Βιβλίο Το νησί 
Τίτλος πρωτοτύπου The island
Συγγραφέας Victoria Hislop
Μεταφραστής Μιχάλης Δελέγκος
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Ρομαντικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός 
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το μυθιστόρημα διαδραματίζεται κυρίως από το 1939 έως το 1957, οπότε και εγκαταλείφθηκε το νησί με την πλήρη πλέον θεραπεία της ασθένειας, αλλά και συνεχίζεται αποσπασματικά αλλά με γερό δέσιμο ως το 2001. Είναι ένα κείμενο γεμάτο συγκίνηση και έρωτα, ρεαλισμό και αγωνία, ανατροπές και διαχρονικές αλήθειες. Έχουν περάσει κοντά δεκαπέντε χρόνια απ’ όταν πρωτογράφτηκε κι έκτοτε βοήθησε πολύ στην απομυθοποίηση της λέπρας και στην αποδόμηση των ανυπόστατων φημών που τη συνοδεύουν ακόμη και τώρα, πάνω από μισό αιώνα αφότου βρέθηκε η θεραπεία της. Με ενάργεια και προσοχή ζωντανεύει η ιστορία της κοινότητας των χανσενικών και το βάρος της μνήμης που εξακολουθεί να σηκώνει το νησί: «…ίσως ήταν ένα μέρος όπου η ιστορία παρέμενε ακόμη ζωντανή, όχι νεκρή ανάμνηση, όπου οι κάτοικοι ήταν πραγματικοί και όχι πλάσματα του μύθου» (σελ. 25). Μεγάλα και χορταστικά κεφάλαια, δυνατές περιγραφές τοπίων και συναισθημάτων, λεπτομέρειες που η συγγραφέας αρπάζει για να τις τοποθετήσει σε κομβικά σημεία της αφήγησης ζωντανεύοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο και δίνοντας αληθοφάνεια στην καθημερινότητα της Σπιναλόγκας αλλά και της Πλάκας είναι μερικά μόνο από τα θετικά χαρακτηριστικά του βιβλίου.

Θαύμασα το πόσο παραστατικά δίνονται στιγμιότυπα όπως η θερινή ραστώνη όπου τίποτα δεν κουνιέται και κανείς δεν ακούγεται, η ερειπωμένη τώρα και ολοζώντανη τότε Σπιναλόγκα, οι εναλλαγές των εποχών με τις αντίστοιχες δουλειές στο σπίτι και στο χωράφι, καθώς και πόσο περίτεχνα δείχνουν οι λέξεις τον άηχο πόνο: «Είχε στεγνώσει από το κλάμα, σαν στυμμένο ρούχο, και είχε φτάσει εκείνο το στάδιο του θρήνου όπου η εξάντληση και ένα περίεργο αίσθημα ανακούφισης αρχίζουν να επικρατούν, καθώς περνούν τα πρώτα κύματα απόλυτης θλίψης» (σελ. 190). Ήθη και έθιμα, η καθημερινότητα μιας νοικοκυράς και τα μυστικά της οικιακής οικονομίας που περνάνε από γενιά σε γενιά, η προίκα, οι σχέσεις και οι ρόλοι των συζύγων στην οικογένεια, η θέση της γυναίκας στην κοινωνία και ο τρόπος που διαχειρίζεται το νοικοκυριό της, η αυστηρότητα του άντρα, το μεροκάματο στα χωράφια πότε με το μάζεμα της ελιάς και πότε με τ’ αμπέλια, όλα δίνονται με ενάργεια και παραστατικότητα.

Πίσω στη δεκαετία του 1930, η Ελένη και ο Γιώργης Πετράκης ζουν στην Πλάκα με τις κόρες τους, Μαρία και Άννα. Εκείνος είναι ο βαρκάρης που μεταφέρει τις προμήθειες στη Σπιναλόγκα κι εκείνη δασκάλα στο σχολείο του χωριού. Πώς είναι να φεύγεις μακριά από το σπίτι σου και ουσιαστικά να είσαι φυλακισμένος, μακριά από την οικογένειά σου και την ως τότε ζωή σου; Έτσι αισθάνεται η Ελένη όταν, μετά από εξέταση, μαθαίνει ότι έχει λέπρα κι έτσι μεταβαίνει στη Σπιναλόγκα με τον εννιάχρονο Δημήτρη, έναν μαθητή της που διαγνώστηκε με το ίδιο πρόβλημα υγείας. Η συγγραφέας ζωντανεύει τον αποχαιρετισμό, καταγράφοντας κάθε συναίσθημα και κάθε στάση που επικρατούσε εκείνη τη στιγμή: ο σύζυγος αποχαιρετά τη γυναίκα του, η σύζυγος τα πάντα, το χωριό άλλον έναν γείτονα. Ένιωθα τη λεπτή κλωστή του ελέγχου και της αυτοσυγκράτησης να τεντώνεται με κάθε βήμα της Ελένης, περιμένοντας από στιγμή σε στιγμή κάποιος να ρίξει το πρώτο δάκρυ για να ξεσπάσει η πλημμύρα. Δίνονται εικόνες γεμάτες συγκίνηση και φόρτιση που αποφεύγουν επιδέξια να γίνουν μελοδραματικές.

Με την ίδια δεξιοτεχνία, περιγράφονται και οι συνθήκες της καθημερινότητας στο νησί της Σπιναλόγκας, ένας τόπος γεμάτος αντιθέσεις, καταφύγιο για όσους ζούσαν ως παρίες και στιγματισμένοι αλλά και τόπος εξορίας για όσους άφηναν πίσω τις οικογένειές τους. Ήταν μια κλειστή κοινωνία με σαφείς και δημοκρατικούς κανόνες, μέχρι και εκλογές έκαναν, όπου νερό και ηλεκτρισμός ήταν μια αναγκαιότητα, μόνο που οι συνθήκες δεν ήταν ευνοϊκές, παρ’ όλες τις προσπάθειες του αιρετού αρχηγού. Η Ελένη από τη μια στιγμή στην άλλη ζει τον αντίθετο ρόλο: αντί να δίνει συμπόνια, τη δέχεται τις πρώτες δύσκολες μέρες της εγκατάστασης και όχι μόνο τότε. Έρχονται τα πάνω κάτω στη ζωή της, μπαίνει σε μια άλλη κοινότητα και τα πράγματα χειροτερεύουν όταν διαπιστώνει την αδιαφορία της δασκάλας Χριστίνας Κρουσταλάκη για τη διδασκαλία και τη μάθηση των παιδιών. Η Κρουσταλάκη, ο Πέτρος Κοντομάρης, ο αρχηγός του νησιού, και η γυναίκα του, Ελπίδα, ο Θόδωρος Μακριδάκης, ο Χρήστος Λαπάκης, ο γιατρός που προσφέρθηκε να κάνει ό,τι οι συνάδελφοί του θεωρούσαν επικίνδυνο και απερίσκεπτο, να επισκέπτεται δηλαδή το νησί βάσει της πειθούς που χρησιμοποίησε ο Κοντομάρης προς την κυβέρνηση για βελτίωση της υγείας και για ανύψωση του ηθικού των ασθενών, ο Νικόλαος Κυρίτσης που θα παίξει έναν απρόσμενο ρόλο στην ιστορία και άλλοι εξίσου ενδιαφέροντες χαρακτήρες, καλοί και κακοί, συγκροτούν έναν ιστό που δε σταμάτησε να προκαλεί το ενδιαφέρον μου με τις ποικίλες διαπροσωπικές τους σχέσεις και τις συνθήκες διαβίωσης στη Σπιναλόγκα.

Παράλληλα γνωρίζουμε και τις κόρες της Ελένης, την απείθαρχη και δύσκολη Άννα και την ευγενική Μαρία τις οποίες ανέλαβε ο Γιώργης να θρέψει μόνος του: «Τη μια στιγμή ήταν ο επικεφαλής ενός σπιτικού, την αμέσως επόμενη ήταν απλώς ένας άντρας με δυο κόρες» (σελ. 108). Τα δυο κορίτσια έχουν διαμετρικά αντίθετους χαρακτήρες, με τη μεν Άννα να φλερτάρει επικίνδυνα και η ζωή της να τη φέρνει σε ερωτικά σταυροδρόμια, τη δε Μαρία να αφοσιώνεται στη φροντίδα του πατέρα ώσπου συμβαίνει στη ζωή της κάτι αναπάντεχο, που βάζει την πλοκή σε νέες βάσεις. Και μέσα σε όλα αυτά χωράνε η αγωνία και η ανασφάλεια ενός δεκαοχτάχρονου κοριτσιού που μαθαίνει «μια νύχτα του Αυγούστου» πως είναι υιοθετημένη, παιδί μιας τραγικής και δύσκολης οικογενειακής ιστορίας αλλά και η ωρίμανση μιας άλλης κοπέλας που καταφέρνει να πάρει τη ζωή στα χέρια της, να οδηγηθεί σε μάλλον σωστές αποφάσεις, να ωριμάσει, χάρη σε μια ιστορία που άκουσε και αφορούσε τις ζωές όλων αυτών των ανθρώπων!

Το βιβλίο κυλάει σα νεράκι, με υπέροχες και ενδιαφέρουσες λεπτομέρειες, με καλοδεχούμενες παρομοιώσεις και μεταφορές, με τα γεγονότα στην Πλάκα και τη Σπιναλόγκα να διαδέχονται το ένα το άλλο ακόμη και στο ίδιο κεφάλαιο με τέτοιο τρόπο που δεν προλάβαινα να πάρω ανάσα. Τα χρόνια κυλούν, οι άνθρωποι στρώνουν ή τινάζουν στον αέρα τη ζωή τους, περνάνε τον πόλεμο και την Κατοχή με τις γνωστές δυσάρεστες συνέπειες (με εξαίρεση τους λεπρούς, αφού κανείς δεν ήθελε να τους «καθυποτάξει»), ερωτεύονται και ελπίζουν, πονάνε και υποφέρουν. Και φτάνουμε στο 1957, όπου η θεραπεία είναι πια προ των πυλών κι αρχίζει το κράτος να επιτρέπει στους πρώτους λεπρούς να φύγουν από το νησί. Πόσο ρεαλιστικά καταγράφεται η απροθυμία τους να γυρίσουν πίσω στην προηγούμενη ζωή τους, η αβεβαιότητα για το αύριο, η αγωνία για τον ρόλο τους σε μια κοινωνία που έχει προχωρήσει χωρίς αυτούς κι επιπλέον δε θα διστάζει να τους δείχνει με το δάχτυλο λόγω της παραμόρφωσής τους ή της διαβίσωσής τους στο νησί! Τι όμορφα και πόσο παραστατικά ζωντανεύει το γλέντι του κλεισίματος της Σπιναλόγκας στις 25 Αυγούστου 1957! Χορός και κέφι, φαγητό και ποτό, ώσπου δύο πυροβολισμοί κόβουν τη νύχτα στα δύο…

Το μυθιστόρημα κυκλοφόρησε πρώτη φορά στα ελληνικά το 2007 και έκανε πάταγο, φέρνοντας στο προσκήνιο την ξεχασμένη ιστορία των ασθενών της νήσου Σπιναλόγκας στην Κρήτη ενώ μεταφέρθηκε στην τηλεόραση τη σεζόν 2010-2011 προσαρμοσμένο από τη Μιρέλλα Παπαοικονόμου (μια από τις ακριβότερες παραγωγές, με προϋπολογισμό 11.000.000 ευρώ). Το 2020 επανακυκλοφόρησε σε νέα μετάφραση και με πρόλογο της συγγραφέως, η οποία εξηγεί πώς ήρθε σε επαφή με τον χώρο της Σπιναλόγκας στο ταξίδι της στην Κρήτη το 2001 και πώς αυτή η εμπειρία την οδήγησε να ψάξει περισσότερο για τη λέπρα, μια ασθένεια την οποία ο περισσότερος κόσμος δε γνωρίζει ή βασίζεται σε αναλήθειες. Η συγγραφέας διαπίστωσε πως η Σπιναλόγκα δεν ήταν τόπος δυστυχίας και απελπισίας αλλά ένα μέρος όπου κάποιος πήγαινε να ζήσει για το υπόλοιπο της ζωής του! Μέσα από μια σειρά προσεκτικών βημάτων διαμόρφωσε τον σκελετό της ιστορίας της και την ολοκλήρωσε με αγάπη και σεβασμό. Στη νέα έκδοση υπάρχουν επίσης φωτογραφίες από την τότε καθημερινότητα των χανσενικών αλλά και σημερινές και σημαντικά σημειώματα ενώ στο μεταξύ η συγγραφέας έχει διακριθεί ως πρέσβειρα καλής θελήσεως για τον οργανισμό Lepra, έναν διεθνή φιλανθρωπικό οργανισμό που εργάζεται για την καταπολέμηση της λέπρας και των προκαταλήψεων γύρω από αυτήν.

Βιβλίο Η άρρωστη πολιτεία
Συγγραφέας Γαλάτεια Καζαντζάκη
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Ρομαντικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ελληνικά Γράμματα (εξαντλημένο στον εκδότη)
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Πρόκειται για την αφήγηση σε πρώτο πρόσωπο μιας κοπέλας που αναγκάστηκε να “ξενιτευτεί” στη Σπιναλόγκα μόλις διέγνωσαν την αρρώστια της. Καμία σχέση με τη Victoria Hislop αλλά δεδομένης της εποχής που γράφτηκε, που όλα ήταν τόσο δεισιδαίμονα και αντιεπιστημονικά, ήταν ανατρεπτικό. Οι δοξασίες κα οι αντιλήψεις, εμείς κι αυτοί κι η γυναίκα που αφηγείται να αρνείται να ενταχτεί στον μικρόκοσμο των λεπρών, κάτι που αποτελεί εμπόδιο και στην προοπτική του γάμου της με το Λουκά. Και το τέλος (;) τόσο ρομαντικό…. Η στάση του παπά, που φεύγει άρον άρον όταν τον πιάνουν στο στόμα τους οι λεπροί για τις ψεύτικες χριστιανο-ηθικές του απόψεις. Το γεγονός πως οι λεπροί έκαναν ό,τι ήθελαν στο νησί, ακόμη και βιασμούς, με αποτέλεσμα τις γεννήσεις και την επέμβαση των αρχών της περιοχής να διαλέγουν και να στεφανώνονται ώστε να περιορίσουν την αναρχία.

Τα κουτσομπολιά και οι παρέες των γυναικών στα ατέλειωτα νυχτέρια. Τα καναρίνια στο καφενείο. Κι ένας έρωτας που σκοντάφτει στο άρρωστο σώμα (αλήθεια, τι νόημα έχει να παντρευτείς αν δεν έχεις χέρια; κι όμως έχει), αν και η γυναίκα που αφηγείται δεν τολμάει να υπερβεί τα εσκαμμένα. Μένει κοντά στον αγαπημένο της αλλά επιμένει να μην ενσωματώνεται στην κοινωνία που την περιβάλλει.

Η Σπιναλόγκα από μια άλλη οπτική γωνία, πιο ωμή, σκληρή και αρνητική αλλά εξίσου τρυφερή και όμορφη, όσο όμορφη μπορεί να είναι μια ιστορία μιας ομάδας ανθρώπων που ζούσαν εξόριστοι και απομονωμένοι αντιμέτωποι με μια φριχτή αρρώστια.

Βιβλίο Καταραμένες πολιτείες
Συγγραφέας Έλενα Χουσνή
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Κύφαντα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η συγγραφέας περιγράφει με ρεαλισμό την κατάσταση στο λεπροκομείο: μια κλειστή κοινωνία που αποτελείται από «χιλιομπαλωμένα σώματα», χωρίς καθρέφτες, με τις πλύστρες, τις μοδίστρες και τους κουρείς που τους επισκέπτονται κάθε τόσο να κοιτούν μόνο όταν είναι απολύτως απαραίτητο. Μάλιστα, η συγγραφέας παραθέτει ένα ανατριχιαστικό χωρίο, αντιπροσωπευτικό αυτής της κατάστασης: «Τα ίδια και οι κουρείς… Τρέμουν μην τους ξεφύγει ψαλιδιά και χαράξει το δέρμα… Το πιο επικίνδυνο σημείο. Η μεγάλη μάχη με τις τρίχες γύρω από τα αυτιά… Οι λωβοί χωρίς λοβούς…» (σελ. 24). Η καθημερινότητά τους αποτυπώνεται με πάσα ειλικρίνεια και οι χαρακτήρες που τριγυρίζουν στις σελίδες του βιβλίου καλωσορίζουν τον αναγνώστη στη ρουτίνα τους. Είναι πολύ έντονος ο βαθμός αγάπης και συμπόνοιας που νιώθει η συγγραφέας όσο αναπαριστά με ρεαλισμό και ταυτόχρονα με συγκεκαλυμμένο λυρισμό τις μικροχαρές, την αγωνία, τη συντροφιά με το θανατικό. «Όσο άρρωστα ήταν τα κορμιά τους τόσο καθαρή αυτή η αγάπη» (σελ. 319). Δεσμοί αγάπης και συμπαράστασης, όλοι για όλους λειτουργούσαν, ζούσαν και δούλευαν οι άνθρωποι που είχαν κλειστεί σε αυτό το μέρος. Άνθρωποι που η κοινωνία, η ίδια τους η οικογένεια τους γύρισε την πλάτη, με αποτέλεσμα να τους ξεγράψει από τα κιτάπια της. «Με το που διαβαίνουν την πύλη αυτού του κόσμου, στον κάτω κόσμο είναι ήδη» (σελ. 60). Ακόμη και στο νεκροταφείο, δεν υπάρχουν ονόματα, μόνο αριθμοί, κάτι που φέρνει κραυγές απόγνωσης στην κυρία Χουσνή, η οποία τονίζει επανειλημμένα πως επίσημα συγνώμη σε όλα αυτά τα πλάσματα δε δόθηκε ποτέ από επίσημα ή μη χείλη.

Η κοινότητα και οι συνθήκες της ζωής καταγράφονται ακριβοδίκαια και αποδίδονται με πρωτόφαντη ωμότητα: «Καμιά άλλη πολιτεία δεν κλείνει τον κίνδυνο μέσα στα τείχη της. Όλες φτιάχνουν οχυρώσεις για να κρατήσουν το κακό απ’ έξω. Αλλά εμείς, το κακό, είμαστε κλεισμένοι μέσα. Αυλακώνουμε τα σύνορα με την ασχήμια μας» (σελ. 28). Για να μην αναφερθώ στο γεγονός ότι οι πλούσιοι, με την τάχα μου βεβαίωση πως θα κλείνονταν στα σπίτια τους σε απομονωμένα σημεία «έπειθαν» τις αρχές πως δεν αποτελούν κίνδυνο για τη δημόσια υγεία κι έτσι δεν κλείνονταν στα λεπροκομεία. «Ήταν ταξική αρρώστια η λέπρα» (σελ. 145). Η συγγραφέας δείχνει με μελανά χρώματα την ντροπή που νιώθανε οι οικογένειες των λεπρών που συναναστρέφονταν μεν τους γείτονες και φίλους όμως όχι πια σαν ίσος προς ίσον: «Αφού υπάρχει ένας στην οικογένεια, όλη η οικογένεια είναι άρρωστη» (σελ. 31). «Αχ, αυτή η αρρώστια, πόσες ορφάνιες έχει…» (σελ. 114).

Δίνεται λοιπόν η καθημερινότητά τους, πώς τρέφονται, πώς περνούν την ώρα τους, πώς μαστορεύουν κι αυτό σταδιακά, μιας και στην αρχή ήταν στην κυριολεξία παραπεταμένοι, άργησε να έρθει γιατρός που να κάνει σωστά τη δουλειά του, καθυστέρησε η ουσιαστική φροντίδα μιας τέτοιας κοινότητας. Το εκκλησίασμα, ο γάμος, η αρπαγή των υγιών παιδιών που τυχόν γεννιούνταν για να μην κολλήσουν το χτικιό, είναι περιστατικά που δε θα μπορούσαν να λείπουν από το μυθιστόρημα. Ειδικά πάνω στο τελευταίο βρίσκει αποκούμπι η ευαίσθητη ψυχή της συγγραφέως και παραθέτει συγκινητικές και σκληρές ιστορίες για τον χωρισμό παιδιών και μανάδων. Η πένα της δε χαρίζεται, μελανώνει τους πάντες: την υποκριτική κοινωνία που ήθελε ν’ αποφύγει το μίασμα και έχωνε σε λεπροκομεία αγαπημένους και δικούς τους ανθρώπους κι όταν αργότερα η αρρώστια θεραπευόταν δεν τους δέχτηκε πίσω ως «μιαρούς» και «λερούς», τη μάνα κυρίως που προτιμά να παραδώσει το παιδί της (μάλιστα περιγράφονται ορισμένες τέτοιες σκηνές πολύ σκληρά και ωμά, μεγεθύνοντας το ύψος της τραγικότητας και της απανθρωπιάς) στην αστυνομία και βάζει παπά να του ψάλει το «Δεύτε τελευταίον ασπασμόν» μπροστά της, ακόμη και όσους εκμεταλλεύονται τον πόνο των λεπρών και θησαυρίζουν εις βάρος τους ή τους τρομοκρατούν. Ένας ατέρμονος φαύλος κύκλος γεμάτος πόνο, αδιέξοδο, ανημπόρια κι έτσι ξεκινάει η αντεκδίκηση.

Οι πρωταγωνιστές είναι άνθρωποι που σίγουρα έζησαν στην καταραμένη πολιτεία και υφαίνουν μια σφιχτοδεμένη πλοκή. Οι αποφάσεις τους, οι πράξεις τους, ο τρόπος σκέψης τους δεν επηρεάζει μόνο τους συγκρατούμενούς τους αλλά και το μέλλον, μιας και μισό αιώνα αργότερα θα επιστρέψουν σαν Ερινύες για να στοιχειώσουν κάποιους που δε φαντάζονταν πως είχαν σχέσεις μαζί τους. Με συγκίνησε η ιστορία της Ευτυχίας Γιοβάνη, που ερωτεύτηκε έναν άντρα που τελικά αρρώστησε και τον ακολούθησε, έγκυος ούσα, στο λεπροκομείο, προκαλώντας αβάσταχτο πόνο κυρίως στον πατέρα της. Αυτή η γυναίκα ήταν η αγαπημένη όλων, με το γέλιο της, το τραγούδι της μα πάνω απ’ όλα με την μπέσα της. Δεν ήταν τυχαίο λοιπόν που ο επιστάτης Καπνουλάς την έβαλε στο μάτι.

Εξίσου επαναστάτης και φωνακλάς ήταν και ο Επαμεινώνδας Καραγιάννης, που με τις φωνές και τον αχαλίνωτο χαρακτήρα του κατάφερε να μετατρέψει το μέρος από εγκαταλειμμένη τρώγλη σε αξιοπρεπή κοινότητα. Τον έστειλαν εκεί για να μην ταράζει τον κόσμο με τις διαφορετικές (σοσιαλιστικές; ) ιδέες του. Δε χρειάστηκαν πολλά, ένα σημάδι, «λέπρα αργής εξέλιξης» και τον έκλεισαν μέσα. Ο γιατρός τον διόρισε βοηθό γενικών καθηκόντων όταν έφτασε μετά από πέντε χρόνια κι άρχισαν τα πράγματα να γίνονται καλύτερα για τους τροφίμους. «Έξω περισσεύει κι εδώ μέσα δεν χωράει. Μα από τότε που ήρθε μόνο καλό είδανε όλοι τους» (σε. 110). Αυτός ο άντρας φυσικά και δε συμπάθησε ποτέ τον Καπνουλά όμως η μοίρα είχε άλλα σχέδια και για τους δυο τους.

Γύρω από αυτούς λοιπόν κινούνται ο γιατρός Μωραΐτης, που παλεύει ανάμεσα στο καθήκον και την ανθρωπιά, η σιωπηλή και ταπεινή νοσοκόμα Μαρουδιώ, η πιο τραγική φιγούρα μέσα στην κοινότητά τους, ο επιστάτης Καπνουλάς (αχαΐρευτος, ο φόβος κι ο τρόμος του λεπροκομείου, θρασύδειλος και νταής), το λεπροπαίδι της Ευτυχίας, η πόρνη Μαριγούλα και τόσοι άλλοι!

Η εξιστόρηση του παρελθόντος γίνεται παράλληλα με αυτήν του παρόντος, πενήντα χρόνια μετά, που τα πάντα έχουν ερημώσει και εγκαταλειφθεί. Τι θ’ απογίνει το ερημωμένο κουφάρι του λεπροκομείου, που βρίσκεται σε μια κρίσιμη για εκμετάλλευση και ανάπτυξη περιοχή; Θα μετατραπεί σε πρότυπη μονάδα αγροτουρισμού ή χώρος πολιτισμού και Ιστορίας; Αυτή είναι η βασική διαφωνία ανάμεσα στον πολιτικό μηχανικό Νώντα Κυπραίου και τον αντιδήμαρχο Κώστα Βουρλιώτη. Ο ιδεολόγος Δαυίδ παλεύει με τον δικτυωμένο, πλούσιο, αδίστακτο, διψασμένο για χρήμα Γολιάθ και η κόντρα τους γεμίζει αμφιβολίες τους κατοίκους για το ορθόν της τουριστικής μονάδας. Όλα αυτά όμως δεν έχουν πια καμία σημασία, μιας και ο Βουρλιώτης βρίσκεται δολοφονημένος μέσα στο λεπροκομείο. Ποιος τον σκότωσε και γιατί; Γιατί στον χώρο του λεπροκομείου; Τι συμβολίζει αυτή η κίνηση; Πώς συνδέονται αυτοί οι δύο άντρες με τον κόσμο του «λουβιάρικου»;

Ο Νώντας Κυπραίου και η συνεργάτις και σύντροφός του Ελένη Περρή, με αφορμή την περιπέτεια που θα ζήσουν, θα αναβιώσουν μέσα από αποσπασματικές μαρτυρίες και ελάχιστα έγγραφα την ιστορία του λεπροκομείου και θα προσπαθήσουν να βρουν τον συνδετικό κρίκο ανάμεσα στο τότε και το τώρα. Όλη αυτή η περιπέτεια θα θέσει νέα θεμέλια και στη δική τους, ετοιμόρροπη ερωτική σχέση ενώ ένα μεγάλο μυστικό θα έρθει στο φως τινάζοντας τα πάντα στον αέρα.

Η εξιστόρηση λοιπόν του συγκλονιστικού αυτού μυθιστορήματος γίνεται με πολλές αφηγηματικές τεχνικές που δε με κούρασαν, αντίθετα έδωσαν περισσότερη παραστατικότητα και ενάργεια στα γεγονότα. Το χτες δίνεται με τριτοπρόσωπη αφήγηση ενώ το σήμερα εναλλάξ και με πρωτοπρόσωπη. Η ιστορία καταγράφεται με τον αναγνώστη να γίνεται αυτόπτης μάρτυρας των ευτυχισμένων και των σκληρών στιγμών του λεπροκομείου ενώ στο παρόν το παιχνίδι του δολοφόνου είναι πολύ καλά δοσμένο. Κατά την πορεία της ανάγνωσης και βάσει των γεγονότων που η συγγραφέας με άφησε να δω νόμισα πως κατάλαβα ποιος ήταν ο δολοφόνος και διάβαζα με λαχτάρα την εξομολόγησή του απέναντι στον Βουρλιώτη πριν πεθάνει. Έχουμε όμως να κάνουμε με μια πραγματικά καλή συγγραφέα κι έτσι, λίγες σελίδες πριν το τέλος, άναψε το σωστό φως και ο πραγματικός ένοχος ήταν κάτι απρόσμενο και ταυτόχρονα λογικοφανές. Το ήκιστα αρνητικό που βρήκα ήταν το γεγονός πως δεν υπήρχαν βοηθητικές ενδείξεις στην αρχή των κεφαλαίων για το χρονικό σημείο της αφήγησης, οπότε στην αρχή τουλάχιστον δυσκολεύτηκα να καταλάβω πού βρίσκομαι και ποιων η ιστορία συνεχίζεται, σύντομα όμως μπήκα για τα καλά στο πετσί όλων των ηρώων και απόλαυσα κάθε σελίδα.

Οι «Καταραμένες πολιτείες» είναι ένα κραυγαλέο «κατηγορώ» της κυρίας Έλενας Χουσνή για την παραδειγματική αδιαφορία της κοινωνίας (επίσημων φορέων μα το χειρότερο των ίδιων των οικογενειών) απέναντι σε ανθρώπους που αρρώστησαν από κάτι μη μεταδοτικό και ταυτόχρονα άκρως παραμορφωτικό. Με όπλο την πολύ καλή πένα της και τη φαντασία της αναπαρέστησε μια ιστορία που θα μπορούσε να είχε συμβεί και στην πραγματικότητα, πολυεπίπεδη, ρεαλιστική και ανατρεπτική. Ειδικά οι σκηνές του εξιλασμού όπου περπατάμε κι εμείς βήμα βήμα στο εγκατελειμμένο λεπροκομείο δείχνει πως η συγγραφέας προσκύνησε ουσιαστικά το καταραμένο αυτό μέρος και απέδωσε παραστατικά την παραμικρή λεπτομέρεια από τα άψυχα και τα έμψυχα του τόπου. Η εισαγωγή με το σύντομο ιστορικό του λεπροκομείου Καρλοβάσου, από το οποίο εμπνεύστηκε η κυρία Χουσνή, και οι προφορικές μαρτυρίες των επιζώντων που ολοκληρώνουν το βιβλίο είναι μια πολύ σωστή επιλογή, που ντύνει με αληθοφάνεια τη φαντασία του μυθιστορήματος. Ας μου επιτραπεί να κάνω ιδιαίτερη μνεία στις κυρίες του εξωφύλλου, Ευαγγελία Κουτελιά-Πρατσινάκη και Κατίνα Χουβαρδά, οι οποίες με την κιθάρα και το μαντολίνο τους επισκέπτονταν το λεπροκομείο για να δώσουν χαρά στους ασθενείς.

Κλείνω με το ομορφότερο απόσπασμα του βιβλίου, έναν διαρκή φόρο τιμής απέναντι σε αυτούς τους άρρωστους ήρωες: «Αυτοί οι άνθρωποι έχουν, τη φτιάχνουν μόνοι τους, μια καινούρια, ολότελα δική τους αξιοπρέπεια. Είναι να υποκλίνεσαι μπροστά τους. Να χάνεις τον εαυτό σου και να τον ξαναχτίζεις από την αρχή… Έτσι κάναν. Υπόκλιση. Μόνο αυτό τους αξίζει. Απ’ όλους μας» (σε. 258).