Βιβλίο Ο κρίκος
Συγγραφέας Κυριακή Καζακίδου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Λυχνάρι
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Κυριακή Καζακίδου στο νέο της μυθιστόρημα μας ταξιδεύει και πάλι σ’ ένα χωριό της Θράκης στα δύσκολα χρόνια του 1960, όπου η φτώχεια και η ανέχεια είναι διάχυτες. Στο καφενείο κάθε φορά και λιγοστεύουν οι συγχωριανοί και τελικά τα πράγματα φτάνουν στο μη περαιτέρω όταν ο μπακάλης σταματάει να δίνει βερεσέ. Είμαστε στις αρχές του 1960, οπότε και υπεγράφη η σύμβαση για την τοποθέτηση Ελλήνων εργαζομένων στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας. «…πώς είναι δυνατόν αυτή η χώρα που σκόρπισε τον θάνατο πριν λίγα χρόνια, που η ίδια γκρεμίστηκε, να γεμίζει πάλι μέσα σ’ αυτά τα λίγα χρόνια τον κόσμο με τα αυτοκίνητα, με ηλεκτρικά είδη»; Η απορία πολλών. Έτοιμη δουλειά περιμένει τον Ανδρέα από τ’ αδέλφια του, ταξιδεύει δυο μέρες με ένα τρένο γεμάτο άντρες, ιστορίες, ελπίδες. Φτάνει στην ξένη χώρα, όλα άγνωστα, άλλη γλώσσα, κανείς δεν είχε φροντίσει να τους μάθει γερμανικά, «χέρια εργατικά χρειάζονταν οι Γερμανοί, όχι το μυαλό τους». Πρακτικές δυσκολίες, μεγάλος αριθμός αγνώστων, τα λεφτά όμως καλά κι από κει που λένε «θα δω και ίσως γυρίσω» αρχίζουν να ετοιμάζουν και τις γυναίκες τους. Άνθρωποι γκασταρμπάιτερ, που θα γυρίσουν λένε κάποτε στην πατρίδα τους, προσωρινά τους θέλει η Γερμανία, μόνο που αυτό το «προσωρινά» μπορεί να σημαίνει «μόνιμα» για να μπολιάζει τα όνειρά τους. Υπερωρίες, κούραση, κόπωση, ανυπομονησία για τα Σαββατοκύριακα κι ένα γερό κομπόδεμα που φτιάχνεται με ιδρώτα και στερήσεις. Μια γενιά παραζαλισμένη μεταξύ Ελλάδας και Γερμανίας, γεμάτη τύψεις και ενοχές που τα παιδιά της μεγαλώνουν με τον παππού και τη γιαγιά.

Ο Κώστας, ο Δημήτρης κα η Ανθούλα έχουν μείνει πίσω, προσπαθούν να σταθούν στα πόδια τους, να μη στενοχωρήσουν τη γιαγιά τους τώρα που έμειναν μόνα μαζί της. Έκλαψα με την περιγραφή του σιωπηρού αποχωρισμού, μιας και η μάνα έφυγε σχεδόν στα κλεφτά για να μη δυσκολέψει η στιγμή κι εκείνα κοιμήθηκαν στην αγκαλιά της γιαγιάς με ρούχα δικά της για να τη μυρίζουν. Δύσκολη η κατάσταση στο σχολείο, με τους φίλους τους να ακολουθούν τους γονείς τους και να λιγοστεύουν οι παρέες, αλλά και στο σπίτι, όπου τα δυο αγόρια φοράνε το μικρότερο τα ρούχα του μεγαλύτερου, παπούτσια «σαν καινούργια», ώσπου έρχεται το δέμα από τη Γερμανία με καινούργια ρούχα για όλα τα παιδιά: «-Καινούργια… έφυγε το «σαν»;»! Από την άλλη, η Ανθούλα, το στερνοπούλι, που μεγαλώνει πότε Ελλάδα και πότε Γερμανία κατά τις βουλές των γονιών της, «Ένιωσε σα να ήταν βαλιτσάκι, που το μεταφέρουν από δω κι από κει ενώ αυτή ήθελε να νιώθει σαν δέντρο, να ριζώσει κάπου»» (σελ. 52).

Αυτή είναι η αρχή ενός δυνατού, τρυφερού, σκληρού και γλυκόπικρου μυθιστορήματος που καταγράφει την ιστορία τριών γενιών σχεδόν, μιας και τα παιδιά του Ανδρέα και της Γιαννούλας μεγαλώνουν κι αυτά με τη σειρά τους, σπουδάζουν, ερωτεύονται, προσπαθούν να φτιάξουν καριέρα και οικογένεια, με το ένα πόδι στην Ελλάδα και το άλλο στη Γερμανία. Οι γονείς τους καταλαβαίνουν πόσα τους στέρησαν με τις χιλιάδες εργατοώρες που θυσίασαν κι ελπίζουν σύντομα να εγκατασταθούν όλοι μαζί στην Ελλάδα. Οι εξελίξεις όμως είναι αναπάντεχες και τα πάντα αλλάζουν και ανατρέπονται συνεχώς. Η ιστορία κυλάει σα νερό και μας μεταφέρει από τη δεκαετία της αβεβαιότητας σε αυτήν του θυμού, της Ουλρίκε Μάινχοφ και του Κόκκινου Στρατού που δρούσε τότε στη Γερμανία κι αργότερα σε αυτήν της παγκοσμιοποίησης. Η ακτιβίστρια Βίλμα, που τιμωρήθηκε για τα πιστεύω της με «απαγόρευση εργασίας», που μεγάλωσε μαζί με το μεταπολεμικό Βερολίνο, που επηρεάστηκε από τη διχοτόμηση πόλης, χώρας, ζωών ερωτεύεται τον Δημήτρη, θα καταφέρουν όμως οι αντίθετες ιδεολογίες τους να τους κρατήσουν ενωμένους; Η Ανθούλα σπουδάζει κι αυτή στη Γερμανία, σημαδεμένη από τη γνωριμία της με τον Αλέξανδρο, τον οποίο επιτέλους ξανασυναντά τυχαία στο βιβλιοπωλείο του κι αυτή η γνωριμία θα της ανατρέψει όλα τα σχέδια. Από την άλλη, ο Κώστας μπλέκει με ναρκωτικά και ποτό και η ζωή του είναι εντελώς διαφορετική από των αδελφών του, θα μπορέσει όμως να βρει την ηρεμία και τη γαλήνη που κατά βάθος χρειάζεται;

Το μυθιστόρημα καταφέρνει να ενώσει μέσα από μια ομάδα πρωταγωνιστών τρεις διαφορετικές χρονικές περιόδους: τους γκασταρμπάιτερ του 1960, τους φοιτητές και τους «απόδημους» των επόμενων δεκαετιών και στο τέλος τα μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης του 2000 που πλέον μπορούν να κάνουν ό,τι θέλουν με τη ζωή τους σ’ ένα διευρυμένο επιστημονικό και πολιτισμικό περιβάλλον. Από το φευγιό του ’60 στις «σπουδές έξω» του 2000 ξεδιπλώνεται ένα κείμενο που καταγράφει τρεις γενιές ανθρώπων που μεγαλώνουν σε διαφορετικές εποχές, η μία συνέχεια της άλλης, με τα πράγματα να «μαλακώνουν» μα να είναι σκληρά, με την τεχνολογία να βοηθάει την επικοινωνία μα και τη μοναξιά, με τους νέους να έχουν άλλα μυαλά και να προσπαθούν να ξεχάσουν το παρελθόν, ζώντας αυστηρά το παρόν. Οι διαφορετικοί χαρακτήρες, οι ποικίλες αντιλήψεις και ενδιαφέροντα, ο τρόπος σκέψης που κοντράρεται ή συμπληρώνεται με των άλλων δημιουργούν ένα άκρως ενδιαφέρον πολυπρισματικό κείμενο που φωτογραφίζει αίτια και αιτιατά των κοινωνικών και οικονομικών αλλαγών που υπέστη η μεταπολεμική Ελλάδα. Με τρυφερές και λυρικές σκηνές, όπως αυτή της μάνας που κρατά τα δύσκολα ζόρια του παιδιού της («-Μην κλαις, γιε μου, άστο σε μένα αυτό…Ένιωσε ότι η μάνα του σαν να σήκωσε το βάρος της ψυχής του», σελ. 167), με απλά γραμμένες προτάσεις που όμως μπορούν να εγείρουν διλήμματα και ατέλειωτες συζητήσεις («…όταν χάνουμε κάποιον δικό μας, τον δικό μας θάνατο φοβόμαστε κατά βάθος…», σελ. 170), με αντικειμενικότητα απέναντι στις προσωπικές επιλογές των ηρώων και τις συνέπειες που βιώνουν ξεδιπλώνεται ένα υπέροχο μυθιστόρημα που με συγκίνησε και με προβλημάτισε: «Υπάρχει φευγιό και φευγιό. Το φευγιό του ξεριζωμού, το φευγιό της φτώχειας που σε στέλνει σε ξένα μέρη μα και το φευγιό που κάνεις με τη θέλησή σου».

«Ο κρίκος» της Κυριακής Καζακίδου είναι ένα πάνθεον χαρακτήρων που αποτυπώνουν τρεις διαφορετικές εποχές, τρεις διαφορετικές αφετηρίες «φευγιού», όλες όμως καταγράφονται από τον Αλέξανδρο, τον ψάλτη του χωριού της γιαγιάς των ηρώων, η οποία κατέφυγε στην παρέα του για να μιλάει μ’ έναν άνθρωπο στα τελευταία της, όπου βιώνει την απόλυτη μοναξιά. Ο Αλέξανδρος είναι ο έρωτας της Ανθής και χάρη σε αυτόν θα διασωθούν στο χαρτί μαρτυρίες, απόψεις και πηγές των γεγονότων που εξιστορούνται, γιατί όμως δεν τολμάει να κάνει το βήμα και να τα εκδώσει όλα αυτά σε βιβλίο; Ποιος θα είναι ο τελευταίος κρίκος που του λείπει για να κλείσει τον κύκλο; Μια ιστορία για την αξία και τη σημασία της διατήρησης και όχι της λήθης, για τη σύγκρουση της σύγχρονης γενιάς με την παλιά σ’ έναν κόσμο που επιτέλους έρχεται όλο και πιο κοντά χάρη στην τεχνολογία αλλά ταυτόχρονα απομακρύνεται όλο και περισσότερο, για τη διαρκή πάλη ανάμεσα στην αμφισβήτηση και την αμφιβολία από τη μια και στη διατήρηση του παρελθόντος από την άλλη («από κάπου ερχόμαστε και κάπου ανήκουμε εν τέλει»). Ένα πλήθος χαρακτήρων, «Κρίκοι χωριστοί μα και τόσο ενωμένοι, σαν κρίκος σε έναν κύκλο» (σελ. 214), μας οδηγούν από το χτες στο σήμερα, με την πτώση του τείχους του Βερολίνου το 1989 και το κλείσιμο του σταθμού του Μονάχου το 1993 που από το 1964 συντρόφευε με την ελληνική του εκπομπή τους μετανάστες να είναι τα σημεία καμπής της μιας περιόδου και το skype και η βιντεοκλήση να σημαδεύουν την επόμενη. Η συγγραφέας υποστηρίζει πως κανένας κρίκος δεν πρέπει να χαθεί, γιατί όλοι τους ανήκουν στην αλυσίδα της καταγωγής μας κι οι ήρωες του βιβλίου το διαπιστώνουν αυτό μέσα από μια σειρά αναπάντεχων εξελίξεων που με κράτησαν σε αγωνία ως την τελευταία σελίδα.

Βιβλίο Στη ροή του ποταμού Έβρου 
Συγγραφέας Κυριακή Καζακίδου
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Λυχνάρι
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Πρόκειται για ένα δυνατό, τεκμηριωμένο και πλούσιο σε γεγονότα και συναισθήματα ιστορικό μυθιστόρημα που καταγράφει την πορεία και τις εξελίξεις στις ζωές πέντε οικογενειών που ζουν κυρίως σε Αδριανούπολη, Μποσνοχώρι, Αλεξανδρούπολη και Φιλιππούπολη. Ολοζώντανες οι περιγραφές των πόλεων, λυρικές οι εικόνες του ποταμού Έβρου που ενώνει και χωρίζει, ρεαλιστικές οι καταγραφές των ανθρώπων, των εθίμων, των συνηθειών, ποικιλία γεγονότων: ο γιος που θέλει να πάει στο γυμνάσιο, ο άντρας που αφήνει τις σπουδές του για να ακολουθήσει μια γυναίκα που ερωτεύτηκε μακριά από τους δικούς του, γκρεμίζοντας έτσι τα όνειρα και τα σχέδιά τους για τη ζωή του, μυστικές αδελφότητες για το καλό του ελληνισμού, προδότες, ξερίζωμα. Μαζί με τον αγώνα των Μεγάλων Δυνάμεων να αρπάξουν ό,τι μπορούν από τον κατακερματισμό της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, υπάρχει και η δυσκολότερη πάλη του ανθρώπου να σταθεί σ’ έναν τόπο: «Γιατί οι άνθρωποι αντιπαθούν τις συνήθειες; Μεγάλο πράγμα η βεβαιότητα, η σιγουριά. Να φροντίζεις το σπίτι σου, να πηγαίνεις στη δουλειά, να μεγαλώνεις τα παιδιά σου, να μεγαλώνεις και εσύ μαζί τους… Εμένα αυτός είναι ο κόσμος μου, ο μικρόκοσμός μου και τον αγαπώ», λέει χαρακτηριστικά η Μαρία Χρυσικού (σελ. 44).

Μέσα από το βιβλίο ξεπηδάνε σημαντικές στιγμές της ευρύτερης περιοχής, όπως η σημασία του γυμνασίου Αδριανούπολης στην επιμόρφωση των παιδιών, η συμβολή των φιλανθρωπικών και φιλεκπαιδευτικών σωματείων στη βελτίωση του μορφωτικού και βιοτικού επιπέδου (ας μην ξεχνάμε πως είμαστε σε εποχές και στιγμές ανθρώπινου μόχθου, με ελάχιστους να συνεχίζουν την εκπαίδευσή τους στο γυμνάσιο ή ακόμη παραπάνω, οπότε η εκπαίδευση και η μόρφωση είναι απαραίτητες όχι μόνο για την πνευματική ατομική ανάταση αλλά και για τη συλλογική διατήρηση της ταυτότητας, αφού Τούρκοι και Βούλγαροι καραδοκούν), οι πλούσιες δωρεές και χορηγίες του Μιχαλάκη Γκιουμουσγκερδάνη, του Γρηγορίου Μαρασλή και του Γεωργίου Ζαρίφη και άλλα. «Τη γλώσσα και την εθνική μας συνείδηση… Αυτά να προσέξουμε μη χάσουν τα παιδιά μας» (σελ. 66). Κι όλα αυτά με φόντο, στη μεν βόρεια Θράκη τις αποσχιστικές κινήσεις των Βουλγάρων από το Πατριαρχείο της Κωνσταντινούπολης και τη διάσπαση του χριστιανικού στοιχείου εν όψει της Εξαρχίας, γεγονότα δηλαδή που άναψαν το φιτίλι για τον μεταγενέστερο Μακεδονικό Αγώνα, στη δε νότια Θράκη τους επαναστατικούς πυρήνες που ξεσπάνε για απελευθέρωση των Ελλήνων από τον οθωμανικό ζυγό και αντίσταση κατά των Βούλγαρων κομιτατζήδων ενώ οι Νεότουρκοι ευαγγελίζονται ισονομία και ισοπολιτεία των εθνικών μειονοτήτων της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, κάτι που αποδείχτηκε έωλο.

Η Εξαρχία, η αυτόνομη Ανατολική Ρωμυλία και η προσάρτηση στο πριγκιπάτο της Βουλγαρίας δεν ήταν καλοί οιωνοί για το μέλλον του ελληνικού και του χριστιανικού στοιχείου στην περιοχή. Οι τελευταίες σελίδες που αφορούν τις διαμάχες μεταξύ των Μεγάλων Δυνάμεων για την τύχη ανατολικής και δυτικής Θράκης που κατέληξαν σε κατακερματισμό των εδαφών είναι ο τραγικός επίλογος της ευημερίας και της διαχρονικότητας του ελληνικού και όχι μόνο στοιχείου. Πικρή είναι η διαπίστωση της συγγραφέως, μέσω του παππού Αλέκου, για την τύχη της Φιλιππούπολης και της γύρω περιοχής με το πέρασμα των αιώνων: «Ένα πέρασμα ανθρώπων είναι αυτός ο τόπος, παιδί μου… χρόνια πολλά στην περιοχή μας υπάρχει ένα μωσαϊκό γλωσσών, θρησκειών, φυλών, πολιτισμών… η προσφυγιά δίνει και παίρνει… ένα πέρασμα ανθρώπων, παιδί μου, που διώχνονται από τα σπίτια τους, όπου ζούσαν επί αιώνες και κάποιος άλλος τα παίρνει, κάποιος ξεσπιτωμένος από άλλους τόπους… ξεριζωμένες ζωές πάει να γίνει η ιστορία αυτής της περιοχής» (σελ. 60-61).

Με συναρπαστικό και συμπυκνωμένο τρόπο καταγράφονται στο ακέραιο οι διπλωματικές και πολεμικές κινήσεις στη διεθνή σκακιέρα. Απανωτές εξελίξεις, προπαγάνδα, λεηλασίες, καταστρέφουν σταδιακά το ελληνικό στοιχείο της περιοχής. Και πόσο τραγικό ήταν να υποδέχονται οι Έλληνες της Αδριανούπολης τον ελληνικό στρατό τον Ιούλιο του 1920, νιώθοντας κι αυτοί Σμυρνιοί για λίγο! Πόσο συγκινητική ξεπήδησε έτσι η διαπίστωση πως αυτή η περιοχή έμεινε υπόδουλη στον οθωμανικό ζυγό κοντά 600 χρόνια, δύο αιώνες παραπάνω από τις υπόλοιπες ελληνικές περιοχές (την κατέλαβε το 1361 ο Μουράτ Α΄ κι έκανε την Αδριανούπολη πρωτεύουσα της Αυτοκρατορίας)! Η Συνθήκη των Σεβρών παραχώρησε την Ανατολική Θράκη στην Ελλάδα αλλά δύο χρόνια αργότερα τις χαρές αντικατέστησαν τα κλάματα και ο ξεριζωμός, με αποτέλεσμα να γεμίσει ο δρόμος προς τη Μακεδονία κάρα, μπόγους, απελπισία, σαν ακολουθία επιταφίου, όπως γράφει χαρακτηριστικά η συγγραφέας, κάτι που μέχρι και την ευαίσθητη ψυχή του Έρνεστ Χέμινγουαιη ταρακούνησε, όταν έστελνε από την καρδιά των γεγονότων ανταποκρίσεις για την Daily Star.

Το μυθιστόρημα δε δίνει βάρος μόνο στα ιστορικά γεγονότα. Τα μέλη των πέντε οικογενειών, οι φίλοι, οι γνωστοί, οι συνεργάτες, βρίσκουν τον χώρο και τον χρόνο να ξεδιπλώσουν τους δικούς τους προβληματισμούς, να σκεφτούν, να δράσουν, να προτείνουν, να αντιτεθούν, να λιγοψυχήσουν, να πάρουν θάρρος και δύναμη. Αποτυπώνονται έτσι ρεαλιστικές και μελετημένες ψυχογραφίες ανθρώπων που νιώθουν ανησυχίες, φόβους, ελπίδες, αγωνίες. Επομένως είναι αξιέπαινο που όλα αυτά γίνονται χωρίς το κείμενο να σταματάει να μου κεντρίζει το ενδιαφέρον ούτε στιγμή (παρ’ όλα τα τυπογραφικά λάθη η αφήγηση έρεε χωρίς να κομπιάζει ούτε να γίνεται στριφνή σε κανένα σημείο) και χωρίς να μακρηγορούν οι ήρωες εις βάρος της εξέλιξης της πλοκής. Είναι δύσκολο να έχεις τόσα πολλά ιστορικά γεγονότα, τόσους διαφορετικούς λαούς και αντίστοιχα κίνητρα, τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα γεμάτο γεγονότα και μέσα σε αυτά να περιγράψεις τόσους πολλούς χαρακτήρες. Η πρώτη συγγραφική προσπάθεια της κυρίας Καζακίδου δείχνει πως ξέρει να γράφει όμορφα και να χειρίζεται σωστά την πλοκή της, δίχως να αποπροσανατολίζεται.

«Ποιοι είναι σύμμαχοί μας και ποιοι εχθροί μας δεν το κανονίζουμε εμείς, άλλοι το αποφασίζουν, εμείς την ανθρωπιά μας μη χάσουμε» (σελ. 157). Αυτός είναι ο βασικός άξονας γύρω από τον οποίο ξετυλίγονται πολλές περιπέτειες στο ιστορικό μυθιστόρημα της κυρίας Καζακίδου και η αφορμή για πολλές δοκιμασίες που θα αλλάξουν τη νοοτροπία αρκετών χαρακτήρων, άλλων προς το καλύτερο και άλλων προς το πιο δύσκολο. Το μυθιστόρημα είναι ένα συναρπαστικό κείμενο γεμάτο ιστορικά γεγονότα και ανθρώπινες αντιδράσεις, συνθήκες και ξεριζωμό, φτώχεια και ευμάρεια, αγωνία και αισιοδοξία, που φωτίζει επαρκώς όλες τις πλευρές των γεγονότων που οδήγησαν στη διάσπαση της Θράκης με τέτοιο τρόπο που με κράτησε ως την τελευταία του λέξη. Το βιβλίο συνοδεύεται από κατατοπιστικό πρόλογο, χάρτη, βιβλιογραφία, γλωσσάρι και υποσημειώσεις (σύντομες στην ίδια σελίδα, εκτενέστερες στο τέλος του βιβλίου), για όποιον θέλει να μελετήσει περισσότερο τα γεγονότα και τις ιστορικές στιγμές.

Βιβλίο Η πόρτα με τις επτά κλειδαριές
Τίτλος πρωτοτύπου The door with seven locks
Συγγραφέας Edgar Wallace
Μεταφραστής Τούλα Λουκάτου
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Λυχνάρι
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Τα μυθιστορήματα του Edgar Wallace είναι γεμάτα από ολοζώντανο ρεαλισμό και ανατομικές γνώσεις της ψυχολογίας των εγκληματιών. Στην εποχή του θεωρήθηκε ο πιο δημοφιλής μυθιστοριογράφος και δραματικός συγγραφέας. Αναμενόμενο αλλά συναρπαστικό βιβλίο.

ΥΓ. Η φωτογραφία είναι από παλαιότερη έκδοση του βιβλίου.

Βιβλίο Το πέτρινο φέρετρο
Τίτλος πρωτοτύπου While the light lasts
Συγγραφέας Agatha Christie
Μεταφραστής Χίλντα Παπαδημητρίου
Κατηγορία Συλλογή διηγημάτων / Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Λυχνάρι
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Θα ξεκινήσω με το «Χρυσάφι του Μαν», μιας και χρησιμοποιήθηκε το 1930 κατά παραγγελία από τον τότε αντιδήμαρχο της νήσου Μαν Άρθουρ Β. Κρούκολ, για να έρθουν περισσότεροι τουρίστες στο νησί! Η Άγκαθα Κρίστι κλήθηκε να γράψει μια ιστορία-κυνήγι θησαυρού, που αντιστοιχούσε σε πραγματικούς θησαυρούς κρυμμένους στο νησί! Η ιστορία τυπώθηκε σε τουριστικά φυλλάδια και διετίθετο στα τουριστικά καταλύματα! Τα ξαδέρφια Φένελα Μάιλκαραν και Χουάν Φάρακερ λοιπόν, μετά τον θάνατο του θείου τους Μάιλς, αποκτούν την περιουσία του και μια επιστολή, στην οποία ο θείος τούς ανακοινώνει πως έκρυψε τέσσερα σεντούκια χρυσάφι σε αντίστοιχα σημεία του νησιού Μαν. Ταυτόχρονα με κείνους κάλεσε να ψάξουν και τον ανιψιό του, Γιούαν Κόρζεαγκ, και τον ξάδερφό του, δόκτορα Ρίτσαρντ Φέιλ, επομένως «την κούρσα την κερδίζει ο πιο ταχύς –και συχνά ο πιο ασυνείδητος» (σελ. 110). Το πρωταγωνιστικό ζευγάρι θυμίζει πολύ τους Τόμυ και Τάπενς Μπέρεσφορντ και ζουν κι αυτοί κάποιους κινδύνους, μιας και μερικοί άνθρωποι είναι αδίστακτοι!

Στη συνέχεια διάβασα τα διηγήματα με τον Ηρακλή Πουαρώ. Στη «Χριστουγεννιάτικη περιπέτεια», η συγγραφέας σχολιάζει τη διαφορετική συμπεριφορά της νεολαίας από εποχή σε εποχή («Οι νέοι δεν είναι όπως ήταν κάποτε», σελ. 68), ο αναγνώστης μαθαίνει για το έθιμο της πουτίγκας ενώ αναφέρεται ξεκάθαρα η νοσταλγία που νιώθει ο ντετέκτιβ για την παρέα του Χέιστινγκς που την περίοδο αυτήν είχε μεταβεί στη Νότια Αμερική. Μια πολυμελής οικογένεια λοιπόν γιορτάζει τα Χριστούγεννα παρουσία του Πουαρώ και όταν τα παιδιά της οικογένειας σκαρώνουν έναν φόνο-φάρσα για τον διάσημο ντετέκτιβ, τρομοκρατημένα διαπιστώνουν πως το πτώμα είναι αληθινό! Εξαίρετες περιπλοκές, ωραίοι χαρακτήρες και μια αλήθεια στην οποία δεν πήγε ο νους μου!

Στο «Μυστήριο του μπαούλου από τη Βαγδάτη», που μας αφηγείται ο Χέιστινγκς, ένα πτώμα ανακαλύπτεται σ’ ένα πλούσιο σαλόνι και ένα πρόσωπο που εμπλέκεται έμμεσα καλεί τον Πουαρώ να αποδείξει την αθωότητα του κατ’ επίφασιν ενόχου. Εδώ γέλασα πολύ με τη φράση: «Αλλά υπάρχουν τρεις άνθρωποι, μαντάμ, στους οποίους μια γυναίκα πρέπει να λέει την αλήθεια. Στον εξομολογητή της, στον κομμωτή της και στον ιδιωτικό ντετέκτιβ της… αν τον εμπιστεύεται, φυσικά» (σελ. 165). Ο επιθεωρητής Τζαπ και ο Χέιστινγκς λοιπόν παρακολουθούν τις συναρπαστικές ανακριτικές μεθόδους του ντετέκτιβ και η αποκάλυψη της αλήθειας είναι μια μεγάλη ανατροπή!

«Το σπίτι των ονείρων» είναι ένα ανατριχιαστικό μεταφυσικό διήγημα, στο οποίο ο Τζων Σέγκρεϊβ βλέπει ένα πανέμορφο σπίτι στον ύπνο του κι αυτό συνδέεται μυστηριωδώς με την πανέμορφη Αλέγκρα Κερ, μέλος φρενοβλαβούς οικογένειας που φοβάται να παντρευτεί λόγω της κληρονομικότητας. Θα ολοκληρωθεί αυτός ο έρωτας; Πώς συνδέεται η ευτυχία του Τζων με το πεντακάθαρο και περιποιημένο σπίτι; Μια ιστορία εφάμιλλη με πολλές που είχαν ως θέμα την εδουαρδιανή ατμόσφαιρα και τα φαντάσματα! «Η ηθοποιός» είναι ένα πανέξυπνο διήγημα που περιγράφει τον τρόπο με τον οποίο απαλλάχτηκε μια γυναίκα από έναν εκβιαστή! Στη σύντομη μορφή του διαβλέπει κανείς τα βασικά μοτίβα της Αγκάθα Κρίστι: κινηματογραφική γραφή, ανατροπή των πάντων, παιχνίδι με την οπτική γωνία της αφήγησης, λύση στην τελευταία κυριολεκτικά σελίδα.

Στο «Χείλος του γκρεμού» στάθηκα στο τι έβρισκε κανείς ενδιαφέρον τη δεκαετία του 1920 σε ένα χωριό για να περνάει την ώρα του: «Δεν έδειχνε το παραμικρό ενδιαφέρον για τα ενοριακά θέματα, βαριόταν αφόρητα το κυνήγι και απεχθανόταν την εξοχή και τα υπαίθρια σπορ» (σελ. 46). Πέρα από αυτό είναι μια συναρπαστική ιστορία ανάμεσα σε δύο γυναίκες-αντιζήλους. Η Κλαιρ Χάλιγουελ, μια θρησκευόμενη και ηθική γυναίκα, ήθελε να παντρευτεί τον Τζέραλντ Λη, μόνο που εκείνος ξετρελάθηκε με τη νεότερή του, Βίβιαν. Τυχαία η Κλαιρ ανακαλύπτει πως η Βίβιαν έχει παράνομο δεσμό και το διήγημα αφορά την ένταση και την κορύφωση της σχέσης μεταξύ των δύο γυναικών με αφορμή αυτό το μυστικό. Δυνατό κείμενο, με ωραίες σκηνές και απόλυτη αληθοφάνεια στις αντιδράσεις των χαρακτήρων.

Ο «Μοναχικός θεός» είναι μια άκρως ρομαντική ιστορία ανάμεσα σε έναν απόστρατο αξιωματικό που επέστρεψε από τη Βιρμανία και σε μια νταντά. Αυτοί οι δύο άνθρωποι συναντήθηκαν στο Βρετανικό Μουσείο ατενίζοντας το έκθεμα ενός μικρού θεού. Η ιστορία τους έχει ωραία σκαμπανεβάσματα και αποπνέει όλη εκείνη την ατμόσφαιρα του μεσοπολέμου μέσα στην οποία θα μπορούσε να ξεδιπλωθεί μια ιστορία αγάπης ανάμεσα σε δυο αγνώστους (μήπως το διήγημα είναι ένας πρόδρομος για τα ρομαντικά έργα που έγραψε η Αγκάθα Κρίστι με το ψευδώνυμο Μαίρη Γουέστμακοτ; ). Πάντως η ίδια χαρακτηρίζει τον «Θεό» ως μια ιστορία «θλιβερά συναισθηματική» (σελ. 103). Εδώ βλέπουμε κάποιες πρώτες ενδείξεις για την αγάπη της συγγραφέως για την αρχαιολογία, χάρη στην οποία θα γνωρίσει και θα παντρευτεί τον δεύτερο σύζυγό της, Μαξ Μαλόουαν.

Στο «Μέσα σ’ ένα τείχος» διαδραματίζεται η ιστορία ενός ερωτικού τριγώνου, γραμμένο εντελώς διφορούμενα και γεμάτο υπόνοιες ως προς το πραγματικό φινάλε. Είναι ένα από τα πρώτα κείμενα της Άγκαθα Κρίστι και οι σκηνές που ζωντανεύουν, οι σχέσεις που χτίζονται, το ασαφές τέλος σχηματίζουν ένα εντελώς διαφορετικό διήγημα που μου έδειξε το μέγεθος και την ποικιλία της γραπτής δύναμης της συγγραφέως. Τέλος, στο ομότιτλο της συλλογής διήγημα, «Όσο διαρκεί το φως», μια γυναίκα ζει μια πρωτόγνωρη περιπέτεια με τον προηγούμενο σύζυγό της, που τον θεωρούσε νεκρό.

Η συλλογή λοιπόν αυτών των διηγημάτων είναι μια απαραίτητη προσθήκη στην εργογραφία της συγγραφέως και ένα πολύ σημαντικό απόκτημα για τους φανατικούς αναγνώστες της. Εκτός από την ποικιλία ύφους και θεματολογίας, σε αυτά τα κείμενα εμφανίζονται οι πειραματισμοί πάνω στους οποίους θα δοκιμαστεί και θα βελτιωθεί η μεγάλη αυτή συγγραφέας. Οι κεντρικές ιδέες, τα διαφορετικά στυλ γραφής, η ποικιλία των συναισθημάτων (από την ένταση και την αγωνία ως την τρυφερότητα ή ακόμη και την ασάφεια) έδειξαν από νωρίς πως η επιτυχία δεν ήρθε τυχαία. Η δεκαετία του μεσοπολέμου, οι κοινωνικές τάξεις, η νοοτροπία και οι αντιλήψεις είναι χαρακτηριστικά μιας κοινωνίας που η Αγκάθα Κρίστι παρατήρησε και πέρασε στα έργα της πότε υποδόρια και πότε ξεκάθαρα, δίνοντας μια αληθοφάνεια σε όλα της τα κείμενα. Μάλιστα, δεν πρόκειται για ανούσιες ονειροπολήσεις καλύτερων εποχών από μια γυναίκα που βλέπει το παρελθόν να περνά ανεπιστρεπτί και γκρινιάζει γι’ αυτό, αντίθετα, είναι χαρακτηριστικά γνωρίσματα που ένα εξασκημένο βλέμμα και ένα κοφτερό μυαλό τα παρακολουθούν από κοντά, τα πλάθουν σε ένα φαντασιακό σκηνικό και υποδεικνύουν με τον καλύτερο τρόπο τις συνέπειες από τέτοιες αντιλήψεις. Το «Όσο διαρκεί το φως» είναι εννιά διηγήματα-πρώτα δείγματα μιας λαμπρής γραφής από μια διεισδυτική και οξυδερκή συγγραφέα.

Βιβλίο Το πέτρινο φέρετρο
Τίτλος πρωτοτύπου Dead man’s folly
Συγγραφέας Agatha Christie
Μεταφραστής Τζένη Μιστράκη
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Λυχνάρι
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το μυθιστόρημα «Dead man’s folly» δημοσιεύθηκε το 1956 και στα ελληνικά από το «Λυχνάρι» μεταφράστηκε ως «Το πέτρινο φέρετρο». Τη δεκαετία του 1950 η συγγραφέας είχε δώσει έμφαση στη θεατρική της πορεία, με αποτέλεσμα να γράφει ένα βιβλίο τον χρόνο. Πρόκειται λοιπόν για την 33^η περιπέτεια του Ηρακλή Πουαρό και διαδραματίζεται κυρίως εκτός Λονδίνου. Η Αριάδνη Όλιβερ, που ήδη πρωτογνωρίσαμε στο «Cards on the table» (1932) και «Mrs McGinty’s dead» (1952) είναι η αφορμή να αντιμετωπίσει ο φίλος της ένα δύσκολο αίνιγμα που έβαλε φωτιά στα φαιά του κύτταρα! Πράγματι, στο κτήμα του Σερ Τζωρτζ Σταμπς υπάρχουν ένα σωρό ύποπτοι, με τα δικά τους μυστικά και το ιδιαίτερο παρελθόν, όσο όμως ανακαλύπτει αυτές τις ψηφίδες ο ντετέκτιβ τόσο απομακρύνεται από το κίνητρο του φόνου. Το μυστήριο θα λυθεί ένα μήνα μετά, που θα μπορέσει να αποστασιοποιηθεί από τα γεγονότα, κλεισμένος στο αποστειρωμένο και τακτοποιημένο διαμέρισμά του.

Στην αρχή του μυθιστορήματος έχουμε έναν κύκλο φίλων και συγγενών πλήρως απασχολημένων με τις ετοιμασίες της εκδήλωσης, μετά τον φόνο όμως αρχίζουν να βγαίνουν σταδιακά στο φως οι μεταξύ τους σχέσεις. Ένας γάμος τριών χρόνων αρχίζει να καταρρέει από αδιαφορία του συζύγου, μια γυναίκα που είχε στα χέρια της ολόκληρη περιουσία μετά από μια σειρά ατυχών γεγονότων τα χάνει όλα και περιορίζεται να μένει στο σπίτι του θυρωρού, η Χάτυ Σταμπς ίσως να μην είναι και τόσο αθώα ή εύπιστη, ο Μάικλ Γουάιμαν ίσως να μην ήρθε μόνο για να επιβλέψει την κατασκευή του folly (που αποδίδεται σε αυτήν τη μετάφραση ως «φόλυ» ενώ κάλλιστα θα μπορούσε να γραφεί ως «κιόσκι») ενώ ένας υπερήλικος γερο-ψαράς φλυαρεί ακατάπαυστα. Μέσα από την ιστορία ξεπηδούν 1) κάποιες απόψεις σχετικά με τον ρόλο της γυναίκας σε έναν γάμο και το πόσο σημαντικό ρόλο παίζει στη διατήρησή του, πολλές φορές μάλιστα αποδυναμώνοντας τον σύζυγο κι εμποδίζοντάς τον να αναλάβει ενεργότερο ρόλο είτε στα οικογενειακή είτε στα κοινωνικά του καθήκοντα και 2) ένας λιγότερο, συγκριτικά με άλλα βιβλία της Agatha Christie, συγκεκαλυμμένος φόβος απέναντι στο καινούργιο, ιδιαίτερα αν αυτό έρχεται να αντικαταστήσει τις όμορφες αναμνήσεις του παρελθόντος δημιουργώντας κάτι εντελώς ρηξικέλευθο (για παράδειγμα, η μετατροπή του διπλανού σπιτιού σε hostel, με αποτέλεσμα να γεμίσει ο τόπος άγνωστους νεαρούς που δε σέβονται τις ιδιωτικές περιουσίες και περνάνε κάθε τόσο μέσα από το κτήμα).

Στο μυθιστόρημα η συγγραφέας παίζει άλλη μια φορά με την οπτική γωνία με την οποία βλέπει κανείς τα πράγματα, ρίχνοντας εσκεμμένα το φως σε άλλο σημείο, στήνει έναν πανέξυπνο καμβά γύρω από τον οποίο υφαίνεται το κίνητρο του φόνου και με συγκίνησε με τον ρόλο που παίζει ένας άνθρωπος διωγμένος από τα αλλοτινά μεγαλεία της ζωής του και πόσο τον κούρασε όλη αυτή η περιπέτεια! Προς έκπληξή μου, ο Πουαρό δε συγκεντρώνει γύρω του τους ενόχους για να τους αποκαλύψει την αλήθεια, απλώς τη συζητάει με το τραγικότερο πρόσωπο της ιστορίας. Στο κείμενο εμφανίζεται η μις Λέμον ενώ ο επιθεωρητής Μπλαντ που ανέλαβε την υπόθεση αναφέρεται ως παλιός γνωστός του ντετέκτιβ. Τέλος, ο κοντόσωμος ανθρωπάκος σε κάποιο σημείο αναφέρει πόσο του λείπει ο φίλος του, ο Χέιστινγκς!

«Το πέτρινο φέρετρο» είναι ένα συναρπαστικό μυθιστόρημα, γεμάτο μυστήριο, ερωτηματικά και αγωνία, με μια ανατρεπτική αλήθεια και τη γνωστή, αγαπημένη γραφή της «Βασίλισσας του εγκλήματος».  Η πρώτη μορφή μάλιστα, εν είδει νουβέλας, δημοσιεύθηκε στην Daily Mail (Αγγλία) και στο Ellery Queen’s Mystery Magazine (ΗΠΑ) την περίοδο 1956-1957 και κυκλοφόρησε στα ελληνικά στη συλλογή διηγημάτων «Το κλειδί του μυστηρίου» (Λυχνάρι) και σε αυτοτελή έκδοση με τίτλο «Ο Ηρακλής Πουαρό και η έπαυλη του Γκρίνσορ» (Πατάκης, 2018). Γυρίστηκε σε τηλε-ταινία το 1986 με πρωταγωνιστή τον Πήτερ Ουστίνωφ και φυσικά αποτέλεσε επεισόδιο της πασίγνωστης σειράς «Agatha Christie’s Poirot» με πρωταγωνιστή τον David Suchet (2013).