Βιβλίο Η χαμένη στήλη των Ετρούσκων 
Συγγραφέας Κώστας Στοφόρος
Κατηγορία Περιπέτεια / Παιδικό μυθιστόρημα
Εκδότης Κέδρος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η παρέα των παιδιών που γνωρίσαμε στα προηγούμενα βιβλία της σειράς είναι πλέον στην εφηβεία ενώ οι περιπέτειες που έχουν ζήσει ως τώρα τους έχουν αλλάξει, τους έχουν ωριμάσει και τους έχουν δείξει πόσο σοβαρό κίνδυνο μπορεί να διατρέξουν στην προσπάθειά τους να λύσουν τα μυστήρια στα οποία μπλέκουν. Οι απώλειες αγαπημένων φίλων και οι αλλαγές στις ζωές τους μερικά τα κάνουν πιο εσωστρεφή και μερικά να πάψουν να παίρνουν αψήφιστα τον κίνδυνο. Το παρεάκι «η Κατερίνα, η Ζωή, τ’ Αντιγονάκ’, η Ζηνοβία» έχει θρυμματιστεί πλέον. Αυτήν τη φορά, οι καλοκαιρινές διακοπές σπάνε στα δύο. Ο Σάββας και ο Ιάσονας θα ταξιδέψουν στη Σαμοθράκη για αναρρίχηση μαζί με τον Ρένο και τη μητέρα του και την Κατερίνα, που πλέον έχει γυρίσει την πλάτη στους γονείς της μετά από αυτό που της έκαναν. Από την άλλη, ο Δημήτρης, παρά τις αντιρρήσεις του, αναγκάζεται να πάει με την αδελφή του, Αντιγόνη, στη Λήμνο. Στη συντροφιά τους προστίθεται η Δόμνα, η οποία θα βρεθεί επιτέλους με τον Βασίλη που ζει στην Αμερική και δεν έχουν προλάβει να ζήσουν στιγμές ως ζευγάρι. Η κοπέλα κάνει μια ανασκόπηση των συναισθημάτων της κι αναρωτιέται αν νιώθει πράγματα για τον Βασίλη ή απλώς τον δέχτηκε για να μην είναι η μόνη από την παρέα χωρίς ταίρι. Η γνωριμία με τον Σώζο όμως θα αλλάξει και πάλι τον ψυχικό της κόσμο, ειδικά όταν μπαίνει στην παρέα η Φραντσέσκα.

Ο Κλάους Τόρε, που τον γνωρίσαμε στον «Ιστό της Αράχνης», πρόεδρος της διεθνούς οργάνωσης «Καθαρή Θάλασσα», με κύρια πηγή χρηματοδότησης γερμανικές και ιταλικές επιχειρήσεις με ευαισθησία απέναντι στο περιβάλλον και τη διαχείριση των βιομηχανικών αποβλήτων, και ταυτόχρονα διευθύνων σύμβουλος μιας από τις μεγαλύτερες επιχειρήσεις πλαστικών στον κόσμο, καταστρώνει ένα σχέδιο εκδίκησης για να τιμωρήσει τα παιδιά του Πόρτο Ράφτη, τα οποία θεωρεί ένοχα για τον θάνατο του Κάρελ Βίντερ. Η απώλεια αυτή έχει αφήσει ακέφαλο τον όμιλο Βίντερ, τον οποίο εποφθαλμιά ο Τόρε για να τον συγχωνεύσει με τον δικό του και να γίνει έτσι η μεγαλύτερη δύναμη στον πλανήτη. Ο Τόρε ανακαλύπτει τη «λημνία γη», ένα δραστικό φάρμακο γνωστό από την αρχαιότητα που εξορυσσόταν στη Λήμνο ως το 1916, και το εύφορο έδαφος του νησιού για αμπελώνες, οπότε αρχίζει να επενδύει στη Λήμνο. Ταυτόχρονα, παρακολουθούμε τα ίχνη του πατέρα της Ζηνοβίας, Μιχάλη, που έχει πλέον ακολουθήσει τον δρόμο της αυτοδικίας μετά από όσα συνέβησαν στην οικογένειά του αλλά και τι απέγιναν ο Παπαγεωργίου, η βοηθός του, Μελίνα και ο Αντώνης από το λιμενικό, μετά τα γεγονότα στο προηγούμενο βιβλίο της σειράς. Οι τρεις τους αναγκάστηκαν να παραιτηθούν από τα Σώματα που υπηρετούσαν και άνοιξαν δικό τους γραφείο ερευνών. Σταδιακά αρχίζουν να φτάνουν στ’ αυτιά τους πληροφορίες για τον Κλάους Τόρε, για το project των παιδιών, για μια σχετική κινητικότητα στο νησί και πολλά άλλα, με αποτέλεσμα να μπουν σε σκέψεις. Θα μαντέψουν άραγε το σχέδιο του κακού της ιστορίας; Θα προλάβουν να βοηθήσουν τους αγαπημένους τους φίλους;

Τα παιδιά λοιπόν, χάρη σ’ έναν Γερμανό αρχαιολόγο και το project Υψιπύλη όπου συμμετέχουν, ταξιδεύουν σε όλο το νησί και μαθαίνουν πολλά και ενδιαφέροντα πράγματα για την ιστορία του από την αρχαιότητα ως την Κατοχή. Μύρινα, Κάστρο, Ρωμέικος Γιαλός, Αμμοθίνες, η περιβόητη Μαρούλα, ο Μούδρος με την Πορτάρα και το Συμμαχικό Κοιμητήριο, τα χαριτωμένα πλατώνια, το μουσείο παιχνιδιών στη Μύρινα, τα σημαντικά αρχαιολογικά ευρήματα, μεταξύ των οποίων η Στήλη των Καμινίων, το μέγαρο Χριστοδουλίδη που λειτούργησε ως λέσχη των αξιωματικών της Γκεστάπο κατά την Κατοχή, οι αντιναζί 999ρηδες και πώς τους τιμώρησε το γερμανικό καθεστώς κατά τη διάρκεια του πολέμου, η «υπόθεση Κικέρων» και πολλά άλλα μας ταξιδεύουν στο χτες και στο σήμερα της Λήμνου. Ανατροπές, παγίδες, εκπλήξεις, ερωτικές αντιζηλίες, πλούτος εγκυκλοπαιδικών πληροφοριών δημιουργούν άλλο ένα συναρπαστικό μυθιστόρημα γεμάτο δράση και σασπένς.

Η γραφή του Κώστα Στοφόρου βελτιώνεται από βιβλίο σε βιβλίο ενώ οι περιπέτειες των ηρώων του δεν πατάνε σε γνώριμα μονοπάτια. Πολυεπίπεδη πλοκή, αγωνία και σασπένς, ανατροπές και κίνδυνοι, εγκυκλοπαιδικές πληροφορίες και εφηβική ανεμελιά φτιάχνουν έναν συναρπαστικό σκελετό δράσης και περιπέτειας, φτάνοντας την αγωνία και την ένταση στα ύψη ενώ αναμιγνύονται δεξιοτεχνικά και υποδειγματικά τα πραγματικά ιστορικά γεγονότα με τις φανταστικές περιπέτειες των ηρώων του βιβλίου, δημιουργώντας ένα κράμα αγωνίας, ανατροπών και πληροφόρησης. Η «παρέα του Πόρτο Ράφτη» ζει νέες περιπέτειες που θα φέρει τα μέλη της αντιμέτωπα με θανάσιμα μυστικά και σημαντικές πτυχές της Ιστορίας. Πρόκειται για άλλη μια υπέροχη, ανατρεπτική, καλογραμμένη περιπέτεια για παιδιά και εφήβους που με συντρόφεψε ευχάριστα και με έκανε κι αυτή, όπως και όλες οι προηγούμενες της σειράς, να χάσω αρκετές στάσεις λεωφορείου μέχρι να την τελειώσω. Θα τονίσω ξανά ότι το ανυπέρβλητο ταλέντο του συγγραφέα που μας χαρίζει όλες αυτές τις τεκμηριωμένες και καλά μελετημένες ιστορίες είναι ένα κράμα της εγκυκλοπαιδικότητας της Αντιγόνης Μεταξά, της φροντίδας της Πηνελόπης Δέλτα και της αγωνίας στα βιβλία της Enid Blyton.

Βιβλίο Μέχρι να αλλάξει ο άνεμος
Συγγραφέας Μαρία Λιάσκα-Μαυράκη
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Ρομαντικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ωκεανίδα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Μια καλογραμμένη ερωτική ιστορία με έναν διαφορετικό τρόπο αφήγησης. Την ερωτική ιστορία του 1940 την αναβιώνουν τα δυο αθώα εντεκάχρονα κορίτσια μέσα από τα γράμματα που διαβάζουν κι έτσι η ιστορία συμπληρώνεται με τη μέθοδο του πρωθύστερου. Ρομαντικό και σκληρό, με ένα φινάλε που αν και δεν ήταν πρωτότυπο με συγκίνησε, είναι ένα κείμενο που με κράτησε χάρη στην ικανότητα της συγγραφέως να αναπαριστά με σαφήνεια τις κοινωνικές και ιστορικές στιγμές της πλοκής. Δύσκολα τα χρόνια του Εμφυλίου, όπου ο αλληλοσκοτωμός και το αλληλοφάγωμα ήταν στην πρώτη γραμμή και η κυρία Λιάσκα βρίσκει τον τρόπο μέσα από αυτές τις στάχτες να κρατά ζωντανή τη σπίθα του έρωτα.

Θα σταθώ ιδιαίτερα στον χαρακτηρισμό της Λήμνου: «Το έχει αυτό η Λήμνος: κρατάει τα μυστικά σου καλά κρυμμένα από αδιάκριτους ανθρώπους και ξωτικά. Αν ξαναέρθεις χρόνια μετά, θα τα βρεις ακριβώς εκεί όπου τα είχες θάψει. Γι’ αυτό πρέπει να είσαι σίγουρος, όταν θα ζητήσεις τη βοήθειά της για μια κρυψώνα…» (σελ. 287). Σε λίγες προτάσεις, όλη η ψυχή του νησιού. Επίσης, στη σελίδα 193 δίνεται με τον καλύτερο τρόπο η αγωνιώδης κατάσταση στην Αθήνα κυρίως κατά τη διάρκεια της Κατοχής: «Όταν μια πόλη αφήνει τα παιδιά της να ζουν ή πιο σωστά απλά να υπάρχουν στους δρόμους, ξυπόλητα, κοντοκουρεμένα, με άδεια πιατάκια στα χέρια, τότε σίγουρα δεν είναι έτοιμη για την επόμενη ημέρα… Κι αν η επόμενη ημέρα είναι το ίδιο άγρια με την προηγούμενη, δεν μπορείς να ελπίζεις σε τίποτα καλό…». Χωρία σαν κι αυτό είναι που με κάνουν να περιμένω με ανυπομονησία κάθε επόμενο έργο μιας γυναίκας που μας χάρισε το αξεπέραστο «Ο κύκλος με τη θάλασσα» και να την επικροτώ σε κάθε νέα της προσπάθεια.

Βιβλίο Η σπηλιά του Φιλοκτήτη
Συγγραφέας Ζαφειρία Κοτζαμάνογλου
Κατηγορία Εφηβικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μιχάλης Σιδέρης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η κυρία Ζαφειρία Κοτζαμάνογλου κατάφερε να μου μεταλαμπαδεύσει την αγάπη της για το παρελθόν του νησιού της Λήμνου και να ενώσει ταιριαστά τον μύθο, την προϊστορία και τη φαντασία. Η γραφή είναι παραστατική και ζωηρή, αρκετά ρεαλιστική και προσεγμένη. Αν κεντρική ιδέα δεν ήταν η ζωή του Φιλοκτήτη, θα μπορούσε απλώς να στήσει ένα προσεγμένο αληθοφανές πλαίσιο, μέσα στο οποίο θα εκτυλισσόταν με ενάργεια και παραστατικότητα η ζωή ενός εφήβου, με τις δυσκολίες στο σχολείο του, τα ερωτικά του σκιρτήματα, τις προστριβές με τους γονείς κλπ. Κατάφερε όμως να προχωρήσει την ιστορία της ένα βήμα παραπέρα και να δοκιμαστεί με επιτυχία πάνω στις κοινωνικές δομές που διέπουν μια σχέση αναγκαστικής συμβίωσης, μιας και ο Γεράσιμος με τον Φιλοκτήτη είναι ένα καλό παράδειγμα για έναν συγγραφέα ως προς το πώς να καταφέρει να κερδίσει τον αναγνώστη και να κρατήσει το ενδιαφέρον του αμείωτο εφόσον μιλάμε για ένα κατά βάση στατικό φόντο.

Πράγματι, τι συναρπαστικό θα μπορούσε να συμβεί σε μια ερημική παραλία μεταξύ δύο αγνώστων εκτός από το να αφηγηθούν τη ζωή τους και να επιβιώσουν; Με αφορμή λοιπόν τη ζωή του Φιλοκτήτη, ενός ανθρώπου παρατημένου και ουσιαστικά προδομένου από τους ίδιους τους συμπατριώτες του, η συγγραφέας καταγράφει με απλό και συναρπαστικό τρόπο τα αίτια και τις αφορμές του Τρωικού πολέμου, αποδίδει με αληθοφάνεια τις συνθήκες στην Αυλίδα που οδήγησαν στη θυσία της Ιφιγένειας και χαρίζει συγκίνηση και τρυφερότητα όταν αναφέρεται στην καθημερινότητα του Φιλοκτήτη πριν εμπλακεί στον πόλεμο (οικογενειακές στιγμές ευτυχίας, η γυναίκα που τον αγαπούσε κλπ.). Συγκεκριμένα και συνοπτικά περιστατικά και όχι μακροσκελείς αφηγήσεις προστίθενται κατά τόπους στην πορεία της ιστορίας ανάμεσα σε καβγάδες και φιλονικίες του Γεράσιμου και του Φιλοκτήτη, πριν ή μετά τη συμφιλίωσή τους, κατά τη διάρκεια της νυχτερινής κατάκλισης κ.ο.κ.

Πέρα από τα ιστορικά γεγονότα και τα αίτια του Τρωικού πολέμου, υπάρχει διεισδυτική και μελετημένη εντρύφηση στην ανθρώπινη ψυχολογία. Μικρά και μεγάλα γεγονότα σφυρηλατούν τις διαπροσωπικές σχέσεις των δύο αντρών και πότε τους ενώνουν, πότε τους χωρίζουν. Η συγχώρεση, η κατανόηση, ο σεβασμός, η αλληλοϋποστήριξη, η δοτικότητα είναι αρετές που τονίζονται στο μυθιστόρημα και δείχνουν τη θετική και την αρνητική πλευρά των συνεπειών. Ο Φιλοκτήτης είναι μια άρτια σχηματισμένη προσωπικότητα, πολυδιάστατη, εντελώς ανθρώπινη, μέσα από την οποία αναπηδά η δύναμη και η ένταση της ελπίδας και της προσδοκίας. Όταν ο Φιλοκτήτης φτάνει σε σημείο να παραδεχτεί πως έπαψε να ελπίζει κι επιπλέον όλα του τα αισθήματα μετατράπηκαν σε μίσος (κατά των ανθρώπων που θεωρούσε φίλους του και τον πρόδωσαν, κατά του πολέμου που τους έφερε τόσα δεινά κ. ά.) ένιωσα σχεδόν μέσα μου αυτήν την απελπισία και την πίκρα της απογοήτευσης.

«Η σπηλιά του Φιλοκτήτη» είναι ένα δυνατό εφηβικό μυθιστόρημα που καταφέρνει με εύληπτο τρόπο και συναρπαστικές περιγραφές να δείξει στους αναγνώστες την ποικιλία του συναισθηματικού κόσμου ενός ανθρώπου, να τονίσει τα πλεονεκτήματα και τα ελαττώματα αυτής της σύνθετης προσωπικότητας που αποκαλείται άνθρωπος και να μεταδώσει πίστη, δύναμη και θέληση για τις αντιξοότητες που συναντά κάποιος στη ζωή του και ειδικά στην εφηβεία, όπου όλα τα συναισθηματικά εμπόδια μοιάζουν να είναι απροσπέλαστα. Ανατροπές και εκπλήξεις, ποικιλία περιστατικών αλλά και καλολογικών στοιχειών είναι κάποια από τα θετικά χαρακτηριστικά αυτού του βιβλίου που αξίζει να ανακαλύψετε.

Βιβλίο Το κοριτσάκι με το φιόγκο
Συγγραφέας Όλγα Γκίκα-Παναγιώτου
Κατηγορία Παιδικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μιχάλης Σιδέρης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Τη Λένια άνετα θα τη χαρακτήριζα κακομαθημένη και σνομπ, με αυτήν την αδιαφορία απέναντι στα μαθήματά της και κυρίως λόγω της λανθασμένης συμπεριφοράς της απέναντι στους γονείς της. Υπάρχουν όμως κάποια μικροψήγματα μέσα της που μου έδειξαν πως απλώς δεν έχει τύχει να βρει τον σωστό δρόμο προς την αυτογνωσία και την ευτυχία, γι’ αυτό συμπεριφέρεται έτσι. Δίνοντάς της λοιπόν μια μικρή συγχώρεση, βυθίστηκα στις εμπειρίες που έζησε ξαφνικά πίσω στο 1952 σε ένα χωριό της Λήμνου! Πώς έγινε αυτό; Η συγγραφέας είχε μια έξυπνη ιδέα, χάρη στην οποία αναπτύχθηκε ένα δίπολο ευμάρειας και στέρησης, εγωισμού και δοτικότητας, που συγκλόνισε τον μικρόκοσμο της Λένιας.

Το κοριτσάκι λοιπόν που μεγάλωσε στα πούπουλα, χωρίς να δίνει δεκάρα και χωρίς να σέβεται τίποτα από όσα είχε στη ζωή της, ξαφνικά βρέθηκε να μεγαλώνει σε ένα χωριό ενός νησιού σε μια εποχή που δεν υπήρχε καμία από τις σημερινές ανέσεις. Φως είχαν μόνο με λαδοφάναρα, ηλεκτρικές συσκευές ήταν ανύπαρκτες κι όμως τα τρόφιμα διατηρούνταν, το νερό παρέμενε δροσερό και τα λαχανικά ήταν πάντα φρέσκα ενώ τον χειμώνα κατάφερναν με άλλες τεχνικές να παραμένουν ζεστοί και χορτάτοι όσο γινόταν. Οδηγός στη νέα ζωή της Λένιας είναι το κοριτσάκι με τον άσπρο φιόγκο, η Ελενίτσα. Ένα κοριτσάκι που δε δείχνει ξαφνιασμένο με την εμφάνιση της Λένιας στο χωριό τους και της δείχνει τα πάντα: το αλώνισμα, το φούρνισμα, τα πήλινα και χάρτινα παιχνίδια που τα ίδια τα παιδιά φτιάχνανε, την απλότητα της δοτικότητας σε μια κλειστή μεν κοινωνία, η οποία όμως δεν έχει ανάγκη από λεφτά ούτε στο μυαλό τους βασιλεύει η κουτοπονηριά, το κακό, ο φθόνος. Και είναι άνθρωποι που υπήρξαν σε αυτήν τη χώρα μόλις πενήντα χρόνια πριν. Εφευρετικοί, δοτικοί, απλοί, ανοιχτοί, ειλικρινείς, αυθόρμητοι, αληθινοί. Μεγάλωσαν παιδιά σε αυτές τις συνθήκες, ευχαριστημένα με ό,τι έφτιαχναν, ό,τι έβρισκαν, ό,τι ζούσαν, χωρίς να ζητάνε το παραπάνω.

Η συγγραφέας γεννήθηκε και μεγάλωσε στη Λήμνο, οπότε κατάφερε με πιστότητα να ζωντανέψει τις παιδικές της αναμνήσεις και να τις προσφέρει στον αναγνώστη όχι νοσταλγικά αλλά αναγνωρίζοντας πως αυτές οι δύσκολες συνθήκες ζωής γαλούχησαν γενιές ανθρώπων που εκτιμούν, σέβονται και κοιτούν στα μάτια. Δύσκολες αγροτικές εργασίες, ευτυχισμένες οικογενειακές στιγμές, παιχνίδι που ξεκινάει με μια σπίθα, ένα ευτελές υλικό, μια απλή σκηνή για τον Καραγκιόζη, ήταν περιστατικά που μου έφεραν δάκρυα στα μάτια, όχι γιατί τα αναπολώ (δεν τα έζησα και αναγνωρίζω τη δυσκολία των συνθηκών) αλλά γιατί προχωρήσαμε ως τεχνολογία και πολιτισμός, όμως όχι ως άνθρωποι.

Είναι αυτό το βιβλίο κατάλληλο για μικρά παιδιά; Αναμφίβολα ναι, γιατί η συγγραφέας δεν έπαψε να βλέπει τα πράγματα με τη ματιά ενός μικρού κοριτσιού με λευκό φιόγκο. Όλες οι λεπτομέρειες, οι ιδιωματισμοί, τα περιστατικά, επεξηγούνται με υποσημειώσεις για να βοηθηθεί ο μικρός αναγνώστης να καταλάβει τι συμβαίνει στην ιστορία και να εμπεδώσει πόσο διαφορετικοί ήταν οι άνθρωποι σε παλαιότερες εποχές και ως χαρακτήρες και ως σκληρά εργαζόμενοι. Ειδικά το κεφάλαιο με το παραμύθι της Λήμνου που λέει η γιαγιά ήταν από τα αγαπημένα μου.

«Το κοριτσάκι με το φιόγκο» είναι ένα όμορφο συγκινητικό παραμύθι, που εξυμνεί την απλότητα, την ανθρωπιά, την ευγνωμοσύνη, τη φιλία, τη δοτικότητα και τόσα άλλα συναισθήματα που σήμερα είναι χαμένα κάπου μεταξύ ηλεκτρονικής προοόδου και ατομικής απομόνωσης. Έννοιες και συναισθήματα χαμένα που θα βελτιώσουν τον άνθρωπο έτσι και τα καλλιεργήσει μέσα του και μόνο κερδισμένος θα βγει αναπαριστώνται σε αυτό το βιβλίο με όμορφο και έμπειρο τρόπο. Μου άρεσε πολύ που η κυρία Γκίκα-Παναγιώτου απέφυγε τον διδακτισμό και δεν πήρε θέση να υπερασπιστεί ούτε τη μία συνθήκη ζωής ούτε την άλλη, αντίθετα άφησε τον μικρό αναγνώστη να κρατήσει εκείνο που θέλει ο ίδιος για να βγει κερδισμένος από την ανάγνωση αυτού του βιβλίου. Τονίζω ξανά πως η κεντρική ιδέα για το πώς βρέθηκε το παιδί στο μακρινό 1952 ήταν ενδιαφέρουσα και το τέλος της ιστορίας ήταν απόλυτα λογικό και αληθοφανές. «Το κοριτσάκι με το φίογκο» θα φέρει τον αναγνώστη σε επαφή με τον υπέροχο πολιτισμό της Λήμνου, τις παραδόσεις της και τα έθιμά της, την ντοπιολαλιά της, και θα τον βοηθήσει να γνωρίσει καλύτερα τον ίδιο του τον εαυτό χάρη σε αυτό το μυστηριώδες κοριτσάκι!