Βιβλίο Δυο ζωές μακριά
Συγγραφέας Γιόλα Δαμιανού-Παπαδοπούλου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Τελεία
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Γιόλα Δαμιανού-Παπαδοπούλου έγραψε ένα συγκλονιστικό μυθιστόρημα για τη δύναμη της ανθρώπινης ψυχής, έναν κόλαφο για τις απάνθρωπες συνθήκες διαβίωσης της γυναίκας στην Αφρική και ταυτόχρονα ένα κείμενο που ισορροπεί ανάμεσα στη συγχώρεση και στον θυμό. Εξαίρετα και διεισδυτικά ψυχογραφήματα, αξιέπαινος λυρισμός που ζωντανεύει τη σκοτεινή μα και τη φωτεινή πλευρά της Αφρικής, υποδειγματικός χειρισμός πλοκής που μας ταξιδεύει με πρωθύστερα στο παρελθόν και στο παρόν των ηρώων του βιβλίου κι ένας πλούτος ποικίλων συναισθημάτων είναι μερικά μόνο από τα θετικά γνωρίσματα ενός μυθιστορήματος που με μάγεψε, με ταξίδεψε, με προβλημάτισε.

Κατά τη διάρκεια της πανδημίας Covid-19, η Άννα από τη Λευκωσία θα πέσει τυχαία στο facebook profile της Ζωής και θα ανακαλύψει πως έχουν τον ίδιο πατέρα, μόνο που η άλλη κοπέλα ζει στο Κογκό. Μετά το πρώτο σοκ, αρχίζει μια έρευνα γύρω από έναν άνθρωπο που δε βρίσκεται πια στη ζωή ενώ η συνομιλήτριά της της αποκαλύπτει ότι ήξερε για κείνη από καιρό. Έτσι αρχίζουν να ξεδιπλώνονται οι ζωές των δύο κοριτσιών που μεγάλωσαν σε εντελώς διαφορετικές συνθήκες, με κοινό σημείο αναφοράς έναν πατέρα που πηγαινοερχόταν Κύπρο-Αφρική μαζί με την Άννα και τ’ αδέλφια της, ψάχνοντας για μια καλύτερη ζωή. Η μάνα της Άννας, «ψυχρή κι αγέλαστη», δείχνει την αγάπη της στα παιδιά της μόνο με πράξεις κι όχι λόγια, αναζητώντας και υποστηρίζοντας, αρχικά τουλάχιστον, έναν άντρα που ουσιαστικά απουσιάζει από τις ζωές τους. Είναι μια γυναίκα που σκλήρυνε, που αντιμετώπισε δύσκολες καταστάσεις με τον άντρα της και που αφοσιώθηκε τόσο πολύ στα παιδιά της ώστε, όταν αυτά μεγάλωσαν κι ακολούθησαν τις ζωές τους, την έπνιξε η μοναξιά. Ταγμένη  στο καθήκον και σ’ έναν άντρα που ζούσε μακριά της, κάνει ό,τι μπορεί για το καλό του σπιτικού της, μεταβαίνει κι αυτή στο Κογκό όπου τα τοπικά γεγονότα εκείνης της περιόδου την κάνουν ν’ αλλάξει γνώμη και προσπαθεί να βρει τον εαυτό της ανάμεσα στα χαλάσματα της ζωής του συζύγου της.

Μέσα από την οικογένεια της Άννας γνωρίζουμε και την ιστορία της Λευκωσίας πριν και μετά τον Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο, τα γεγονότα που οδήγησαν στην ανεξαρτησία της Κύπρου, τις συνθήκες δημιουργίας της Πράσινης Γραμμής, την εισβολή του Αττίλα, με την κοινωνική τοιχογραφία της εκάστοτε εποχής να ζωντανεύει με αρτιότητα και ρεαλισμό. Εξίσου παραστατικά μας δίνεται και η συναρπαστική ιστορία του Κογκό (με επίκεντρο το Πουτέμπο) και της ελληνικής παροικίας που ζούσε εκεί, σε μια χώρα που στιγματίστηκε από σφαγές και εμφυλίους αλλά έζησε και ήρεμες περιόδους. Πώς μεγάλωσαν λοιπόν η Άννα και τ’ αδέλφια της, πώς στηρίχτηκε η μάνα στα πόδια της για να τα μεγαλώσει σωστά, πώς και γιατί κατέφυγε ο πατέρας στο Κογκό, πώς ήταν τα πράγματα εκεί, τι ακολούθησε στη σχέση των γονιών της Άννας και πολλά άλλα αποκαλύπτονται σταδιακά. Η Άννα μεγαλώνει με αυστηρότητα κι έναν ξένο στην ουσία πατέρα, ακροβατεί ανάμεσα Κύπρο και Κογκό ακολουθώντας πολλές φορές χωρίς τη θέλησή της τους γονείς της, κάτι που στιγματίζει την ψυχολογία της σε μια ευαίσθητη και τρυφερή ηλικία: «Χρειαζόμουν μια γέφυρα να ενώσω τις δύο άκρες του νήματος, χρειαζόμουν μια ιστορία να περπατήσω την απόσταση που μας χώριζε» (σελ. 82). Η ζωή της είναι γεμάτη αδικίες, προσμονή, υποταγή, κινδύνους αλλά και αγάπη, προστασία.

Το εντελώς αντίθετο βίωσε η Ζωή: απάτη, δυστυχία, πόνο, κακοποίηση, με αποκορύφωμα το ξεπούλημα από τη μάνα τη σ’ έναν σύζυγο που δεν έπαψε να τη χτυπάει και να την υποτιμά ενώ ταυτόχρονα τη γέμιζε παιδιά. Η μάνα της, μαθημένη να υπακούει στα απάνθρωπα και παράλογα θέσφατα της φυλής και του τόπου της, είναι κυνική: «Κορίτσια σαν κι αυτήν, μόλις μάθουν να περπατούν, είναι κιόλας γυναίκες, αποκτούν καθήκοντα και μοναδικός τους ρόλος είναι να υπηρετούν τον άντρα και να σπέρνουν τα παιδιά του. Πρώτα ένα κορίτσι ανήκει στον πατέρα και μετά στον άντρα που θα πληρώσει για να το κάνει κτήμα του… ο παππούς μου πλήρωσε τον πατέρα της [γιαγιάς μου] δυο κατσίκες όταν ήταν ακόμη τριών χρονών για να την καπαρώσει» (σελ. 142). Οπότε: «Οι γυναίκες στη χώρα της δεν ψάχνουν, αρπάζονται απ’ αυτό που θα τους λάχει για να είναι καλά» (σελ. 153). Η Ζωή μάς μεταφέρει  στη σκληρή καθημερινότητα του Κογκό και αφηγείται πώς γεννήθηκε και μεγάλωσε. Μουλάτο (νόθο) παιδί και μάλιστα μιγάς, ξεχωρίζει από τους ομοίους της. «Από τα πρώτα χρόνια της ζωής μου έμαθα να συνυπάρχω ανάμεσα στο λευκό και το μαύρο σαν κάτι φυσιολογικό. Μεγαλώνοντας, συνειδητοποιούσα πως αυτά τα δύο δεν είχαν την ίδια βαρύτητα, όμως έμαθα να τ’ αντιμετωπίζω μ’ έναν δικό μου τρόπο» (σελ. 170). Ζει σε μια χώρα όπου η θρησκεία και οι αντιλήψεις δε σου δίνουν το δικαίωμα να είσαι άνθρωπος και κατ’ επέκταση μάνα. Πώς γνωρίστηκε η μητέρα της με τον πατέρα της, πώς και γιατί εκείνος ξεκίνησε παράλληλη σχέση μαζί τους, πόσο δύσκολη ήταν η καθημερινότητά τους, πώς και γιατί άλλαξε η μητέρα της και σχεδίαζε πράγματα εις βάρος της Ζωής πίσω από την πλάτη του πατέρα της συγκροτούν τη δική της πλευρά της ιστορίας και με γέμισαν ποικίλα συναισθήματα.

Η ιστορία της κουμπώνει πάνω σε αυτήν της Άννας, συμπληρώνοντας το παζλ του πατέρα τους. Γνωρίζουμε λοιπόν έναν άντρα που αναδεικνύεται αρχικά μέσα από αυτές τις ιστορίες πότε με γκρίζα και πότε με φωτεινά χρώματα, μόνο που δεν προλαβαίνουμε να τον συμπαθήσουμε ή να τον μισήσουμε, αφού το βάρος των αφηγήσεων των δύο θυγατέρων του είναι πυκνό και ποικίλο. Σε πρώτο πλάνο είναι οι κόρες του, οι μητέρες τους που ακολουθούν η κάθε μία τα δικά της βιώματα και μεταλαμπαδεύει στα παιδιά της απόψεις, σκέψεις και πράξεις που είτε φαίνονται αρχικά λανθασμένες αλλά τις αγνοούν είτε αποδεικνύονται τέτοιες στη συνέχεια, οι τόσο συναρπαστικές χώρες τους και πολλά άλλα. Μέσα από όλα αυτά προσπαθούμε να καταλάβουμε έναν άντρα που αλλιώς ξεκινάει και αλλιώς καταλήγει. Σταδιακά αλλάζει κι αυτός, τιμωρείται, πληγώνεται, παγιδεύεται, παρασύρεται, υποκύπτει, λυγίζει όταν διαπιστώνει τα λάθη που έκανε για τις κόρες του και για τις γυναίκες της ζωής του. Η ιστορία του έχει μια δύναμη μοναδική που τον φέρνει με ευφάνταστο τρόπο σ’ ένα ήδη γεμάτο δράση και ανατροπές προσκήνιο. Διχασμένος ανάμεσα σε δύο οικογένειες αλλά όχι με τον τρόπο που θα περίμενε κανείς, ένας άνθρωπος που ακροβατεί ανάμεσα στην αλαζονεία και την ποταπότητα, στην καλοσύνη και στο κακό. «Πώς κατάφερνε να σκορπά παντού τη συμφορά ενώ είχε πάντα καλές προθέσεις γι’ αυτούς που αγαπούσε;» (σελ. 269). Ξεδιπλώνεται λοιπόν «η τραγωδία ενός ανθρώπου που ενώ θα μπορούσε να διεκδικήσει αγάπη και στοργή, διάλεξε την απομόνωση και τη μοναξιά». Ένας άντρας με δύο οικογένειες, που ορθοπόδησε και γκρεμίστηκε για να ξανασταθεί στα πόδια ου σε δύο χώρες και τελικά κατέληξε μόνος και μπατίρης, χειριστικός με τις γυναίκες αλλά ταυτόχρονα καταπάτησε όλους τους ηθικούς φραγμούς. «Η τραγωδία ενός ανθρώπου που, ενώ θα μπορούσε να διεκδικήσει αγάπη και στοργή, διάλεξε την απομόνωση και τη μοναξιά» (σελ. 371). Τι έφταιξε και πήγε τόσο στράφι η ζωή του; «Οι λανθασμένες επιλογές ή που ήταν ευκολόπιστος και επέτρεψε στους γύρω του να τον εκμεταλλευτούν» (σελ. 371); Αμέλειες και λάθη που έφεραν δυστυχία σε όλους, παιδιά που τελικά δεν μπόρεσε να προστατέψει κι ένα διαρκές μετέωρο: έλλειψη αγάπης ή ανικανότητα να την εκφράσει έμπρακτα;

Το «Δυο ζωές μακριά» είναι ένα μυθιστόρημα για δυο γυναίκες που δεν είναι αντίζηλοι, δεν εποφθαλμιά η μία τη θέση ή τη ζωή της άλλης αλλά αδέλφια που μοιράζονται την ίδια ουτοπία, έναν πατέρα που ουσιαστικά δεν ανήκει σε καμία από τις δύο. Ένα δυνατό, συναρπαστικό κείμενο για δυο γυναίκες που ξεδιπλώνουν τη ζωή τους η μία στην άλλη τίμια και ειλικρινά, δίνοντας χώρο να εκφράσουν πίκρες, απογοητεύσεις, ανεκπλήρωτα όνειρα με κοινό άξονα έναν πατέρα που άθελά του άφησε πίσω του πληγές και παραλείψεις. Μετά από όλα αυτά πώς θα νιώσει η μία για την άλλη; Θα βρεθούν τελικά από κοντά; Τι άλλο έζησαν όταν χάραξαν τη «δική τους» (όσο γίνεται) πορεία στη ζωή; Πώς θα κλείσει αυτή η δυνατή ιστορία;

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«Το σκοτάδι έχει έναν παράξενο τρόπο να σε στρέφει στα νοσηρά που δε θέλεις να θυμάσαι» (σελ. 17).

«Γιατί οι γονείς μόνο σαν γεράσουν τολμούν να ξανοιχτούν; Δεν μπορούν να καταλάβουν πως το παρελθόν τους διαμορφώνει το δικό μας παρόν και επηρεάζει το μέλλον των παιδιών τους;» (σελ. 25-26).

Η σαβάνα: «Η πανσέληνος, απαστράπτουσα στο στερέωμα, έριχνε το χρυσαφένιο φως στο νύχτωμα, αφήνοντας ένα μυστήριο να πλανιέται στις σκοτεινές φυλλωσιές… Γύρω μας είχαμε σαν μουσική υπόκρουση την οχλαγωγία της ζούγκλας, μικρές φωνές πουλιών, στριγκλιές μαϊμούδων, κοάσματα βατράχων και μέσα απ’ το βάθος έναν ανατριχιαστικό βρυχηθμό λιονταριού που μας γέμισε ανατριχίλα. Οι νύχτες στην Αφρική κρύβουν ένα μυστήριο που μπορεί να αποπλανήσει και το πιο λογικό πλάσμα» (σελ. 88-89).

Για τους πρόσφυγες: «Η μοίρα του κατατρεγμένου δεν αφήνει περιθώρια περισυλλογής. Αμπαλάρεις σκέψεις κι αισθήματα σ’ ένα κουτάκι του νου και της καρδιάς και ξεκινάς για το επόμενο ταξίδι προς άγνωστο προορισμό. Δεν έχει σημασία που ο μπόγος σε κάθε καινούργιο ξεσηκωμό γίνεται όλο και πιο μικρός…φτάνει να μη χάνεις την ελπίδα σου πως μια μέρα θα ριζώσεις κάπου για πάντα» (σελ. 116).

Βιβλίο Η φόνισσα των μυρμηγκιών 
Συγγραφέας Πασχαλία Τραυλού
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Πρόκειται για ένα συγκινητικό και τρυφερό μυθιστόρημα, αφιερωμένο στη μοναξιά της ανθρώπινης ψυχής, στις συνέπειες του εγκλεισμού κατά τη διάρκεια του κορονοϊού και στον μαγικό κόσμο της λογοτεχνίας και της συγγραφής. Μου σύστησε δυο υπέροχες γυναίκες, απόλυτα αληθινές, με σημαντικό οικογενειακό παρελθόν και ποικίλα ερεθίσματα που δημιούργησαν την ψυχοσύνθεση που παρακολουθούμε να ανατέμνεται χειρουργικά από κεφάλαιο σε κεφάλαιο. Κεντώντας πάνω στις ολοκληρωμένες προσωπικότητές τους, η Πασχαλία Τραυλού μας δείχνει πώς επηρεαζόμαστε όλοι από τις παιδικές μας αναμνήσεις και τα βιώματα των πρώτων χρόνων ζωής, πώς γίνεται κάποιος να δείχνει διαφορετικός απ’ ό,τι πραγματικά είναι και πόσο δύσκολα και με τι κόστος κρύβουμε τον πραγματικό μας εαυτό από τους γύρω μας. Το μυθιστόρημα έχει αρκετές στιγμές μελαγχολίας και κατάθλιψης αλλά κατά βάση είναι αισιόδοξο, μιας και η περιπέτεια στην οποία μπαίνει η Γλυκερία για να κατανοήσει τη φίλη της, Διώνη, έχει γλυκόπικρες στιγμές, λίγο χιούμορ μα πάνω απ’ όλα νότες αυτοπεποίθησης και απαντοχής.

Βρισκόμαστε λοιπόν στα Εξάρχεια, λίγες μέρες μετά την έναρξη της καραντίνας του 2020, σ’ ένα διώροφο νεοκλασικό. Η Γλυκερία Βούρβαχη, η ιδιοκτήτρια, είναι χήρα, με «μια σύνταξη που φάνταζε σαν χαρτζιλίκι μπροστά στην ακρίβεια». Ο εγκλεισμός την έχει θυμώσει γιατί ήρθαν τα πάνω κάτω στην καθημερινότητά της. Περίμενε πώς και πώς να απαλλαγεί από το κάτεργο της θέσης όπου δούλευε και όπου μπήκε με μέσον του νονού της για χάρη του πατέρα της, μιας κι η ίδια δεν το θέλησε ποτέ. «Ένα χαμομηλάκι στο χωράφι της ζωής η Γλυκερία, μια ταπεινή και απόλυτα συμβιβασμένη ύπαρξη, έμοιαζε αόρατη δίπλα στη Διώνη που έκανε τα πάντα για να διαφέρει» (σελ. 13). Έσερνε το ωράριό της, υπέμενε τον εξάψαλμο προϊσταμένων και διευθυντών και επέστρεφε στο σπίτι της, όπου μεγαλουργούσε στην κουζίνα και στο πλέξιμο, πράγματα που αναστύλωναν την καταρρακωμένη της αυτοπεποίθηση: «έκλεινε αεροστεγώς τις πίκρα της μες στα βαζάκια των γλυκών και των μαρμελάδων της, θαρρώντας πως έτσι δεν θα μπορούσαν να το σκάσουν και να πειράξουν την καρδιά της» (σελ. 33). Από κεφάλαιο σε κεφάλαιο μαθαίνουμε πώς ήταν η ζωή της με τον άντρα της και τα παιδιά τους που πλέον ζουν στο εξωτερικό, «μια επιπολαιότητα πασπαλισμένη με την άχνη του έρωτα και τη στρυχνίνη της ασυνεννοησίας και της ανέχειας» (σελ. 31), ποιες οι σχέσεις των γονιών της μαζί τους και πολλά άλλα.

Από την άλλη έχουμε τη Διώνη Σπυροπούλου, που νοικιάζει το διπλανό διαμέρισμα στον δεύτερο όροφο, «κισσός ολόκληρος που όρθωνε το ανάστημά της πάντα ψηλότερα από τους άλλους, για να έχει τη θέα που ήθελε απ’ τη ζωή» (σελ. 13). Είναι εσωστρεφής και με αδιαφανή ιδιοσυγκρασία, συνάδελφοι και φίλες με τη Γλυκερία, «δυο κόντρα άνθρωποι», με την οποία γνωρίστηκαν στη δημόσια υπηρεσία όπου δούλευαν λίγο πριν η Γλυκερία συνταξιοδοτηθεί. Η Διώνη σχεδιάζει δύο ταξίδια τον χρόνο για να ανασαίνει και να αντέχει την τοξικότητα των συναδέλφων της, γενική διευθύντρια ούσα, με ευθύνες και πιέσεις ανωτέρων, παρ’ όλο που ξεκίνησε μετατρέποντας το καθήκον σε όραμα και την ανία σε έξαψη. Επιπλέον, η Διώνη είναι και συγγραφέας, κάτι που προστέθηκε στις αιτίες χλευασμού στη δουλειά της, έχει γράψει αρκετά μυθιστορήματα κι έχει γίνει αγαπητή από το περιορισμένο αναγνωστικό ελληνικό κοινό. Μαθαίνουμε λοιπόν για τη ζωή της μέσα από μικρά ψήγματα, για την πρωτοφανή δύναμη με την οποία έφυγε από έναν γάμο που δεν την ικανοποιούσε μόλις τακτοποιήθηκε ο γιος της στη ζωή του και για μερικά ακόμη.  Καταγράφονται συγκινητικές στιγμές συντροφιάς και σιωπηλής φιλίας, η ανησυχητική μοναξιά της Διώνης, η σιωπηλή παρουσία της που αντιδιαστέλλεται με την οξυδέρκεια και την πραότητα της Γλυκερίας κι όλα αυτά δημιουργούν έναν τρυφερό και συγκινητικό δεσμό, με ολοζώντανες εικόνες αγάπης και μοναξιάς. Πόσο γλυκό ο ήχος από το πληκτρολόγιο της μίας να έχει γιατρέψει τις αϋπνίες της άλλης!

Τελικά, η Διώνη κάνει απόπειρα αυτοκτονίας και όσα ήξερε και ένιωθε η Γλυκερία για κείνη καταρρέουν. Τα πράγματα γίνονται χειρότερα μάλιστα όταν ο αστυνόμος Μάρκος Ανεμογιάννης ανακοινώνει στη χήρα ότι η φίλη της είναι ύποπτη για απόπειρα φόνου! Προσπαθεί λοιπόν η Γλυκερία βήμα προς βήμα να ξαναμπεί στη ζωή της Διώνης, μέσα από τις κοινές τους αναμνήσεις, μέσα από όσα παρατήρησε, ένιωσε και είδε να ανασυγκροτήσει ολόκληρη την προσωπικότητα της φίλης της, ώστε να δει ποια πραγματικά είναι, να μάθει τι της συνέβη και κυρίως να τη βοηθήσει ουσιαστικά να κερδίσει τη μάχη με τη ζωή. Τελικά βρίσκει ένα πρωτόλειο κείμενο, κάτι μεταξύ ημερολογίου και μαρτυρίας, κι εκεί ανακαλύπτει ανομολόγητα μυστικά. Στις σελίδες του ξεδιπλώνεται όλη η ζωή της Διώνης από την παιδική ηλικία ως το σήμερα μέσα από μια συγκινητική εξομολόγηση καρδιάς και ταξιδεύουμε πίσω στην Κύπρο τον Ιούλιο του 1974, στην Τρίπολη όπου επέστρεψε η οικογένειά της μετά την εισβολή, τον αγώνα που έκαναν μαμά και παππούς να μεγαλώσουν σωστά εκείνη και την αδελφή της, πώς γνωρίστηκαν οι γονείς της, πώς ήταν η πόλη και ο κόσμος εκείνη την εποχή από ηθικής και όχι μόνο πλευράς, πόσο σκληρά και ψυχρά διαπαιδαγωγήθηκε από μια μάνα που ήξερε μόνο το ξύλο και πολλά άλλα. «Τα τραύματα αυξάνονταν και πληθύνονταν όσο η πίεση θέριευε και η καταπίεση τσαλάκωνε περισσότερο την ήδη τραυματισμένη μου παιδικότητα» (σελ. 200).

Καίρια ερωτήματα τίθενται από τη συγγραφέα για την ανατροφή των παιδιών και το πώς διαμορφώνονται οι χαρακτήρες μας: Φταίει η μάνα ή το παιδί; Το παιδί αναπόφευκτα θα «μαϊμουδίσει» την ανατροφή από τον γονιό στο δικό του, σωστά; Τι συνέπειες έχεις να αποφασίζεις για το παιδί σου χωρίς να το ρωτάς τι πραγματικά θέλει; «…οι γυναίκες σέρνουμε σαν βαρίδια τα ελλείμματά μας και η μητρότητα από μόνη της δεν μας καθαγιάζει και δεν διαλύει τα σκότη μας» (σελ. 203). Σκληρές και τρυφερές εικόνες εναλλάξ, η αφοσίωση της μικρής Διώνης στη μελέτη και στο διάβασμα, η αντιδιαστολή με την πιο επαναστατική αδελφή της, η επανάσταση μετά την εφηβεία, οι προσπάθειες της Διώνης να ισορροπήσει ανάμεσα στα θέλω της και στα πρέπει της μάνας της, νέοι πόλεμοι σε κάθε φάση της ζωής της, ο έρωτας στη σκιά του φόβου και πάνω απ’ όλα το καταφύγιο στη συγγραφή, σκηνές από τη ζωή μιας πεταλούδας φυλακισμένης στο κουκούλι μιας κάμπιας. Η προσωπικότητα της Διώνης αναδύεται μέσα από ένα κείμενο-ποταμό που ίσως αδυνατίζει την ένταση που δημιουργούν τα αίτια της αυτοκτονίας και το αν και κατά πόσο είναι όντως ένοχη, εξ ου και θα προτιμούσα να υπήρχαν αυτά τα ψήγματα διάσπαρτα στο μυθιστόρημα σε αντιδιαστολή με το σήμερα. Παρ’ όλ’ αυτά, τα άψογα ψυχογραφήματα, οι συναρπαστικές ιστορίες της ζωής της Διώνης και τα καίρια διαχρονικά μηνύματα με κράτησαν ως το τέλος, όπου κι ανταμείφθηκα, μιας και αρχίζει να εμφανίζεται μια καλοπλεγμένη σκευωρία που οδήγησε την πρωταγωνίστρια σε αυτά τα απονενοημένα διαβήματα. Αυτές οι νέες εξελίξεις που φέρνουν στην επιφάνεια το απόλυτο κακό με γέμισαν αγωνία, έβαλαν τα τελευταία κομμάτια του παζλ στη θέση τους και με οδήγησαν σ’ ένα τέλος λυτρωτικό.

Το μυθιστόρημα είναι γραμμένο σε τριτοπρόσωπη γραφή κυρίως, μέχρι να φτάσουμε στη γραπτή εξομολόγηση της Διώνης, οπότε έχουμε εναλλαγή με πρωτοπρόσωπη. Μου άρεσε μάλιστα που επιλέχθηκε στην κρίσιμη στιγμή η οπτική γωνία του Λεωνίδα, του σπάνιελ της Διώνης, που χάλασε τον κόσμο όταν λιποθύμησε η αφεντικίνα του κι έτσι τη βρήκε η Γλυκερία. Η συγγραφέας έχει δύο κύριους θεματικούς άξονες αναφοράς: τον μαγικό κόσμο της συγγραφής και τις συνθήκες και τις συνέπειες του κορονοϊού. Μέσα από φράσεις γνωστών συγγραφέων (Έλενα Φεράντε και Γκιγιόμ Μουσό δίπλα στον Όσκαρ Ουάιλντ και τον Τζον Ίρβινγκ κ. ά.) και καταθέσεις ψυχής της ίδιας της Πασχαλίας Τραυλού διαπιστώνουμε πόσο όμορφο και πόσο σκληρό είναι να είσαι συγγραφέας, άλλος ένας από αυτούς που «μοχθούσαν πάνω από τα χαρτιά τους για να κερδίσουν το έπαθλο της λύτρωσης που προσφέρει η έκφραση». Πόσο σημαντική είναι γι’ αυτούς η «αλαφροΐσκιωτη αταραξία» τους και πόσο όμορφη εικόνα δίνει η «απόκοσμη γαλήνη» στο βλέμμα τους όσο είναι βυθισμένοι στο γραπτό τους. Η δημιουργός του βιβλίου δε χαρίζεται: «Οι συγγραφείς καθορίζονται από τις ψυχικές πληγές τους…και η πρώτη ύλη για να εκφραστεί κανείς συγγραφικά ήταν η τραγικότητα με την οποία τις προσέγγιζαν» (σελ. 78). «Κι αν τύχει κι ευτυχήσει ένας συγγραφέας, τότε πρέπει να επινοήσει ένα τραύμα για να μπορέσει να ξαναγράψει» (σελ. 82). Έχει θέση αυτός ο ρομαντισμός, αυτή η δικλείδα ασφαλείας που μας απομακρύνει από τα δύσκολα, στη σημερινή εποχή; «…το να είναι κάποιος συγγραφέας σε έναν κόσμο που καταπίνει ό,τι αδυνατεί να καταλάβει είναι μια πράξη ηρωική και όχι απλώς ένα έργο με αμοιβή» (σελ. 481).

Από την άλλη, καταγράφονται όλοι οι φόβοι, οι ανασφάλειες, η οργή των ανθρώπων που κλείστηκαν στα σπίτια τους κατά τη διάρκεια του κορονοϊού, μέσα από υποκειμενικές απόψεις και ρεαλιστικές περιγραφές. Όλα αυτά: «…διέλυσαν τις αντιστάσεις που έχουν οι άνθρωποι στην τρέλα, στην κατάθλιψη και στη βία, με συνέπεια να κατακρεουργούν άλλοι τον διπλανό τους και άλλοι τον ίδιο τον εαυτό τους « (σελ. 128). Επίσης, η ματιά της συγγραφέως είναι διεισδυτική και η γραφή της στήνει με ενάργεια και ζωντανεύει την περιοχή των Εξαρχείων: «Είχε θέα…σε όλο, τέλος πάντων, τον παράδοξο συρφετό αλλοπρόσαλλης ανθρώπινης δυστυχίας, φανατισμού και χαλαρότητας, που μπορούσε να προσφέρει τροφή στη σκέψη και πρωτότυπες ιδέες στο γόνιμο μυαλό μιας συγγραφέως» (σελ. 13). Εξίσου ζωντανά αποδίδεται και η ατμόσφαιρα σε μια δημόσια υπηρεσία, ήδη από τη δεκαετία του 1960: «υπήρχαν άφθονες κερκόπορτες και ελάχιστες δικλείδες ασφαλείας από επίορκος τυχοδιώκτες ή μακρυχέρηδες». Άλλωστε, αυτό είναι και το εργασιακό περιβάλλον της πρωταγωνίστριας, η μισή της ζωή, η αρένα όπου θα στηθεί μια μεγάλη δολοπλοκία εις βάρος της, εξ ου και τα, ίσως υπερβολικά λεπτομερή, πραγματολογικά στοιχεία περί ιεραρχίας, νόμων, τρόπου εργασίας και εξυπηρέτησης κλπ.

«Η φόνισσα των μυρμηγκιών» είναι ένα δυνατό, βαθιά ανθρώπινο και άκρως ρεαλιστικό μυθιστόρημα που δείχνει το μέγεθος αντοχής της ανθρώπινης ψυχής, αφήνει τις εξελίξεις να στηλιτεύσουν από μόνες τους τις συνέπειες ανατροφής που επιλέγουν ορισμένοι γονείς (κυρίως από άγνοια και ως φερέφωνα των αντιλήψεων των δικών τους γονιών) και μας ταξιδεύει στον σκληρά μαγικό και μαγικά σκληρό κόσμο της γραφής. Το κοριτσάκι που πατούσε τα μυρμήγκια με το ποδήλατό του είναι τελικά αθώα ή ένοχη; Γιατί αποπειράθηκε να αυτοκτονήσει; Επιτέθηκε όντως στη γυναίκα που τώρα χαροπαλεύει στο νοσοκομείο; Τι ρόλο παίζει το σπουργιτάκι που τρυπώνει στο σπίτι της Διώνης όσο ψάχνει η Γλυκερία την αλήθεια; Πόσο εύκολο είναι να πάρουμε τη ζωή στα χέρια μας, σπάζοντας τον συνεκτικό δεσμό με τους γονείς μας; Μια πραγματικά αξέχαστη και βαθιά ανθρώπινη ιστορία.

Βιβλίο Το μέλλον [δεν] μπορεί να περιμένει 
Συγγραφέας Δώρος Αντωνιάδης
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Καστανιώτης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Δώρος Αντωνιάδης μέσα σε μόλις 200 σελίδες καταφέρνει να στήσει ένα ελκυστικό, καλογραμμένο, κινηματογραφικά δοσμένο αστυνομικό μυθιστόρημα γεμάτο υπόπτους, ενόχους και αθώους και να ξεδιπλώσει μια ιστορία της οποίας κάθε πλευρά παρακολουθούμε απ’ όλες τις μεριές. Κάθε κεφάλαιο μας δίνει και μια νέα διάσταση των γεγονότων, ρίχνει περισσότερο μυστήριο στις ταυτότητες των χαρακτήρων και στον ρόλο τους μες στο κείμενο και μας πηγαινοφέρνει από το παρελθόν στο σήμερα. Υπόκοσμος, ρωσική μαφία, καζίνο και τζόγος, αστυνομικοί που παίζουν σε διπλό ταμπλό, μια ομάδα ανθρώπων που επέζησαν από πυροβολισμό και συναντιούνται τακτικά για να το συζητήσουν, μια εξαφανισμένη σύζυγος, ένα νοσοκομείο με παράνομα πειράματα και πολλά άλλα συγκροτούν ένα γρήγορο και ανατρεπτικό μυθιστόρημα με χαρακτήρες που γνωρίσαμε στο προηγούμενο βιβλίο «ΚεχριBARΙ». Αυτό όμως το κατάλαβα αφού είχα τελειώσει το βιβλίο και διάβασα τις περιλήψεις των προηγούμενων οπότε ξαφνιάστηκα, γιατί το μυθιστόρημα στέκεται και αυτοτελώς για όποιον δε διάβασε κανέναν άλλον τίτλο της σειράς.

Ο Αντρέι αφήνει τη Ρωσία για να εγκατασταθεί σε κλινική πολυτελείας στη Λευκωσία που μάχεται αποκλειστικά το αλτσχάιμερ, αν και με παράνομες και μη εγκεκριμένες θεραπείες. Άνθρωπος της νύχτας, καλά δικτυωμένος στον υπόκοσμο, περιμένει με αγωνία να παραλάβει ένα πακέτο αλλά το ατύχημα με το λεωφορείο του ανατρέπει τα σχέδια. Ο Μίλτος, που αναλαμβάνει τη μεταφορά για λογαριασμό του Αντρέι, εξαφανίζεται μετά το τροχαίο. Επιβιβάστηκε στο λεωφορείο; Εξαφανίστηκε στον τόπο του ατυχήματος ή νωρίτερα; Έτσι ο Αντρέι ρίχνει στο κατόπι του τη Χοντρή και τον Λιγνό, ντετέκτιβ της Αστυνομίας, που δουλεύουν για λογαριασμό του. Τι πραγματικά συνέβη τη νύχτα του ατυχήματος και πώς θα καταφέρουν να βρουν τον εξαφανισμένο Μίλτο; Επιπλέον, ο Λιγνός έχει μπλέξει με τον τζόγο και σχεδιάζει να αποκτήσει εκείνος το πολύτιμο πακέτο ώστε να διαπραγματευτεί με τον Αντρέι, κάτι που βρίσκει αντίθετη τη Χοντρή. Τι θα συμβεί λοιπόν παρακάτω; Ταυτόχρονα, ο Αθανασίου, νέος προϊστάμενος στο Τμήμα Εγκλημάτων Κατά Ζωής, αναστατώνεται από το ατύχημα στην Κύπρο κι αναρωτιέται αν γνωρίζει το θύμα ενώ ο Πέτρος Ελευθεριάδης, που παρέδωσε αυτήν τη θέση και βγήκε στη σύνταξη, αναζητά την εξαφανισμένη γυναίκα του, Ελπίδα, η οποία όχι απλά χάθηκε αλλά υπάρχουν σοβαρές υπόνοιες πως είναι μπλεγμένη με πληρωμένους εκτελεστές! Ένα λάθος κι ένα ατύχημα την ξαναβγάζουν στην επιφάνεια, αναπτερώνοντας τις ελπίδες του Ελευθεριάδη και μπλέκοντάς τον με την υπόθεση. Σε αυτό το μπερδεμένο κουβάρι παρεμβάλλονται τα κεφάλαια του χτες, όπου ένας άντρας ξυπνάει από το κώμα σε νοσοκομείο της Αθήνας, έχει μια σφαίρα στο κεφάλι και δεν μπορεί να μιλήσει, οπότε ξεκινάει να καταγράφει ό,τι θυμάται για να βοηθήσει την αστυνομία. Σύντομα όμως αποφασίζει να πάρει την κατάσταση στα χέρια του για να εκδικηθεί για τον θάνατο της οικογένειάς του. «Μόνο εγώ ήξερα πώς να ολοκληρώσω τη δουλειά» (σελ. 22). Στην απόφασή του να φύγει από το νοσοκομείο συμβάλει μια απόπειρα δολοφονίας εναντίον του. Τι έχει συμβεί στο παρελθόν του; Πώς σκοτώθηκε η οικογένειά του; Γιατί αναζητά εκδίκηση; Γιατί τον παρενοχλεί ο Ελευθεριάδης; Ποιος είναι ο μυστηριώδης Βίκτωρας που γνώρισε σε μια ομάδα επιζώντων από πυροβολισμούς; Ποιος είναι ο ρόλος της καμέο εμφάνισης του Κρις Πάπας από τον «Δύτη» του Μίνωα Ευσταθιάδη;

Η γραφή είναι στακάτη και γρήγορη με ελάχιστα καλολογικά στοιχεία που όμως δίνουν μια ιδιαίτερη ταυτότητα στο βιβλίο, όπως για παράδειγμα τη νύχτα του ατυχήματος: Λευκωσία, εννιά το βράδυ: «Η φύση παραδίδεται στη νωθρότητα της υγρής νύχτας» (σελ. 12). Ή αργότερα που μπαίνει κάποιος σ’ ένα πάρκινγκ και «Σειρές από νυσταγμένα αυτοκίνητα την κοιτάζουν σιωπηλά» (σελ. 116). Επίσης, έχουμε παράλληλη αρίθμηση κεφαλαίων, με αύξουσα σειρά σε αυτά που αφορούν το σήμερα, με αντίστροφη σε αυτά που αφορούν το παρελθόν. Η πλοκή κλιμακώνεται, οι ήρωες του βιβλίου ξεδιπλώνουν σταδιακά τα μυστικά τους και το ατύχημα αποκτάει διαστάσεις θρίλερ, αφού στήνεται σταδιακά ένα καλοπαιγμένο παιχνίδι που θα φέρει απανωτές εξελίξεις και ανατροπές στις ζωές όλων. Με συγγραφική μαεστρία οι χαρακτήρες αλλάζουν προτεραιότητες, θέσεις, ρόλους μέσα στην ιστορία και όλο αυτό πάει ως το τέλος όπου πλέον όλα τα κομμάτια έχουν μπει στη θέση τους και η ιστορία μπαίνει σε νέες βάσεις. Προδοσίες και συμμαχίες, μυστικά που βγαίνουν στο φως και αλήθειες που πρέπει να μείνουν κρυμμένες, συμβόλαια θανάτου που εκτελούνται με τρόπο που δεν έχει συμφωνηθεί και πολλά άλλα συγκροτούν ένα βιβλίο του οποίου η πλοκή ρέει σα νεράκι και παίζει με το μυαλό του αναγνώστη. Ας μην ξεχνάμε άλλωστε πως: «Το σχέδιο για να πετύχει θέλει υπομονή και κάποιες φορές το μέλλον μπορεί να περιμένει»!

Βιβλίο Μακάριος: Οι μεγάλες αλήθειες 
Συγγραφέας Γιώργος Παπαδόπουλος-Κυπραίος
Κατηγορία Non fiction
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το βιβλίο είναι προϊόν προσωπικών εμπειριών, συνεντεύξεων, μαρτυριών, μελέτης δημοσιευμάτων και εγγράφων και αναφέρεται στην περίοδο του αγώνα της ΕΟΚΑ ως την ανακήρυξη της Ανεξαρτησίας της Κύπρου το 1960, με προεξάρχουσα μορφή αυτήν του Μακαρίου. Εξετάζονται όλα τα γεγονότα της ζωής του ηγέτη και γίνονται προσπάθειες ερμηνείας και επεξήγησης κάποιων κινήτρων και αποφάσεων ενώ παρατίθεται όλο το απαιτούμενο και απαραίτητο ιστορικό πλαίσιο μέσα στο οποίο έδρασε ο Αρχιεπίσκοπος. Στόχος του συγγραφέα είναι να παρουσιάσει την αλήθεια για τον ρόλο που έπαιξαν οι πρωταγωνιστές των γεγονότων σε Κύπρο και Ελλάδα και να αναδείξει όσα οδήγησαν στις δυσάρεστες μεταγενέστερες εξελίξεις. Το βιβλίο χωρίζεται σε δύο μέρη: στο πρώτο, διαβάζουμε για τα παιδικά χρόνια του Μακαρίου, την ανέλιξη της καριέρας του και το δημοψήφισμα του 1950 και στο δεύτερο για τον αγώνα της ΕΟΚΑ, τις κινήσεις για Ένωση με την Ελλάδα και τις συμφωνίες Ζυρίχης-Λονδίνου. Με αντικειμενικότητα, ενδελεχή έρευνα και συγκερασμό των πηγών με τις προσωπικές εμπειρίες του, ο κύριος Γιώργος Παπαδόπουλος-Κυπραίος καταγράφει κάτι που για πολλούς ίσως θεωρηθεί πεπερασμένο παρελθόν, οφείλουμε όμως να καταγράφουμε και να γνωρίζουμε την αλήθεια ώστε να χειριστούμε σημερινά γεγονότα και εξελίξεις. Το παρελθόν καθορίζει το παρόν και το παρόν καθορίζει το μέλλον, υποστηρίζει ο συγγραφέας. Ειδικά στην περίπτωση του αγώνα της Κύπρου για ανεξαρτησία και ένωση που ηττήθηκε με την τουρκική εισβολή «το να γίνει ευρέως γνωστή η αλήθεια δεν είναι διχασμός, γιατί η γνώση της αλήθειας… συμβάλλει στην ενότητα σκοπού και λαού κι επιτρέπει την εξαγωγή σωστών συμπερασμάτων και την αποφυγή λαθών στο μέλλον» (σελ. 17).

Σύντομα και περιεκτικά κεφάλαια, αφήγηση στην οποία παρεμβάλλονται χωρία από εφημερίδες και βιβλία, παρένθετοι στο κείμενο τίτλοι, καθώς και προσωπικές μαρτυρίες, λίστα με τα επιτεύγματα του αγώνα της ΕΟΚΑ κατά έτος, ευκρινής διαχωρισμός σημαντικών πληροφοριών με κουκίδες που απαριθμούν τα βασικά στοιχεία, ακόμη και υποσημειώσεις στην ίδια σελίδα που εμπλουτίζουν τα γραφόμενα, είναι μερικά μόνο από τα θετικά γνωρίσματα που θα κρατήσουν ως το τέλος όσους δε διαβάζουν ιστορικές βιογραφίες, πόσο μάλλον τους γνώστες και τους μελετητές του θέματος και της περιόδου. Σε κάθε ερώτημα που δημιουργείται, ο συγγραφέας προσπαθεί να βρει μια όσο γίνεται πιο τεκμηριωμένη άποψη, παραθέτει ακόμη και αντικρουόμενες ή ελάχιστα διαφωτιστικές πληροφορίες ώστε να δείξει αμφίπλευρα τα γεγονότα και τις εξελίξεις στη ζωή του Αρχιεπισκόπου και συγκροτεί ένα κείμενο άξιο προσοχής. Οι προσφυγές στον ΟΗΕ για αυτοδιάθεση, ο αγώνας της ΕΟΚΑ κατά των Άγγλων με τις προδοσίες που βίωσε και με τον τρόπο εφοδιασμού του με όπλα, η οργάνωση ΚΑΡΗ, η προδοσία του «Σειρήν», η τριμερής Διάσκεψη του Λονδίνου το 1955, οι εξορίες, οι εναλλαγές από Αυτοδιάθεση σε Ένωση, οι συμφωνίες Ζυρίχης-Λονδίνου, η ανακήρυξη της Κυπριακής Δημοκρατίας καταγράφονται με διαφάνεια και πληρότητα και ταυτόχρονα ζωντανεύουν μέσα από τις σελίδες ο Τζον Χάρτινγκ, ο Γεώργιος Γρίβας Διγενής, ο Νίκος Κρανιδιώτης και άλλοι.

Γιατί δεν τολμάει ακόμη κανείς να επικρίνει τον Μακάριο; Γιατί και πώς υποφέρει η Κύπρος από τις καταστροφικές συνέπειες της Προεδρίας του; Τι πραγματικά συνέβη τη δεκαετία του 1950 στην ευρωπαϊκή διπλωματική κονίστρα με αφορμή την περίπτωση της Κύπρου; Ποιος ήταν πραγματικά ο Μακάριος, πού έκανε λάθη, πώς επηρέασε την ιστορία του τόπου του; Ο Γιώργος Παπαδόπουλος-Κυπραίος καταγράφει με οξύνοια και αντικειμενικότητα την πορεία που ακολούθησε μεταξύ των ατομικών φιλοδοξιών και των εθνικών ονείρων μια από τις σημαντικότερες φυσιογνωμίες του Νησιού της Αφροδίτης. Φωτογραφικό παράρτημα, πηγές, βιβλιογραφία, προσωπικές γνώμες επιφανών ανθρώπων για τη σημαντική αυτή μορφή της Κύπρου συμπληρώνουν τη μελέτη.

Βιβλίο Μαύρο φλαμίνγκο 
Συγγραφέας Σταύρος Χριστοδούλου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Καστανιώτης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Σταύρος Χριστοδούλου έγραψε ένα δυνατό κείμενο γύρω από τις δύσκολες περιστάσεις που ανάγκασαν χιλιάδες οικογένειες να ακολουθήσουν τον δρόμο της προσφυγιάς και ταυτόχρονα στηλιτεύει τον εθνικισμό και τον ρατσισμό μέσα από μια σειρά γεγονότων που βιώνει ένας γιος προσφύγων, ένα παιδί σχεδόν παρατημένο στην τύχη του, φορτωμένο μίσος και οργή για τη νέα του πατρίδα. Μέσα από διαρκή πρωθύστερα, γνωρίζουμε καλύτερα τα μέλη της οικογένειάς του, το παρελθόν τους, τα βιώματά τους, τους δεσμούς μεταξύ τους, την καθημερινότητα στη Γεωργία πριν και μετά το 1992, τις συνθήκες που τους οδηγούν να πάρουν σημαντικές αποφάσεις για τη ζωή τους και τις συνέπειες της προσφυγιάς τους. Σε αυτόν τον αγώνα επιβίωσης προστίθεται και ο έφηβος Λεβάν που παλεύει να γίνει κάτι, να ενταχθεί κάπου, σε μια εποχή και σε μια χώρα με ολοένα αυξανόμενο ρατσισμό και ξενοφοβία. Άφθαστος ρεαλισμός, ποικίλοι χαρακτήρες, καλομελετημένα ψυχογραφήματα, σωστή και προσεκτική πλοκή με αλληλένδετες εξελίξεις, μια διαφορετική ματιά στην Αθήνα της φτώχειας, της ανέχειας και του ανερχόμενου εθνικισμού είναι στοιχεία που με κράτησαν ως το τέλος και με γέμισαν προβληματισμό και αντικρουόμενα συναισθήματα.

Μέσα από την ιστορία του Λέοντα και της Ανατολής Πεχλιβανίδη που εγκατέλειψαν την Τσάλκα κι έφτασαν στο Ρουστάβι το 1957 παρακολουθούμε τους αγώνες τους για ένα καλύτερο αύριο, τον ελάχιστο ελεύθερο χρόνο τους που σπαταλιέται σε συγκεκριμένα μέρη (Σπίτι της Κουλτούρας) και με συγκεκριμένες δραστηριότητες, καθώς και την καθημερινότητά τους στη νεόδμητη χρουστσόφσκα, όπως ονομάζονταν οι πολυκατοικίες που στεγάζανε εργάτες από τις Δημοκρατίες της ευρύτερης σοβιετικής πατρίδας. Άλλωστε και το Ρουστάβι είναι μια πόλη που ιδρύθηκε τη δεκαετία του 1940 ακριβώς γι’ αυτόν τον σκοπό, να κατοικηθεί από εργάτες που θα δουλεύουν στο Εργοστάσιο Μεταλλουργίας και στο Χημικό αλλά και σε μικρότερες βιομηχανίες. «Αυτή η πόλη μάς έχει στραγγίξει και την τελευταία ρανίδα αθωότητας», λέει ένας παλιός δάσκαλος. Παράλληλα ξεδιπλώνεται η ιστορία της Συμέλας και του Ξενοφώντα τη δεκαετία του 1990 που ζουν μια επαναλαμβανόμενη και πληκτική ζωή, χωρίς ελπίδα, με τη Συμέλα και τον αδερφό της να έχουν μεγαλώσει με αυστηρότητα και επιμονή στη μόρφωση από τη μητέρα τους: «-Σ’ αυτή τη χώρα μοναδική περιουσία σας είναι η μόρφωσή σας… Αλλιώς θα σας καταπιεί κι εσάς η φάμπρικα» (σελ. 33). Πλέον η Συμέλα δουλεύει στη Δημοτική Βιβλιοθήκη κι έχει μείνει η μόνη υπάλληλος, «όχι επειδή ήταν η καλύτερη βιβλιοθηκονόμος ή έστω η πιο τυχερή, αλλά επειδή ήταν η πιο χαμηλόμισθη»!

Στην οδό Βλαντιμίρ Μαγιακόφσκι 7, μέσα σε 32 τετραγωνικά, ζουν έξι ψυχές με ελάχιστα έπιπλα και χωρίς ηλεκτρισμό για μεγάλο διάστημα, τίμημα για την ανεξαρτησία της Γεωργίας έναν χρόνο πριν που την ακολούθησε η διάλυση της ΕΣΣΔ. «Στο εργοστάσιο περίσσευε ο φόβος και η ανασφάλεια. Στο σχολείο τα παιδιά μαράζωναν στις κρύες αίθουσες» (σελ. 22). Μια τραχιά πραγματικότητα είναι αυτή η απρόσμενη αλλαγή στη ζωή των κατοίκων, όλοι τους όμως είναι γερά σκαριά κι έτσι κάνουν πέρα τις κακουχίες και καταπίνουν τον θυμό τους, άλλωστε δεν ανέχονται και δε δέχονται όποιον σιγοντάρει τους Ρώσους, αφού δε θέλουν με τίποτα την αγκαλιά της μαμάς Ρωσίας. «Η σιωπή όμως, σε αυτή την αχανή σοβιετική πατρίδα, που την έλουζε επί δεκαετίες το χλωμό φως της νόρμας και της ακινησίας, ήταν σίγουρα ο πιο ασφαλής τρόπος για να επιβιώσουν οι μυαλωμένοι» (σελ. 40). Ο αδελφός της Συμέλας παίρνει την απόφαση το 1993 να κατέβει στην Ελλάδα με την οικογένειά του και η Συμέλα, μέσα από μια σειρά αναπάντεχων γεγονότων, θα ακολουθήσει το παράδειγμά του, παρά τις αντιρρήσεις του Ξενοφώντα που παραμένει οπισθοδρομικός και καθόλου ρηξικέλευθος, πιστός στη νόρμα και στις αρχές που είχε μάθει να ακολουθεί. Φίλοι και συγγενείς περνάνε από τις σελίδες του μυθιστορήματος ζωντανεύοντας τις διαφορετικές χρονικά περιόδους, βιώνοντας διάφορες περιπέτειες που αντικατοπτρίζουν τις εκάστοτε συνθήκες κι ανάμεσά τους ξεχωρίζω το ιδιαίτερο ζευγάρι Ίνγκα Νίνιτζε και Τέμουρ Γκογκάτζε, που είναι οι καλύτεροι φίλοι της Συμέλας. Οι ζωές τους μπλέκονται μαζί της και χάνονται ξανά και ξανά για διάφορους λόγους, μέχρι που απέκτησαν τη Σόφικο, την οποία η Ίνγκα μεγάλωσε με αυστηρότητα. Δεν έχει χρόνο να χαϊδεύει και να κανακεύει το παιδί της, της μεταφέρει όλες τις ανασφάλειες και τις φοβίες της, τη μιζέρια της, τη μοναξιά της.

Αυτά τα πρόσωπα, φορτωμένα με τις εμπειρίες, τις εικόνες, τις ανασφάλειες και τα άγχη που ξεδιπλώθηκαν στο άτυπο πρώτο μέρος του μυθιστορήματος φτάνουν τμηματικά στην Ελλάδα του 1994. Οικοδομή, λαχαναγορά του Ρέντη, ένα ξενοδοχείο στην πλατεία Καραϊσκάκη, μια στέγη στη Λένορμαν και στα Πετράλωνα. Τα πρώτα βήματα μιας δύσκολης, σκληρής, ανασφάλιστης και αβέβαιης ζωής, η οποία συνεχίζει να εμπλουτίζεται με παρένθετες ιστορίες που φέρνουν τους ήρωες σε νέα διλήμματα, τους ωθούν σε πράξεις που δεν ήξεραν ότι μπορούν να τις κάνουν, τους χαρίζουν νέους έρωτες, καινούργιες ευκαιρίες, ίσα να σηκώνουν το κεφάλι τους από το νερό στο οποίο βουλιάζει η καθημερινότητά τους. Η πτυχιούχος Συμέλα κάνει δουλειές του ποδαριού, κάτι που γεμίζει ενοχές τον Ξενοφώντα, αφού νιώθει ανίκανος και ανήμπορος να της προσφέρει κάτι καλύτερο και δεν μπορεί να τη βοηθήσει ουσιαστικά. Σκάλες και άπλυτα ρούχα δεν της αξίζουν για μεροκάματο αλλά τι άλλο μπορεί να γίνει αφού δεν υπάρχουν δουλειές; Ακόμη και ως ζευγάρι, παρασύρεται από τη μονοτονία, πλέον δεν έχουν και πολλά να πουν, ο καθένας επιστρέφει σ’ ένα σπίτι τόσο γεμάτο όπου κανείς δε λείπει σε κανέναν! «Κι εκείνη δεν ήταν μια Συμέλα αλλά πολλές, ανάλογα με τις ανάγκες της στιγμής: μάνα και κόρη και σύζυγος -ένας ρευστός εαυτός που χωρούσε με το ζόρι στα συγκοινωνούντα δοχεία που συνέθεταν τη ζωή της» (σελ. 98).

Με πόση τέχνη ο συγγραφέας διαλύει σταδιακά τις ζωές τους! Ο Ξενοφώντας μένει κλεισμένος στο καβούκι του: δουλειά, φαΐ, τηλεόραση, ύπνος, ξανά δουλειά. «Λίγες κουβέντες, μετρημένες, όσο και το μεροκάματο» (σελ. 99). Ακόμη και η καινούργια αρχή είναι συννεφιασμένη: «Ένα αίσθημα παραίτησης που ροκάνιζε τα θεμέλια της σχέσης τους. Η έλλειψη εσωτερικής δύναμης να ξεκινήσουν ξανά από το σημείο μηδέν» (σελ. 105). Και τελικά με τον καιρό: «η ρωγμή ανάμεσά τους είχε βαθύνει τόσο που αποκάλυψε την ένδεια των συναισθημάτων τους» (σελ. 108). Ταυτόχρονα, διάχυτη η υποτίμηση και η περιφρόνηση από τους γύρω τους. Δύσκολη η ζωή: «Το καθετί εδώ έπρεπε να το κερδίσουν. Δεν χαριζόταν τίποτε σε κανέναν» (σελ. 109). Δουλειά, δουλειά, δουλειά. Αυτή η προσπάθεια επιβίωσης σε μια αφιλόξενη πόλη εξοντώνει τον Ξενοφώντα, αισθάνεται κουρασμένος ή μάλλον οριστικά νικημένος. Καχυποψία, προσβολές, ταπεινώσεις, αγωνιώδης προσπάθεια να νιώσουν λιγότερο ξένοι είναι καταστάσεις που τους φθείρουν. Ομολογώ ότι συγκινήθηκα με τις αναπάντεχες εξελίξεις στη ζωή της Συμέλας, μιας γυναίκας που ωριμάζει μέσα από τις επιλογές της ενώ οι βαθιά ανθρώπινες και απολύτως φυσιολογικές πράξεις της βοηθάνε το κείμενο να μην καταντήσει μελό ή γεμάτο στερεότυπα. Χάρηκα με κάποια γεγονότα, μπήκα όμως σε προβληματισμό όπως κι εκείνη και νομίζω πως οι λύσεις που έδωσε ήταν ό,τι σωστότερο μπορούσε να κάνει. Ο Ξενοφών και η Συμέλα είναι ένα ζευγάρι που τις ιστορίες τους θα τις θυμάμαι για πάντα.

Πώς μεγαλώνει λοιπόν ο έφηβος πια Λεβάν σ’ ένα σπίτι με ησυχία, αδιαφορία, συνεχείς μετακινήσεις για ένα καλύτερο αύριο που δεν έρχεται ποτέ; Μ’ έναν πατέρα που δυναμώνει την τηλεόραση για να μην ακούει, μια μητέρα που πηγαινοέρχεται ανάμεσα σε δυο δουλειές, ανάμεσα στα «θέλω» και τα «πρέπει» της; Νιώθει δεμένος σε μια πνιγηρή καθημερινότητα που βυθίζει τη ζωή τους σε μια ατέλειωτη μονοτονία. Θέλει να τον αφήνουν ήσυχο στη μοναξιά του, δεν αντιμιλάει στους συμμαθητές που τον κοροϊδεύουν αποκαλώντας τον «Ρώσο». Αγάπη είναι το μόνο που θυμάται από τη ζωή στη Γεωργία κι ένα διαμέρισμα που φαινόταν μεγάλο κι ας μην ήταν. Τώρα ο Λεβάν «καταπίνει αχόρταγα τα χιλιόμετρα της εφηβείας του», απομακρύνεται από την οικογενειακή φωλιά, ξεκόβει από τη μητρική φροντίδα. Και ο έρωτας; Που σαρώνει τα πάντα στο πέρασμά του; Θα καταφέρει να εμποδίσει το ξύπνημα του λέοντα μέσα του; Έχουμε φτάσει πλέον στις αρχές του 2000 και ο Λεβάν, πάλι μέσα από μια σειρά γεγονότων, γίνεται μέλος σε μια σχολή πυγμαχίας που στην πραγματικότητα είναι φυτώριο ακραίου εθνικισμού και πατριωτισμού. Ο ιδιοκτήτης του, Ερμής Σαραντάκος, τον διπλαρώνει και τον χειρίζεται με τέτοιο τρόπο που ο νεαρός μπαίνει για τα καλά σε μια κατάσταση που θα τον φέρει αντιμέτωπο με βαθιά κρυμμένα ένστικτα. Για τον Λεβάν ο Ερμής είναι άντρας με αυτοπεποίθηση και δύναμη, ατρόμητος, το αντίθετο δηλαδή από τον πατέρα του, κι έτσι ενστερνίζεται την ιδεολογία του Ερμή για ξεβρόμισμα της πατρίδας «από τους Εβραίους, τους αναρχικούς, τα κομμούνια, τις αδερφές, τους αράπηδες» που μαγαρίζουν τον τόπο μας. «Η πατρίδα σε μια γροθιά»! Η γνωριμία με τον Λευτέρη και η σταδιακή του ένταξη στο γυμναστήριο τον κάνει επιτέλους να νιώθει συμβατός, ότι ταιριάζει με κάποιους, είναι μέλος μιας παρέας κι όλοι μαζί «αφεντικά εκείνης της χαοτικής πόλης με τα αρχαία θεμέλια» (σελ. 196)! Αργά αλλά σταθερά αρχίζει να παίρνει την κατηφόρα, να αντικρίζει έναν εαυτό κρυφό, με αρρωστημένη έλξη σε πρωτόγονες ορμές, κι αυτό δεν μπορεί να τον κρατήσει μακριά από τον ζόφο! Και το οικογενειακό του υπόβαθρο; Η καταγωγή του; Θα καταφέρουν αυτά να τον σώσουν εγκαίρως ή θα υπαναχωρήσουν μπροστά στα νέα συναισθήματα;

Γεωργία, Ελλάδα και Κύπρος είναι οι τόποι δράσης μιας αφήγησης που κυλάει σα νερό, με ενδιαφέροντες χαρακτήρες, αναπάντεχες εξελίξεις και ποικίλες οπτικές γωνίες αφήγησης, που μας συστήνουν τα γεγονότα από κάθε πλευρά. «…οι εκπατρισμένοι μαθαίνουν να ζουν κάτω από τη σκιά μιας προσωρινότητας, γεγονός που τους κάνει τόσο επιρρεπείς στους νοσταλγικούς ακροβατισμούς. Ακόμα κι αν η νοσταλγία εξωραΐζει το παρελθόν» (σελ. 203). Μετέωροι λοιπόν ανάμεσα στο εκεί και στο εδώ, με τις φτωχογειτονιές της Αθήνας (Πετράλωνα, Ρουφ, Ομόνοια, Μεταξουργείο, Γκάζι, Αχαρνών, Λένορμαν, αλλά και Καισαριανή, Νεάπολη, πλατεία Βικτωρίας) να τους αγκαλιάζουν αλλά και να τους διώχνουν, οι ήρωες του μυθιστορήματος ψάχνουν τη λύτρωση κι έναν τόπο να ριζώσουν. Τι συνέπειες θα έχει αυτό στις μεταξύ τους σχέσεις; Ποιος φταίει σε κρίσιμες αποφάσεις;

Το «Μαύρο φλαμίνγκο» είναι ένα συναρπαστικό, πολυεπίπεδο κοινωνικό μυθιστόρημα, γεμάτο χαρακτήρες και απανωτές εξελίξεις που αντικατοπτρίζουν τις συνθήκες επιβίωσης στη Γεωργία πριν και μετά την κατάρρευση της ΕΣΣΔ αλλά και στην Ελλάδα την εποχή της αύξησης του ρατσισμού. Είναι μια βαθιά τομή στις αποφάσεις που καλούνται να πάρουν άνθρωποι υποταγμένοι σε μια τραχιά καθημερινότητα, γεμάτοι ελπίδα για ένα αύριο που αποδεικνύεται σκληρό, ρατσιστικό και εθνοκεντρικό. Μια καθημερινότητα που απομυζεί την ανθρωπιά και την αγάπη, αφήνει να παρεισφρήσουν ψεύτικες ελπίδες για μια πλαστή πραγματικότητα και οδηγεί ένα παιδί με αβέβαιο παρόν και επισφαλές μέλλον να πάρει αποφάσεις που θα το φέρουν αντιμέτωπο με τη σκοτεινή πλευρά της πόλης και της ζωής. Πού φταίνε οι γονείς και πού φταίει το ίδιο το παιδί; Ποια είναι η στιγμή που αλλάζουν τα πάντα; Και τι γίνεται μετά; Μια ιστορία που ξεδιπλώνεται κυρίως από το 1992 έως το 2018, οπότε και φτάνουμε εκεί που επιστρέφει κάθε χρόνο το μαύρο φλαμίνγκο, και μας συστήνει ενδιαφέροντες και ολοκληρωμένους χαρακτήρες μέσα από διαρκή πρωθύστερα. Καταγράφει με ρεαλισμό τις οικογενειακές στιγμές ανθρώπων που αναζητούν ένα καλύτερο αύριο σε μια χώρα που δεν τους θέλει, τις κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες που τους λυγίζουν, την καθημερινότητά τους στη χώρα που άφησαν πίσω αλλά στη νέα πατρίδα και μου χάρισε προβληματισμό, συγκίνηση και ενδιαφέρον για τις τύχες των χαρακτήρων.

Βιβλίο Πίσω απ’ τη βιτρίνα 
Συγγραφέας Λένα Τερκεσίδου
Κατηγορία Ρομαντικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ωκεανός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Στις 22 Ιουλίου 1974 οι Τούρκοι εισβάλλουν στην Κύπρο και δίνεται απόρρητη εντολή να σταλεί ελληνική στρατιωτική δύναμη στη Λευκωσία. Μια σειρά από λάθη όμως θα στοιχίσουν ακριβά σε ανθρώπινες ζωές, με αποτέλεσμα ο Θανάσης Ζαφειρίου να είναι ο μόνος επιζών από την πτώση του αεροσκάφους Noratlas που καταρρίφθηκε κατά τη διάρκεια της εισβολής λίγο πριν προσγειωθεί στη Λευκωσία. Κάποια αεροπλάνα κατάφεραν να προσγειωθούν, κάποια άλλα καταστράφηκαν. Ο καταδρομέας Ζαφειρίου έπεσε από το φλεγόμενο αεροσκάφος κι έμεινε ανάπηρος, ήταν όμως ο μόνος επιζών από το δικό του αεροπλάνο και δυστυχώς μας αποχαιρέτησε τον Σεπτέμβριο του 2016. Η Λένα Τερκεσίδου τον γνώρισε από κοντά κι εμπνεύστηκε το νέο της μυθιστόρημα. Το βιβλίο μάς εισάγει απευθείας στις συνθήκες αβεβαιότητας που υπήρχαν στο Μάλεμε της Κρήτης από όσους υπηρετούσαν στην Α΄ Μοίρα Καταδρομών μετά το πραξικόπημα της χούντας κατά του Μακάριου στις 15 Ιουλίου 1974. Ο Θεόφιλος Ιωάννου, ο ήρωας που απεικονίζει τον πραγματικό Θανάση Ζαφειρίου, αμέσως μετά συμμετέχει μαζί με τους υπόλοιπους στην άκρως απόρρητη αποστολή μεταφοράς στο αεροδρόμιο της Λευκωσίας και η συγγραφέας καταγράφει με συναρπαστικό τρόπο τις ετοιμασίες, τους κωδικούς, τις συνθήκες πτήσης, το μοιραίο λάθος, το χάος που επικρατούσε στον στρατό εν όψει του πολέμου με την Τουρκία, παρατηρεί με διεισδυτικότητα τα συναισθήματα παιδιών που υπηρετούσαν την πατρίδα τους κι από τη μια στιγμή στην άλλη, χωρίς σωστό σχεδιασμό και προετοιμασία, τα στέλνανε σε πραγματικές συνθήκες πολέμου! Ο Θεόφιλος ζει σ’ ένα χωριό του Λαγκαδά και δοκίμασε την τύχη του σε διάφορες δουλειές στην Αθήνα και στην Κρήτη πριν καταταγεί στα τέλη του 1973 στα ΛΟΚ και θεωρεί τιμή του αυτές τις υπηρεσίες που προσφέρει στην πατρίδα του.

Παράλληλα γνωρίζουμε τη Δάφνη, την κοπέλα του που συνάντησε ο Θεόφιλος στην Αθήνα και ξεκίνησαν μια τρυφερή και δυνατή σχέση, και τις παρέες της: τη φίλη της, τη Μαρίνα, που έχει μια προβληματική σχέση με τον Μάνθο, τον Φώντα, την πρώτη αγάπη της Δάφνης που πηγαινοέρχεται από την Αγγλία όπου σπουδάζει, την Ντιάνα που επιτέλους ήρθε στην Ελλάδα από την Αμερική τα Χριστούγεννα του 1967 για να γιορτάσει τα γενέθλιά της με τους κοινούς τους φίλους κι αυτές οι ιστορίες αντιδιαστέλλονται με τις σκοτεινές σελίδες των τουρκικών επιχειρήσεων Αττίλας Ι και ΙΙ. Πώς γνωρίστηκε η Δάφνη με τον Θεόφιλο, πόσο δύσκολη είναι η συμβίωση με την τοξική μητέρα της που ξεχώριζε τις δυο της κόρες, με τη Δάφνη να γεύεται όλες τις τιμωρίες, το ξύλο και τη λεκτική κακοποίηση από μεριάς της, ενώ κι ο πατέρας της δεχόταν πυρά από τη γυναίκα του με το παραμικρό. Σκληρές καταστάσεις δηλαδή από τις οποίες η Δάφνη ονειρεύεται να φύγει μακριά είτε ως εργαζόμενη είτε ως παντρεμένη. Παράλληλα, με ενδιαφέρουσες παρένθετες ιστορίες από το οικογενειακό παρελθόν της Δάφνης ταξιδεύουμε στον Πόντο και στη Ρωσία που μάτωνε από τον εμφύλιο του 1919, στα σκοτεινά νερά του Αιγαίου κατά τη διάρκεια της γερμανικής κατοχής και σε άλλα σημεία που εμπλουτίζουν τη ροή της αφήγησης ενώ οι καβγάδες των γονιών της Δάφνης και η κτητικότητα και η παθητική ζήλεια του Μάνθου απέναντι στη Μαρίνα δίνουν αφορμή στη συγγραφέα να καταγράψει τις δύσκολες ψυχολογικές καταστάσεις όσων βιώνουν τέτοιες σχέσεις, να ζωντανέψει με ενάργεια τα συναισθήματα που δημιουργούνται σε αυτές τις καταστάσεις, να δώσει κάποιες καλυμμένες συμβουλές, να δείξει τις συνέπειες στην ψυχολογία των θυμάτων και πολλά άλλα.

Να όμως που η Δάφνη γνωρίζει τον Κίμωνα στο Λουτράκι κι αρχίζει να μπαίνει σε σκέψεις, κάτι η εξ αποστάσεως σχέση με τον Θεόφιλο, κάτι ο διαφορετικός σε χαρακτήρα και συμπεριφορά Κίμωνας, την αναγκάζουν να βυθιστεί σ’ έναν κυκεώνα σκέψεων και αμφιβολιών. Κι όταν στις ζωές τους μπαίνει η εισβολή στην Κύπρο τα αισθήματα μπαίνουν στην άκρη μέχρι να εντοπιστεί ο Θεόφιλος νεκρός ή ζωντανός. Από κει και πέρα το μυθιστόρημα απογειώνεται με διαρκείς ανατροπές, μοιραίες και ίσως αμετάκλητες αποφάσεις και κυρίως με μια πορεία ζωής που δείχνει δύναμη, ενάργεια, αποφασιστικότητα και αγάπη. Παράλληλα, τα ιστορικά γεγονότα παρατίθενται συνοπτικά κι επιγραμματικά, εμπλουτίζονται με αυθεντικούς τίτλους ειδήσεων και ραδιοφωνικές ομιλίες και στηλιτεύονται τα πάντα, από το φιάσκο της επιστράτευσης στην Ελλάδα, το καλά οργανωμένο τουρκικό σχέδιο που βρήκε πραγματικό χάος και ασυνεννοησία από ελληνικής πλευράς και πέτυχε, ως τον επίσημο ισχυρισμό πως πρόκειται για άσκηση και όχι για εισβολή. Είναι ένα σκληρό και τρυφερό ρομανικό μυθιστόρημα που παντρεύει ιδανικά τη μυθοπλασία με την πραγματικότητα και μου σύστησε ενδιαφέροντες και ολοκληρωμένους χαρακτήρες.

Βιβλίο Από δρυ παλιά κι από πέτρα
Συγγραφέας Νοέλ Μπάξερ
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μεταίχμιο
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

«Πες μου κι εσύ το γένος σου κι ο τόπος σου ποιος είναι. Μήτε από δρυ γεννήθηκες παλιά, μήτε από πέτρα» (Ομήρου Οδύσσεια, ραψωδία τ στίχοι 162-163). Με αυτήν τη ρήση η συγγραφέας μάς καλωσορίζει στη ζωή της Πηνελόπης, που γεννιέται στο Αϊδίνι αλλά η μητέρα της τη στέλνει να ζήσει στην οικογένεια του Βρετανού υπηκόου και μεγάλου υφασματέμπορα Καλφατζή στην Κερύνεια της Κύπρου. Η Πηνελόπη μεγαλώνει, μαθαίνει τη ζωή, κάνει σκέψεις κι όνειρα και το ριζικό της την προορίζει να παντρευτεί και να μετακομίσει στη Σμύρνη λίγα χρόνια πριν τη Μικρασιατική Καταστροφή. Το 1922 είναι σταθμός στη ζωή της και βιώνει πολλές ανατροπές ως την έκρηξη του Β΄ Παγκοσμίου πολέμου. Κύπρος Ινδία, Αθήνα, Κερύνεια, Σμύρνη, σ’ αυτούς τους τόπους ιχνηλατεί μια γυναίκα τη ζωή της κι αγωνίζεται να φτιάξει το δικό της στέρεο μέλλον.

Η περιπετειώδης αυτή μυθιστορία με τις μαγευτικές περιγραφές, τις έξυπνες ανατροπές, την ποικιλία των χαρακτήρων με κέρδισε και με τον τρόπο της αφήγησης, όπου κυριαρχεί η ιδέα να μας μιλούν εναλλάξ η Πηνελόπη και αργότερα η κόρη της σε πρώτο ενικό εν είδει συζήτησης μεταξύ τους Αυτό το μοτίβο ακολουθείται αργότερα κι από άλλα πρόσωπα αλλά η συγγραφέας βοηθά με τον τρόπο της να με καθοδηγήσει σωστά στον τόπο και τον χρόνο Η Σμύρνη με τα μάτια της Πηνελόπης («Πουθενά στον κόσμο δεν υπήρχε ανάλογη πόλη που να συνδυάζει τον ελληνικό νου, τη γλυκιά ραθυμία της Ανατολής, το εμπορικό δαιμόνιο των Εβραίων, την εργατικότητα των Αρμενίων, την κομψότητα του Παρισιού, τη φραγκολεβαντίνικη ευθυμία, τη στιβαρή ευρωπαϊκή ιδιοσυγκρασία. Όλα αυτά σε μια γη απαράμιλλης φυσικής ομορφιάς και ιστορικής κληρονομιάς», σελ, 59). τα πλούτη της πόλης, η ζωή των Ελλήνων εκεί, κι αργότερα ο όλεθρος του δεύτερου πολέμου κι όχι μόνο αυτά αλλά και πολλά άλλα περιστατικά, ιστορικά και ιδιωτικά, συγκροτούν ένα πολύχρωμο παζλ γεμάτο αγάπη, εκπλήξεις, εμπόδια και ελπίδα.

Ανάμεσα στις γραμμές του κειμένου ξεφυτρώνουν και το εμπλουτίζουν στίχοι από την Οδύσσεια που δένουν τόσο μα τόσο ωραία με τη ροή που του δίνουν νέα εικόνα, νέα πνοή, ειδικά όταν κάποιοι στίχοι ταιριάζουν απόλυτα με τα αισθήματα των ηρώων και τα περιστατικά που μας αφηγείται η συγγραφέας. Ολοζώντανοι χαρακτήρες, μια ολοκληρωμένη γυναίκα (κοριτσάκι, μητέρα, γιαγιά) και μια ωραία τοιχογραφία των γεγονότων των αρχών του 20ού αιώνα μέσα από τα μάτια μιας γυναίκας που αγάπησε, γέννησε, πόνεσε, μάτωσε είναι μερικά μόνο από τα θετικά χαρακτηριστικά του κειμένου. Ένας μικρός προβληματισμός πάντως μού δημιουργήθηκε από το γεγονός ότι η βρετανική υπηκοότητα της Πηνελόπης ερχόταν σε κρίσιμες στιγμές σαν από μηχανής θεός να τη σώσει και το επαναλαμβανόμενο αυτό μοτίβο κάπου αδυνάτισε ως ιδέα. Παρ’ όλ’ αυτά, η Πηνελόπη πέρασε διά πυρός και σιδήρου κι αντί να γίνει μια προπέτης γυναίκα, προκλητική και επηρμένη λόγω της τύχης της, δεν ύψωσε ποτέ ανάστημα, δεν ανέπτυξε εγωισμό και ψυχρότητα, αντίθετα, ωρίμασε σωστά, ενστάλαξε τη σοφία από τα βιώματά της μέσα της και συγκρότησε μια ενδιαφέρουσα, ταπεινή προσωπικότητα. Ακριβώς αυτή η πολυπλοκότητα στη σκιαγράφηση ενός χαρακτήρα δύσκολα απαντάται σήμερα σε ελληνικά μυθιστορήματα με τόση τέχνη και δουλειά όση στο μυθιστόρημα της Νοέλ Μπάξερ, κάνοντας έτσι τη συγγραφέα μια από τις αγαπημένες μου.

«Από δρυ παλιά κι από πέτρα» η ζωή της Πηνελόπης και των ανθρώπων που διασταυρώνονται με τη δική της, σ’ ένα μυθιστόρημα καλογραμμένο, νοσταλγικό και τρυφερό, όσο πρέπει συναισθηματικό, με βάθος, σκέψεις και περιεχόμενο. Η συναρπαστική ιστορία μάλιστα συνεχίζεται στην «Επιστροφή της Πηνελόπης».

Βιβλίο Τρεις γενιές σιωπής: Βερεγγάρια 
Συγγραφέας Γιόλα Δαμιανού-Παπαδοπούλου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Ρομαντικό μυθιστόρημα
Εκδότης Τελεία
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Γιόλα Δαμιανού-Παπαδοπούλου εμπνέεται από την πραγματική ιστορία του ξενοδοχείου «Βερεγγάρια» που, κλειστό κι εγκαταλειμμένο πλέον, δεσπόζει ακόμη στο όρος Τρόοδος της Κύπρου και δημιουργεί μια από τις ωραιότερες και συναρπαστικότερες ιστορίες που έχω διαβάσει ως τώρα. Παρελθόν και παρόν μπλέκονται αδιάσπαστα, αδικίες και προδοσίες περιμένουν τη λύτρωση, μια ιστορία αγάπης γεννιέται με φόντο το στοιχειωμένο κτήριο κι όλα αυτά θα δέσουν αρμονικά με το σήμερα μέσα από μια έξυπνη, καλογραμμένη, χορταστική, πολυεπίπεδη υπόθεση. Το 1916 μια ανεμοθύελλα εξαφανίζει την Αντριάννα και την Ερατώ, των οποίων τα ίχνη χάνονται σε μια στιγμή, με μόνο μάρτυρα τον σύζυγο και πατέρα, Αντωνή. Το 1950 ο Πίτερ Χάρισον ταξιδεύει ως την Κύπρο, παρά τις αντίθετες παροτρύνσεις της μητέρας του, για να περπατήσει στον τόπο της και να ανακαλύψει τα ίχνη της, να καταλάβει τι συνέβη και δε θέλει να ξαναδεί το χωριό της. Το 2000 ο Αλέξανδρος, γαλουχημένος με τη νοοτροπία της γιαγιάς του που πρεσβεύει «Άσε το παρελθόν να βρει γαλήνη», προσπαθεί να σκαλίσει το παρελθόν της. Τι κρύβει στο βαρύτιμο μπαούλο της; «Γαλήνη ζητούν οι ψυχές που χάνουν τον δρόμο τους», την ακούει να ψιθυρίζει τώρα που κοντεύει να φύγει «μακριά», όμως ποιο βάρος αποφεύγει να μοιραστεί με όσους αγαπάει; Ψυχές και σώματα σεργιανίζουν, περπατούν, κρύβονται, ζητούν βοήθεια.

Το όνομα «Βερεγγάρια» προέρχεται από τη σύζυγο του Ριχάρδου του Λεοντόκαρδου, Βερεγγάρια της Ναβάρρας, με την οποίο φημολογείται πως το 1191 μ. Χ. επισκέφθηκε το νησί μετά τον γάμο τους και πως στη Λεμεσό στέφτηκε βασίλισσα της Κύπρου. Η κατασκευή του κτηρίου ολοκληρώθηκε το 1931 και σύντομα αγαπήθηκε από διάσημους και εκλεκτούς καλεσμένους κι έγινε ξακουστό για τις χοροεσπερίδες του. Επιβλητικό, πετρόχτιστο, βλοσυρό, με διάχυτη χλιδή και ανεπιτήδευτη κομψότητα, σαν αετός που υπερίπταται πάνω από το δάσος, «σε έθελγε και λες και κρατούσε τις αισθήσεις σου σε ομηρία» (σελ. 64). Το 1984 έκλεισε κι έκτοτε το συνοδεύουν πολλοί μύθοι, καθιστώντας το «στοιχειωμένο» και πόλο έλξης για όσους αρέσκονται σε μεταφυσικά φαινόμενα. Η συγγραφέας έψαξε και έμαθε όσο μπορούσε περισσότερα γύρω από τη χλιδή του παρελθόντος αλλά και τη μυστηριώδη αύρα που ακόμη το περιβάλλει και κατάφερε να ζωντανέψει μια ιστορία που σίγουρα θα μπορούσε να είχε γίνει και στην πραγματικότητα. Το κύριο βάρος του βιβλίου σηκώνει η ιστορία του Πέτρου (Πίτερ) Χάρισον, που περιγράφει διεξοδικά την περιοχή και το ξενοδοχείο, δυο διαμετρικά αντίθετα άκρα ενός νησιού γεμάτου αντιθέσεις. Ο νεαρός, εκτός από τη φυσική ομορφιά του τοπίου και της παραδόσεις του νησιού, προσπαθεί να καταλάβει και τις σχέσεις των Κυπρίων με την Αγγλία, της οποίας αποτελούσε τότε αποικία. Ήταν σχέση κατακτητή και υπόδουλου ή κάτι άλλο; Στο φόντο υπάρχει ο τρόμος που πηγάζει από την επίδειξη δύναμης των κατακτητών, η λυκοφιλία σε κάποιες περιπτώσεις μεταξύ Κύπριων και Τούρκων, τα γεγονότα που βράζουν στα παρασκήνια, μιας και ο λαός θέλει την ελευθερία του, κουρασμένος από τις τόσες απανωτές κατακτήσεις. Αυτή η δίψα και ο κρυφός αγώνας έρχονται σε αντίθεση με την καθημερινότητα του Πέτρου που μεγάλωσε σε μια χώρα με δεδομένη την αγάπη για την πατρίδα, χωρίς να φανατιστεί ποτέ με κάτι, χωρίς να παλέψει για τα δίκια της χώρας του, κι αυτό τον εντυπωσιάζει και τον εξιτάρει, αφού κατά το ήμισυ είναι κι αυτός Κύπριος. Ερωτεύεται την Κασσάνδρα που εργάζεται στο ξενοδοχείο και αυτό θα είναι η αρχή μιας περίπλοκης σχέσης που θα δυσκολέψει αρκετά τις ζωές και των δύο για πολλούς και διάφορους λόγους.

Ο Πέτρος καταλύει στο «Βερεγγάρια» και κάνει παρέα με άλλους συνδαιτυμόνες. μέλη της αριστοκρατίας ή και απλούς πολίτες, ερωτεύεται, διασκεδάζει αλλά δεν ξεχνάει την ουσία του ταξιδιού του. Όλοι τους είναι άνθρωποι που σίγουρα έχουμε συναντήσει στα ταξίδια μας, μητέρες με παιδιά, ζευγάρια, όμορφες γυναίκες και σνομπ κύριοι, περίεργοι ή και αδιάφοροι τύποι. Η γεροντοκόρη Κάθριν (που έχει διαίσθηση, βλέπει οράματα και νιώθει πως ένα μεγάλο κακό τριγυρίζει το ξενοδοχείο) με την αδελφή της, Ντόροθι, ο μυστηριώδης Νικ Τζέσουα που φαίνεται να γνωρίζει τους πάντες στο ξενοδοχείο, η Ιβόν Τόμσον με τον μικρό Τζέρεμι, το νεαρό ζευγάρι Σάλι και Χάρι Τρόι που ήρθαν για μήνα του μέλιτος, ο Αιγύπτιος Φουάτ Νατίμ από την Αλεξάνδρεια με την πανέμορφη σύζυγό του, Σοφία, ο Άγγλος αρχιαστυνόμος Χάνιπαλ με τη γυναίκα του, Μαίρη, ο Κώστας Καρπερός, γιος του ιδιοκτήτη, όλοι λες και συμμετέχουν σε μυθιστόρημα της Agatha Christie και περιμένεις να γίνει ο φόνος. Φλερτ, απιστίες, ξενοιασιά, ανυπομονησία, ξενύχτια, διασκέδαση και μυστηριώδεις φιγούρες που αρχίζουν να στοιχειώνουν τους ενοίκους. Είναι φαντάσματα; Και τι θέλουν; Ποιος θα βρει την άκρη; Τι θέλει να πει η γιαγιά του στον Πέτρο που στοιχειώνει τους εφιάλτες του και δεν τον αφήνει να ηρεμήσει; Η Κασσάνδρα, που εργάζεται στο ξενοδοχείο, ξεναγεί τον αγαπημένο της στο χωριό της, στις συνήθειές τους, στα φαγητά τους, τον προετοιμάζει για τις κακές γλώσσες που θα τους δουν μαζί, κανείς τους όμως δεν περιμένει τις αναπάντεχες εξελίξεις που θα έρθουν στη συνέχεια.

Το μυθιστόρημα, εκτός από τη συναρπαστική και αναπάντεχη πλοκή, έχει άκρως ενδιαφέροντες χαρακτήρες, ολοκληρωμένους, μεστούς, με σωστά ψυχογραφήματα. Ο Πέτρος που σκαλίζει το παρελθόν και γνωρίζει έναν κόσμο κι ένα νησί υποταγμένα και αλλάζουν την ψυχοσύνθεσή του και που επιμένει να φέρει σε πέρας την αποστολή του, η μητέρα του που επιστρέφει στο σκοτεινό παρελθόν και γεμίζει διάφορα συναισθήματα, όπως πόνο, φόβο, προσμονή, ελπίδα, η Κασσάνδρα που γνωρίζει τον έρωτα αλλά η συμπεριφορά της μητέρας της τη σκοτώνει κάθε μέρα είναι αδρά σχεδιασμένοι και οι αντιλήψεις τους δίνουν την αφορμή στη συγγραφέα να φωτίσει επιμέρους κομμάτια της κυπριακής και όχι μόνο πραγματικότητας. Για παράδειγμα, η Κασσάνδρα είναι μια από τις τελευταίες κοπέλες που δεν εξαρτώνται πλέον από τη θέληση των γονιών, κυρίως του πατέρα, αλλά είναι αυτάρκεις και ανεξάρτητες, ταυτόχρονα όμως δεν μπορούν να φύγουν χωρίς την ευχή τους ή δεν μπορούν ν’ αντιπαλέψουν ακόμη και τη σωματική κακοποίηση που ασκείται προκειμένου να περάσει το δικό τους. Επιπλέον, στην περίπτωση της κοπέλας, η μάνα της αρνείται τόσο επίμονα που κινεί υποψίες κι έτσι έχουμε κι άλλο νήμα να ξετυλίγεται, εξίσου ενδιαφέρον και σκληρό. Σε όλα αυτά, έχουμε και την αγωνία για την τύχη του Αντωνή που είχε θάψει τη γυναίκα του (τι του συνέβη, πώς προχώρησε τη ζωή του, γιατί οι συγχωριανοί του επιμένουν πως ζει μόνος στα άγρια βουνά, γιατί προέβη σε τέτοιο έγκλημα κ. π. ά.), έχουμε ατμόσφαιρα μυστηρίου και ανατριχιαστικά μεταφυσικά γεγονότα (που εξηγούνται άκρως πειστικά και συνδέονται άρρηκτα με το μυθιστόρημα), έχουμε τον κοσμοπολιτισμό των δεξιώσεων, έχουμε τη μαγεία της άγριας φύσης γύρω από το κτήριο που αποτυπώνεται με ωραίους επιθετικούς προσδιορισμούς και διακριτικά καλολογικά στοιχεία («αφέθηκε να αρμενίζει στον απέραντο κάμπο των ματιών της που άνθιζε αγιόκλημα και γιασεμί», σελ. 41-42), έχουμε τόσα κι άλλα τόσα που όλα δένουν τρυφερά και δικαιολογημένα με το σήμερα με τέτοιο τρόπο που έκλεισα δακρυσμένος το βιβλίο όταν έφτασα στο τέλος.

Πλούσιο, γεμάτο, πολυσέλιδο μυθιστόρημα το «Τρεις γενιές σιωπής: Βερεγγάρια», με κάθε κεφάλαιο, με κάθε πρόταση να είναι αναπόσπαστο κομμάτι της αφήγησης, χωρίς τίποτα από αυτά περιττό, κουραστικό ή άκαιρο. Η λυρικότητα, ο χειρισμός της πλοκής και τα ψυχογραφήματα είναι τα θετικά χαρακτηριστικά που γλυτώνουν το μυθιστόρημα από το να χαρακτηριστεί επιφανειακό μελό και του χαρίζουν την αίγλη ενός καλού λογοτεχνικού κειμένου που με γέμισε αισθήματα και με ξενύχτησε. Πόσες άνομες πράξεις μπορεί να γίνουν για να θαφτεί ένα μυστικό, πόση υποκρισία υπάρχει για μια ζωή με ψεύτικο περιτύλιγμα, πώς θα δοθεί η συγχώρεση, πώς θα αποσοβηθεί ο κίνδυνος, πώς θα ησυχάσουν οι αδικημένες ψυχές; Ένα μυθιστόρημα όπου «άνθρωποι και πνεύματα αντιπαλεύουν να λύσουν αδικήματα του παρελθόντος» (σελ. 280) με τέτοιο τρόπο που μόνο η Γιόλα Δαμιανού-Παπαδοπούλου μπορεί να ζωντανέψει.

Βιβλίο Μέσ’ από τις θάλασσες
Συγγραφέας Στέλλα Ρωτού
Κατηγορία Συλλογή διηγημάτων
Εκδότης Γκοβόστης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Θα σταθώ ιδιαίτερα στο «Η τύχη του χρυσοπράσινου φύλλου», με το οποίο καλωσορίζει η συγγραφέας τον αναγνώστη. Πρόκειται για μια κραυγή αγωνίας για την ελληνικότητα της Κύπρου με αφορμή το αιματοβαμμένο 1974. Χωρίς συγκεκριμένη πλοκή, χωρίς να κατονομάζει τους χαρακτήρες και βασισμένη σε βιβλιογραφία, η κυρία Ρωτού ζωντανεύει παραστατικά με τεκμηριωμένα παραδείγματα τις τάσεις αφελληνισμού του νησιού που ύμνησε με το ομότιτλο τραγούδι ο Μίκης Θεοδωράκης σε στίχους Λεωνίδα Μαλένη και τάσσεται κι εκείνη στο πλάι όσων είναι έτοιμοι να αντιδράσουν για να προασπίσουν την πατρίδα τους ενάντια στην τουρκική προπαγάνδα.

Με τον ίδιο τρόπο, με παρομοιώσεις και λογοτεχνικά παιχνίδια, ξεδιπλώνεται ο ίδιος πόνος μέσα από την ιστορία του Αχμέτ και του Αντρέα που συναντιούνται στην «Πράσινη Γραμμή», όπως λέγεται το διήγημα. Το νησί της Κύπρου παρομοιάζεται με το άγαλμα της Αφροδίτης που κρύβεται στην αγκαλιά του Πενταδάκτυλου γεμάτη αγωνία για το μέλλον και πληγές που πυορροούν! «Κι αυτός ο διαμελισμός του προκαλεί φριχτούς πόνους… Ασυναίσθητα αγγίζει με το δεξί χέρι ένα ένα τα δάκτυλα του αριστερού χεριού του. Μετράει ξανά και ξανά… Μα τι γίνεται εδώ Από πότε έπαψε να είναι αρτιμελής; Από τότε που η Αγγλιδούλα φίλη του του έκλεινε πονηρά το μάτι» (σελ. 20-21).Μα τι υπέροχες μεταφορές και παραλληλισμοί και πόσο έξυπνα εντεταγμένοι στην καθαυτή ιστορία!

Στη «Διαφορά του ανθρώπου» τονίζεται με συγγραφική πρωτοτυπία ότι όλοι έχουν τα ίδια χαρακτηριστικά και ότι, ανεξάρτητα από τη θρησκευτική πεποίθηση, «Σημασία έχει ο άνθρωπος. Σημασία έχει τι κάνει για να έχει δικαίωμα να λέγεται άνθρωπος» (σελ. 35). Με ακόμη πιο σπαρακτικό τρόπο τονίζει αυτήν της τη σκέψη η συγγραφέας όταν γράφει στο «Σήμα κινδύνου» τις περιπέτειες ενός κοριτσιού που επέζησε από ένα βυθισμένο σκάφος λαθρομεταναστών: πόση αναλγησία έχουν οι δουλέμποροι και πόσο αθώοι είναι οι άνθρωποι που αναζητούν ένα κομμάτι χώμα να το βαφτίσουν πατρίδα και να ζήσουν ήσυχοι και ασφαλείς. Το ίδιο δακρύζει η συγγραφέας και στο «Πρίμα μπαλαρίνα», μιας και οι απαρχές της ηρωίδας της βρίσκονται στη δίνη του Β΄ Παγκόσμιου πολέμου, όμως καταφέρνει με τη γραφή της να βγάλει κάτι θετικό: τη χαρά και την ικανοποίηση που σβήνουν τις χιλιάδες ώρες προβών και σωματικής καταπόνησης όταν ανεβαίνει η αυλαία!

«Μεσ’ από τις θάλασσες» λοιπόν ξεπροβάλλει μια διακριτική, στέρεη και πολλά υποσχόμενη φωνή που έχει ποικιλία λεξιλογίου, ικανότητες για αρμονική σύμπλευση του ρεαλισμού με το φαντασιακό, λιτούς διαλόγους, συναίσθημα και βαθιά νοήματα. Αξιόλογα όλα τα κείμενα της συλλογής αυτής, με ταξίδεψαν στη μακρινή Κύπρο και με συντρόφεψαν αξιοπρεπώς!

Βιβλίο Μακρινή ακτή
Τίτλος πρωτοτύπου A distant shore
Συγγραφέας Peter Yeldham
Μεταφραστής Βούλα Αυγουστίνου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα (εξαντλημένο στον εκδότη)
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Κατερίνα Βάσσου, δικηγόρος, ασχολείται με ένα είδος Νομικής Βοήθειας για μετανάστες, κόρη και η ίδια προσφύγων, οπότε έχει ζήσει από πρώτο χέρι τις κακουχίες, τον διωγμό, την έλλειψη αγάπης και φροντίδας από τους ντόπιους. Ένα βράδυ συναντά στο δρόμο της ένα φοβισμένο 10χρονο αγόρι που το έσκασε από το κέντρο υποδοχής και οι πληγές στην πλάτη του από τους «φύλακες« του κέντρου την κάνουν να το κρύψει σπίτι της, να έρθει σε επαφή με ανθρώπους που φυγαδεύουν αθώα παιδιά κι όταν την ανακαλύψουν να κλειστεί στη φυλακή. Ανθρώπινοι χαρακτήρες, πραγματολογικά στοιχεία, αγάπη και ενδιαφέρον για ένα αθώο πλάσμα είναι τα δυνατά σημεία του βιβλίου.

Το μειονέκτημα είναι ότι για να ζήσουμε αυτήν την περιπέτεια πρέπει να διαβάσουμε ΟΛΟ το παρελθόν της Κατερίνας, που έρχεται με τη μητέρα της από την Κύπρο στην Αυστραλία για να δουλέψουν με τον πατέρα της Κατερίνας. Μόλις φτάνει το καράβι στο λιμάνι, η μητέρα της Κατερίνας δεν αποβιβάζεται, διαπιστώνοντας ότι έκανε ένα μεγάλο λάθος και ότι ο γάμος της δεν πρόκειται να φτιάξει ποτέ. Έτσι τους εγκαταλείπει για τον λογιστή του πλοίου και γυρίζει μαζί του στην Κύπρο. Η Κατερίνα πρέπει να μεγαλώσει ουσιαστικά μόνη της, μιας και ο πατέρας της δεν μπορεί να την αγαπήσει και γενικά να σταθεί στα πόδια του μετά το κάζο που έπαθε από τη γυναίκα του. Διαβάζουμε για το πώς μεγαλώνει η Κατερίνα, πώς της συμπεριφέρονται τα άλλα παιδιά στο σχολείο, για τον πρώτο της έρωτα που, για να αποφύγει να πολεμήσει στο Βιετνάμ, κρύβεται ακόμη κι από κείνη κι έτσι μεγαλώνει μόνη της το παιδί τους. Ώσπου συναντά έναν γνωστό δικηγόρο που αναγνωρίζει το παιδί της και τη βοηθά να ξεκινήσει καριέρα στη νομική. Στη συνέχεια γνωρίζουμε και τη ζωή της κόρης της Κέιτ, Τζουλιέτ, κι ένα ένα τα κομμάτια του παρελθόντος έρχονται κι ενώνονται στο σήμερα. Το κείμενο δεν παύει να είναι καλογραμμένο, αλλά προσωπικά έχω διαβάσει πολλές τέτοιες ιστορίες οπότε δε με τράβηξε ιδιαίτερα. Παρ’ όλ’ αυτά το βιβλίο μου άρεσε μόνο και μόνο για το καίριο θέμα που διαπραγματεύεται και για τη γραφή του.