Βιβλίο Να ξεμπερδεύουμε με τον Αντίνοο! 
Συγγραφέας Δήμητρα Ιωάννου
Κατηγορία Ρομαντικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το νέο μυθιστόρημα της Δήμητρας Ιωάννου είναι μια διαφορετική, ενδιαφέρουσα, συναρπαστική ιστορία με απρόσμενες εξελίξεις και ολοκληρωμένους χαρακτήρες. Είναι ένα πολυπρόσωπο βιβλίο γεμάτο ιστορίες κακοποίησης, ψυχολογικού χειρισμού, εκμετάλλευσης και αρρωστημένου πάθους που εξελίσσονται με πρωτότυπο τρόπο και εντελώς αντισυμβατικά σε σχέση με άλλα μυθιστορήματα (δείτε για παράδειγμα στα πρώτα κεφάλαια πόσο όμορφα μπαίνουν οι κοπέλες η μία στη ζωή της άλλης και πώς προστατεύονται κάτω από τις φτερούγες της Ρωξάνης). Οι ήρωες μας συστήνονται μέσα από μια άρτια σχεδιασμένη πλοκή και αλληλοεπιδρούν με τρόπο που αλλάζει και τους ίδιους ή έστω τους περισσότερους, με αποτέλεσμα να έχουμε μια ιστορία γεμάτη ρεαλισμό και πειστικότητα, ντυμένη με διακριτική παρουσία καλολογικών στοιχείων, όπως όμορφες παρομοιώσεις και ξεχωριστές μεταφορές. Με αφορμή το παρελθόν της βασικής πεντάδας και το παρόν των ανθρώπων που εξακολουθεί να επηρεάζει ο Ιωσηφίδης ξεδιπλώνονται ιστορίες γεμάτες πόνο, σκληρότητα, απανθρωπιά και σε κάθε κεφάλαιο περιμένεις τη λύτρωση ή έστω την εκδίκηση. Κι όσο περισσότερο γνωρίζουμε τις τρεις γυναίκες, όσο περισσότερο στήνονται κάποιες μηχανορραφίες και απάτες, τόσο η Ρωξάνη και ο Κένταυρος μένουν στο περιθώριο, κάνοντας τον αναγνώστη να αναρωτιέται σε τι τους ωφελεί αυτό το σχέδιο που κατέστρωσαν. Η απάντηση έρχεται στο πιο κατάλληλο σημείο και πυροδοτεί τις εξελίξεις που κορυφώνονται με έξυπνες ανατροπές και αναπάντεχα γεγονότα.

Η Μαίρη αποφασίζει ν’ αυτοκτονήσει μετά τον θάνατο του αγοριού της από ναρκωτικά, γνωρίζει όμως τρεις γυναίκες που θα της αλλάξουν τη ζωή. Είναι έξυπνη και μεθοδική, επικριτική αλλά και τρυφερή και σύντομα διαπιστώνει πως η ζωή της θ’ αλλάξει για πάντα. Η αυτιστική Φανή προσπαθεί να συνέλθει από την αυτοκτονία της δίδυμης αδελφής της που υπέφερε από κατάθλιψη. Πάσχει από το Σύνδρομο του Σοφού, δεν κατανοεί το πείραγμα και τα αστεία, η παράδοξη εμφάνιση και η αλλόκοτη συμπεριφορά της προκαλούν γέλια, με αποτέλεσμα ο κόσμος να μην της ρίχνει δεύτερη ματιά. Πίσω από αυτήν την εικόνα όμως λειτουργεί ένας άψογος νους, μια φωτογραφική μνήμη και μια μαθηματική διάνοια που ίσως να μην μπορεί να κατανοήσει τη μεταφορικότητα κάποιων εκφράσεων, ο επαγγελματισμός της όμως είναι άψογος και οι δεξιότητές της στους υπολογιστές άφθαστες. Τέλος, η ασυμβίβαστη και ανυπότακτη Νάντια υποφέρει από την κατάρα της ομορφιάς, εξαιτίας της οποίας έχει ζήσει μια κόλαση και μάλιστα στα χέρια του ίδιου του ανθρώπου που τη μεγάλωσε! Ξέρει από πρώτο χέρι πόσο ισχυρός μαγνήτης είναι το κάλλος και έλκει τα πιο άγρια βίτσια και τα πιο σκοτεινά μυαλά που θέλουν να βεβηλώσουν και να τσαλακώσουν αυτήν την ομορφιά. Κατάφερε να ξεφύγει από την κόλαση που ζούσε ως παιδί στην Αμερική και να έρθει στην Ελλάδα, επιβίωσε και τώρα αποφασίζει να ξεμπερδεύει με τον Αντίνοο.

Αυτές οι τρεις γυναίκες θα γνωρίσουν την καθηλωμένη σε αναπηρικό καροτσάκι Ρωξάνη, η οποία ζει σ’ ένα σπίτι γεμάτο ωδικά πουλιά με την παπαγαλίνα Σουρλουλού, με τον άνθρωπο που αγαπά και με τον αστρολόγο Κένταυρο Πηλιάδη, τον καλύτερο φίλο της, συμπαραστάτη και εξομολόγο της. Γιατί λοιπόν διάλεξε αυτές τις γυναίκες, γιατί ερεύνησε το παρελθόν τους, τι σκοπούς έχει, πώς συνέβη το ατύχημα που την άφησε παράλυτη; Οι τρεις πρωταγωνίστριες του βιβλίου χάρη στη Ρωξάνη μειώνουν σταδιακά την επιφυλακτικότητά τους, γνωρίζονται, ρίχνουν τις άμυνές τους, εξοικειώνονται η μία με την άλλη. Η κάθε μια αναλαμβάνει κι ένα νευραλγικό πόστο στη ζωή και στη δουλειά του Αντίνοου Ιωσηφίδη, οπότε βλέπουμε εκ των έσω τον τρόπο που δουλεύει ένα κανάλι, πώς συμπεριφέρονται και πώς εργάζονται κάμεραμεν, δημοσιογράφοι, διευθυντές ειδήσεων, παρουσιαστές, που όλοι τους είναι είτε καλοί είτε κακοί, διεστραμμένοι ή αθώοι, κάποιοι εκμεταλλεύονται συναδέλφους και κάποιοι τους προστατεύουν. Το τι οικονομικά παιχνίδια παίζονται πίσω από κλειστές πόρτες, τι συμμαχίες και τι προδοσίες λαμβάνουν χώρα καθημερινά για μια καλύτερη θέση, για μια μεγαλύτερη τηλεθέαση κλπ., όλα καταγράφονται με αφορμή το σχέδιο της Ρωξάνης να καταστρέψουν το φαβορί του Unix TV.

Ο Αντίνοος λοιπόν ζει με τη γυναίκα του, Θεοδώρα, και τον γιο της σ’ ένα μεγάλο σπίτι με υπηρετικό προσωπικό αλλά τους απαγορεύει να έρθουν σε επαφή ο ένας με τον άλλον! Γιατί δεν επιτρέπει στη γυναίκα του να βγαίνει έξω ή να έχει κοινωνική ζωή; Πώς είναι να ζεις κλεισμένος σ’ ένα σπίτι παίζοντας όλη μέρα ηλεκτρονικά παιχνίδια, εντελώς απομονωμένος και αποκομμένος; Γιατί η Θεοδώρα παθαίνει συχνά κρίσεις υστερίας και λιποθυμίες; Είναι μια γυναίκα που έχει πέσει θύμα gaslighting από τον άντρα της κι η περίπτωσή της ζωντανεύει παραστατικά, συναρπαστικά, καλοσχεδιασμένα, με προσεκτικά μελετημένα περιστατικά που τονίζουν την κατάστασή της και τις άσχημες χειριστικές συνθήκες που βιώνει! Από την άλλη, η κόρη του Αντίνοου, Πηνελόπη, είναι μοντέλο και πετυχημένη influencer, ξεπουλάει προϊόντα με κάθε ανάρτησή της και απολαμβάνει τη ζωή της στη βίλα της στη Βουλιαγμένη, μόνο που είναι δικτυωμένη σε ιδιωτικές ερωτικές τελετές και δεξιώσεις, αποκλειστικά για VIP μέλη. Τι συμβαίνει σε αυτές τις βραδιές; Υπάρχουν όρια και περιορισμοί; Τι πλειοδοτείται, τι προωθείται, τι καταναλώνεται;

Αυτά είναι μερικά μόνο από τα σημεία-κλειδιά της ιστορίας που επέλεξε να μας χαρίσει η Δήμητρα Ιωάννου στο νέο της μυθιστόρημα. Το σχέδιο εκδίκησης είναι η αφορμή για να ξεδιπλωθούν πολλές άλλες ιστορίες μέσα στην κεντρική ιστορία, απόλυτα συνφυασμένες όμως και απαραίτητες στην κυρίως πλοκή, μιας και μέσω αυτών γνωρίζουμε καλύτερα τους χαρακτήρες, βλέπουμε τις πολλές και ποικίλες μορφές κακοποίησης που μπορεί να βιώσει μια γυναίκα, με ανυπολόγιστες συνέπειες κυρίως για κείνη αλλά και για τους γύρω της κι όλα αυτά σε συνδυασμό με τις ανατροπές που εμποδίζουν ή βοηθούν τις γυναίκες να πραγματοποιήσουν το σχέδιό τους. Κανένας δε θα μείνει ίδιος με αυτόν που γνωρίσαμε στα πρώτα κεφάλαια, όλοι θα επηρεαστούν, όλοι θα αλλάξουν, όλοι θα βιώσουν καταστάσεις διαφορετικές από αυτές που περίμεναν. Οι εξελίξεις καθηλώνουν, οι ανατροπές πάνε την ιστορία σε άλλο σημείο κι από κει εντελώς αλλού ενώ αυξάνεται η αγωνία για το τι συμβαίνει με τον Αντίνοο και για το αν θα τιμωρηθεί και πώς. Ταυτόχρονα μεγαλώνει και η απόλαυση της ανάγνωσης αφού η ιστορία εξελίσσεται αναπάντεχα, οι χαρακτήρες είναι όλοι ενδιαφέροντες και άκρως ρεαλιστικοί, ο ανθρώπινος παράγοντας αστάθμητος και καλά σχεδιασμένος ως αντίβαρο στα γεγονότα ενώ πάνω απ’ όλα κυριαρχεί η σκιά του φόβου: τι θα συμβεί αν οι τρεις γυναίκες μάθουν τι πραγματικά τις συνδέει; Η Ρωξάνη και ο Κένταυρος απολαμβάνουν τις στιγμές με τις τρεις φίλες, έχουν αγαπήσει τις κοπέλες αλλά κάποια στιγμή πρέπει να τους πουν κάτι και τότε…

«Ο θυμός έχει τη δύναμη βόμβας μεγατόνων. Αν τον στρέψεις στον εαυτό σου, θα σε θάψει κάτω από τα ερείπια της δυστυχίας σου αλλά αν τον μετατρέψεις σε πείσμα για να φτάσεις τους στόχους σου, τότε θα σε απογειώσει» (σελ. 162). Αυτό είναι το εφαλτήριο για τη Μαίρη, τη Φανή και τη Νάντια, οι οποίες θα σταθούν στα πόδια τους και θα έρθουν αντιμέτωπες με πλευρές και χαρακτηριστικά του εαυτού τους που δεν ήξεραν. Revenge porn, κακοποίηση, gaslighting, χειραγώγηση, trafficking, οικονομικές απάτες, σκάνδαλα, ναρκωτικά, όλα μπορεί να συμβούν σε μια σφηκοφωλιά που λέγεται τηλεοπτικό κανάλι. Το μυθιστόρημα «Να ξεμπερδεύουμε με τον Αντίνοο» δεν είναι ένα ρηχό, επιφανειακό κείμενο με γυναίκες που εκδικούνται έναν άντρα που τους έκανε κακό αλλά ένας ύμνος στην αγάπη και στον σεβασμό προς το γυναικείο φύλο, γνωρίσματα που τονίζονται μέσα από μια σειρά γρήγορων εξελίξεων και ρεαλιστικών γεγονότων που φέρνουν στο φως σκοτεινές πτυχές ισχυρών χαρακτήρων που χειραγωγούν αδύναμους ανθρώπους, πατώντας στη χαμηλή τους αυτοεκτίμηση. Μέσα από ένα άψογα καταστρωμένο σχέδιο που όμως κατά καιρούς πάει κατά διαβόλου απογειώνοντας την πλοκή, δίνεται έμφαση στην αξιοπρέπεια της ανθρώπινης ύπαρξης μέσα από άσχημα περιστατικά σωματικής και ψυχολογικής βίας που με γέμισαν θλίψη και θυμό, σύντομα όμως η ώρα της λύτρωσης, της απελευθέρωσης, της τιμωρίας αρχίζει να φαίνεται πιο ευδιάκριτα και το τέλος είναι συνεπές απέναντι στους χαρακτήρες και στην πορεία που διέγραψαν. «Να ξεμπερδεύουμε με τον Αντίνοο» λοιπόν, είμαστε όμως έτοιμοι για τις συνέπειες και γι’ αυτό που θα έρθει όταν και αν πετύχει το σχέδιο;

Βιβλία Γκρο πλάνο / Τα τεμάχια / Ήμερες ημέρες / Το κισσόσπιτο
Συγγραφείς Ευαγγελία Μινάρδου-Αδάμου / Χρύσα Μαστοροδήμου / Μουράτης Κοροσιάδης / Γιώργης Ξηρογιάννης
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Συλλογή διηγημάτων
Εκδότης Βακχικόν
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Στο «Γκρο πλάνο» της Ευαγγελίας Μινάρδου-Αδάμου έχουμε τριάντα επτά διηγήματα με κοινό θεματικό άξονα την απώλεια και την απουσία, τις διαψεύσεις, τις προδοσίες, τα αδιέξοδα. Ο τίτλος είναι μεταφορικός, δανεισμένος από την ορολογία του κινηματογράφου, καθώς οι ιστορίες αποτελούν «κοντινά πλάνα», εστιάζουν στο ανθρώπινο πρόσωπο στοχεύοντας να αναδείξουν στοιχεία της προσωπικότητας του εκάστοτε κεντρικού ήρωα. Έχουμε ποικιλία έκτασης, από μικροδιηγήματα δηλαδή ως κλασικές φόρμες, τεχνικής και ύφους και ο τελικός στόχος, εκτός από την αναγνωστική απόλαυση, είναι το ανακουφιστικό μοίρασμα του έσω κόσμου με τον αναγνώστη. Στις «Ήμερες ημέρες» του Μουράτη Κοροσιάδη έχουμε δεκαπέντε διηγήματα που ακροβατούν ανάμεσα στον σουρεαλισμό και την πραγματικότητα, αφιερωμένα το καθένα και σε διαφορετικό θέμα: τη θάλασσα, τη γυναίκα, τον μεταθανάτιο κόσμο κ. ά. Εξίσου καλή γραφή, ζωηρές και παραστατικές σκηνές, σωστοί διάλογοι συγκροτούν ένα σύνολο που με ταξίδεψε στα πιο απρόσμενα σημεία της φαντασίας του συγγραφέα.

Στα «Τεμάχια» της Χρύσας Μαστοροδήμου έχουμε τον πόνο της ξενιτειάς μέσα από τα μάτια της μητέρας, κυρίως, της Κατερίνας, η οποία μεγάλωσε σε χωριό και βίωσε Κατοχή και Εμφύλιο, παντρεύτηκε με συνοικέσιο, μα πάνω απ’ όλα βίωσε στο πετσί της τις δυσκολίες της μετανάστευσης, ούσα και η ίδια, με τον σύζυγό της, εργάτρια σε εργοστάσιο της Γερμανίας. Η γραφή ρέει αβίαστα, η ιστορία ξεδιπλώνεται μέσα από τις αναμνήσεις της γιαγιάς πλέον Κατερίνας και ζωντανεύει τις δύσκολες οικονομικές και κοινωνικές συνθήκες της ελληνικής επαρχίας, που οδήγησε μεγάλο μέρος του πληθυσμού στην εύρεση εργασίας στο εξωτερικό. Συγκίνηση, αγάπη, αγωνία, διάψευση προσδοκιών, ελπίδα για ένα καλύτερο μέλλον τουλάχιστον των παιδιών και άλλα αισθήματα ξεπηδούν μέσα από τις καλογραμμένες σελίδες του μυθιστορήματος.

Στο «Κισσόσπιτο» η συναρπαστική ιστορία εκτυλίσσεται στη μαγευτική Μάνη, όπου καταφεύγει το 1961 ο χωροφύλακας της περιοχής και καταλύει στον «πύργο του κισσού», ένα στοιχειωμένο σπίτι που ο θρύλος το θεωρεί καταραμένο. Πρόκειται για μια ιστορία γεμάτη μεταφυσικά στοιχεία και άφθονο σασπένς, όπου όλα ξεκινάνε με τη σύλληψη ενός περιβόητου αρχικομμουνιστή τη δεκαετία του 1950. Πεζό κείμενο και ποίηση εναλλάσσονται και ποικιλία οπτικών αφηγήσεων δίνουν ζωντάνια στο κείμενο, που με κράτησε ως το τέλος, περιμένοντας να δω τη συνέχεια και το τέλος μιας ιστορίας που αποτελείται από τριάντα πέντε κεφάλαια και χωρίζεται σε τέσσερα μέρη. Καταπατείται κάθε στερεότυπο πεζογραφίας και η πλοκή απογειώνεται από σελίδα σε σελίδα, δείχνοντάς μου πόσο ψηλά μπορεί να φτάσει η φαντασία του συγγραφέα.

Βιβλίο Και τώρα δεν είναι αργά
Συγγραφέας Κώστας Αρκουδέας
Εικονογράφος Νίκος Σταυρακαντωνάκης
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Κουκουνάρι
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Σταύρος είναι λαδέμπορος και έρχεται στην Τραχήλα της Μάνης για δουλειές. Ερωτεύεται και παντρεύεται τη Μαρίκα. Λίγες ώρες αφού έχει υποκύψει στα θέλγητρα της Κλειούς. Και παρατάει τη Μαρίκα την επομένη του γάμου τους,. Από κει και πέρα τον νόμο παίρνουν τα όπλα, όμως η φαντασία του κυρίου Αρκουδέα ακολουθεί μονοπάτια διαφορετικά από ό,τι ίσως θα περίμενε ο αναγνώστης. Έχουμε μια ιστορία γδικιωμού, βεντέτας, η οποία όμως εξελίσσεται αλλιώς και όχι με την κλασική σειρά: ατίμωση-τιμωρία-αίμα. Επιπλέον, η «επιστολική νουβέλα» αυτή, όπως χαρακτηρίζεται από τις ίδιες τις εκδόσεις, είναι ένα γράμμα. Ποιος γράφει αυτό το γράμμα; Ποιος αφηγείται τα γεγονότα σε απειλητικό τόνο και σε ποιον απευθύνεται; Γιατί; Πόσο μπορούν να βλάψουν οι λέξεις μια ανέφελη ζωή; Τι ρόλο παίζει η Αμοργός στην υπόθεση και ποιος κρύβεται εκεί; Γιατί ο συγγραφέας αναλύει τις πάμπολλες ομοιότητες που έχουν ως τόπος και κουλτούρα η Αμοργός με τη Μάνη; Πώς γίνεται ένα κείμενο να ξεδιπλώνει έντονα, ολοκληρωμένα και μεστά μέσα σε μόλις 90 σελίδες μια τόσο ανατρεπτική ιστορία;

Αυτό που με εξέπληξε ευχάριστα είναι η ποιότητα του ίδιου του βιβλίου. Δηλαδή, δεν είναι μόνο ότι έχουμε ένα καλοδουλεμένο, πρωτότυπο κείμενο, με κινηματογραφική γραφή και ανατροπές αλλά επιπλέον το συνοδεύουν οι σκληρές, ασπρόμαυρες, κοφτές ξυλογραφίες του κυρίου Νίκου Σταυρακαντωνάκη. Όχι ατάκτως ερριμμένες αλλά στη δεξιά σελίδα του κειμένου, αποτυπώνοντας με μια εκπληκτική τεχνική το κύριο συμβάν στην κάθε αντικριστή σελίδα: το γλέντι, το χωριό, το νησί, το έγκλημα και πολλά άλλα. Επιπλέον, ο καλλιτέχνης φροντίζει να τονίσει με μεγαλύτερη γραμματοσειρά και με καλλιτεχνική γραφή μία λέξη ή φράση από κάθε σελίδα, που την ένιωθα πιο δυνατή από τις άλλες στο κείμενο. Εκεί που διάβαζα δηλαδή ανέμελος, όσο ανέμελος μπορείς να είσαι όταν ξεδιπλώνεται μπροστά σου η ιστορία ενός γδικιωμού, μια λέξη πετάγεται με θράσος μπροστά μου και μου δήλωνε την παρουσία της. Και οι εικόνες δεν είναι λεπτομερείς παραστατικοί πίνακες αλλά φωτογραφίζουν μια κίνηση, μια λεπτομέρεια, δίνοντας έτσι ακόμη περισσότερη κίνηση και ζωντάνια σε ένα κείμενο που πάλλεται ήδη από μόνο του.

Το νέο μυθιστόρημα του κυρίου Αρκουδέα είναι μια διαφορετική πρόκληση του συγγραφέα για τον αναγνώστη και του εκδοτικού οίκου για την εμφάνιση και το τύπωμα. Αξίζει να το διαβάσετε και μετά να το ξεφυλλίσετε με την ησυχία σας. Κάθε φορά όλο και κάτι καινούργιο θα έχει να σας πει. Αν καταφέρετε να βρείτε και τη μία από τις τριάντα ειδικές συλλεκτικές εκδόσεις, με πέντε αυθεντικές ξυλογραφίες και υπέροχη συσκευασία δώρου μη διστάσετε να την αποκτήσετε (κι) αυτήν. Επίσης, μια άτυπη συνέχεια της ιστορίας είναι «Ο πειρατής» που κυκλοφόρησε το 2003 από τον Κέδρο.

Βιβλίο Κρυφές ανάσες
Συγγραφέας Κατερίνα Σωπύλη
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Όστρια
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η συγγραφέας έχει εξαιρετική δύναμη και πλούσιο λεξιλόγιο. Ξέρει να διαχειρίζεται σωστά την ιστορία της και μου χάρισε ένα μυθιστόρημα πλούσιο σε εικόνες και περιστατικά, το οποίο δε δίστασε να ξεδιπλώσει από το πρώτο τέταρτο του 20ού αιώνα μέχρι σήμερα. Τα πρόσωπά της είναι άνθρωποι που δεν αντέχουν το βάρος των μυστικών, χαρακτήρες που ακουμπούν στην τρέλα και προχωρούν σε απονεννοημένες πράξεις, άντρες και γυναίκες που συναντούν κλειστές πόρτες και λαθρακούνε κρυφές ανάσες.

Απόλαυσα λέξη προς λέξη το δυνατό κείμενο, αγκάλιασα με τρυφερότητα τους αδύναμους, απομακρύνθηκα ξεφυσώντας από τους κακούς και λυτρώθηκα από το δίκαιο τέλος. Η κλιμάκωση της πλοκής ήταν διαρκής και τα γεγονότα που συνέβαιναν γίνονταν σε λογική στιγμή. Η ιστορία δεν είχε ακρότητες, αντίθετα ήταν γνήσιο δείγμα της ανθρώπινης ψυχολογίας και υπόστασης και μου έδειξε πως δεν υπάρχουν μόνο δυνατοί άνθρωποι αλλά και κλαράκια στον άνεμο της ζωής που αγκιστρώνονται στην τρέλα και δεν ξεκολλάνε με τίποτα. Πιστεύω ειλικρινά στην πένα της κυρίας Σωπύλη, γιατί ξέρει να ενορχηστρώνει με τις κατάλληλες λέξεις την ιστορία της και να τη φωτίζει σωστά και καίρια, αφήνοντας τον αναγνώστη με τέτοια αγωνία για τη συνέχεια. που ακόμα και τα όποια τυπογραφικά και ορθογραφικά λάθη δεν αποσπούν την προσοχή του αναγνώστη.

Κάποιες λεκτικές επαναλήψεις, κάποιοι άτονοι διάλογοι κι ορισμένα σημεία όπου η ιστορία μού φάνηκε χωρίς δύναμη κι ενέργεια, αποτελούν  λεπτομέρειες, αλλά αφενός μεν δε θα υπήρχαν αν η φροντίδα του κειμένου είχε πραγματοποιηθεί από έναν έμπειρο επιμελητή, αφετέρου  δε δεν μειώνουν καθόλου την αξία του βιβλίου και της συγγραφέως. Το αντίθετο μάλιστα, μας δείχνουν τις ικανότητες της κυρίας Σωπύλη και το πόσο ώριμη είναι η γραφή της.

Η πολυεπίπεδη ιστορία δε χάθηκε ούτε αποπροσανατολίστηκε στιγμή, άρα η συγγραφέας έχει τον έλεγχο. Οι χαρακτήρες είναι ολοκληρωμένοι άρα γνωρίζει πού να βάζει την αρχή και το τέλος. Η πλοκή εκτυλίσσεται με διαδοχικές γενιές πρωταγωνιστών στην πορεία του χρόνου αλλά δε χάνεται η μπάλα, επομένως η συγγραφέας ξέρει με ποιους έχει να κάνει και βάζει τα δυνατά της να μας πει την ιστορία τους. Μια φροντισμένη επιμέλεια όμως θα περιόριζε κάποιες λεκτικές επαναλήψεις, κάποιους άτονους διαλόγους, θα μορφοποιούσε αλλιώς κάποιες καίριες σκηνές κλπ.

Το βιβλίο συνοδεύεται από cd με δύο τραγούδια που ντύνουν με πρωτότυπο τρόπο την τραγική ιστορία της Πότας. Η δυνατή, βροντώδης, δωρική ενορχήστρωση του μουσικοσυνθέτη Νάσου Κονίτσα αποτελεί απαραίτητο συμπλήρωμα για την ανάγνωση του βιβλίου. Έχοντας φτάσει στο λυτρωτικό τέλος και κρατώντας το χέρι της Πότας που αποζητά την αγάπη με λάθος τρόπο, συγκινήθηκα ακούγοντας συνολικά μέσα από τα τραγούδια τις εικόνες που μου δημιουργήθηκαν και τις λέξεις που με συντρόφεψαν. Μια υπέροχη συγγραφέας μόλις ξεκινά την πορεία της. Ανακαλύψτε την!

Βιβλίο Πέτρα και μέλι
Συγγραφέας Χριστίνα Ζέμπη
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ωκεανίδα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η ιστορία ξεκινάει σε χωριό της Μάνης, με τον Αλέξη Χαριτάκο, έναν έφηβο νεαρό, αγνώστου πατρός, γόνο της οικογένειας των Χαριτάκων που είχαν αιώνια βεντέτα με τους Αναστασάκους αλλά οι προπάπποι τους έχουν φιλιώσει πια. Κυνηγά την πιτσιρίκα του Μητσικόγιαννη, σημαντικού παράγοντα του τόπου, τρελά ερωτευμένος μαζί της, και καταλήγουν σε έναν έρημο πολεμόπυργο. Την πρώτη τους ερωτική συνεύρεση διακόπτει ένας άγνωστος άντρας και τα πράγματα μπλέκουν χειρότερα όταν ο Αλέξης ανακαλύπτει ότι ο άντρας είναι κολλητός του Μητσικόγιαννη. Πράγματι, ο Οδυσσέας Αναστασάκος επέστρεψε στην πατρίδα του για να κλείσει παλιούς λογαριασμούς. Αυτό δεν είναι τίποτα μπροστά σε ό,τι ξετυλίγεται μέσα στο βιβλίο!

Ο Οδυσσέας Αναστασάκος αναγκάστηκε να φυγαδευτεί στην Αμερική πολλά χρόνια πριν κι όταν επιστρέφει στην Ελλάδα για δουλειές γνωρίζει τυχαία την Αφροδίτη, μια γυναίκα που του κλέβει μια για πάντα μυαλό και καρδιά. Μια από τις ωραιότερες ιστορίες αγάπης που έχω διαβάσει, με τα πάνω της και τα κάτω της. Αληθοφανέστατος χειρισμός καταστάσεων, άψογη ψυχολογία χαρακτήρων, ολοκληρωμένες προσωπικότητες, λάθη και αναποδιές. Ο Οδυσσέας βρίσκεται αντιμέτωπος με μια μεγάλη έκπληξη που θα γεμίσει επιτέλους τη ζωή του και θα αναγκαστεί να πάρει την κατάσταση στα χέρια του, αν θέλει να κερδίσει την ευτυχία και να ησυχάσει από τις τύψεις.

Αριστούργημα από όλες τις απόψεις και μακάρι να μπορούσα να αφηγηθώ την ιστορία σε συνδυασμό με τα αισθήματα και τις εντυπώσεις που μου άφησε, όμως ακριβώς αυτές οι περιπλοκές γλυκαίνουν την ιστορία, σαν τις κουταλίδες του πρωταγωνιστή, και μου το απαγορεύουν. Η αφήγηση δίνεται μέσα από τα μάτια κυρίως του Οδυσσέα αλλά κατά καιρούς μιλάει και ο Αλέξης και η συγγραφέας δίνει με καταπληκτικό τρόπο τη νοοτροπία και τις σκέψεις, τα συναισθήματα και τη γλώσσα του κάθε χαρακτήρα, χαρίζοντάς τον στον αναγνώστη πλήρη και ολοκληρωμένο. Ακόμη θυμάμαι με συγκίνηση τις καταπληκτικές στιγμές πατέρα και γιου που περιγράφονται στα τελευταία κεφάλαια και με πόσο ευαίσθητο τρόπο σκιαγραφεί η συγγραφέας τη σμίλευση μιας από τις πιο δύσκολες σχέσεις στο ανθρώπινο γένος. Μικρά πράγματα, όμορφες στιγμές, τρυφερή καθημερινότητα δίνουν τόσο έντονες εικόνες που δε θα σας αφήσουν ανικανοποίητους.

Οι περιπέτειες που ζει ο Οδυσσέας στην Αμερική ώσπου να γίνει μέγας και τρανός, η ιστορία της μυστηριώδους Αφροδίτης και της οικογένειάς της, η υπέροχη Ποτίτσα, μια γυναίκα Μανιάτισσα, με τρία παιδιά που κανένα δεν είναι του άντρα της, η Γιαπωνέζα Λου, που παντρεύτηκε τον Οδυσσέα αλλά όχι τη ζωή του και κατάλαβε ότι ποτέ δε θα ξεπεράσει την Αφροδίτη ο άντρας που αγάπησε και συνεργάζεται μαζί του στην εταιρεία, η Μανιάτισσα μάνα, κέρβερος και προστάτης του σπιτικού της, τα μανιάτικα ήθη και έθιμα, όλα αυτά είναι οι ψηφίδες ενός υπέροχου, λεπτοδουλεμένου, αξεπέραστου βιβλίου που θα το θυμάστε για χρόνια.

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«Ήταν η αγαπημένη τους ώρα, να κάθονται εκεί και να μοιράζονται τη σιωπή ενώ νύχτωνε, ν’ αλλάζουν πού και πού κανένα λόγο, πράγματα της σκληρής καθημερινότητας και της δουλειάς, η αιωνίως χαμηλή τιμή του λαδιού, πότε περιμέναμε τα γεννητούρια των γιδιών, τι χρωστάγαμε στην Αγροτική και στον Κοσμά τον καφετζή, που εκτός από καφέδες πουλούσε και τα χρειαζούμενα για κάθε νοικοκυριό, είχε ένα είδος μπακάλικου δηλαδή. Αγαπιόντουσαν βαθιά, ένιωθα την αγάπη τους φωτεινή αύρα να με τυλίγει, κι όμως δεν τους είχα δει ποτέ ν’ αγγίζονται, να φιλιούνται, όλα αυτά ήταν απαγορευμένα μπροστά μου…Εκείνος της χάριζε τρυφερά βλέμματα και σιωπές κι εκείνο το ένα και μοναδικό: «Αχ, βρε Φωτεινή, είσαι μάγισσα» (αελ. 71).

«Δεν ξέρουν να φάνε οι άνθρωποι εκεί στην ξένη χώρα, δεν βουτούν το λάδι στο ψωμί, δεν ξέρουν να χαϊδέψουν με το βλέμμα, να μιλήσουνε με τη σιωπή, να μοιραστούν την μπουκιά, το γέλιο, το κλάμα.» (σελ. 75).

«Το χρήμα μιλούσε παντού. Κι όμως, ήταν ένα γυμνό σπίτι. Θυμήθηκα το πυργόσπιτό μας στην πατρίδα. Τη μάνα μου και τον πατέρα μου αργά το απόγευμα καθισμένους στο λιθάρι, εξουθενωμένους από τον κάματο της μέρας, ανάλλαγοι ακόμα, με τα ρούχα της δουλειάς, να ρουφούν το καφεδάκι τους και να μοιράζονται βλέμματα και σιωπές. Πού και πού κανένα λόγο. Τη μεγάλη, ροζιασμένη παλάμη του πατέρα στον ώμο μου να λέει: Είμαι εδώ. Δεν είπε ποτέ: «Θα σε προστατέψω με τη ζωή μου», με λόγια, η παλάμη του στον ώμο μου όμως αυτό έλεγε. Κι όταν χρειάστηκε, το είπε με πράξεις. Ο πατέρας μου! Που δεν είχε τελειώσει το δημοτικό!» (σελ. 165).

«Δεν είναι οι άνθρωποι που φτιάχνουν τον τόπο τους, είναι η γη που τους πλάθει τέτοιος για να της αξίζουν, κι ας μου συγχωρεθεί ο όποιος σοβινισμός. Η ίδια η γη είναι σύμμαχος, αυτή και η απίστευτη θέληση των ανθρώπων» (σελ. 176).

«Έχετε ποτέ σκεφτεί πως ακόμα και η πιο ευτυχισμένη στιγμή της ζωής μας δεν είναι παρά η αρχή της αντίστροφης μέτρησης μιας άλλης δυστυχισμένης; Μόνο που δεν το ξέρουμε, είμαστε τραγικά αθώοι στα παιχνίδια της μοίρας» (σελ. 248).

«Πολύ θα ήθελα να του πω ότι αν η κόρη του σηκωνότανε χαράματα κάθε πρωί κι είχε να φροντίσει κάνα δυο κουτσούβελα και να πάει και στη δουλειά με τη γλώσσα έξω, δεν θα ‘βαζε ποτέ σε κίνδυνο τη ζωή της κάνοντας μαλακίες. Γιατί θα ήξερε πως η ζωή είναι ακριβή. Αλλά το μόνο που είχε κόστος για την κόρη του κι αξία ήταν η τσάντα της, η Luis Vuitton. Κι αυτή ήταν η πραγματική ευθύνη που τον βάραινε, η αδυναμία του να της διδάξει την αξία της ζωής» (σελ. 296).

«-Θα σε παντρευτεί, αν το χειριστείς σωστά. -Εγώ, κύριε Αναστασάκο…διδάσκω αρχαία ελληνικά. Αυτή είναι η δουλειά μου. Αυτό που μου λέτε είναι άλλο επάγγελμα» (σελ. 322).

«Τη φωτιά πρέπει κανείς να τη σβήνει στην αρχή, τότε που χρειάζεται μονάχα μια χούφτα νεράκι. Αλίμονο κι αν την αφήσεις να γίνει πυρκαγιά. Εκείνο που δεν ήξερα είναι ότι υπάρχουν φωτιές που έχουν γίνει πυρκαγιές πριν καλά καλά δεις τη φλόγα τους. Σιγοκαίνε βουβά μέσα σου, σου ?χουνε κάψει τα σωθικά και δεν έχεις πάρει χαμπάρι. Κι όταν δεις τις πρώτες κόκκινες φλόγες, είναι ήδη πολύ αργά. Δεν έχεις άλλη επιλογή απ? το να κάτσεις εκεί και να ψήνεσαι» (σελ. 402).

«Γιατί ο έρωτας είναι ωραίος άμα παίρνεις. Είναι όμως υπέροχος άμα μοιράζεσαι…Γιατί μαζί της γνώρισα το θαύμα της αγάπης, όταν δεν είναι μόνο το κορμί, είναι η ψυχή, είναι το είναι σου ολόκληρο που φλέγεται» (σελ. 442).

«Δεν είναι κανείς πατέρας επειδή κοιμάται με μια γυναίκα και προκύπτει παιδί. Δε λέγεται αυτό πατρότητα. Λέγεται φιλική συμμετοχή. Η πατρότητα κερδίζεται μέρα με τη μέρα. Με το χάδι, το παιχνίδι, τις επιπλήξεις, τις συγκρούσεις, τα γέλια, τα παραμύθια. Όπως την είχε κερδίσει ο δικός μου ο πατέρας» (σελ. 569).

«Του χάιδεψε το μάγουλο συγκινημένη και τον καλωσόρισε στη γλώσσα της, γιατί τα αληθινά συναισθήματα μόνο στη γλώσσα που μας νανούρισε η μάνα μας μπορούν να εκφραστούν» (σελ. 651).

«Γιατί η αγάπη της μάνας μου είναι πιο δεδομένη και από τον αέρα που αναπνέω και από την ανατολή του ήλιου κάθε πρωί. Του πατέρα μου όμως η αγάπη είναι κατάκτηση» (σελ. 659).

Βιβλίο Θέλω να σε τρομάξω
Συγγραφέας Μαρία Μηλιαρά
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Κέδρος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Είναι η πρώτη συγγραφική απόπειρα της κυρίας Μηλιαρά και ειλικρινά δεν ξέρω πώς να αντιμετωπίσω το κείμενό της. Ήμουν έτοιμος να εκφραστώ αρνητικά αλλά ο επίλογος μου έδωσε μια ιδέα: μήπως αυτό το κείμενο είναι μια μορφή ημερολογίου που έφτασε στα χέρια της και το τροποποίησε μυθιστορηματικά; Αν ναι, το επικροτώ. Δυστυχώς, κατά την ταπεινή μου άποψη, σαν κείμενο, αν δεν το αντιμετωπίσω σαν ημερολόγιο-ντοκουμέντο, θα σημειώσω πολλές ενστάσεις μου. Μονοδιάστατη αφήγηση, παράθεση γεγονότων χωρίς αγωνία ή κορυφώσεις, κανένας από τους χαρακτήρες δε με κέρδισε, εκτεταμένοι διάλογοι που με κούρασαν (καθόλου προφορικοί, αληθινοί, ζωηροί), πλοκή που μπόρεσα να την παρακολουθήσω έστω και ξεφυλλίζοντας το βιβλίο.

Αν όμως το αντιμετωπίσω ως ημερολόγιο μιας γυναίκας που κλήθηκε να ζήσει την πιο απίστευτη περιπέτεια της ζωής της, θα της βγάλω και το καπέλο. Θέλει τρομερή θέληση να περάσεις αυτές τις περιπέτειες, να είσαι κυνηγημένη από φασιστικό καθεστώς και να έχεις παγιδευτεί στην Ελλάδα, χιλιόμετρα μακριά από έναν σύζυγο που εγκατέλειψες εν μια νυκτί χωρίς εξήγηση, από δυο γονείς που δεν μπορούν να δεχτούν αυτήν την ανατροπή, από τον γιο σου και τη γυναίκα του που δεν ξέρεις πού βρίσκονται, αν είναι ζωντανοί ή όχι και να απαγορεύεται να έρθεις σε επαφή μαζί τους για να μην προδοθούν. Σα να μη φτάναν όλα αυτά, η καθημερινότητα είναι μες στο ψέμα και την αβεβαιότητα, περιτριγυρίζεσαι από ανθρώπους που δεν ξέρεις αν θέλουν το καλό σου ή αν είναι όργανα του εχθρού, ανθρώπους που συμπαθείς και μετανιώνεις που ψεύδεσαι αλλά δεν εμπιστεύεσαι. Και παράλληλα να προσπαθείς να ηρεμήσεις και να καθησυχάσεις το εγγόνι σου, να του μιλάς για τους γονείς του για να μην τους ξεχάσει κλπ. Μεγάλη ψυχική δοκιμασία κι όμως η γυναίκα τα έβγαλε πέρα παλικαρίσια.

Όπως και να έχει το “Θέλω να σε τρομάξω” είναι άλλη μια μαρτυρία των δύσκολων καταστάσεων που έζησε (και) η χώρα μας τη δεκαετία του 1940. Όχι κάτι ιδιαίτερο ή ξεχωριστό αλλά σαν περίπτωση αξίζει να ρίξετε μια ματιά.

Βιβλίο Τα θεριά της Μεσογείου
Συγγραφέας Νεκταρία Ζαγοριανάκου
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ωκεανίδα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Εμμανουήλ Θαλασσινός μεγαλώνει σε μια δύσκολη, πολεμοχαρή εποχή, στην οποία γυρνάει την πλάτη του και αφοσιώνεται στη ζωγραφική. Ο πατέρας του τον στέλνει στη Βενετία να σπουδάσει και να διαπρέψει, ώστε έτσι να γλυτώσει οριστικά από τυχόν επιστρατεύσεις το άμαθο σε κακουχίες παιδί. Ο Εμμανουήλ μεγαλώνει δίπλα στον Θεοδόσιο Μελετίου, αδελφικό φίλο του πατέρα του και πάμπλουτο καραβοκύρη και έμπορο. Το 1645 αποκτά την Αφροδίτη από τη γυναίκα του, Φραντζέσκα. Η Γκρατσιέλα, κυνηγημένη από τη φτώχεια, καταφεύγει στη Μάλτα και γίνεται πόρνη. Παρασυρμένη από τα γλυκά λόγια ενός καπετάνιου μένει έγκυος στο παιδί του κι αναγκάζονται να τη διώξουν από το «σπίτι» όπου δουλεύει. Το 1645 φέρνει στον κόσμο τον Αυγουστίνο έχοντας καταφύγει σε μοναστήρι των ιπποτών του Αγίου Ιωάννη, αφήνοντας την τελευταία της πνοή. Ο καπετάν Παναγιώταρος Γιατράνος, ξακουστός και ατρόμητος, το 1645 αποκτά τον Γρηγόρη του, ένα παληκάρι που μεγαλώνει στη σκληρή, άνυδρη και αυστηρή γη της Μάνης με τον αδερφό του, Γιώργη. Η πολιορκία του Χάνδακα ξυπνά πατριωτικά αισθήματα μέσα του και αποφασίζει να πάει να πολεμήσει μαζί με τον αδερφό του για την ελευθερία των συμπατριωτών του, κάτι που θα φέρει οριστική ρήξη με την οικογένειά του. Έτσι ξεκινάει μια υπέροχη, πολυεπίπεδη ιστορία που με παρέσυρε σε άλλους κόσμους, μακρινούς και φανταστικούς.

Είναι εξαιρετική η μαεστρία της συγγραφέως ως προς τον χειρισμό της πλοκής. Έχουμε τρεις βασικούς πρωταγωνιστές, σε τρεις διαφορετικούς τόπους κι όμως αληθοφανέστατα έρχονται σιγά σιγά σε επαφή, στήνοντας γύρω τους ένα υπέροχο ιστορικό υπόβαθρο και μια σφιχτά δεμένη ιστορία. Τα πρόσωπα που πλαισιώνουν τον Αυγουστίνο, τον Γρηγόρη και την Αφροδίτη είναι επιλεγμένα ένα προς ένα, με το παρελθόν του, τα πιστεύω του και τις αντιλήψεις του. Χώρια από αυτούς, μαθαίνουμε για την άνετη ζωή στη Βενετία (υπέροχες, λυρικές περιγραφές των νησιών, της ελληνικής κοινότητας, των δεξιώσεων), για τη θρησκευτική ζωή στη Μάλτα, για την εμπορική κίνηση και την καθημερινότητα στην Κωνσταντινούπολη, για την αγριάδα και την ωμότητα στη Μάνη που στιγματίζεται από τη βεντέτα, τον γδικιωμό.

Υπέροχες περιγραφές, δεμένη πλοκή, ολοζώντανοι διάλογοι (κάποιοι όμως αρκετά μακροσκελείς και σχεδόν περιττοί), βαθιά και εμπεριστατωμένη μελέτη της εποχής και των τόπων. Τα θεριά της Μεσογείου πραγματικά με συγκλόνισαν! Βλέποντας ότι το έγραψε γυναίκα, θα περίμενα ένα αξιοπρεπές άρλεκιν, με έρωτες, πορσελάνες και χλιδή, άντε και μια γρήγορη ματιά στην εποχή ώστε να εγκλιματιστούμε καλύτερα. Κι όμως, η συγγραφέας γύρισε την πλάτη στην εύκολη λύση και ασχολήθηκε σοβαρά, με αξιοπρέπεια και σεβασμό στον αναγνώστη, με τη μελέτη και το στήσιμο ενός απαιτητικού μυθιστορήματος. Η ψυχολογία των αντρικών χαρακτήρων δεν πίστευα ότι θα αποδιδόταν τόσο παραστατικά από γυναίκα συγγραφέα, οπότε μόνο τα καλύτερα έχω να πω και σίγουρα ανυπομονώ να διαβάσω και επόμενα έργα της! Το μόνο που δε μου άρεσε ήταν που έπρεπε κάθε τρεις και λίγο να προλέγει τι θα γινόταν στη συνέχεια («δε θα τον ξανάβλεπε ποτέ», «η μοίρα θα τους χώριζε» κλπ.).

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«Τι τους κατηγορούσαν, τι τους έλεγαν ρεμάλια; Όταν βρίσκονταν πάνω στο ρεσάλτο δηλαδή, δεν τζόγαραν αν θα έμεναν ή αν θα πέθαιναν; Αν θα έμεναν ελεύθεροι ή αν θα σκλαβώνονταν; Αν θα κέρδιζαν τα πάντα ή αν όλα θα χάνονταν; Τα θεριά της θάλασσας ζούσαν για τη στιγμή και ό,τι αυτή θα έφερνε. Δεν μπορούσαν να μπουν σε καλούπια. Θα ζούσαν και θα πέθαιναν κάτω απ’ τους δικούς τους άγραφους νόμους. Έτσι είχαν μάθει, έτσι είχαν ανδρωθεί, να δοκίμαζες να τους αλλάξεις; Μάταιο» (σελ. 88-89).

«Πώς να μιλήσω για τη Μάνη, τον τόπο μου, ώστε να με νιώσετε έστω και λίγο; Πρέπει να τον ζήσεις. Να μυρίσεις το θυμάρι, το φασκόμηλο, να ακουμπήσεις την πέτρα και ν’ ακούσεις την ανάσα της. Κι αν καταφέρεις να την ακούσεις, τότε έχεις ακούσει και τη δική μας την ανάσα. Η Μάνη είναι τραχιά, είναι φτωχή από φκιασίδια, λιτή κι απέριττη. Εκεί φωλιάζει η ομορφιά της, στην απλότητά της. Στέκεται εμπρός σου γυμνή κι αυτό σε τρομάζει γιατί δεν σου κρύβει τίποτα…όλα είναι στο φως!» (σελ. 93).

Και το εξαίρετο χωρίο:

«-Δεν χτυπά τίποτα εδώ μέσα, σκύλε; Καπετάνιε, μ’ ακούς; Το φταίξιμο είναι όλο δικό σου! Εσύ τους δίνεις το παράδειγμα, εσύ χάνεσαι, σκυλοπνίγεσαι στις θάλασσες και κάνεις μήνες, χρόνια να φανείς, δίχως να σε νοιάζει τι αφήνεις πίσω σου. Τόσα χρόνια που μ’ άφηνες μοναχή, με τη μάνα σου να με διαφεντεύει, να με δαγκώνει σαν την οχιά με τα λόγια της σαν έκανα κάτι που δεν της άρεσε, εσύ έκανες το κέφι σου! Εγώ έμενα πίσω μ’ ένα σωρό κουτσούβελα, ζούσα τη φτώχεια, την πείνα, τη μοναξιά μιας γυναίκας δίχως την ανάσα του άντρα της στο πρόσωπο τα βράδια. Προστάτευα τ’ όνομά σου, την τιμή σου, με μόνο βοηθό μου την προσευχή στον Θεό για να τα βγάλω πέρα. Τώρα που τους έκανα άντρες, έρχεσαι και μου λες ότι οι γιοι μου, γιατί είναι μόνο δικοί μου γιοι, φεύγουνε και ότι δίπλα μου θα μείνεις εσύ, μα εσένα δεν σε ξέρω…Εσένα δεν σε θέλω! Ξένος είσαι!» (σελ. 136).

Βιβλίο Η σύγκρια
Συγγραφέας Γιολάντα Τσορώνη-Γεωργιάδη
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Σαββάλας
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο ανυποψίαστος για την ανατρεπτική συνέχεια αναγνώστης διαβάζει στην αρχή του μυθιστορήματος: «Αντρειωμένος, δυνατός, ξαπλώνει εδώ ο Ταΰγετος με την πλάτη του στον ήλιο. Κοιτάζει το ακρωτήρι του Ακρίτα ακουμπώντας το δασύτριχο κεφάλι του στην πάμπλουτη μεσσηνιακή γη με τις χοντρές πολύκαρπες ελιές και ξεκουράζει το κορμί από την Αρεόπολη και κάτω. Σκληρή η σάρκα του στους τόπους τούτους, πέτρινα τα φυλλοκάρδια του, διψασμένα κι αδύνατα τα λιόδεντρα που ριζώνουν στα αγκωνάρια του γυμνού του στήθους. Καθώς λιάζεται στο πλευρό, κοιτάει τον ουρανό, κόβει φραγκόσυκα, τα καθαρίζει και δροσίζει το λαρύγγι του. Ύστερα, ευχαριστημένος, βουτάει τα ποδάρια του στη θάλασσα μα σαν τα αναδεύει να παίξει με τα κύματα, το Ταίναρο φουρτουνιάζει» (σελ. 14).

Σκληρή γη η Μάνη, ανελέητη, άκαρπη, τι να σπείρεις, τι να φυτρώσει, πώς να επιβιώσεις στη δύσκολη και απαιτητική ζωή; «Σαν τέλειωσε, λένε, ο Θεός το έργο του, κοσκίνισε τη γης μ’ ένα τεράστιο κόσκινο. Το χώμα το ‘ριξε στη Μεσσηνία και σε μερικά κομμάτια της λακωνικής γης ενώ όλες τις πέτρες που απόμειναν τις έριξε στη Μάνη» (σελ. 14-15). Πέτρες στη γη, πέτρες στην ψυχή. Φόβος για την ευγονία της πέτρας, φόβος για τις πέτρες του αναθέματος έτσι και υποπέσεις σε λάθος. Ένα κοφτερό, αμετανόητο περιβάλλον μέσα στο οποίο μεγαλώνει η Χρύσα, κόρη ταπεινού αχαμνόμερου, η μετέπειτα σύζυγος. Κι έχει δύσκολο ρόλο, να γεννήσει «ντουφέκια», αρσενικά δηλαδή, όχι «φηλυκά» (άντε ένα το πολύ!). Και δεν της φτάνει μόνο αυτό αλλά έχει και τις δουλειές του νοικοκυριού της, εσωτερικές και εξωτερικές:

«Πού να βρουν καιρό για ξένες έννοιες, να τώρα ο θέρος, μετά το μάζεμα του αλατιού, πιο πίσω το κυνήγι στο Πόρτο Κάγιο, το όργωμα, η σπορά, το λιομάζωμα, η βοσκή, χώρια οι δουλειές του σπιτιού που δεν τελείωναν ποτέ: να μαγειρέψουν, να καθαρίσουν, να πλύνουν, να κοσκινίσουν, να ζυμώσουν, να φουρνίσουν, να κάνουν τα σύγκλινα και τα λουκάνικα, να βράσουν, να τσουβαλιάσουν και να θαλασσώσουν τα λούπινα για να ξεπικρίσουν, να ξιάσουν ή να γνέσουν τα μαλλιά από τα ζώα, να τα βάψουν, να υφάνουνε σκουτιά και χίλιες άλλες ασχολίες» (σελ. 126).

Η συγγραφέας διαλέγει πολύ προσεκτικά τα λόγια της και τα τοποθετεί σε μια ιδιόμορφη σύνταξη που δίνουν ποιητικότητα στο κείμενο, χωρίς όμως να ελαττώνεται η αυστηρότητα και η ωμότητα. Αποδίδει πολύ καλά την εποχή, την ντοπιολαλιά, τον τρόπο σκέψης και τη νοοτροπία των Μανιατών (τα ιστορικά στοιχεία για τη δημιουργία της Μάνης που δίνονται στις σελίδες 162-163 ήταν αρκετά κατατοπιστικά), φωτογραφίζει περιστατικά αληθινά, όπως τους καβγάδες μεταξύ Μανιατών και Κρητών στο λιμάνι του Πειραιά τη δεκαετία του 1910 ή την πυρκαγιά στον κινηματογράφο «Καλιφόρνια» το 1950 με 8 θύματα.

Στενοχωρέθηκα και δυσαρεστήθηκα από τα βάσανα που τραβούσε μια γυναίκα, σύζυγος, νοικοκυρά και μάνα, εκείνη την εποχή σε αυτήν την περιοχή (και γενικά στην επαρχία). Αγανάκτησα με την εμμονή στο πατρώο έθιμο που ισοπεδώνει προσωπικότητες, επιθυμίες, πρωτοβουλίες και ελευθερία λόγου και κινήσεων. Ειδικά στο κομμάτι που η σύγκρια φαινόταν ως η μόνη λύση και η συγγραφέας κατέγραψε τους διαλόγους μεταξύ της Χρύσας και του συζύγου της ένιωσα να είμαι μαζί τους στον ίδιο χώρο και θαύμασα το μεγαλείο ψυχής και των δύο ανθρώπων, που η μία παραχωρεί τον σύζυγό της, το στεφάνι και κολώνα της ζωής της όλης, και ο άλλος ουσιαστικά πάει με άλλη γυναίκα, έστω και μόνο προς τεκνοποίηση αλλά πάει με μια ξένη ενώ ο γάμος του είναι σε ισχύ και η νόμιμη σύζυγος είναι στο διπλανό δωμάτιο!

Αυτό το υπέροχο πλαίσιο, αυτές οι σκηνές, η αυστηρότητα και το δέσιμο της πλοκής κατ’ εμέ ελαττώθηκαν όταν η ζωή της σύγκριας Αμπελιάς πήρε τελείως άλλη τροπή στο άτυπο δεύτερο μέρος του μυθιστορήματος. Ναι, ήταν μεγάλη έκπληξη όσα συνέβησαν, όμως, αν και εξίσου καλογραμμένη, μου φάνηκε σα μια τελείως διαφορετική ιστορία, που δεν είχε σχέση με το υπόλοιπο κείμενο. Δηλαδή, παρ’ όλο που ο τίτλος του βιβλίου είναι «Η σύγκρια», φωτίζεται η ζωή της Χρύσας, της οικογένειάς της και της οικογένειας των πεθερικών της. Στην πορεία έρχεται η Αμπελιά και από ένα σημείο και μετά παρακολουθούμε τη ζωή της Αμπελιάς, που παίρνει πρωταγωνιστικό ρόλο εντελώς ξαφνικά! Δεν είμαι αντίθετος σε αυτές τις εκπλήξεις, ούτε υπολείπεται σε δύναμη γραφής ή ανατροπές η συνέχεια αλλά γιατί η Αμπελιά δεν πεταγόταν κάπου κάπου ανάμεσα στις προηγούμενες σελίδες, ώστε να αποκτήσει μια πρώτη γνωριμία ο αναγνώστης μαζί της, να καταλάβει ότι το μυθιστόρημα είναι πολυεπίπεδο και θα μας μεταφέρει σε άλλα σημεία του χρόνου και του τόπου στη συνέχεια (a propo το τέλος του βιβλίου ήταν καλή ιδέα, έδεσε σωστά όλες τις άκρες του νήματος);

Αυτό είναι η μόνη μου ένσταση, δηλαδή ο μονομερής φωτισμός σημαντικών προσώπων της ιστορίας, γιατί το κείμενο εν όλω είναι υπέροχο, λεπτοδουλεμένο, καλογραμμένο, ψαγμένο, αληθινό, άμεσο, ωμό και ειλικρινές. Χάρηκα πολύ που γνώρισα άλλη μια δυνατή πένα, η οποία είμαι σίγουρος ότι έχει να δώσει πολλά ακόμη!