η ταλαντούχα Μαίρη Κόντζογλου αποφεύγει τους σκοπέλους ενός άρλεκιν, δεν έχουμε ρομαντικές σκηνές ούτε τζάκια με αρκουδοτόμαρα, δεν υπάρχουν μίση, πάθη, έρωτες αλλά σιγουριά και επιμονή να διασχίσει η πρωταγωνίστρια τα αγκάθια της ζωής της και να δει τι θα κάνει από δω και πέρα. Ακόμη πιο ενδιαφέρον είναι το γεγονός πως παράλληλα με την αφήγηση της Θεολογίας έχουμε μια γυναίκα σε δεύτερο πλάνο που διαβάζει αυτό το κείμενο και περνάμε μαζί της έναν περίπου χρόνο της ζωής της, διαβάζουμε τα σχόλιά της, τι θυμάται με αφορμή κάποια περιστατικά που ζει η Θεολογία κλπ. Και με πόσο τρυφερά καλολογικά στοιχεία ξεδιπλώνεται η πλοκή: «Κουρνιάζει στην πολυθρόνα με το χρώμα του άγουρου αμυγδάλου, καθώς η νύχτα τυλίγει βιαστικά στην ανέμη της τα τελευταία νήματα της ομίχλης. Με υπομονή και μεράκι, όταν αποτραβηχτεί στη σπηλιά της τις ώρες που ο ήλιος θα λάμπει, θα τα γνέσει, θα τα χρωματίσει με τις ανάσες της και θα υφάνει το επόμενο μαύρο πέπλο να καλύψει, όταν έρθει η ώρα, και πάλι τον πλανήτη» (σελ. 298).

Αγωνία, ανατροπές, χιούμορ («Ψαρεύει τις σκέψεις της που κολυμπούν στο άσπρο πέλαγος της ομίχλης, τις βάζει βάζει σπαρταριστές στη θέση τους, αυτές έχουν κάποιες αντιρρήσεις…», σελ. 46) και έξυπνες λεπτομέρειες που προσδίδουν ρεαλισμό: «Περπατούσε στο πλακόστρωτο της παραλίας χωρίς να βλέπει μπροστά της, την κοιτούσαν περίεργα όσοι έκαναν τη βόλτα τους εκείνη την ώρα, ένας μισοκοιμισμένος παράνομος αλλοδαπός που πουλούσε τσάντες-μαϊμού, ένα ζευγάρι σπρώχνοντας το καροτσάκι του νεογέννητου , δύο ποδηλάτισσες που είχαν φτύσει αίμα να βρούνε τον ποδηλατόδρομο άδειο από πεζούς, ένας άστεγος με τον εφιάλτη των χειμωνιάτικων νυχτών στο μυαλό, κορίτσια και αγόρια που βολτάριζαν αλληλοπειραζόμενα στο άγουρο φλερτ, ένας επιδειξίας που έψαχνε γωνιά αθέατη από τους πολλούς για να σταθεί και να προσφέρει την πραμάτεια του σε όποια θα έκανε το λάθος να περάσει από εκεί» (σελ. 250-251). Θα βρούμε φυσικά άφθονες αναφορές σε συγγραφείς όπως Σταντάλ, Κρόνιν, Νόελ Κάουαρντ, Παπαδιαμάντης, αδελφές Μπροντέ, Ναζίμ Χικμέτ, Καζαντζάκης, Ντίκενς, Σιμόν ντε Μποβουάρ, Μπουσκάλια, Ντοστογιέφσκι, Ίψεν, Κούντερα, Δουμάς, Λουντέμης, Μυριβήλης, άφθονα παραθέματα στίχων Ελύτη, Ρίτσο, Καββαδία, Καβάφη, Σολωμό, Πολυδούρη, Σεφέρη κι όλα αυτά συγκροτούν το πιο αγαπημένο θέμα ενός βιβλιόφιλου αναγνώστη: να διαβάζει για τα βιβλία! Υπάρχουν ποικίλοι και ενδιαφέροντες χαρακτήρες με κομμάτια των οποίων θα ταυτιστούν πολλοί αναγνώστες, υπάρχει διάχυτο το άρωμα των σελίδων και της κόλλας, οπότε τι άλλο θέλετε για μια ευχάριστη συντροφιά, για μια νύχτα σ’ ένα βιβλιοπωλείο; Απολαύστε λοιπόν αυτήν τη μικρή χαρά: «Και θεωρεί ότι ο καθένας από μας οφείλει, στον εαυτό του πρώτιστα, σε όσους αγαπά δευτερευόντως, να είναι χαρούμενος και ευτυχής. Γιατί η ζωή είναι σύντομη και πρέπει να τη γευόμαστε μέχρι την τελευταία της σταγόνα, χωρίς να αφήνουμε να μας τη δηλητηριάζουν πράγματα που περνάνε από το χέρι μας. Όπως ένας χαμένος έρωτας» (σελ. 296).

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«Το βιβλίο είναι θρησκεία για μένα. Για το Θεό σου εσύ δέχεσαι διαπραγματεύσεις;» (σελ. 118).

«Τα ράφια…Η μόνιμη απειλή των Ελληνίδων για γενιές και γενιές. Ράφια ρουστίκ για τα κορίτσια της ελληνικής υπαίθρου, ράφια καλολουστραρισμένα και χωρίς ίχνος σκόνης για τα κορίτσια της εργατικής τάξης, ράφια από μασίφ μαόνι για αυτά της «καλής« κοινωνίας. Ράφια με παραλλαγές. Στολισμένα με καρεδάκια πλεγμένα με το βελονάκι για τα άτυχα, νοικοκυρεμένα κορίτσια. Ράφια με βιβλία για τα ξεροκέφαλα κορίτσια που θα ήθελαν ντε και καλά να μορφωθούν -αν ήταν ποτέ δυνατόν! Ράφια στολισμένα με σκουριασμένα οικόσημα για κορίτσια που μεγαλοπιάνονταν λόγω καταγωγής και τους θεωρούσαν όλους παρακατιανούς. Με εικονίσματα για όσες είχαν αρραβωνιαστεί τον Κύριο. Ράφια-μπαμπούλες για τις ευαίσθητες ψυχές που έτυχαν να γεννηθούν θηλυκά. Ράφια-παγίδες για τις λογικές κοπέλες, που υπάκουσαν στις κοινωνικές επιταγές και έκαναν γάμους χωρίς αντίκρισμα αγάπης. Ράφια-τιμωροί για τις άλλες, τις ελάχιστες, που δεν υπάκουσαν στη θέληση των πολλών αλλά μόνο της ψυχής τους και πέθαναν με την κατακραυγή της. «Τα ράφια στην Ελλάδα» θα είναι ο τίτλος μιας κοινωνιολογικής μελέτης που ονειρεύεται να κάνει κάποτε για το θεσμό που βασάνισε εκατομμύρια ανθρώπους στην πατρίδα της. Όχι μόνο γυναίκες αλλά και άντρες, που είτε αναγκάστηκαν να γίνουν σκληροί με τις κόρες τους και να τις παντρέψουν με το ζόρι είτε έμειναν κι εκείνοι ανύπαντροι επειδή η αδελφή τους είχε καταλάβει ήδη μια θέση πάνω στο προσωπικό της ράφι» (σελ. 170).

Βιβλίο Οι Μαγεμένες
Συγγραφέας Μαίρη Κόντζογλου
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα / Ρομαντικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μεταίχμιο
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Αυτήν την ιστορία διάλεξε η κυρία Μαίρη Κόντζογλου να αφηγηθεί στο νέο της βιβλίο, μια ιστορία γεμάτη πατριωτισμό, συναίσθημα, λυρισμό, ένταση, ανατροπές και τεκμηριωμένα πραγματολογικά και ιστορικά στοιχεία. Με άξονα τον έρωτα της κόρης του εμπόρου με έναν χριστιανό και την επανάσταση που θέλει να κάνει ένας καλλιτέχνης νέος ενάντια στη στρωμένη καριέρα του εμπορίου που του επιβάλλει ο πατέρας του, ξεδιπλώνεται η ιστορία της Θεσσαλονίκης των μέσων του 19^ου αιώνα, λίγο πριν κατεδαφιστούν τα βυζαντινά τείχη  και καλά «για να αναπνεύσει η πόλη».

Η Χάννα (Αννίκα χαϊδευτικά) είναι ερωτευμένη με τον Νικόλα, τον παραγιό του πατέρα της, προσπαθούν να αγνοήσουν τα θρησκευτικά και κοινωνικά εμπόδια που τους χωρίζουν, η Αννίκα ζει με την οικογένειά της και δέχεται στωικά τις προσβολές της κακότροπης αδερφής της που ετοιμάζεται επιτέλους να παντρευτεί. Ο Νικόλας είναι μέλος μιας επαναστατικής ομάδας που ετοιμάζει το έδαφος για την απελευθέρωση της βόρειας Ελλάδας από τους Τούρκους, μιας ομάδας που τώρα τον στέλνει στη Θάσο να παρακολουθήσει τον Εμμανουέλ Μυλλέρ και τις κινήσεις του. Παράλληλα, ο Αλέξανδρος, παραχαϊδεμένο παιδί της μητέρας του, ζει μια άνετη και μποέμ ζωή στο Παρίσι, όπου πραγματοποιεί όλα τα καλλιτεχνικά και φιλελεύθερα σχέδιά του, ώσπου μετά τον ξαφνικό θάνατο της μητέρας του ο πατέρας του τον εκβιάζει να γυρίσει στη Θεσσαλονίκη και να ασχοληθεί επιτέλους με το εμπόριο, σε μια δουλειά στρωμένη και με πάμπολλες απολαβές. Ο Αλέξανδρος αναγκάζεται να ζήσει σε μια πόλη που σιχαίνεται, με ανθρώπους που μισεί, με μόνο διέξοδο τον έρωτά του για τη Βελγίδα Απολίν, η οποία όμως τελικά διαλέγει τον πατέρα του κι αυτό το βάρος ρίχνει τον Αλέξανδρο στην τρέλα. Ένα περιστατικό όμως, μια αναπάντεχη ανατροπή, θα ενώσει τον Αλέξανδρο με τον Νικόλα, οι ζωές τους θα ενωθούν κι έτσι θα ξεκινήσει ένα συναρπαστικό μυθιστόρημα με όλα τα θετικά χαρακτηριστικά που συναντάει κανείς στη γραφή της κυρίας Κόντζογλου.

Οι χαρακτήρες είναι άριστα επεξεργασμένοι και κουμπώνουν με απόλυτη αληθοφάνεια ο ένας με τον άλλον. Ο καμβάς της ιστορίας έχει υφανθεί με μεγάλη προσοχή και τα κεντήματα αφήνουν το στίγμα τους στις σελίδες, σχηματίζοντας έναν καλά μελετημένο πίνακα εποχής. Η Θεσσαλονίκη του 1864 είναι μια πόλη γεμάτη ιστορία και μνημεία, που, παρά τη μεγάλη πυρκαγιά του 1917, εξακολουθούν να υφίστανται και να υπάρχουν είτε σώα πάνω από τη γη είτε κρυμμένα κάτω από αυτήν. Ένιωσα την αγωνία και τον κίνδυνο που ζούσαν τα μέλη των επαναστατικών ομάδων που ήθελαν να απελευθερωθούν από τον τουρκικό ζυγό, πώς βρίσκονταν, τι έλεγαν, πώς κινούνταν, ποιοι τους οδηγούσαν. Κατάλαβα πόσο τους ενδιέφερε η πολιτιστική, συναισθηματική και ιστορική αξία του μνημείου αλλά σεβάστηκα και το δίλημμά τους πως αν εμπόδιζαν απροκάλυπτα τη λεηλασία, θα προδιδόταν η επανάσταση που προετοιμάζανε τόσα χρόνια. Υπάρχουν πολλοί χαρακτήρες με τους οποίους συνέπασχα, αγάπησα όμως λίγο παραπάνω τον γάτο του Νικόλα, τον Λευτέρη, που περιγράφηκε με τα καλύτερα χρώματα, τον ένιωθα ολοζώντανο, να αντιδρά, να καταλαβαίνει, να σέβεται, να προαισθάνεται, να χουρχουρίζει. Συμπαραστάθηκα και στον Αλέξανδρο, ίσως την πιο εξελιγμένη προσωπικότητα του βιβλίου, μιας και η κάθοδός του στην τρέλα αποδόθηκε σχεδόν ανάγλυφα κι εκεί που φοβήθηκα πως η ιστορία του θα είναι παρατραβηγμένη και αναληθοφανής, έρχεται ο Νικόλας στη ζωή του με απρόσμενο τρόπο και ο καλλιτέχνης, ο αιθεροβάμων και ρομαντικός πρωταγωνιστής, πιάνεται από κάτι ανέλπιστο για να αρχίσει να ανεβαίνει σταδιακά προς την πραγματική ζωή.

Μου άρεσε και ο πατέρας της Αννίκας, ο Νταβίντ, που εν αντιθέσει με την καθεστηκυία τάξη της εποχής και της θέσης του, έδωσε μεγάλη σημασία στην κόρη του, τη μόρφωσε και δε δίστασε να την τοποθετήσει ακόμη και μες στο μαγαζί του, προκαλώντας σούσουρα και αναστάτωση (γυναίκα εκείνη την εποχή, που αντί να πλέκει και να μαγειρεύει, μπαινοβγαίνει σαν αφεντικό σε εμπορικό κατάστημα; Όνειδος!).

Εδώ ακριβώς θα σταθώ λίγο παραπάνω: ανάμεσα από τις γραμμές, εκτός από τις διαχρονικές αλήθειες περί ιστορικότητας, σημαντικής αρχαιολογικής και συναισθηματικής αξίας που έχουν τα αγάλματα, αυτός ο πολιτιστικός μας πλούτος, που ποτέ και υπό καμία συνθήκη δεν πρέπει να αφαιρούνται και να απομακρύνονται από τον τόπο που τα έφερε στο φως, όσο κι αν κόπτονται ορισμένοι πως γίνεται για το καλό τους («Αυτά, και δέκα χιλιάδες τάλαρα να σας δώσουνε, να μην καταδεχτείτε να βγουν από την πατρίδα μας. Γι’ αυτά πολεμήσαμε», Στρατηγός Μακρυγιάννης), εκτός λοιπόν από αυτόν τον κεντρικό θεματικό και ιδεολογικό άξονα, υπάρχει και κάτι άλλο, ένα δίπολο: οι σχέσεις παιδιών με τον πατέρα τους.

Από τη μια έχουμε τον ευρηματικό, ανοιχτόμυαλο, αγχίνου πατέρα, που διαβλέπει τα προτερήματα της κόρης του και την προωθεί ο ίδιος να γνωρίσει το μαγαζί, το εμπόριο και τα μυστικά του, που την αγαπάει και τη λατρεύει, που νιώθει την αγάπη της για τη γνώση και τη διδάσκει όπως, όσο και όποτε μπορεί. Δεν τον εμποδίζει η κοινωνική προκατάληψη, άλλωστε και ο ίδιος το τονίζει πως η Αννίκα είναι καλύτερη και από δέκα γιους ως προς την αντίληψη, την ωριμότητα και την ευστροφία.

Από την άλλη, έχουμε τον πατέρα του Κωνσταντίνου, έναν άντρα που ποτέ δεν κατάλαβα ακριβώς γιατί μισούσε τόσο τον γιο του και αγνόησε τα συναισθήματα και τις επιθυμίες του: ζήλευε το δέσιμό του με τη μάνα του, μια γυναίκα που απ’ ό,τι φαίνεται δεν είχαν και ποτέ κάτι κοινό παρεκτός του γιου, μιας και το εμπόριο και η απέραντη Αυτοκρατορία, με τις χιλιάδες ευκαιρίες της για πλουτισμό, τον είχαν απομακρύνει οριστικά από την οικογένειά του; Μισούσε την ίδια του την αποτυχία που δεν κατάφερε να γίνει σωστός οικογενειάρχης και να μεγαλώσει ένα παιδί με αξίες, να του εμφυσήσει τις δικές του αντιλήψεις και να το βοηθήσει να αγαπήσει με τον σωστό τρόπο όσα αποτελούν πηγή βιοπορισμού του πατέρα του; Πάντως, αυτός ο άντρας, ένας αδίστακτος αριβίστας, που είναι από τους πρώτους που θα βοηθήσουν στη λεηλασία των μαρμάρων, ναυλώνοντας τα πλοία που θα τα μεταφέρουν στη Γαλλία, είναι εντελώς τυφλωμένος σαν πατέρας, πείσμων, θέλει ντε και καλά να περάσει το δικό του και ο γιος του να γίνει ένα ομοίωμά του. Αυτές λοιπόν οι διαφορετικές κοσμοθεωρίες συγκρούονται εξίσου αρμονικά όταν φτάνουμε στο προκείμενο: την αφαίρεση των πεσσών. Εκεί αποκαλύπτονται οι πραγματικοί χαρακτήρες και πέφτουν οριστικά οι μάσκες.

Έτσι λοιπόν, οι «Μαγεμένες» είναι ένα πολυεπίπεδο, διερευνητικό, ανατριχιαστικά συγκινητικό μυθιστόρημα που φωτίζει όλες τις πτυχές της ιστορίας γύρω από τα υπέροχα αυτά αγάλματα, στάζοντας κάπου κάπου και τις απαραίτητες σταγόνες μεταφυσικού, που προσδίδουν απλώς μεγαλύτερη ανατριχίλα στον αναγνώστη. Όταν φτάσαμε στο κρίσιμο σημείο, κατάλαβα πόσο δύσκολα ήταν τα πράγματα για την αρπαγή από τον «Γάλλο Έλγιν». Η Ελλάδα υπό οθωμανικό ζυγό, από ανθρώπους που αδιαφορούν για την ιστορία των υποτελών τους και κοιτούν μόνο τα συμφέροντά τους, με ραγιάδες που δεν τολμούν να τα βάλουν με τους επικεφαλής ακριβώς λόγω αυτής της υποτέλειάς τους κι ακόμη, η επαναστατική ομάδα προτιμάει να δώσει έναν ένοπλο αγώνα ώστε να απελευθερωθεί η περιοχή, η χώρα, παρά να το ρισκάρουν για κάποια αντικείμενα, όσο πολύτιμα κι αν είναι.

Καλογραμμένο, πλούσιο σε καλολογικά στοιχεία, γεμάτο από υπέροχες, περιγραφικές, δυνατές λέξεις, έντονο συναισθηματικά και συγκινησιακά, πολυδιάστατο, άκρως ανθρώπινο και ρεαλιστικό, ιστορικά τεκμηριωμένο, γεμάτο τρισδιάστατους χαρακτήρες, το νέο μυθιστόρημα της κυρίας Κόντζογλου με ταξίδεψε σε μια πόλη και σε μια κοινωνία που δεν υπάρχουν πια, με σύστησε σε χαρακτήρες που πάλλονταν και μιλούσαν με αληθοφάνεια και με βοήθησε να αγαπήσω έτι περαιτέρω το παρελθόν της πατρίδας μου.

Βιβλίο Μεσουράνηση
Συγγραφέας Μαίρη Κόντζογλου
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα / Ρομαντικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μεταίχμιο
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Επιτέλους έφτασα στο τέλος της ιστορίας των δύο γυναικών. Τα μυστικά αποκαλύφθηκαν όλα, τα κομμάτια του παζλ μπήκαν όλα στη θέση τους, οι Μοίρες αρχίσουν να μοιράζουν κρασί και σαμπάνια για να το γιορτάσουν που τα κατάφεραν άλλη μια φορά. Οι κλοιοί έκλεισαν, οι καρδιές ολοκλήρωσαν τους χτύπους τους, τα όνειρα διαψεύστηκαν ή εκπληρώθηκαν, οι ήρωες χάραξαν το μονοπάτι τους. Το τελευταίο βιβλίο δε με κράτησε όσο τα πρώτα. Ένιωσα μια μεγάλη αμηχανία από μεριάς της συγγραφέως, ότι έφτιαξα μια ωραία ιστορία, έφερα πολύ ωραία τα γεγονότα σε μια σειρά, τώρα τι κάνουμε; Πάρα πολλές επαναλήψεις της ιστορίας έστω κι από διαφορετική σκοπιά και διαφορετικούς χαρακτήρες, πάρα πολλές επαναλήψεις λέξεων, πολλές παράγραφοι και κεφάλαια που περιγράφουν την ψυχολογία των πρωταγωνιστών ή τα τοπία ή δίνουν μια περίληψη των πρώτων βιβλίων (κάτι που δεν ήταν τόσο έντονο στο δεύτερο βιβλίο) αλλά καθυστερούν σημαντικά την πλοκή και τις τελικές αποκαλύψεις. Μέσα σε όλο τον κυκεώνα των γεγονότων, η περιπέτεια του Νικολά και της κορσικανής μητέρας του, η ζωή της Υβέτ με το όνομα στη Μυτιλήνη, η σύμπτωση (ναι, κι άλλη) της Ζωής να συναντήσει το αδικημένο παρελθόν της μητέρας της και να επανορθώσει, ήταν υπερβολικά πολλά κατ’ εμέ. Ναι, και στα τρία βιβλία ήταν πολλές οι συμπτώσεις όμως η ιστορία κύλαγε πολύ ωραία, απαιτούσε πλήρη προσοχή του αναγνώστη για να μη χαθεί αλλά δε με κούρασε όσο το τελευταίο μέρος της τριλογίας.

Η ωραιότερη σκιαγράφηση χαρακτήρα είναι αυτή του Αδάμου ή Δαμιανού που άλλαξε ταυτότητα για να πάψουν να τον κυνηγούν οι δαίμονες και οι τύψεις κι όμως η μοίρα, σαν κακομαθημένο γατί, δεν έπαυε να τον σκουντάει και να τον παρενοχλεί με πρόσωπα που του θύμιζαν το παρελθόν από το οποίο ήθελε να ξεφύγει. Πολύ αληθινός, πολύ ρεαλιστικός, με καταπληκτική κλιμάκωση και ωρίμανση, η απόφαση που πήρε στις τελευταίες σελίδες ήταν απόλυτα δικαιολογημένη. Σε γενικές γραμμές η τριλογία είναι πολύ καλογραμμένη, είναι μια τεράστια προσπάθεια της κυρίας Κόντζογλου να στήσει μια πυκνογραμμένη, πολυπρόσωπη ιστορία και η προσπάθειά της απέδωσε καρπούς κι ας έχω αντιρρήσεις σε κάποια σημεία. Και μόνο για τη μελέτη, τον χειρισμό, την εξέλιξη της πλοκής, τα χαρακτηριστικά των ανθρώπων, τους τόπους και τα ήθη τη συγχαίρω και περιμένω το επόμενο έργο της. Μια διαφορετική ιστορία για απαιτητικούς αναγνώστες!

Βιβλίο Μεσονύκτιο
Συγγραφέας Μαίρη Κόντζογλου
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα / Ρομαντικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μεταίχμιο
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Μόλις τελείωσα το δεύτερο βιβλίο και είμαι γεμάτος ασφυκτικά από εικόνες, αγωνία, οργή, λαχτάρα, λίγο μπλεγμένος με τόσους χαρακτήρες και πρόσωπα (αν και η συγγραφέας κάνει τα πάντα για να μη χαθεί ο αναγνώστης στον λαβύρινθο της ιστορίας της) και μπορώ να πω ότι επιτέλους το δεύτερο βιβλίο μιας τριλογίας είναι καλύτερο και πιο δυνατό από το πρώτο (συνήθως, το δεύτερο βιβλίο είναι ένας συνδετικός κρίκος που απλώς υπάρχει για να ενώσει μια ιστορία που άνετα μπορεί να ξετυλιχθεί σε ένα, το πολύ δύο βιβλία αλλά όχι εδώ). Το σκάκι στήθηκε, τα πιόνια πήραν τις θέσεις τους και το παιχνίδι ξεκίνησε. Ποιος είναι ο αξιωματικός, ποιος το πιόνι; Δύο οι βασίλισσες και δύο οι αξιωματικοί που τις σημάδεψαν, χιλιάδες τα πιόνια γύρω τους κι η παρτίδα ανελέητη, ατελείωτη, ανατρεπτική. Το βιβλίο προχωράει και εξελίσσει την ιστορία των δύο ηρωίδων, των συγγενών τους, των φίλων τους. Με φόντο τη Μικρασιατική καταστροφή, τον Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο και το κύμα της μετανάστευσης που άδειασε και γονάτισε την Ελλάδα οι χαρακτήρες εξελίσσονται, παντρεύονται, χωρίζουν, αγαπούν, αγωνίζονται, ποθούν και πονούν, προσπαθούν να βελτιώσουν τη ζωή τους, να πραγματοποιήσουν τα όνειρά τους, να αγγίξουν την απαγορευμένη σάρκα.

Η Βασιλική στη Νέα Υόρκη μεγαλώνει τον προγονό της, Τζόνι και υποκύπτει στα θέλγητρα του απαγορευμένου έρωτα, όμως ο άντρας που την κέρδισε κρατάει ένα σοβαρό μυστικό που αφορά τη δική της οικογένεια. Η Ιλαρία μεγαλώνει και ανατρέφει τα παιδιά της χωρίς να καταφέρει να σπάσει τον πάγο από ενοχές και μυστικά που τη χωρίζει από τον άντρα της, Δαμιανό. Η Ελένη, ο νέος συνδετικός κρίκος, που έθαψε τον αγαπημένο της Δημητρό, τον αδελφό της Ιλαρίας, γνωρίζει τον Ζήση, τον αδελφό της Βασιλικής και τον παντρεύεται. Το σπιτικό τους το φτιάχνουν δίπλα στην οικογένεια του πατέρα του, Αχιλλέα, στην Κλεισούρα. Μέσα από χιλιάδες γεγονότα και ανατροπές, ο Σίμος και η Ελπίδα, τα παιδιά της Ιλαρίας, καταφεύγουν κι αυτά στην Αμερική, κατόπιν πρόσκλησης του Οκάν, αγαπημένου προσώπου της μητέρας τους. Η Ζωή γνωρίζει τον Τζόνι της Ιλαρίας. Τι πραγματικά συνέβη τη μέρα της σφαγής στη Σμύρνη; Ποιος είναι πραγματικά ο Δαμιανός; Γιατί ορκίζεται η Βασιλική να εκδικηθεί όποιον εγκατέλειψε την αδερφική της φίλη, Χάιδω, στις δύσκολες στιγμές και πώς θα αντιδράσει όταν αντιληφθεί την τραγική ειρωνεία του όρκου της; Και γύρω από όλους αυτούς, ένα νόθο παιδί, ο Νικολά, γιος μιας πόρνης, που τον μεγάλωσε ο Τιμπό, ο πλούσιος Γάλλος για τον οποίο δουλεύει υπηρέτρια η Ζωή, ένα καμένο εργοστάσιο, όνειρα που γκρεμίζονται, σπιτικά που ξαναστήνονται, έρωτες τη στιγμή που δεν πρέπει με τα πρόσωπα που δεν πρέπει…

Στο βιβλίο αυτό ξεχώρισα τη Ροδούλα, μια γυναίκα που δεν έπαψε να αγαπάει κρυφά έναν και μοναδικό άντρα, τον άνθρωπο που την είχε για καθαρίστρια και την εκμεταλλευόταν στεγνά, οπότε κι κεείνη δε δίστασε να βάλει φωτιά και να καούν κι οι δυο, και τη Ζήσαινα, μια περήφανη, ηλικιωμένη γυναίκα, που έζησε τις σφαγές από τους Γερμανούς στη Μακεδονία και στερήθηκε αδέρφια, σύζυγο, παιδιά, εγγόνια και δισέγγονα μέσα σε μια στιγμή και μισοτρελαμένη έκανε τον πόνο της δύναμη και συνέχισε να ζει στο σπιτικό που φρόντιζε η Ελένη με τον Ζήση της. Ειλικρινά ένα από τα πιο γεμάτα, πιο δυνατά κείμενα που έχω διαβάσει, μια εξαίρετη τοιχογραφία χαρακτήρων, ανθρώπων, προσώπων, μια πλοκή απαράμιλλη και αξεπέραστη, που με τρομάζει να διαβάσω τη συνέχεια και τέλος, «όπου η αλήθεια απογυμνώνεται». Επίσης, αν και η συγγραφέας έγραψε αρκετές επαναλήψεις στο βιβλίο ούτε τα λεγόμενά της με κούρασαν, ούτε τις «περιλήψεις» βαρέθηκα, γιατί κάθε ιστορία επαναλαμβανόταν τότε που έπρεπε και ακριβώς όσο έπρεπε, οπότε δεν μπορώ να πω ότι αυτές οι αράδες υπάρχουν για να γεμίζουν το βιβλίο αλλά για να βοηθούν τον αναγνώστη στην όσο γίνεται πληρέστερη κατανόηση των αιτίων και των αιτιατών. Εμπιστευτείτε την πένα της συγγραφέως και αφοσιωθείτε στην υπέροχη γραφή της.

Βιβλίο Άγνωστη χώρα
Συγγραφέας Μαίρη Κόντζογλου
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα / Ρομαντικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μεταίχμιο
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Βασιλική μεγαλώνει στην Κλεισούρα της Πίνδου, δίπλα στα περήφανα βουνά και στα γιδοπρόβατα, κάνει βαριές αγροτικές δουλειές, τιμά τους γονείς της, προστατεύει και φροντίζει τ’ αδέρφια της. Παρέα της η Χάιδω, ένα κορίτσι ταλαιπωρημένο και κακομοίρικο. Η μοίρα της και η τύχη της αλλάζει όταν της προξενεύουν έναν πλούσιο γαμπρό, την καρδιά της κλέβει όμως ο θείος του, Σωτήρης. Με τον τρόπο της τον κάνει να την προσέξει και να τη ζητήσει σε γάμο, οπότε τον ακολουθεί στη Νέα Υόρκη όπου ζει μόνιμα, και μεγαλώνει τον ορφανό γιο του, Τζόνι. Τα αδέρφια της, Ζήσης, Αδάμος και Νικόλας ζουν πολλές και διαφορετικές περιπέτειες. Η Χάιδω, που ο πατέρας της Βασιλικής της κάνει επίσης προξενιό, το σκάει κι ακολουθεί μια οικογένεια τσιγγάνων, που καταλήγουν στη Θεσσαλονίκη. Η Χάιδω καταφεύγει σε μοναστήρι Αρμένηδων που επιστρέφουν στη Σμύρνη και τους ακολουθεί. Χωρίς να το ξέρει θα παίξει έναν καταλυτικό ρόλο στη ζωή της φίλης της και της Ιλαρίας, καθώς τα σύννεφα πάνω από τη μικρασιατική εκστρατεία πυκνώνουν.

Η Ιλαρία μεγαλώνει με τους γονείς της και τ’ αδέρφια της στη Σμύρνη και λόγω της φτώχειας και της ανέχειας δέχονται την πρόταση του θείου της να μετακομίσουν στην Κωνσταντινούπολη και να δουλέψουν στο εργοστάσιό του. Η Ιλαρία δουλεύει στο πλούσιο σπίτι της Ελμάς χανούμ κι ερωτεύεται τον γιο της, Οκάν. Κι αυτή είναι μόνο η αρχή της πιο περιπετειώδους ζωής που μπορείτε να φανταστείτε. Για μένα η Ιλαρία έχει την πιο ανήσυχη ζωή από τις δυο γυναίκες και την πιο ανατρεπτική. Η μοίρα τη φέρνει στη Μυτιλήνη κι από κει στη Θεσσαλονίκη. Η Λάχεσις, η Άτροπος και η Κλωθώ στήνουν τέλεια το παιχνίδι τους κι αρχίζουν να κινούν τα πιόνια τους.

Το βιβλίο είναι πυκνογραμμένο, αληθινό, με καλολογικά στοιχεία διάσπαρτα από δω κι από κει. Πρόκειται για την πιο πυκνοϋφασμένη μπάντα στον τοίχο της ζωής που έχω διαβάσει ποτέ. Άνθρωποι, καλοί και κακοί, σύζυγοι και εραστές, ορφανά παιδιά, σταυρουδάκια που αλλάζουν χέρια, οι Μοίρες στη χειρότερή τους μέθη χάνουν τον έλεγχο πάνω στις ζωές των πρωταγωνιστών και πραγματικά αναρωτιέμαι ως πού θα φτάσει η φαντασία της συγγραφέως και πότε θα συνέλθουν οι Μοίρες και θα ξαναφτιάξουν την πορεία των μεσημβρινών! Στο βιβλίο αυτό με συγκίνησε ο Ισίδωρος με τη διχασμένη του ταυτότητα και τα συναισθηματικά του αδιέξοδα. Από τις πιο ενδιαφέρουσες περιπτώσεις ψυχολογίας που έχω διαβάσει! Μη διστάσετε να ταξιδέψετε με αυτό το βιβλίο στα μονοπάτια της Ιστορίας και να χαρίσετε τις ώρες σας σε δυο γυναίκες που κλήθηκαν να ζήσουν κάτω από αντίξοες και τελείως διαφορετικές μεταξύ τους συνθήκες! Η Μαίρη Κόντζογλου στα καλύτερά της!

Βιβλίο Πέρα από τα Παλιά Ασήμια
Συγγραφέας Μαίρη Κόντζογλου
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα / Ρομαντικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μεταίχμιο
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Δυστυχώς, όσο συναρπαστικά και γρήγορα ήταν το κείμενο και η πλοκή στα δύο πρώτα, τόσο αργά και επαναλαμβανόμενα ήταν στο τρίτο. Μέχρι τη μέση του βιβλίου υπήρχε μια αργόσυρτη πλοκή που αφορούσε την αγωνία της Σεβαστής να φτάσει στο λιμάνι της Μερσίνας, να βρει τον Έλμερ και να φύγουν μαζί στην Ελλάδα ενώ ο Ιορδάνης τους κυνηγούσε από κοντά, έχοντας το μίσος να τον τυφλώνει. Περιστατικά, επαναλήψεις, ευχές και σκέψεις που δε με κούρασαν γιατί η λογοτεχνικότητα, η αρτιότητα του λόγου και ο λυρισμός ήταν στοιχεία που μου έκοψαν την ανάσα. Κατέληξα ότι η κυρία Κόντζογλου είπε ό,τι ήθελε να πει, οπότε τώρα θα δώσει χώρο στο συναίσθημα, στις σκέψεις, τις απόψεις και τα μηνύματα και όχι στην ιστορία. Και πραγματικά απόλαυσα κάθε λέξη. Από τη μέση και μετά όμως υπάρχει ένας ξαφνικός καταιγισμός εξελίξεων, τόσο πυκνογραμμένος και μεστός από γεγονότα που αποσυντονίστηκα. Κατ’ εμέ, η ιστορία του Έλμερ και της Σεβαστής έπρεπε να τελειώσει στη Μερσίνα, είτε με ευτυχισμένο είτε με άσχημο τέλος. Οι επερχόμενες ανατροπές που μόνο επανάληψη της ιστορίας ήταν και το κράτημα της ιστορίας ως τη δεκαετία του 1950 και την οριστική λύση του μύθου των δυο πρωταγωνιστών δε με κράτησαν, γιατί είχα χαλαρώσει τους ρυθμούς μου και είχα άλλη διάθεση. Επίσης, οι αναλυτικές και διεξοδικές περιγραφές σκηνών όπως η επίθεση στον Ιορδάνη από τη Σεβαστή ή το ταξίδι του Αλεξάντερ και της Έλσας στο σήμερα, ακόμα και το παρελθόν της Ελένα λίγες σελίδες πριν το τέλος, πλάταιναν επικίνδυνα τον κορμό του βιβλίου.

Το τρίτο μέρος της ιστορίας περιέχει λοιπόν το τέλος των χαρακτήρων που αγάπησα, άλλων δίκαιο, άλλων διαφορετικό, άλλων κακό και θα έλεγα ότι η τριλογία των Παλιών Ασημιών είναι πολύ καλύτερη από τους Μεσημβρινούς του έρωτα. Μου έδωσε περισσότερα συναισθήματα, σκληρότερες εικόνες, περισσότερα μηνύματα και βελτίωσε κατά πολύ τη γραφή της συγγραφέως. Δυστυχώς όμως θα προτιμούσα να είναι μια διλογία σφιχτοδεμένη παρά τριλογία. Δε μειώνεται η λογοτεχνική αξία του κειμένου, η κυρία Κόντζογλου δεν κοροϊδεύει τον αναγνώστη γιατί παραμένει στις επάλξεις να εξηγήσει, να τονίσει, να φωτίσει, να περιγράψει, να αγκαλιάσει, όμως υπάρχουν πολλά σημεία στο τρίτο μέρος που τα βρήκα περιττά.

Την τριλογία των Παλιών Ασημιών δε θα την ξεχάσω εύκολα. Είχα καιρό να βρω ένα κείμενο για την ανταλλαγή των πληθυσμών και για τις ζωές των προσφύγων πριν και μετά το 1922 που να είναι τόσο μεστό, πλήρες, αληθινό, ειλικρινές, διαχρονικό και καλογραμμένο ταυτόχρονα. Ένα μεγάλο μπράβο στην κυρία Κόντζογλου για τον άθλο που πραγματοποίησε και για τη μαγεία της Καππαδοκίας που μου μετέφερε τόσο πιστά και επιδέξια!

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«Ήρθες εσύ, Έλσα, μια ψυχή είσαι κι εσύ, έτσι λέει η νενέ, όλοι μας μια ψυχή πάνω στο κέντημα είμαστε, ο καθένας μας κι ένας κόμπος… Ήρθες σ’ αυτό τον τόπο, εδώ, σε τούτα τα χώματα, που είναι το τελάρο…πάνω του είναι κεντημένος ο τσεβρές. Σε περίμεναν, όλοι σε περίμεναν, ήρθες και τράβηξες μια κλωστή, Έλσα, μια από όλες τις χιλιάδες, τις αναρίθμητες, τις άπειρες…Έβγαλε μουσική η κλωστή σου καθώς τραβιόταν, μια μελωδία υπέροχη…» (σελ. 201).

«Είσαι ένα δέντρο, Έλσα, να τι είσαι! Κι αυτό ισχύει για όλους σαν εσάς. Μπορεί να σας έκοψαν κάποτε τα κλαδιά, να προσπάθησαν να σας εξαφανίσουν, αλλά… Ιδού! Υπάρχετε, υπάρχεις! Οι ρίζες σου απλώνονται σε δύο ηπείρους, σε διεκδικούν και διεκδικείς εκατοντάδες τόπους, βουνα και ποτάμια, χιλιάδες ανθρώπους, εκατομμύρια ψυχές…Πρώτη μου φορά αντιλαμβάνομαι την τύχη σου να εισαι από εδώ αλλά και να είσαι και από εκεί, από απέναντι! Πρώτη φορά πιστεύω πως η πατρίδα σας, αυτά ακριβώς τα χώματα που πατάμε τώρα, έγινε γέφυρα και σας πέρασε απέναντι. Μπορεί οι άνθρωποι να βασανίστηκαν και να πόνεσαν πολύ. Μπορει να χάθηκαν χιλιάδες, εκατομμύρια ίσως ψυχές, μπορεί να πλημμύρισε ο τόπος από τα δάκρυα και τον πόνο, όμως… Όμως, κι ας πέρασαν χρόνια πολλά, η γέφυρα δεν καταστράφηκε ποτέ, είναι εδώ και μπορεις να πηγαινοέρχεσαι γιατί είσαι δική της και είναι δική σου! Ανήκεις εδώ, όσο κι εκεί, Έλσα» (σελ. 239).

Βιβλίο Μια προσευχή για τα παλιά ασήμια
Συγγραφέας Μαίρη Κόντζογλου
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα / Ρομαντικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μεταίχμιο
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Στη συνέχεια της τριλογίας, ξεδιπλώνονται οι ιστορίες του Μποδοσάκη, της Σεβαστής και της Ελισσάβετ Χατζηαβράμογλου, των τέκνων της επιφανούς οικογένειας της Καππαδοκίας. Οι γονείς τους αποσύρονται σιγά σιγά από το προσκήνιο, χωρίς να σταματούν να παίζουν ρόλο στις εξελίξεις (εκπληκτικά δυνατή η σκηνή της Μακρίνας προς το τέλος του βιβλίου, που ορθώθηκε σα λέαινα για να προστατέψει τα παιδιά της). Ο Ιορδάνης, ο νόθος γιος του παππού των παιδιών, επιτέλους αποκτά τρισδιάστατη υπόσταση και σαν άλλος λίβας καίει τα σπαρτά της ζωής των ανθρώπων που του στέρησαν τα πάντα, σύμφωνα με τις απόψεις της μάγισσας Μερόπης που τον μεγάλωσε.

Η Σεβαστή και η Ελισσάβετ, απομονωμένες στο αρχοντικό τους στην Καισάρεια, μαραζώνουν σιγά σιγά, ξεφτίζουν από χυμούς, ζουν τραγικά γεγονότα και όταν φτάνει η στιγμή της ανταλλαγής των πληθυσμών, οι ζωές τους μπαίνουν σε νέα τροχιά. Η μοίρα τους μου θύμισε αρκετά τις αδελφές από το βιβλίο «Η αγάπη άργησε μια μέρα», έτσι κι εκείνες απομονωμένες, αν και όχι αποκομμένες, από τον κόσμο, παλεύουν να ζήσουν και να αναστήσουν το βιος του πατέρα τους, να προφυλάξουν την κατάκοιτη γιαγιά και την αδύναμη πλέον Μακρίνα.

Ο Ομέρ, στον οποίο δεν αναφέρθηκα στο πρώτο μέρος, αρχίζει να ξετυλίγει τη δική του τραγική ιστορία, οπότε και ως μουσουλμάνος από το Βόιο Κοζάνης, αναγκάστηκε να ταξιδέψει ως τη Θεσσαλονίκη και να εγκατασταθεί στην Καππαδοκία, στους τόπους των Χατζηαβράμογλου. Ακολουθούμε βήμα προς βήμα τη δύσκολη πορεία του, την εναλλαγή των συναισθημάτων του, τον πόνο, την κοροϊδία, την εξαπάτηση, την εξαθλίωση, τις δύσκολες συνθήκες στο καράβι (δε θα ξεχάσω ποτέ τη δυνατή σκηνή που εκτυλίχτηκε μπροστά στα μάτια του και τον ανάγκασε να βουβαθεί για πάντα, όλα αυτά στο πρώτο μέρος πάλι). Φανταστείτε να ζείτε σε ένα ορεινό χωριό, να μιλάτε ελληνικά, να είστε μουσουλμάνοι στο θρήσκευμα και ξαφνικά να σας πετάνε στην άλλη άκρη της θάλασσας (μη σου πω και της γης), την οποία θάλασσα δεν αντίκρισες ποτέ σου. Και ο Ομέρ κλειδώνει με έναν ευφάνταστο τρόπο στην ιστορία της Έλσας!

Η οποία Έλσα επιτρέψτε μου να πω ότι επιτέλους άρχισε να βαδίζει στα χνάρια των προγόνων της και να ξαναπερνάει από τα μέρη όπου είχαν ζήσει, μεγαλουργήσει, εμπιστευτεί, απογοητευτεί κλπ. οι προπάτορές της. Δεν κρύβω ότι έκλαψα στις τελευταίες σελίδες που η Έλσα προσκυνάει στο αρχοντικό των Χατζηαβράμογλου. Ο έρωτας με τον Άλεξ μπαίνει σε δεύτερο πλάνο και η ιστορία αρχίζει να τρανώνεται μπροστά στον αναγνώστη!

Σε αυτό το βιβλίο παρατήρησα κάποιες επαναλήψεις και κάποιες σχοινοτενείς περιγραφές συναισθημάτων, κάτι αναμενόμενο σε μια τριλογία, σε κανένα σημείο όμως δεν απογοητεύτηκα ούτε θύμωσα γι’ αυτό. Έκανα μια προσπάθεια να πηδήξω κάποιες σελίδες με περιττές κατ’ εμέ περιγραφές και σκηνές αλλά έχασα τον ειρμό, οπότε επέστρεψα στην κανονική ροή της αφήγησης. Αυτό από μόνο του δείχνει πόσο ικανή συγγραφέας είναι η κυρία Κόντζογλου και πόσο άριστα μπορεί να χειριστεί τον λόγο της, τους χαρακτήρες της και τις γνώσεις της για την Καππαδοκία. Επιτέλους, μια τριλογία που έχει λόγο ύπαρξης και δεν εκμεταλλεύεται ένα ιστορικό γεγονός για να γεμίσει κενές σελίδες. Η ιστορία της είναι γεμάτη σκηνές, εικόνες, συναισθήματα, περιγραφές, ιστορικά στοιχεία και βρίθει λεξιλογίου και δύναμης παραστατικότητας. Σημειωτέον ότι προς τιμήν της δεν αναφέρθηκε σχεδόν καθόλου στη σφαγή της Σμύρνης, περιγράφοντας σφαγές και βιασμούς, κάτι που έχω διαβάσει σε χιλιάδες μυθιστορήματα. Αντίθετα, παρέμεινε πιστή στον κορμό της δικής της ιστορίας, που είναι εξίσου άλικη από τον φόρο αίματος και από μόνη της τραγική.

Ποιο μυστικό κρύβει η Μονή των Παλιών Ασημιών; Ποια είναι η Θεοπίστη που πήρε την απόφαση να σφραγίσει την πόρτα του μοναστηριού και να ζήσει αποκομμένη για πάντα μαζί με την ηγουμένη, αρνούμενη να ενταχθεί στο κύμα της ανταλλαγής των προσφύγων; Γιατί χαμογελάει η Παναγία; Τι σατανικό σχέδιο έχει στο μυαλό του ο Ιορδάνης για να αποκτήσει επιτέλους όσα του χρωστάνε η μοίρα και η τύχη; Θα ευοδωθεί ποτέ ο έρωτας του Κάρτερ και της Σεβαστής; Πόσα εμπόδια θα συναντήσει μέχρι να ολοκληρωθεί και πόσο θα ατσαλώσει αυτό τη δύναμή του; Ποια μαύρη μοίρα περιμένει τους Χατζηαβράμογλου στην Ελλάδα; Πού είναι το τρίτο μέρος της τριλογίας; Πού το έχω χώσει;;;;;;

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«Μπαίνουν στον περιφραγμένο χώρο που τον έχουν διαμορφώσει με παρτέρια, γκαζόν και λουλούδια. Αταίριστα, τόσο αταίριαστα! Εδώ η γη γέννησε τον βράχο. Τον άφησε γυμνό στο έλεος του αέρα. Και εκείνος τον σμίλεξε [sic] με τις πνοές και την υπομονή του. Εδώ φυτρώνουν μόνο τα στοιχεία της φύσης και η δύναμή τους. Οποιαδήποτε αισθητική παρέμβαση είναι περιττή, δεν μπορεί να προσθέσει κάτι, η φύση φρόντισε για όλα. Ο άνθρωπος ήρθε αργότερα» (σελ. 422).

«Ο Έλμερ είχε φτάσει με το πρώτο κύμα της νύχτας, που τώρα πια -Μάρτης, βλέπεις- λες και το έκανε επίτηδες, έγλειφε απαλά την ακρογιαλιά του κόσμου, δεν έπεφτε απότομα όπως το συνήθιζε τους πέντε χειμερινούς μήνες. Αργούσε η άνοιξη ακόμη σ’ εκείνο τον τόπο, η γης ήταν πετρωμένη από το ψύχος, τα γυμνά κλαριά των δέδνρων ούρλιαζαν την ορφάνια τους και ο Ερτζιές, μόνιμα σκεπασμένος από χιόνια όλο τον χειμώνα, ήταν κρυμμένος πίσω από μαύρα σύννεφα» (σελ. 493-494).

«Πατρίδαμ’ αγαπημένη, βουνά και ποτάμια μου, ψυχές των γονιών και των παππούδωνμ’, πώς να σας λατρέψω σε ξένα χώματα; Πού να προσκυνήσω τη σκιά σας, σε ποιον αγέρα να ψιθυρίσω το όνομά σας και να το ξέρει; Ποιο σπίτι θα βρω που θα κουβαλάει το χρώμα της φωνής σας, το φέγγος των ματιών σας, το άγγιγμα των δουλευτάρικων χεριών σας!» (σελ. 535)

Βιβλίο Τα Παλιά Ασήμια
Συγγραφέας Μαίρη Κόντζογλου
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα / Ρομαντικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μεταίχμιο
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η ιστορία εκτυλίσσεται σε δύο εποχές, στο σήμερα και στο τότε. Η εξέλιξη των δύο ιστοριών μου φάνηκε λίγο ανισομερής, μιας και στο σήμερα η Έλσα και ο Άλεξ γνωρίζονται και ερωτεύονται κατά τη διάρκεια μιας εκδρομής της πρώτης στην Καππαδοκία, οπότε παρακολουθούμε το φλερτ τους και έναν ισχυρό συνεκτικό δεσμό που νιώθουν χωρίς να μπορούν να τον εξηγήσουν. Η συγγραφέας, έμπειρη παρατηρήτρια του ανθρώπινου στοιχείου, μου χάρισε γλαφυρότατες σκηνές από εκδρομή Ελλήνων τουριστών, ακριβώς με το λεξιλόγιο, τις συνήθειες, τις προσωπικότητες, τη συμπεριφορά και τα ευτράπελα που έχω συναντήσει κι εγώ σε αντίστοιχα ταξίδια. Διεισδυτικές ματιές, αληθοφάνεια και ο έρωτας να χορεύει γύρω από τους πρωταγωνιστές, από τους οποίους ο καθένας έχει το δικό του παρελθόν, το οποίο μαθαίνουμε τμηματικά. Μια πολύ χαλαρή ιστορία, με πολλές ενδόμυχες σκέψεις να παρεμβάλλονται με αυθάδεια, όμως κάτι μου λέει ότι η κυρία Κόντζογλου στο επόμενο βιβλίο θα τα ανατρέψει όλα!

Θα αναφερθώ εκτενέστερα λοιπόν στην ιστορία της Σεβαστής και του Έλμερ Αλεξάντερ, η οποία είναι πολυπρόσωπη, με ανατροπές, εξελίξεις, πλούσια σε ήθη και έθιμα, πρωταγωνιστές και δευτεραγωνιστές, χωρίς να κουραστώ ή να μπερδευτώ στιγμή από το πολυπρόσωπο του κειμένου. Στην ιστορία των Χατζηαβράμογλου, ξεδιπλώνεται το απαράμιλλο ταλέντο της κυρίας Κόντζογλου να υφαίνει στον αργαλειό του μυαλού της τις ιστορίες που θέλει να πει, τα στοιχεία που θέλει να τονίσει και τα διδάγματα που θέλει να περάσει. Η ιστορία της Σεβαστής Χατζηαβράμογλου, των γονιών της, των αδελφών της ήταν υπέροχη και απολαυστική. Ξεκίνησε από τη γνωριμία του Αβραάμ με τη Μακρίνα, ενός ζευγαριού που αγαπήθηκε με τον χρόνο, πώς ταίριαξαν, πώς τη ζήτησε ο Αβραάμ, ποιος ο αντίκτυπος στο οικογενειακό περιβάλλον και των δύο, ποια τα αισθήματα της υποταγμένης Μακρίνας που έφυγε από τη φαμελιά της και την αγαπημένη Σινασό για να ζήσει στην πλούσια Καισάρεια, ποιο το εμπόριο και πώς ζούσε ο Αβραάμ μεταξύ Κωνσταντινούπολης, Σμύρνης και Καισάρειας, παρών-απών για τα τέσσερα παιδιά που απέκτησαν, τη Σεβαστή, τον Μποδοσάκη, την Ελισάβετ και τον Συμεών. Τα χρόνια από το 1900 που παντρεύτηκαν ως το 1919 που γνώρισε η μεγάλη τους κόρη τον έρωτα της ζωής της βρίθουν από γεγονότα, περιστατικά, προσωπικότητες, εξελίξεις, ανατροπές, παθήματα, έρωτες, συναισθήματα και πολλά άλλα, που μόνο μια δοκιμασμένη και έμπειρη πένα μπορεί να χαρίσει. Μακάρι να μπορούσα να γράψω κι άλλα, όμως έτσι θα προδώσω άθελά μου σημεία-κλειδιά της υπόθεσης.

Το πρώτο βιβλίο λοιπόν της νέας τριλογίας, που είναι αφιερωμένη στην Καππαδοκία, και διαδραματίζεται σε Σινασό, Καισάρεια, Σαμψούντα, Σμύρνη, Μερζιφούν του Πόντου, με προετοίμασε για μια εξίσου ταραχώδη και συγκλονιστική συνέχεια. Πώς θα δεθούν μεταξύ τους η αγνή, πρωτότοκη, κόρη-μάνα Σεβαστή με τον Βοστονέζο Έλμερ, που διέσχισε τέσσερις μήνες με το πλοίο όλο τον κόσμο για να καταλήξει στο ξακουστό κολέγιο Ανατόλια του Πόντου και να διδάξει; Πόσο βαθιά θα παραμείνει η αγάπη του Αβραάμ και της Μακρίνας; Τι σχέση είχε με τον πατέρα του Αβραάμ η μυστηριώδης γυναίκα με τη μαύρη γάτα; Γιατί ο Αβραάμ αναγκάστηκε να πάρει τον γιο της, Ιορδάνη, στη δούλεψή του; Τι συνέπειες θα έχει αυτό για όλους; Πώς θα είναι η ζωή των πρωταγωνιστών όταν οι φήμες για σφαγές που δείχνουν τόσο θολές μόλις αποβιβάζεται ο στρατός στη Σμύρνη το 1919 γίνουν πραγματικότητα; Πόσο θα αλλάξει τη ζωή της Έλσας του σήμερα το ημερολόγιο της γιαγιάς της, της Σεβαστής, που κρατάει στα χέρια της; Θα βρει ο Αλεξάντερ τις απαντήσεις που ψάχνει για τον μυστηριώδη έρωτα που έζησε ο παππούς του, Έλμερ, στη μακρινή Ανατολή;

Στο πρώτο μέρος λοιπόν των Παλιών Ασημιών, η συγγραφέας επιδέξια τοποθετεί τα πιόνια στη σκακιέρα της, αρχίζει να χτίζει με ήρεμους ρυθμούς την ιστορία της, στήνει και στο βάθος ένα παραβάν που απεικονίζει τα κρίσιμα ιστορικά γεγονότα της εποχής, χωρίς όμως να το αφήνει να παρεμβαίνει επικίνδυνα στην πλοκή και παίρνει θέση για να ξεκινήσει την παρτίδα. Πραγματικά ανυπομονώ για τη συνέχεια!

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«Την εποχή εκείνη η Σεβαστή άγγιζε τα είκοσι οκτώ, ή έτσι τουλάχιστον έλεγαν οι προξενήτρες, ηλικία κατά την οποία οι ανύπαντρες κοπέλες στέκονταν με το ένα πόδι πάνω από το βάραθρο της απελπισίας και με το άλλο σκαρφάλωναν στο ράφι για τις ανεπιθύμητες γυναίκες» (σελ. 181).

«Και έμεναν οι γυναίκες πίσω, μάνες και πατεράδες μαζί, κυράδες όμως στα σπιτικά τους, δόξα τω Θεώ, όλα τους τα καλά τα είχαν. Διαφέντευαν με αντρική πυγμή το βιος τους, ανέτρεφαν τα παιδιά αυστηρά, τα μόρφωναν όσο συνηθιζόταν, έκαναν προίκες για τα κορίτσια, και σαν τα χρόνια περνούσαν μπορεί και να ξανάσμιγαν με τον άνδρα τους. Τριάντα και σαράντα χρόνια παντρεμένοι, αν μάζευες όλες τις νύχτες σε ένα τσουβάλι, καλά καλά ούτε δυο χρόνια δεν έβγαιναν που είχαν κοιμηθεί μαζί» (σελ. 349).

«…έβγαλε μια κραυγή ίδια με βρυχηθμό θηρίου, που ακούστηκε ως την άκρη της πολης και πιο πέρα, ως την κορφή του μόνιμα χιονισμένου Ερτζιές, τάραξε τους αγουρωπούς καρπούς στις αμυγδαλιές στο Ανδρονίκι, βυθίστηκε στις υπόγειες στοές της Μαλακοπής, χτύπησε στους ανεμοδαρμένους λόφους της κοιλάδας στο Γκιόρεμε, τρύπωσε στις σκαλισμένες στα βράχια παλιές εκκλησιές, πέρασε από τα σοκάκια της Σινασού και έφτασε ως το μοναστήρι των Παλαιών Ασημιών…» (σελ. 442-443).

«Ύστερα θα σκουπίζονται ικανοποιημένοι με τον εαυτό τους, θα παίρνουν το χάπι της χοληστερίνης, το αντιυπερτασικό και το χάπι για το ζάχαρο και θα κάνουν πως δεν ζηλεύουν, οι μεν γυναίκες υπεράνω κάθε σεξουαλικής επιθυμίας, οι δε άνδρες υποκάτω κάθε σεξουαλικής δυνατότητας» (σελ. 579).

«Η κοινωνία ήταν κλειστή, σφαλιχτή να έλεγε καλύτερα, οι γυναίκες στα σπίτια, μόνο μεταξύ των συγγενών υπήρχαν σχέσεις, η εκκλησία μοναδική έξοδος και διέξοδος για κοινωνικές επαφές, και οι άνδρες φευγάτοι στη Δύση και στην Ανατολή, εξ αυτού οι γυναίκες τους έπρεπε να είναι διπλά προσεχτικές, τριπλά αποκλεισμένες, τετραπλά σεμνές» (σελ. 616).