Βιβλίο Η κραυγή της πέτρας
Τίτλος πρωτοτύπου Le cri des pierres (إن شاء الله: 2- صرخة الحجارة)
Συγγραφέας Gilbert Sinoué
Μεταφραστής Βασιλική Κοκκίνου
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Συρία, Αίγυπτος, Λίβανος, Παλαιστίνη, Ιράκ, Ιορδανία: ποια η μοίρα τους και η τύχη τους μετά τη διάλυση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, πώς τις αντιμετωπίζουν αυτοί που έχουν την Ιστορία στα χέρια τους και πόσο επηρεάζει το βαθμό έντασης στο καζάνι που βράζει η παρουσία των Εβραίων στην Παλαιστίνη, που στέλνονται καραβιές με εντολή των Άγγλων; Με αφορμή αυτήν την ιστορία ξεδιπλώνονται οι ιστορίες πέντε οικογενειών, που μπλέκονται μεταξύ τους, και διαβάζουμε την Ιστορία μέσα από τις τύχες, τις πληγές και τις χαρές αυτών των ανθρώπων. Δεν είναι κουραστικό, έτσι όπως είναι γραμμένο είναι σαν να φωτίζονται σκηνές και κομμάτια της Ιστορίας που δεν κρατάνε πάνω από 4-5 σελίδες, οπότε ο αναγνώστης δεν μπλέκεται και δεν κουράζεται. Δεν έχουμε ατέλειωτη και συνεχή ροή γεγονότων, ονομάτων, ιστορικών πράξεων αλλά σύντομες, βαθιές ανάσες πάνω στην αιματηρή πορεία της Μέσης Ανατολής στο χρόνο. Σχεδόν αποσπασματικά παρακολουθούμε και τις εξελίξεις στις ζωές των οικογενειών, με αποτέλεσμα να έχουμε ένα πολύχρωμο ψηφιδωτό που αντανακλά πραγματικές πτυχές και γεγονότα στο διάβα του χρόνου.

Εδώ δε θα αναλύσω τα ιστορικά γεγονότα του βιβλίου όπως έκανα στην παρουσίαση της «Πνοής του γιασεμιού». Η κραυγή της πέτρας είναι η κραυγή για ελευθερία, η κραυγή εναντίον κάθε μορφής αδικίας, η κραυγή εναντίον των απίστων. Πλέον η κατάσταση έχει ξεφύγει από κάθε έλεγχο και ο θρησκευτικός πόλεμος συνεχίζεται αμείλικτος και ανελέητος. Τζιχάντ, Ιντιφάντα, Σαντάμ Χουσείν, Νάσερ, Σαντάτ, Ακίλε Λάουρο, Ηνωμένη Αραβική Δημοκρατία, Λωρίδα της Γάζας, αεροπειρατείες, Γιάσερ Αραφάτ, όλα παρουσιάζονται στις σελίδες αυτού του καταπληκτικού συγγραφέα. Έμαθα πώς ξεκίνησε ο θρησκευτικός φανατισμός, για τι αγωνίζονται (έστω και με άσχημο τρόπο) οι άνθρωποι-καμικάζι που δε διστάζουν να πάρουν μαζί τους αθώους ανθρώπους στον άλλο κόσμο, έμαθα πολλά και ντρέπομαι που είμαι άνθρωπος.

Μέσα σε όλα αυτά τα γεγονότα υπάρχουν άνθρωποι που πονάνε, που ματώνουν, που σχεδιάζουν χάρτες χωρίς να τους νοιάζει το κόστος και το μέλλον. Ο συγγραφέας έχει διαλέξει με πολύ μεγάλη προσοχή τι χαρακτήρες θα φέρει στο φως, τι καταστάσεις θα ζήσουν, σε τι συνθήκες θα αλλάξουν τη νοοτροπία και το χαρακτήρα τους. Τα ιστορικά πρόσωπα επηρεάζουν τις πράξεις τους, τις σκέψεις τους, το μέλλον τους. Και ιδού ανάγλυφη η τοιχογραφία της Μέσης Ανατολής στα μάτια του αναγνώστη. Ο αναγνώστης έχει ευκαιρίες να ξεκουραστεί, να σκεφτεί, να διαβάσει κάτι άλλο, το κείμενο ποτέ δεν καταντά κουραστικό ή ένα άψυχο μάθημα ιστορίας. Αυτό είναι πραγματικά τέχνη!

Στο τέλος του βιβλίου, όπως και στο προηγούμενο, υπάρχει συμπληρωματική βιβλιογραφία για όσους θέλουν να εντρυφήσουν περισσότερο.

Χαρακτηριστικό απόσπασμα:

«-Ο όχλος είναι μια μάζα ανθρώπων που συγκεντρώνονται ανάλογα με τις περιστάσεις. Ο λαός είναι μια συνεχή οντότητα που διαμορφώνεται από την Ιστορία. Αντίθετα από τον όχλο, ο λαός ξέρει τι θέλει. Μόνο που δεν ξέρει πώς να το καταφέρει. Γι’ αυτό χρειάζεται τους αρχηγούς. Αφοσιώνεται τυφλά σ’ αυτούς, εφόσον κι αυτοί αφοσιώνονται σ’ εκείνον. Αλλά όταν αυτοί, αντί για οδηγοί, συμπεριφέρονται σαν αφέντες, όταν προδίδουν τις προσδοκίες του εξαιτίας της πλεονεξίας τους ή από προσωπική φιλοδοξία, τότε τους ανατρέπει. Καίει αυτούς που έκανε το λάθος να λατρέψει. Ένας λαός δεν αφοσιώνεται σε αρχηγούς για ν’ αποκτήσουν αυτοί πλούτη ή για να δοξαστούν -πόσο μάλλον για να τον οδηγήσουν στην καταστροφή. Αφοσιώνεται σε αυτούς για να τους υποχρεώσει να πετύχουν καλύτερες συνθήκες ζωής. Τέτοιους αρχηγούς, πιστέψτε με, δε θα τους εγκαταλείψει ποτέ» (σελ. 144-145).

Βιβλίο Η πνοή του γιασεμιού
Τίτλος πρωτοτύπου Le souffle du jasmin (إن شاء الله: 1-أريج الياسمين)
Συγγραφέας Gilbert Sinoué
Μεταφραστής Βασιλική Κοκκίνου
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός (εξαντλημένο στον εκδότη)
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Αίγυπτος: μετά τον Α΄ Παγκόσμιο πόλεμο αναδύεται η μορφή του αγωνιστή Σάαντ Ζαγλούλ και το κόμμα του, Ουάφντ. Μετά από αποτυχημένες προσπάθειες στη διεθνή διπλωματική κονίστρα για αποτίναξη του αγγλικού ζυγού, οι Άγγλοι εξορίζουν τον Ζαγλούλ στη Μάλτα, με αποτέλεσμα να έχουμε την πρώτη μεταπολεμική επανάσταση στην Αίγυπτο το 1919, που οδήγησε στην ανεξαρτησία της χώρας το 1922. Ο Ζαγλούλ έγινε πρωθυπουργός, όμως η στάση και η συμπεριφορά του βασιλιά Φαρούκ έκανε την κατάσταση ετοιμόρροπη. Το 1952 ο Νάσερ και ο Ναγκίμπ έκαναν πραξικόπημα και ανάγκασαν τον Φαρούκ να παραιτηθεί υπέρ του γιου του, Φουάντ. Το 1953 η Αίγυπτος είναι μια δημοκρατική χώρα, όμως ο Νάσερ ανατρέπει τον Ναγκίμπ και αναλαμβάνει την εξουσία ως Πρόεδρος της Δημοκρατίας. Το βιβλίο κλείνει με τον αραβο-ισραηλινό πόλεμο του 1956, με στόχο τη διεθνοποίηση του Καναλιού του Σουέζ.

Συρία: το 1916 υπεγράφη η μυστική Συμφωνία Σάικς-Πικό, με την οποία οι Άγγλοι και οι Γάλλοι χώριζαν τις αραβικές χώρες σε σφαίρες επιρροής. Η Ρωσία συμμετείχε σε λιγότερο βαθμό, όμως η συμφωνία αποκαλύφθηκε μετά την έκρηξη της Ρωσικής Επανάστασης. Οι Άγγλοι, αποσκοπώντας στον έλεγχο της Μεσογείου, κράτησαν υπό την επιρροή τους την Ιορδανία, το νότιο Ιράκ και την περιοχή μεταξύ Χάιφας και Άκρας. Η Γαλλία κράτησε τη νοτιοανατολική Τουρκία, το βόρειο Ιράκ, τη Συρία και τον Λίβανο. Όταν βρέθηκε πετρέλαιο στη Μοσούλη τα πράγματα χειροτέρεψαν. Το 1920 έχουμε το ανεξάρτητο βασίλειο της Συρίας του Φαϊζάλ, όμως η Διάσκεψη του Σαν Ρέμο υπαγόρευσε τη γαλλική κατοχή της Συρίας. Ο Σουλτάνος Αλ-Ατράς πολέμησε σκληρά εναντίον των Γάλλων, όμως ηττήθηκε και το έσκασε στην Υπεριορδανία. Μετά τον πόλεμο, οι Βρετανοί και η συνεχιζόμενη αντίσταση στη χώρα έδιωξαν τα γαλλικά στρατεύματα από τη χώρα. Το 1948 η ήττα της στον αραβο-ισραηλινό πόλεμο οδήγησε σε μια σειρά από πραξικοπήματα. Η χώρα αναμιγνύεται στον αραβο-ισραηλινό πόλεμο .

Ιράκ: το Ιράκ τελούσε υπό αγγλική κατοχή, όμως άσχημες επιλογές ανθρώπων σε θέσεις ισχύος στη χώρα και ο απόηχος της κακής μεταχείρισης του ήρωα Τ. Ε. Λώρενς (γνωστού και ως Λώρενς της Αραβίας) έκαναν τους Άγγλους να αλλάζουν συνέχεια ανθρώπους σε σημεία-κλειδιά της διοίκησης του Ιράκ. Τελικά το 1932 το Ιράκ κηρύχτηκε ανεξάρτητο, αν και οι στρατιωτικές δυνάμεις των Άγγλων παρέμεναν. Το 1941 ανετράπη ο Αμπντάλα από τον Ρασίντ αλ-Γκαϊλάνι και με τον αγγλο-ιρακινό πόλεμο, οι Άγγλοι επιτέθηκαν στο Ιράκ από φόβο ότι οι φιλοναζιστικές τάσεις του Γκαϊλάνι ίσως αποκόψουν την παροχή πετρελαίου στους Συμμάχους.

Λίβανος: το 1920 ήταν μέρος του Βασιλείου της Συρίας αλλά ο Συρο-Γαλλικός πόλεμος οδήγησε τους Άραβες στην ήττα. Οι Γάλλοι ανέκτησαν τις χαμένες περιοχές και το 1926 ο Λίβανος έγινε ανεξάρτητο κράτος. Κατά τη διάρκεια του Δευτέρου Παγκοσμίου πολέμου η κυβέρνηση του Βισύ χρησιμοποίησε το Λίβανο για να περάσουν γερμανικά στρατεύματα και να επιτεθούν στους Άγγλους. Οι Άγγλοι επιτέθηκαν στη χώρα και την κατέλαβαν. Ο Λίβανος, υπό γαλλική κατοχή ξανά, έκανε εκλογές, κάτι που δεν αναγνώρισαν οι Γάλλοι, η γενική κατακραυγή όμως τους ανάγκασε να αναγνωρίσουν τον Λίβανο ως ανεξάρτητο. Στο Λίβανο συγκατοικούν Μαρονίτες, Σουνίτες, Σιίτες, μουσουλμάνοι και χριστιανοί ορθόδοξοι. Ο Λίβανος συμμετείχε ενεργά στον αραβο-ισραηλινό πόλεμο.

Έχουμε και την Παλαιστίνη! Εν συντομία στις χώρες της Παλαιστίνης ζούσαν Άραβες και μόλις έληξε ο Πρώτος Παγκόσμιος πόλεμος ξεκίνησε η ιδέα του σιωνισμού, με αποτέλεσμα χιλιάδες Εβραίοι να αποβιβαστούν στη γη της Παλαιστίνης και να αναγκαστούν να συγκατοικήσουν με τους Άραβες κατοίκους, κατόπιν προτροπής και υποστήριξης των Άγγλων, ώστε να έχουν την περιοχή στο χέρι τους. Εμφύλιες συγκρούσεις υπήρξαν χιλιάδες και γιγαντώθηκαν όταν με τα πολλά οι Άγγλοι απλώς έπαψαν να θέλουν ως προτεκτοράτο τους την Παλαιστίνη. Ο εμφύλιος πόλεμος που ξέσπασε είχε ως αποτέλεσμα ποταμούς αίματος και την ανεξαρτησία της Παλαιστίνης το 1948. Σύντομα, με τον Αραβο-ισραηλινό πόλεμο, τα πράγματα άλλαξαν. Η Ιορδανία κατέλαβε τη Δυτική Όχθη και η Αίγυπτος τη Λωρίδα της Γάζας. Περισσότερα για τον αραβο-ισραηλινό πόλεμο με αφορμή τη Διώρυγα του Σουέζ εδώ.

Μέσα σε όλα αυτά τα γεγονότα υπάρχουν άνθρωποι που πονάνε, που ματώνουν, που σχεδιάζουν χάρτες χωρίς να τους νοιάζει το κόστος και το μέλλον. Ο συγγραφέας έχει διαλέξει με πολύ μεγάλη προσοχή τι χαρακτήρες θα φέρει στο φως, τι καταστάσεις θα ζήσουν, τι συνθήκες θα επηρεάσουν τη νοοτροπία και το χαρακτήρα τους. Τα ιστορικά πρόσωπα έχουν αντίκτυπο στις πράξεις τους, στις σκέψεις τους, στο μέλλον τους. Και ιδού ανάγλυφη η τοιχογραφία της Μέσης Ανατολής στα μάτια του αναγνώστη. Επαναλαμβάνω ότι έγραψα τις ανωτέρω παρατηρήσεις ώστε ο αναγνώστης να έχει μια εισαγωγική-συνολική εικόνα της τοιχογραφίας που θα διαβάσει και όλα αυτά τα γεγονότα ξεδιπλώνονται αργά, προσεκτικά, μελετημένα και καθόλου κουραστικά. Ο αναγνώστης έχει ευκαιρίες να ξεκουραστεί, να σκεφτεί, να διαβάσει κάτι άλλο, το κείμενο ποτέ δεν καταντά κουραστικό ή ένα άψυχο μάθημα ιστορίας. Αυτό είναι πραγματικά τέχνη!

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«Σε έναν κόσμο χωρίς μελαγχολία, τα αηδόνια θα άρχιζαν να ρεύονται» (σελ. 213).

«Ένα πετάρισμα των βλεφάρων η διάρκεια της ζωής μας, ώσπου να τη συνηθίσουμε ένα χέρι μας δείχνει την έξοδο. Άδικο; Όχι. Αναμφίβολα ήταν υγιές να παραχωρείς τη θέση από τη στιγμή που η αποστολή σου εκπληρώθηκε» (σελ. 296).

Βιβλίο Της νεκρής πριγκίπισσας
Τίτλος πρωτοτύπου Regards from the dead princess
Συγγραφέας Kenizé Murad
Μεταφραστής Ευδοκία Παπαγκίκα
Κατηγορία Ρομαντικό μυθιστόρημα 
Εκδότης Ωκεανίδα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Σε γενικές γραμμές μια ρομαντική ιστορία γεμάτη από τοπία, εικόνες, ήθη και έθιμα και νοοτροπίες. Με πολλές λεπτομέρειες για κάθε πόλη και χώρα που ζει η Σέλμα, για την κατάσταση που υπάρχει εκεί τότε, για τις αλλαγές που γίνονται, για την ιστορία που γράφεται, κάτι που δεν κουράζει, αντίθετα δίνεται ένα στέρεο υπόβαθρο στο οποίο εκτυλίσσεται η ιστορία του βιβλίου. Αντικειμενικά όμως, παρ’ όλες τις αρετές της γραφής, η ίδια η πρωταγωνίστρια για μένα δεν έχει κάτι ουσιώδες ως άνθρωπος, ως χαρακτήρας. Έχουμε να κάνουμε με έναν κενό άνθρωπο, που ό,τι νιώθει και κάνει είναι προστατευμένο από χρυσό κουκούλι. Δεν κάνει ρηξικέλευθες κινήσεις κόντρα στο κατεστημένο της ελίτ και της ετικέτας, δεν κάνει μεγάλες επαναστάσεις κι ό,τι τυχόν κάνει είναι περισσότερο αποτέλεσμα της ανάγκης της να γνωρίσει τις δυνάμεις της, της προσπάθειάς της ν’ ανήκει κάπου, παρά της επιθυμίας της να αλλάξει τον κόσμο. Δεξιώσεις, φορέματα, εσπερίδες, αστραφτεροί υποψήφιοι γαμπροί που δεν έχουν δουλέψει ποτέ τους πραγματικά, θα έλεγα ότι διάβασα ένα χαζό άρλεκιν. Όμως φτάνουμε στο Παρίσι και στην Κατοχή του από τους Γερμανούς κι εκεί επιτέλους η Σέλμα αρχίζει να βλέπει τη ζωή στις πραγματικές της διαστάσεις, ζει την εξαθλίωση, την πείνα, την ταπείνωση. Προς Θεού, δεν χαίρομαι με όσα τράβηξε, ούτε πρέπει κάποιος να περνάει του λιναριού τα πάθη για να πεις ότι έζησε, απλά η Σέλμα κατάλαβε ότι στην πραγματική ζωή σφυρηλατείσαι έξω από παλάτια και σαλόνια. Ναι, εκεί ολοκληρώθηκε, εκεί σχηματίστηκε πραγματικά, όταν συναναστράφηκε με τους ανθρώπους, όταν κινδύνεψε να την καταδώσουν λόγω της αγγλικής της υπηκοότητας (σύζυγος Ινδού υπό βρετανική κυριαρχία γαρ). Ενώ το μεγαλύτερο μέρος του βιβλίου είναι λες και διαβάζεις τα άπαντα του Χρήστου Ζαμπούνη ή έστω ένα τεύχος του Life and Style, στο τέλος ερχόμαστε στην πραγματικότητα και η πρωταγωνίστρια γίνεται πιο υπαρκτή, πιο ολοκληρωμένη. Είναι τόσες οι αλλαγές στη ζωή της, τέτοιες οι εξελίξεις και οι ανατροπές στα αισθήματα και στη νοοτροπία της που επιτέλους έχουμε ουσιαστική πλοκή. Αν σας αρέσουν τα γλυκανάλατα ρομάντσα αυτό το βιβλίο είναι κάτι περισσότερο, αν σας αρέσουν τα ιστορικά μυθιστορήματα, αυτό το βιβλίο είναι κάτι λιγότερο. Παραδέχομαι ότι το διάβαζα ξέροντας ότι υπάρχει και συνέχεια, το “Ο κήπος του Μπανταλπούρ“, και φυσικά δεν είχα καμία όρεξη να το διαβάσω, τελειώνοντας όμως το παρόν βιβλίο κάτι με τρώει και θέλω να δω τι έγινε με την κόρη της Σέλμα και πώς μεγάλωσε (η κόρη της Σέλμα είναι η συγγραφέας και των δύο βιβλίων).

ΠΕΡΊΛΗΨΗ ΜΕ SPOILERS

Η Σέλμα, εγγονή του Σουλτάνου της Τουρκίας Μουράτ Ε΄, ζει μέσα στα πλούτη και τη χλιδή, ώσπου ο Κεμάλ Ατατούρκ, όταν πια αποκτά πλήρη εξουσία στην Τουρκία, καταλύει το σουλτανάτο κι όλοι οι πρίγκιπες, απόγονοι κι επίγονοι, ξενιτεύονται από δω κι από κει, έκπτωτοι και χωρίς σκοπό (όχι ότι είχαν πριν κάτι να κάνουν). Η ζωή της Σέλμα (1911-1941) εξελίσσεται παράλληλα με τον κοινωνικό και πολιτικό αναβρασμό που συνοδεύει τις χώρες της Μέσης Ανατολής την περίοδο του Μεσοπολέμου: η Τουρκία και ειδικότερα η Πόλη εξευρωπαϊζεται (άσχετο εδώ έχω μια έντονη αντίρρηση, η Κωνσταντινούπολη αναφέρεται συνέχεια ως Ισταμπούλ, κακώς κάκιστα, όταν μεταφράζεις κάτι, το μεταφράζεις όλο κι όχι ό,τι επιλέγεις εσύ που το μεταφράζεις). η Βηρυτός όπου καταφεύγει η οικογένεια της Σέλμα ετοιμάζεται να διώξει τους Γάλλους από τη χώρα, η Ινδία βράζει από τις διενέξεις μουσουλμάνων και βουδιστών. Στη Βηρυτό η Σέλμα περνά ευχάριστα τις ώρες της και προσπαθεί να ενταχτεί στην τοπική ελίτ. Έχοντας ζήσει διάφορες απογοητεύσεις δέχεται χωρίς δεύτερη σκέψη να παντρευτεί τον Αμίρ, μαχαραγιά ενός κράτους στη βόρεια Ινδία, σπουδαγμένου στην Αγγλία και γι’ αυτό κάπως πιο προοδευτικού απέναντι σε ζητήματα όπως η θέση της γυναίκας στην ινδική κοινωνία, τρόποι διακυβέρνησης του κράτους του κλπ. Η Σέλμα παθαίνει σοκ από τα πρωτοφανή και πρωτόγνωρα έθιμα της Ινδίας, ειδικά απέναντι στη γυναίκα (μπούρκα, η γυναίκα κρύβεται όταν μπαίνει άντρας στο χώρο, οι γιατροί εξετάζουν τις γυναίκες από το διπλανό δωμάτιο κλπ.) και από τη φτώχεια και την ένδεια των κατοίκων. Η Σέλμα πέφτει με τα μούτρα στη βελτίωση των συνθηκών ζωής και της θέσης της γυναίκας, δημιουργώντας συνεχώς σκάνδαλα και προβλήματα στον άντρα της, ο οποίος μαλακός μαλακός αλλά στο τέλος θυμώνει πάρα πολύ μαζί της και της απαγορεύει να ανακατευτεί ξανά γιατί δεν σκοπεύει να πάει τόσο απότομα κόντρα σε προκαταλήψεις αιώνων (έχει και τις κόντρες μουσουλμάνων και βουδιστών που είπαμε πρωτύτερα στο κεφάλι του). Τελικά η Σέλμα, εν όψει της κορύφωσης της εσωτερικής έντασης και της αυξανόμενης θέλησης των Ινδών για απελευθέρωση από το βρετανικό ζυγό, καταφεύγει στο Παρίσι για να γεννήσει το παιδί της. Εκεί ξεσπά η καταπίεση που ένιωθε για δυο χρόνια στην Ινδία: ξενυχτά, διασκεδάζει, γνωρίζει τα πάντα και τους πάντες, φτάνει ακόμη και να ξεμυαλιστεί με έναν Αμερικάνο, που τη φέρνει αντιμέτωπη με τον πραγματικό της εαυτό, της γκρεμίζει τα θέλω, την ανανεώνει, κάνουν έρωτα, ζουν μικρές καθημερινές απολαύσεις αλλά αναγκάζεται να φύγει για ανθρωπιστική αποστολή στο Μεξικό. Η Σέλμα μένει μόνη πια στο Παρίσι κι ευτυχώς που έχει πάντα κοντά της τον πιστό ευνούχο της μητέρας της και τη βοηθά όπως και όπου μπορεί. Στο Παρίσι ζει την κόλαση της γερμανικής κατοχής και αγγίζει τον πάτο για να εξασφαλίσει λίγο φαγητό στο νεογέννητο μωρό της (ξεπουλά ό,τι έχει και δεν έχει, στέκεται στην ουρά για τρόφιμα κλπ.). Μια κρίση περιτονίτιδας τη σκοτώνει και ο ευνούχος αφήνει το μωρό κλαίγοντας στην πρεσβεία της Ελβετίας κι εξαφανίζεται.