Βιβλίο Και εγένετο φως 
Συγγραφέας Στέφανος Αλεξιάδης
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μίνωας
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η δεύτερη υπόθεση που αναλαμβάνει η αστυνόμος Λουκία Θεοδοσίου είναι πιο δυνατή, πιο έντονη και πιο συναρπαστική από την πρώτη. Εδώ έχουμε να κάνουμε μ’ έναν δολοφόνο που έχει στοχοποιήσει δυστυχισμένα, απομονωμένα και μοναχικά έφηβα παιδιά που δε βρίσκουν ανθρώπους να τα κατανοήσουν, οπότε καταφέρνει να μπει στις ζωές τους, να τα δελεάσει και στο τέλος να τα σκοτώσει. Ποιος κρύβεται πίσω από το προσωπείο του κίτρινου αρκούδου; Γιατί θέλει να σκοτώσει αυτά τα παιδιά; Ποια είναι τα κίνητρά του; Ο Μάρκος Παναγάκης που μόλις έφτασε στην πόλη με τον καθηγητή πατέρα του θα είναι ο επόμενος στόχος του και τότε… Η γραφή έχει βελτιωθεί κατά πολύ συγκριτικά με το προηγούμενο μυθιστόρημα, έχει πλοκή που κλιμακώνεται σταδιακά, έχει αναπάντητα ερωτηματικά που απαντώνται όταν πρέπει, έχει παιχνίδια με το μυαλό του αναγνώστη, έχει λέξεις-κλειδιά που φωτίζουν συγκεκριμένα πρόσωπα ρίχνοντάς τους τις υποψίες μόνο και μόνο για να στραφεί αλλού η προσοχή αργότερα και πολλά άλλα θετικά χαρακτηριστικά που ομολογώ ότι με κράτησαν σε ένταση και σε αγωνία ως το λυτρωτικό τέλος.

Ο φιλόλογος Ηλίας Παναγάκης προσπαθεί να συνέλθει μετά τον θάνατο της γυναίκας του σε τροχαίο τέσσερα χρόνια πριν, ένα περιστατικό για το οποίο κατηγορεί τον εαυτό του. Ο γιος του, Μάρκος, μαθητής γυμνασίου, δε χάνει ευκαιρία να μοιραστεί την ίδια άποψη και να τον θεωρεί υπαίτιο για το τραγικό συμβάν. Η σχέση τους είναι πάντα στην κόψη του ξυραφιού κι έτσι ο Ηλίας αποφασίζει πως το καλύτερο είναι να φύγουν μακριά από όλα αυτά, με αποτέλεσμα να δεχτεί τη μετάθεση στην Κομοτηνή. Ο Μάρκος κάνει αποτυχημένες προσπάθειες να μείνει στη Θεσσαλονίκη με τη θεία του, Κυβέλη και κατηγορεί τον πατέρα του ότι αποφασίζει χωρίς να τον ρωτήσει, χωρίς να καταλάβει τις επιθυμίες του και τον δικό του ψυχικό κόσμο. Τον λοιδωρεί ότι έχει ξεχάσει να κάνει διάλογο μετά τον θάνατο της μαμάς κι αυτό πληγώνει τον Ηλία. Ο Ηλίας σπούδασε στην Κομοτηνή και την αγάπησε βαθιά, θα του κάνει όμως καλό, αποφεύγοντας δυσάρεστες αναμνήσεις, να γυρίσει εκεί; Η Κομοτηνή είναι πόλος έλξης για τους νέους κι ο Ηλίας είναι σίγουρος πως έκανε την καλύτερη επιλογή για τον γιο του. «Θέλει να φανεί αντάξιος της πόλης. Τόσα του έδωσε εκείνη στα φοιτητικά του χρόνια. Πρέπει τρόπον τινά να της το αντιγυρίσει. Της το χρωστάει» (σελ. 63). Από την άλλη όμως ο εσωστρεφής, κλειστός και ευαίσθητος Μάρκος, καταφεύγει σε μια εφαρμογή γνωριμιών κι ενώ σταδιακά νιώθουν πατέρας και γιος πως έρχονται κοντά, ο μεν Μάρκος αφοσιώνεται στο άγνωστο κορίτσι που του μιλάει, ο δε Ηλίας βυθίζεται στα βιβλία του, προετοιμαζόμενος για τη σχολική χρονιά.

Ταυτόχρονα, στο ημερολόγιό της, μια κοπέλα καταγράφει τις επαφές της μ’ έναν γοητευτικό ψηλό άντρα που μοιάζει με τον μπαμπά της, έναν άνθρωπο πάντα πρόθυμο να της δώσει σημασία και προσοχή, με αποτέλεσμα το κορίτσι να τον ερωτευτεί: «Είναι καλός μαζί μου και είμαι σίγουρη ότι δεν θα με ανάγκαζε να βάλω διπλή στρώση μέικ απ ποτέ» (σελ. 61). Καταγράφει την καθημερινότητά της με μια αλκοολική μαμά κι έναν αδιάφορο κακοποιητικό πατέρα που αναγκάζει τη μητέρα της να βάζει πάντα μέικ απ για να καλύψει τις μελανιές: «Θέλω να τους δικαιολογήσω και τους δύο αλλά δεν ξέρω αν το θέλουν κι αυτοί. Δεν νομίζω ότι με παρατηρούν» (σελ.40). Όπως τα ρήματα στη γλώσσα, έτσι κι εκείνη χωρίζει τη ζωή της σε παθητική και ενεργητική, οι γονείς της ενεργούν, πάντα κάτι κάνουν και την πληγώνουν, εκείνη μονίμως παθαίνει. Και: «…ο φόβος βρωμάει. Έχει μια μυρωδιά που σε κάνει να θες ν’ ανοίξεις την πόρτα και ν’ αρχίσεις να τρέχεις μακριά» (σελ. 118). Σταδιακά όμως διαπιστώνουμε πως η γράφουσα αρχίζει να γίνεται πιο απότομη, απαιτητική, σαρκαστική και τα πάντα αλλάζουν όταν συμβαίνει μια μεγάλη ανατροπή στη ζωή της. Επίσης, ποιος είναι ο άγνωστος που θέλει να τον φοβούνται και όχι να τον λυπούνται; Ποιος θέλει ν’ ασκήσει τη μεγαλύτερη βία πάνω στους άλλους; Ποιος μπορεί να φέρει το φως, ποιος είναι το ίδιο το φως;

Την περίοδο που ο Ηλίας και ο Μάρκος φτάνουν στην πολυπολιτισμική Κομοτηνή, διαπράττεται το δεύτερο έγκλημα, με θύμα ένα έφηβο αγόρι. Την υπόθεση αναλαμβάνει ο αστυνόμος Νικήτας Αδαμάκης, κατά παράκληση του διοικητή του, Σωτήρη Δέλκου. Ο Αδαμάκης είναι παντρεμένος με μια γυναίκα που επιτέλους κατάφερε να μείνει έγκυος και προσπαθεί τώρα να εξισορροπήσει τις απαιτήσεις της δουλειάς του με την ηρεμία που χρειάζεται η σύζυγός του για να μην αποβάλλει ξανά. Η άφιξη του Ηλία, φίλου του από τα φοιτητικά τους χρόνια, τον γεμίζει χαρά ενώ φτάνει κλιμάκιο από τη Θεσσαλονίκη με επικεφαλής την αστυνόμο Λουκία Θεοδοσίου για να βοηθήσει στις έρευνες. Επίσης, η θεατρολόγος-φιλόλογος Θάλεια Παναγάκη συγκροτεί μια θεατρική ομάδα στο σχολείο του Μάρκου και βοηθάει τον νεαρό να ανοιχτεί και να κάνει καινούργιες γνωριμίες, δουλεύοντας σκληρά για να τον απομακρύνει από το κινητό του, όπου η άγνωστη συνομιλήτριά του προσπαθεί να κερδίσει την εμπιστοσύνη του και ταυτόχρονα να κρατήσει κρυφή την ταυτότητά της. Η παράσταση είναι ένας συγκερασμός των ιστοριών της Περσεφόνης και της Ωραίας Ελένης, γυναικών που δεν αντέδρασαν στην απαγωγή τους είτε γιατί ήθελαν είτε γιατί είχαν μάθει να υποκύπτουν στη θέληση των αντρών, οπότε τι μήνυμα θέλει να περάσει η Παναγάκη με αυτήν την παράσταση και πώς δένει με την υπόλοιπη πλοκή;

Στο κείμενο έχουμε εναλλακτικές μορφές αφήγησης που κρατούν αμείωτο το ενδιαφέρον: τριτοπρόσωπη, με χρήση κυρίως ενεστώτα διαρκείας και όχι αφηγηματικού αορίστου και πρωτοπρόσωπη (ημερολόγιο) ενώ με κάποια πρωθύστερα επιστρέφουμε έναν χρόνο πίσω για να δούμε τι συνέβη με το πρώτο θύμα και πώς χειρίστηκε την υπόθεση ο Αδαμάκης. Ο συγγραφέας καταφέρνει να αποδώσει σωστά τις τεταμένες σχέσεις μεταξύ πατέρα και γιου, σχεδιάζει προσεκτικά τον τρόπο με τον οποίο μπορεί κάποιος να μπει στη ζωή ενός ευάλωτου εφήβου και αφήνει λίγο στην άκρη τη Θεοδοσίου, επικεντρώνοντας την εξιστόρηση στους απλούς, καθημερινούς ανθρώπους. Αυτές οι παράλληλες αφηγήσεις κλιμακώνονται σταδιακά μεγαλώνοντας την ένταση και το σασπένς και αυξάνοντας την αγωνία για το τι θα συμβεί στον Μάρκο, όσο αναρωτιόμαστε ποιος είναι ο άγνωστος πίσω από τη θήκη με τον κίτρινο αρκούδο και τι πραγματικά συνδέει τα θύματα. Φράσεις με διττή σημασία, λέξεις-κλειδιά σε στρατηγικά τοποθετημένα σημεία του κειμένου που υποτίθεται ότι φωτογραφίζουν τον ένοχο αλλά στην πραγματικότητα παίζουν με το μυαλό του αναγνώστη και άλλα «παιχνίδια» που οδηγούν όμως σε λογική και όχι εκβεβιασμένη ή από μηχανής λύση είναι μερικά από τα θετικά γνωρίσματα ενός κειμένου που με ταξίδεψε στη σκοτεινή πλευρά της Κομοτηνής και της ανθρώπινης ψυχής όταν στερείται φροντίδας κα προσοχής.

Το «Και εγένετο φως» είναι ένα γρήγορο και δυνατό μυθιστόρημα που έχει ως κεντρικό θέμα τη σημασία της επικοινωνίας γονιών-παιδιών και την ποιότητα της εκπαίδευσης στα σχολεία. Χωρίς να στηλιτεύει και χωρίς να κατηγορεί, ο συγγραφέας αφήνει τις εξελίξεις να δείξουν από μόνες τους τις συνέπειες από την έλλειψη επικοινωνίας σε μια οικογένεια, τις ανάγκες που σχηματίζονται στις ευαίσθητες ψυχές των εφήβων και πόσο τεταμένες πρέπει να είναι οι κεραίες των γονέων για να αντιληφθούν και την παραμικρή αλλαγή. Οι γονείς έχουν καθήκον να συζητήσουν και να βοηθήσουν, όχι να κριτικάρουν ούτε να επιβάλλουν τη γνώμη τους. Έτσι πρέπει να γίνεται και στο σχολείο, όπου δυστυχώς ελάχιστοι καθηγητές έχουν φως, έμπνευση, μεταδοτικότητα κα ακόμη πιο λίγοι προσέχουν και νοιάζονται τους μαθητές τους. Αυτήν την προβληματική ή ελλιπή σχέση εκμεταλλεύονται άτομα που θέλουν να κάνουν κακό και σε ακραίες περιπτώσεις φτάνουμε στα γεγονότα του μυθιστορήματος. Ένα βιβλίο με καλοδουλεμένη και σφιχτοδεμένη πλοκή γεμάτη ανατροπές και εκπλήξεις.

Βιβλίο Ιερό φιλί 
Συγγραφέας Φωτεινή Ναούμ
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Bell
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Με το γνώριμο και αγαπημένο ύφος της, όπου μια πρόταση εμπεριέχει χιλιάδες εικόνες και μια λέξη χιλιάδες νοήματα, η Φωτεινή Ναούμ μας χαρίζει την καθημερινότητα μιας μεροκαματιάρικης οικογένειας μέσα από τα μάτια του επτάχρονου Μάρκου που μεγαλώνει σταδιακά, συσσωρεύει φόβους και συναισθήματα, ώσπου στην εφηβεία του σταματάει το σχολείο και ακολουθεί ένα περιπλανώμενο λούνα παρκ. Αυτό θα είναι το πρελούδιο για τη μεγαλύτερη φυγή που θα ακολουθήσει λίγο μετά και θα εγκατασταθεί στη δυτικήΑφρική. Πνίγεται στην Κομοτηνή: «Έβλεπε τους ανθρώπους της πόλης του από παιδιά να γίνονται ενήλικοι, να μεταμορφώνονται σε σκυλιά οικόσιτα. Ένα λουρί που τους κρατούσε μέρα και νύχτα εκεί. Αλλάζανε γειτονιές, αλλάζανε κορμιά στα κρεβάτια τους για μια κάποια ελευθερία, μια κίνηση τάχα ριζοσπαστική…Ο Μάρκος δε θα έμενε εκεί» (σελ. 175). Γλαφυρές και άφθαστες τεχνικά οι περιγραφές: «…και τα μάτια του ήταν τόσο ζωντανά, σάμπως και ρουφούσε τις μέρες όλων σ’ ετούτο το σπίτι και τις φορτωνόταν αυτός, να ‘χει καιρό μπροστά, να ζήσει, να τολμήσει, να ευημερήσει» (σελ. 26). Και αργότερα: «…ο νεφελώδης χαρακτήρας του, πότε φύσαγε αγέρι και καθάριζε τις συννεφιές του και πότε ήταν μπόρα του Θεού» (σελ. 114). Μεταφορές και παρομοιώσεις στολίζουν το κείμενο: «Το σούρουπο ξεπρόβαλε σαν ντροπιασμένη κόρη, έκανε κόνξες με το μεσημεριάτικο φως, φλέρταρε για  λίγο με το σκοτάδι» (σελ. 144). Με γλαφυρότητα και ρεαλισμό παρακολουθούμε τις περιπέτειες ενός άντρα που δείχνει τυχοδιώκτης αλλά δεν είναι, που αποζητά την πατρίδα του αλλά φεύγει μακριά της, που θέλει να αγαπήσει αλλά κάτι πάντα θα τον αφήνει ανικανοποίητο.

Ο Μάρκος αρχικά ζει στο σπίτι με τους γονείς του, Ζωή και Γιώργο και τη γιαγιά του, τη μητέρα του πατέρα του, οι οποίοι βγάζουν τα προς το ζην από την ταβέρνα στο ισόγειο. Η γιαγιά «ήξερε πολλά για τη ζωή μα τίποτα για τα γράμματα»: «-Αχ πουλί μ’, όλος ο κόσμος σίδερα έχει. Κι εκεί που δεν φαίνονται, πάντα κάτι σε σταματάει» (σελ. 29). Ο αυστηρός πατέρας πιστεύει στη βία ως μέσο διαπαιδαγώγησης και ακολουθούν απανωτές προστριβές με τη γυναίκα του πάνω σε αυτό, αφού εκείνη δεν τον αφήνει να χτυπήσει το παιδί της. Ο πατέρας τούς εγκαταλείπει τελικά κι ο Μάρκος παλεύει να μάθει, να καταλάβει, να ηρεμήσει, ανησυχώντας κυρίως για τη μάνα του που ήταν όλος του ο κόσμος, για τον σιωπηλό της εξευτελισμό από τα υπονοούμενα και τα μισόλογα του κόσμου. «Τόσοι οι δρόμοι στη ζωή κι αυτή διάλεξε έναν. Κι αυτός ο ένας διάλεξε άλλο μονοπάτι, μακριά από αυτή» (σελ. 38). Κι όταν τελικά η μάνα ξεσπά μ’ ένα βαρύ ζεϊμπέκικο: «Ήταν αυτή η στιγμή μέσα στα χρόνια, η πιο σημαντική που μοιράστηκαν μάνα και γιος. Η στιγμή που τους απομάκρυνε και συγχρόνως τους έδενε. Η στιγμή που ο γιος κατάλαβε πως η μάνα του δεν του ανήκε. Ούτε εκείνος όμως ανήκε σε αυτήν. Τον έφερε στη ζωή μα μέχρι εκεί» (σελ. 57). Άλλωστε ο Μάρκος: «…δεν αναζητούσε να επιβληθεί στους γονείς του. Ζούσε παράλληλα μ’ αυτούς. Όχι μέσα τους. Ούτε ανάμεσά τους» (σελ. 62).

Στο πλάι της Ζωής και κυρίως του παιδιού στέκεται ο κυρ-Αντώνης, διακριτικό στήριγμα και ωσεί παρών. Γαλουχεί σωστά τον Μάρκο, τον νουθετεί, τον βοηθάει στις δυσκολίες, το παιδί τον εμπιστεύεται, μεγαλώνει με τις υποδείξεις του, τα γεμάτα νόημα λόγια του, αγαπάει το τραγούδι, τη μουσική, τον στίχο, τον πόνο από τα λαϊκά και τα ζεϊμπέκικα που ακούει στο τζουκ μποξ του μαγαζιού: «Θα τα ακούς και με το σώμα σου θα τους δίνεις ζωή»! Γι’ αυτό και στην ξενιτειά αργότερα: «Σήκωσε αυθόρμητα τα χέρια. Τα ένιωσε λες και σηκώθηκαν από μόνα τους. Ήταν όλος ένας σάρκινος σταυρός» (σελ. 236). Βουτιά κάνει αυτός ο άντρας στα αθέατα του μυαλού του Μάρκου, αγαπά τη μάνα του παιδιού αλλιώς, υποστηρικτικά, είναι εκεί για να μη μεγαλώσει χωρίς άντρα στο πλάι της. Η συγγραφέας χαράζει ανάγλυφα και δίνει μορφή σε κάθε συναίσθημα που όλοι μας νιώσαμε κάποια στιγμή στο μεταίχμιο μεταξύ εφηβείας και ενηλικίωσης. Είπαμε όμως, αυτός ο τόπος δεν τον κρατάει παρά τον αγώνα των ανθρώπων που τον αγαπάνε: «Πολύ κόσμο γνώρισε σ’ αυτά τα δυο χρόνια και άλλους πολλούς θα συναντούσε, α κανένας δε μετρούσε μέσα του σαν αυτούς, τους ανθρώπους που μεγάλωσαν στην ίδια γειτονιά» (σελ. 117). Πώς θα συμπεριφερθεί απέναντι στη μάνα του όταν γυρίσει τελικά ο πατέρας του κι εκείνη τον συγχωρέσει; Πιστεύει στη μετάνοια και στις δεύτερες ευκαιρίες; Θα τη στηρίξει ή θα γυρίσει την πλάτη του και στους δυο; «Περίσσιος ένιωθε πάντα μέσα στην αγάπη τους» (σελ. 111).

Η Φωτεινή Ναούμ χαρίζει λεπτοδουλεμένους χαρακτήρες που τους βρίσκουμε στα πρώτα βήματα της ζωής του ήρωα αλλά και στο συγκινητικό και τρυφερό φινάλε. Τους αλλάζει, τους επηρεάζει, τους μεταμορφώνει, τους ολοκληρώνει κι όλοι τους περιστρέφονται γύρω από την απατηλή φλόγα του Μάρκου. Η Μαρίνα, εγγονή της Κοντυλένιας, της μόνης φίλης της γιαγιάς, που τα καλοκαίρια γυρίζει στους γονείς της, έρχεται κοντά με τον Μάρκο με αγίνωτο ερωτισμό, οι δυο τους αποτελούν ένα ζευγάρι που πλησιάζουν αλλά και απομακρύνονται ο ένας από τον άλλον, εκείνος την ξεχωρίζει, εκείνη τον θέλει, τι πραγματικά συμβαίνει όμως ανάμεσά τους; Για τον Μάρκο ο κόσμος ξεκινούσε και τελείωνε στα όρια της γειτονιάς και της πόλης αλλά για τη Μαρίνα, κόρη στρατιωτικού και πολυδιαβασμένη, η γειτονιά και η πόλη τους ήταν ανυπόφορα μικρές. Πόσες μοναξιές όμως σε αυτόν τον τόπο! Πόσο διαφορετικοί οι άνθρωποι που μένουν στο ίδιο σπίτι! Πότε θα δοθεί επιτέλους το ιερό τους φιλί και πώς θα είναι από κει κι έπειτα ο Μάρκος; Η ματιά του στρέφεται και στη Χαρούλα, την κόρη του Απόστολου Χατζή, του «εδώδιμα-αποικιακά», μια  ανυπότακτη, ερεθιστική, προκλητική γλωσσού. Το κορίτσι μεγαλώνει με τον πατέρα της και την ξαδέλφη Ευτέρπη που μπήκε στο σπίτι μετά τον θάνατο της μάνας της Χαρούλας και προσπαθεί να τα φέρει βόλτα αλλά δεν τα καταφέρνει ενώ ηδονίζεται σα βλέπει πατέρα και κόρη να μαλώνουν. Η Χαρούλα χασκογελά με όποιον προλάβει και ενοχλεί άλλους τόσους, κάνει μπαρούτι τον πατέρα της, σηκώνει την τρίχα της Ευτέρπης κι όμως μια κρυμμένη θλίψη κρύβεται πίσω από αυτήν την αλλοπρόσαλλη συμπεριφορά. Κι ο Μάρκος; Ο στόχος της; Θα δημιουργηθεί κάτι καλό μεταξύ αυτών των δυο ανθρώπων;

Ο Μάρκος τελικά, «παλικάρι δυο πασσάλους ψηλό», αφήνει τα πάντα πίσω του. Ποιος ξέρει τι φοβάται, ποιος ξέρει γιατί δε θέλει αραξοβόλι, γιατί γυρνά την πλάτη του ακόμη και σ’ εκείνη που «με χείλη αφίλητα αποχωρίζονται δυο νέοι που θα μπορούσαν τόσο εξαντλητικά ν’ αγαπηθούν»! «Ο Μάρκος, όσο και να τραβά, όσο και να μαζεύει, να απλώνει, δε χωράει σωστά στο καλούπι. Χρειάζεται κι άλλα ταξίδια κι άλλες ζωές» (σελ. 99). Η ίδια η πόλη, οι άνθρωποι που τον αγαπούν τον διώχνουν, δεν πρέπει να παγιδευτεί σ’ αυτόν τον τόπο! «-…κάνε τον εαυτό σου ευτυχισμένο. Κανείς δε θα κερδίσει την ευτυχία για σένα. Μόνος σου, αγόρι μου, να ψάξεις να τη βρεις. Κι άμα την ανταμώσεις, να τη χαρείς. Κρατάει η άτιμη τόσο λίγο» (σελ. 154), τον νουθετεί η μητέρα του. Τι θα απογίνουν οι φίλοι του, ο Λάμπης, ο γιος του συμβολαιογράφου και ο Πετρής; Θα τον ξεχάσουν; Θα προχωρήσουν; Θα τον ξαναδεχτούν σε περίπτωση που επιστρέψει; Από τους δυο τους πιο πολύ αγάπησα τον Λάμπη, που κάνει παρέα με τον Μάρκο και τον Πετρή παρά τις αντιρρήσεις του πατέρα του λόγω της ανώτερης τάξης τους. Ο Λάμπης δε λογαριάζει τέτοιες διαφορές αλλά είναι απόμακρος από τα παιδιά της τάξης του λόγω μιας άλλης ευαισθησίας, μιας άλλης οπτικής, αισθάνεται αλλιώς τον εαυτό του και βρίσκει διέξοδο στην εκκλησία. Πόσο όμορφο το δέσιμό του με τον Μάρκο, πόσο θολή και ασαφής η φιγούρα του ως προς τον προσανατολισμό του, τις επιθυμίες του, πόσο διακριτική και μοναχική ύπαρξη! Πόσο σιωπηλή και ταυτόχρονα κραυγαλέα η παράκλησή του προς τον Μάρκο: «-Θέλω να πάω με γυναίκα. Όσο είσαι εδώ. Όσο είναι καιρός» (σελ. 117).

Ένα διαρκές πισωγύρισμα το μυθιστόρημα, μια κινούμενη άμμος που πότε παρασύρει τον Μάρκο στα βάθη της και πότε τον ξεσηκώνει να παλέψει για να ξεφύγει μακριά της. Κι όπου κι αν στραφεί, όπου κι αν καταφύγει, μια γυναίκα. Η Ματίνα, η πόρνη της γειτονιάς, καλόκαρδη, γλυκιά, αυθεντική, κατασταλαγμένη, καθόλου πρόστυχη ή χυδαία: «-Με πιστεύεις πως ο καθένας τους, κι ο χειρότερος που βλέπεις εκεί έξω, έχει κάτι καλό;… Αυτό το καλό εγώ το βρίσκω. Και πληρώνομαι γι’ αυτό!» (σελ. 122). Η Καίτη του λούνα παρκ, ψηλή, ξανθιά, ευθυτενής, με χέρια αδούλευτα, είναι μια γυναίκα που θέλει να εστιάσεις για να δεις τι μπορεί να σημαίνει πραγματικά. Ο Μάρκος βλέπει μέσα της: «Να χαμογελάς. Μη μαραζώνεις. Είσαι ζωντανή, μην το ξεχνάς» (σελ. 105). «Οι δυο τους ήταν δεμένοι με υπολανθάνουσες μορφές αφοσίωσης. Εκείνος έβρισκε σε αυτή μια άλλη εκδοχή της μάνας του κι εκείνη έναν ανύπαρκτο γιο» (σελ.  212). Η μαύρη γαζέλα Ζωρζέτ, ένας φαύλος κύκλος που όλο τον διώχνει κι όλο τον ξαναφέρνει κοντά της. Κι εκείνος; Να στρέφει αλλού τη ματιά του, να λαχταρά τη ζωή και κρυφά, ακόμη κι από τον ίδιο του τον εαυτό, να προσμένει την επιστροφή του στην πατρίδα ακόμη και μετά από τόσα χρόνια, στον τόπο που δεν τον κρατούσε.

Η πένα της συγγραφέως είναι ωμή, αντικειμενική, παρατηρητική, διεισδυτική. Να χαϊδεύει και να δέρνει την Κομοτηνή του 1963, μια πόλη όπου μουσουλμάνοι και χριστιανοί είναι ένα χαρμάνι. «Κόσμος στριμωχνόταν κι άχνιζαν οι μυρωδιές της κακουχίας, της απλυσιάς, των ορμονών κάτω από τα βαριά τους ρούχα» (σελ. 11). Με άφθαστο λυρισμό φωτίζονται τα καλά και τα κακά της: «Τα απογεύματα εκείνης της βροχής είχαν το χρώμα του σάπιου μήλου. Βαθιές διαβαθμίσεις του κόκκινου σε όλες του τις αποχρώσεις και τα εξουθενωμένα σύννεφα, συρρικνωμένα σαν απόσταγμα μούχλας να σταλάζουν την πόλη» (σελ. 39). Κι ο καιρός περνάει, η πόλη μεταμορφώνεται, το ποτάμι μπαζώνεται, οι άνθρωποι αλλάζουν κι ας μένουν στάσιμοι. Αργά μα σταθερά η ματιά του αναγνώστη στρέφεται στην Γκάνα και στο Καμερούν, όπου ταξιδεύει ο Μάρκος μετά από μιαν απόφαση ζωής και σοκάρεται απ’ ό,τι βλέπει, βιώνει και αντιμετωπίζει: «Πίστευα πως η Κομοτηνή είναι ένας τόπος πνιγηρός.. Ένα νεκροταφείο επιθυμιών. Ο κήπος της δυστυχίας. Τίποτα δεν ήξερα…Η αδικία του κόσμου δεν τελειώνει στη γειτονιά μας και ο πόνος μπορεί να είναι πιο βαρύς απ’ αυτό που μέχρι τότε λογιάζαμε για πόνο» (σελ. 211). «Είχε μια ανελέητη γοητεία η Αφρική…ήταν σίγουρα η πηγή των έντονων συναισθημάτων» (σελ.174). Εκεί ξεδιπλώνεται η νέα ζωή του πρωταγωνιστή της ιστορίας, εκεί δημιουργεί νέες φιλίες, νέους έρωτες, εκεί γοητεύει ξανά αλλά αφοσιώνεται στο έργο του. «Αυτοί που επισκέπτονταν τη χώρα χωρίζονταν σε δύο κατηγορίες: αυτοί που φιλοδοξούσαν να την εκμεταλλευτούν κι οι άλλοι που ήθελαν να τη βοηθήσουν» (σελ. 224). Η εκμετάλλευση των έγχρωμων από τους λευκούς όχι λόγω ευπιστίας αλλά λόγω υπερβολικής γενναιοδωρίας, οι Πυγμαίοι που εξαφανίζονται από το κύμα της προόδου και του πολιτισμού, η πείνα και οι δυσκολίες, όλα αυτά τον απορροφούν, τον απομακρύνουν από τη γυναίκα που επίσης τον αγάπησε όσο κι οι άλλες, αγωνίζεται να γίνει πλούσιος και ισχυρός, είναι ο μόνος τρόπος για να βοηθήσει ουσιαστικά τους ντόπιους, τον αποκαλούν «ο μαύρος λευκός». Σκληρές και δύσκολες οι συνθήκες διαβίωσης, δίνονται με ρεαλισμό και ωμότητα οι συνθήκες της καθημερινότητας των χωρικών, η έλλειψη ιατροφαρμακευτικής φροντίδας, εξ ου και το τελευταίο διάστημα συμμετέχει σε ανθρωπιστικές οργανώσεις με τον φίλο του, τον Χασάν και τη Ματίλντε από το Λονδίνο που δουλεύει ως γιατρός: «=Ξέρω πως θα χάσω τον πόλεμο…Αλλά για τις μικρές μάχες που θα κερδίσω, αξίζει να αγωνιστώ» (σελ. 180). Υπάρχει κάπου το όριο; Θα χορτάσει ποτέ ο Μάρκος; Θα στρέψει τη ματιά του πίσω ξανά; Κι αν ναι, τι θα αντικρίσει εκεί;

Το »Ιερό φιλί» είναι ένα δυνατό, τρυφερό, συγκινητικό μυθιστόρημα αφιερωμένο στην προσωπική νόστο του καθενός μας, στα γεγονότα που επηρεάζουν τις αποφάσεις μας, στον τρόπο που προσαρμοζόμαστε στις νέες συνθήκες. Είναι η ιστορία ενός άντρα που έζησε, έδιωξε, έτρεξε, κυνήγησε ποιος ξέρει (ούτε ο ίδιος) τι! «Τόση ζωή, τόσος έρωτας, τόσος θάνατος, πώς χωράει μέσα σε κάθε άνθρωπο;» (σελ. 320). Κι όμως, στον Μάρκο χώρεσε, ξεχείλισε σχεδόν. Με απανωτά πρωθύστερα ταξιδεύουμε πότε στην Κομοτηνή των δεκαετιών 1960 και 1970 και πότε στη δυτική Αφρική των αρχών του 21^ου αιώνα, γνωρίζουμε καλύτερα τον Μάρκο, τις σκέψεις του, τον χαρακτήρα του, προσπαθούμε να κατανοήσουμε τι τον απωθεί στις γυναίκες που τον αγαπάνε και τον οδηγεί σε απανωτά λάθη, πού ρίχνει περισσότερο το βάρος του, γιατί χειρίζεται ανοίκεια κάποιες αποφάσεις, πώς αντιδρά σε νέα δεδομένα. Ένας σύγχρονος Οδυσσέας παγιδευμένος ανάμεσα σε Κίρκη και Πηνελόπη, μετέωρος ανάμεσα σε καθήκον και νηνεμία, αναποφάσιστος ανάμεσα στη συγχώρηση και στην αυτοτιμωρία για κείνο το ιερό φιλί που δεν πρόλαβε να δώσει.

Βιβλίο Μη μου λες αντίο 
Συγγραφέας Αναστασία Καλλιοντζή
Κατηγορία Ρομαντικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μεταίχμιο 
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το πρώτο μυθιστόρημα της ταλαντούχας συγγραφέως και μεταφράστριας Αναστασίας Καλιοντζή επανακυκλοφορεί δεκαέξι χρόνια μετά την πρώτη του κυκλοφορία και εξακολουθεί να είναι φρέσκο όπως και τότε. Με τη διεισδυτική της ματιά η συγγραφέας περιγράφει πρόσωπα, καταστάσεις, κατεστημένα, νοοτροπίες, αντιλήψεις και καθημερινότητα διαφορετικών χαρακτήρων, πολιτισμών, θρησκειών και νοοτροπιών, χωρίς να παίρνει θέση και χωρίς να στηλιτεύει ή να κρίνει. Μέσα από την πένα της ξεπηδάει μια τραγική ερωτική ιστορία ανάμεσα σε δυο αντίθετους ανθρώπους, σε δυο τελείως διαφορετικούς κόσμους, με όλα τα εμπόδια και τις ανατροπές που περιμένει κάποιος σε μια τέτοια υπόθεση. Αυτό που ξεχωρίζει όμως είναι η ανάλαφρη ματιά της κυρίας Καλλιοντζή, η οποία χαρίζει σπαρταριστούς διαλόγους, καθημερινές απολαυστικές στιγμές, χωρίς να φείδεται τραγικότητας και ωμότητας σε άλλα περιστατικά.

Η γραφή είναι τόσο άμεση, ζεστή και αληθινή που σε παρασέρνει με τη φαινομενική απλότητά της και δεν ησυχάζεις αν δεν τελειώσεις την ιστορία. Διαβάζοντας το κείμενο, δεν έζησα μόνο το απαγορευμένο πάθος και τη σύγκρουση μεταξύ δύο διαφορετικών αυστηρών πολιτισμών αλλά και τα κοινωνικά και ταξικά προβλήματα που υπάρχουν ακόμη στην ελληνική πραγματικότητα. Αυτό ακριβώς είναι ένα από τα πλεονεκτήματα της επανέκδοσης του βιβλίου: πολλές δυσκολίες αλλά και οι περισσότεροι οικογενειακοί και κοινωνικοί δεσμοί ίσως έχουν αμβλυνθεί αλλά δεν έχουν επιλυθεί, επομένως το μυθιστόρημα είναι σα να γράφτηκε σήμερα και ο έρωτας αυτών των δύο νέων παιδιών αρνείται να ξεφτίσει!

Η τηλεοπτική σειρά που γυρίστηκε για τον ΑΝΤ1 την τηλεοπτική σαιζόν 2004-2005 διαφοροποίησε το τέλος, κάτι που με βρίσκει απόλυτα σύμφωνο, γιατί το φινάλε του βιβλίου ήταν υπερβολικά τραγικό και συγκρούεται έντονα με το συνολικό κλίμα και την ατμόσφαιρα του βιβλίου. Παρ’ όλ’ αυτά το κείμενο ρέει αβίαστα, οι σκηνές εναλλάσσονται με γρήγορους ρυθμούς και το μυθιστόρημα είναι μια υπέροχη ιστορία αγάπης που έδειχνε από τότε τις δυνατότητες της συγγραφέως για μια αξιόλογη πορεία και εξέλιξη.

Βιβλίο Σώσε με
Συγγραφέας Δημήτρης Σίμος
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μεταίχμιο
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Δημήτρης Σίμος αφήνει για λίγο πίσω τον αστυνόμο Καπετάνο και την Εύβοια και ανεβαίνει πιο βόρεια, ως την ακριτική Θράκη για να φωτίσει τα προβλήματα της μουσουλμανικής κοινότητας και των οικογενειών που διαβιούν σ’ έναν περιορισμένο τόπο και άρα γνωρίζονται μεταξύ τους, ό,τι κι αν σημαίνει αυτό. Κλειστά στόματα και κλειστά σπίτι δυσχεραίνουν τις έρευνες και ταυτόχρονα τρέφουν άθελά τους παραβατικές συμπεριφορές, που φωλιάζουν για χρόνια σε ανήσυχα μυαλά και κάποια στιγμή ξεσπάνε. Η οικογένεια Πομάνου, ακέφαλη πλέον από πατέρα και με μια μάνα που καταφεύγει στη μουσική για τα προς το ζην, έχει τρεις κόρες με ξεχωριστές και διαφορετικές προσωπικότητες που δεν έχουν και τις καλύτερες σχέσεις μεταξύ τους ενώ τα πράγματα δείχνουν να βελτιώνονται όσο μεγαλώνουν. Η μικρή, η Άλκηστη, παντρεμένη με τον κτηνίατρο Ιάσονα, εξαφανίζεται την ημέρα του μνημόσυνου, η μεσαία, η Νικόλ, έχει αφοσιωθεί στην ξυλογλυπτική ενώ το μηχάνημά της έχει αντικατασταθεί από σπρέι για το άσθμα και η μεγαλύτερη, η Ράνια, έχει το καφενείο του παππού. Γύρω από αυτές τις γυναίκες ξεδιπλώνονται ιστορίες αγάπης, ενοχής και μίσους που στήνουν έναν έξυπνο ιστό και συγκροτούν μια υπόθεση αρκετά δύσκολη για την επίλυσή της. Από την άλλη, έχουμε τη Δέσποινα Λουκίδη, αστυνόμο στο Τμήμα Ασφάλειας Κομοτηνής, κόρη εισαγγελέα και ποινικολόγου, η οποία όμως είναι εθισμένη στον τζόγο κι έχει ενταχτεί σε ομάδα απεξάρτησης, έναν μεγαλοπαράγοντα της περιοχής που μοιράζει αφειδώς χρήματα για την ευημερία της πόλης, ένα σκοτεινό δάσος που έχει στοιχειώσει τα παιδικά χρόνια αρκετών, μια δημοσιογράφο που δεν το βάζει κάτω κι αγωνίζεται να βρει τι απέγιναν οι εξαφανισμένες μουσουλμάνες κι έναν υγροβιότοπο που θα δεχτεί το πρώτο πτώμα.

Η δράση εκτυλίσσεται στην ύπαιθρο της Ροδόπης, που είναι πλούσια σε χωριά, ποτάμια και άγρια φύση. Το Κρυφό, σε αντίθεση με τα γύρω χωριά που ερημώνουν σταδιακά, αντιστέκεται και προσπαθεί να μείνει ζωντανό. Κάτι οι δωρεές, κάτι οι τουριστικές ατραξιόν της άγριας φύσης, είναι σα να παίρνει κλεφτές ανάσες πίσω από το τρένο της αστυφιλίας. Η αφήγηση είναι πρωτοπρόσωπη από Νικόλ και Ιάσονα κυρίως και εναλλάσσεται με τις τριτοπρόσωπες βασικών πρωταγωνιστών της ιστορίας, δίνοντας πολυμορφία και ποικιλία στις οπτικές γωνίες του βιβλίου. Η πλοκή είναι ενδιαφέρουσα και τα πισωγυρίσματα αυξάνουν την ένταση και την αγωνία, απλώς είχα την αίσθηση πως ο συγγραφέας αναλώθηκε σε κάποια σημεία περισσότερο απ’ ό,τι θα άντεχε το κείμενό του σε λεπτομερείς περιγραφές τόπων, δωματίων, κινήσεων, φυσιογνωμιών, αποδυναμώνοντας τις εξελίξεις και δημιουργώντας την αίσθηση της χαλαρότητας. Συμφωνώ ότι έπρεπε να φωτιστούν οι σχέσεις των αδελφών, ότι έπρεπε ν’ αποκαλυφθούν τα απαραίτητα μυστικά που θα οδηγήσουν στην κορύφωση της τραγωδίας, απλώς οι περιγραφές σε κάποια σημεία πλάταιναν (έπρεπε να παρακολουθούμε εκτεταμένα το ντύσιμο κάποιου, τα βήματα που κάνει μπαίνοντας, βγαίνοντας ή δουλεύοντας πάνω σε κάτι κλπ.).

Η κεντρική ιδέα που κρύβεται πίσω από όλα αυτά είναι σοκαριστική και άκρως ανατρεπτική. Η αποπλάνηση ανηλίκων, ο λόγος εξαφάνισης των μουσουλμανίδων στο παρελθόν, το πώς χειριζόταν η μια αδελφή τις άλλες είναι μερικά από τα καλά σημεία του κειμένου που συγκροτούν έναν ενδιαφέροντα καμβά και οδηγούν σ’ ένα αναπάντεχο τέλος. Ίσως τα τελευταία δύο κεφάλαια θα μπορούσαν να λείπουν, μιας και τραβάνε λίγο ακόμη τις εξελίξεις τη στιγμή που, προσωπικά τουλάχιστον, θα ήθελα να έμενα στην τελευταία σελίδα της καθαυτής ιστορίας, απολαμβάνοντας την ικανότητα του συγγραφέα να φωτίζει ό,τι και όποτε θέλει, όχι για να με κοροϊδέψει αλλά για να στήσει μια ιστορία εκδίκησης και δικαιοσύνης με απρόσμενες ψηφίδες. Άλλωστε, το δίπολο που έχουμε, αυτό της αδελφικής ζήλειας αλλά και της αδελφικής αγάπης, που όλες τους είναι επικίνδυνες όταν ξεπερνούν τα όρια, φωτίζεται ακριβοδίκαια και με κάθε πιθανή εξέλιξή του. Το πώς θα το χειριστεί ο καθένας και τι συνέπειες θα υποστεί ξεδιπλώνονται υποδειγματικά στο βιβλίο. Η μεγάλη αδελφή προκαλεί τη ζήλια, η μικρή γίνεται υποχείριο της μεσαίας και η μεσαία, «το παιδί-σάντουιτς», χτίζει έναν ιστό όπου τα θύματά της ασφυκτιούν. Χρόνια αργότερα, είναι και οι τρεις ενήλικες γυναίκες και φαίνεται πως το παρελθόν τις επηρεάζει ακόμη ως προς τις σχέσεις και τον τρόπο σκέψης. Ποια όμως κραυγάζει «Σώσε με» κι από τι κινδυνεύει;

Η παράθεση περιττών δραστηριοτήτων που ανέφερα πριν και ο σχετικά χαλαρός τρόπος αφήγησης που σταδιακά αποκαλύπτει τους βαθμούς αλληλεπίδρασης των χαρακτήρων του μυθιστορήματος μεταξύ τους, επιβαρύνεται και από την έλλειψη στέρεων ψυχογραφημάτων, όπως της Λουκίδη. Η αστυνόμος δε μας απασχολεί με τον χαρακτήρα της, είναι ένα όργανο της τάξεως που κάνει τη δουλειά της, επομένως θα μπορούσε να λείπει το «μειονέκτημά» της, ο εθισμός στον τζόγο και ειδικά η συμμετοχή της σε ομάδα απεξάρτησης, όπου τα μέλη συζητάνε για το πρόβλημά τους. Δεν την επηρέασε στο σκεπτικό της, δεν την καθυστέρησε από τη δουλειά της, δε σκεφτόταν το πρόβλημά της (ναι, αυτό δείχνει πως το ξεπέρασε και σε μεγάλο βαθμό),  δηλαδή ένιωθα σα να μπαίνει και να βγαίνει στην υπόθεση χωρίς να γνωρίζουμε παραπάνω στοιχεία του χαρακτήρα της, επομένως γιατί να υπάρχει αυτό το «ψεγάδι»;

Το «Σώσε με» είναι μια ενδιαφέρουσα κοινωνιολογική ματιά πάνω στις κλειστές κοινωνίες που δίνει μια σοκαριστική και σταδιακά απογειωτική πλοκή, γεμάτη ένοχα μυστικά, πάθη και απάτες. Ο συγγραφέας καταγράφει με διαφορετικές οπτικές γωνίες μια πολυπρόσωπη πλοκή και τοποθετεί σε αυτήν ενδιαφέροντες χαρακτήρες που συγκροτούν ένα ανατριχιαστικό παζλ για ικανούς λύτες. Με αρκετή έμφαση στις διαπροσωπικές σχέσεις και στις εξελίξεις της τοπικής κοινωνίας, άργησε να με κρατήσει, από ένα σημείο και μετά όμως ανταμείφθηκα για την υπομονή μου.

Βιβλίο Γλυκά χαράζουν οι άγριες νύχτες
Συγγραφέας Φωτεινή Ναούμ
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Λιβάνης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ένα εξαιρετικό ψυχογράφημα για απαιτητικούς αναγνώστες που με δυσκόλεψε και το απόλαυσα ταυτόχρονα. Δεν πρόκειται για άλλο ένα μυθιστόρημα τραγικής, αναληθούς, έντονης γυναίκας που γνωρίζει έναν άντρα και της συμβαίνουν τα μύρια όσα, επιφανειακά και πρόχειρα γραμμένα για να γεμίζουν οι σελίδες και να ροκανίζουν τον χρόνο του αναγνώστη. Όχι. Η Φωτεινή Ναούμ, σαν άλλος φάρος, φωτίζει διακριτικά από την ακρινή πόλη της Ελλάδας όπου ζει τον χώρο της σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνίας, έχοντας βρει έναν πολύ φιλόξενο και ανοιχτό σε διαφορετικές προτάσεις εκδοτικό οίκο. Το μυθιστόρημα αυτό θέλει το χρόνο του. Δεν είναι περίπλοκο, δεν είναι δύσκολο. Ίσως θεωρηθεί μονοδιάστατο, χωρίς έντονες εκπλήξεις ως προς την πλοκή, όμως είναι τόσο καίρια δομημένο γύρω από την πρωταγωνίστρια Νόρα, είναι τόσο άριστα εξυφασμένο γύρω από τη ζωή της που πραγματικά αν του δώσετε την ευκαιρία και το φτάσετε ως το τέλος θα αποζημιωθείτε.

Παραδέχομαι ότι έχω αγαπήσει τη γραφή της συγγραφέως (το «Χωρίς παρελθόν» θα με στοιχειώνει για καιρό) και ειλικρινά θα το άφηνα κι εγώ στην ησυχία του από τις πρώτες σελίδες. Επέμεινα όμως γιατί η Φωτεινή Ναούμ δεν είναι τυχαία στον χώρο του μυθιστορήματος, άρα κάτι θέλει να πει, κάτι διαφορετικό να γράψει. Και πράγματι ανταμείφθηκα. Στην αρχή μου φάνηκε ανεδαφικό και έφτασα να ρωτάω τον εαυτό μου «πόσους άντρες θα γνωρίσεις έτσι τυχαία, για να τους εκμεταλλευτείς και να τους απομυζήσεις και μετά να επαναλάβεις το ίδιο με τον επόμενο και τον επόμενο κλπ.;». Μετά την εξαιρετική, ολοζώντανη αρχή, που η Νόρα το έχει σκάσει απο το πλουσιόσπιτό της στην Κωστάντζα και ζει περιπέτειες στη Θράκη με έναν περιπλανώμενο θίασο τσίρκου (ατμόσφαιρα, αληθινοί χαρακτήρες, εξαιρετικές σκηνές), η Νόρα αρχίζει σαν άλλος Οδυσσέας να πηγαίνει από άντρα σε άντρα κι αυτό το σημείο είναι το δύσκολο. Δεν τη νοιάζει τη συγγραφέα αυτό που φαίνεται σε πρώτη φάση. Τοποθετεί ακριβοδίκαια τις ψηφίδες της ιστορίας της, βάζει τα κομμάτια που θέλει όπου τα θέλει εκείνη, μόνο και μόνο για να τα ανατρέψει όλα από τη μέση της ιστορίας περίπου. Επιτέλους, ξεδιπλώνεται ο πραγματικός λογος που μας αφηγείται την ιστορία και απλώνει την πλοκή της να στεγνώσει στα μάτια του αναγνώστη.

Η Νόρα είναι ένα τραγικό πρόσωπο, που κουράζεται και βαριέται εύκολα, θέλει την ελευθερία της, αρνείται πεισματικά να κλειστεί σε οποιασδήποτε μορφής ρουτίνα για πολύ διάστημα, παίζει με την ψυχολογία, τα συναισθήματα και τον χαρακτήρα των αντρών, κρύβοντας επιδέξια τα δικά της μυστικά. Θα βρει τη λύτρωση και την αγάπη; Θα θελήσει ποτέ να επιστρέψει και να γνωρίσει την κόρη και τον σύζυγο που άφησε πίσω της; Θα την αλλάξουν τα χρόνια και οι εμπειρίες; Πού θα κατασταλάξει και πώς θα πορευτεί από ένα σημείο και μετά; Γιατί φεύγει όλο και πιο μακριά από την πατρίδα της; Τι της συνέβη σε εκείνη την ξένη χώρα;

Όπως λέει και η συγγραφέας: «Δεν έχει σημασία αν αυτή τη μία ζωή σου την πορεύεσαι με τόλμη ή αρετή. Δεν έχει σημασία αν πρυτανεύει η λογική, η παρορμητικότητα ή κάτι άλλο ακαθόριστο, δύσκολο ακόμη και σ’ εσένα να το καταλάβεις. Σημασία έχει, έστω και αργά, ν’ ανακαλύψεις πώς θέλεις να ζεις και να το υποστηρίζεις με πάθος» (σελ. 416).

Η Νόρα, η μάνα της Έλενας, που γνώρισα στο «Χωρίς παρελθόν», είναι εδώ να μας αφηγηθεί τη δική της ιστορία. Μη φοβάστε, τα βιβλία μπορούν να διαβαστούν και χωριστά. Δεν υπάρχει σειρά, μόνο ένας υπέροχος και συγκινητικός συνεκτικός δεσμός. Η Φωτεινή Ναούμ στα καλύτερά της. Απλά, προσέξτε αυτό που λέω: είναι για απαιτητικούς αναγνώστες.

Βιβλίο Υγρή πόλη
Συγγραφέας Φωτεινή Ναούμ
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Κομοτηνή. Υγρή πόλη. Μεταξύ μιναρέδων και καμπαναριών. Υγροί άνθρωποι. Μεταξύ σάρκας και επιθυμιών. Υγρή, ρευστή η μοίρα που αργοκυλάει στις όχθες του Πρέπει και λιάζεται στις αχτίδες του Θέλω. Κι αλίμονο στον άνθρωπο αν φουσκονεριάσει, γιατί παρασύρει το πάντα στο διάβα της, ό,τι χτίστηκε και ό,τι αγωνίζεται να στεριώσει. Δεν είναι ανάγκη να γράψω πού διαδραματίζεται το βιβλίο, ούτε πότε. Δε χρειάζεται να ντύσω με πραγματολογικά χρώματα κάτι που μόνο ένα μεγάλο ταλέντο καταφέρνει να μεταφέρει σε ένα άψυχο χαρτί και να μου χαρίσει τόσα πολλά συναισθήματα, τόσες διαφορετικές εικόνες, τόσο σκληρά χαρακτηριστικά και αμετανόητες στιγμές.

Λαμπρινή. Βράχος ηθικής, ασκάλιστος από τα χέρια της χαράς. Νεότατη, δεν επιτρέπει στον εαυτό της να ξεφύγει από το εθιμοτυπικό του θανάτου των δικών της ανθρώπων και μεταστρέφει τη σάρκινη αναζήτηση της ηδονής σε υποταγμένη, καθωσπρέπει υπακοή στη θεία Χάρη και Θέληση. Ώσπου ένας ψηλός, μελαχρινός άντρας θα εμφανιστεί στο χωριό της και θα της αλλάξει τη ζωή. Στην αρχή γιατί πρέπει, στη συνέχεια γιατί θέλει, στο τέλος γιατί έτσι. Γυναίκα που στέκεται ακοίμητη απέναντι στο καθήκον, την ημέρα να ταΐζει στο μαγειρειό της τους περαστικούς και τους χωριανούς, το απόγευμα να φροντίζει τους νεκρούς της. Ώσπου ο υποχρεωτικός αρραβώνας την αναγκάζει να στραφεί στον Ζαχαρία που ήρθε ακάλεστος στο μαγειριό και στη ζωή της και να το σκάσουν μαζί για την Κομοτηνή.

Ζαχαρίας. Άντρας ψηλός και στιβαρός, πάνω απ’ όλα αρσενικό, ξεκινάει τη ζωή του ανάμεσα στις κοπριές και στις ζωοπανηγύρεις, μέχρι που γνωρίζει τη Λαμπρινή. Την πεισματάρα, αγύριστη, σκληρή, αθέριστη Λαμπρινή. Και η ζωή τους στην Κομοτηνή ξεκινάει από την αρχή. Αποδίδονται σε κάτι πρωτότυπο για επιβίωση, εκμεταλλευόμενοι την εποχή και την αθωότητα των χωριανών της περιοχής. Αγαπιούνται με έναν έρωτα που δεν έχω συναντήσει σε άλλο μυθιστόρημα. Ξεκινούν συμβατικά, γνωρίζονται τυπικά, σμίγουν ουσιαστικά. Και μετά; Η ιστορία τους είναι από τις ωραιότερες του βιβλίου, γιατί είναι γεμάτη ανατροπές και αναπάντεχες εκπλήξεις, γιατί είναι άκρως ρεαλιστική και βαθιά ανθρώπινη. Συμπάσχω με τον Ζαχαρία, έναν άντρα που τον θέλουν όλες, όμως αυτός εκεί, να χαράζει ψηφίδα ψηφίδα το κορμί και τη ζωή της Λαμπρινής ώσπου να τη σχηματίσει όχι όπως αυτός θέλει αλλά όπως εκείνη είναι, απλά δε φαίνεται. Έχει να αντιμετωπίσει μια γυναίκα γεμάτη αγάπη και πάθος για τα θεία, που δεν καταντάει υπερβολικά θεούσα, δεν παύει όμως να θεωρεί τη χαρά αμάρτημα με τόσους θανάτους στην πλάτη της, πόσο μάλλον την ηδονή. Κι όμως, ο Ζαχαρίας, με το λίπασμα της αγάπης του, της εμφυσεί ανάσα με ανάσα τη χαρά, τη μαγεία του έρωτα από άντρα δικό σου, από σώμα πλαϊνό σου. Και τότε…

Λεωνίδας. Ο κουρέας της Κομοτηνής, στη σκεπαστή αγορά. Ένας εξαιρετικός χαρακτήρας, ένας άντρας που δίνει τη σωστή διάσταση στην έννοια «με κυνηγάει το παρελθόν». Τυπικός, αυστηρός, έχει πάντα τον νου του στην παρθένα του κόρη, τη Γαρυφαλλιά, η οποία με γαλιφιές κατάφερε να βγαίνει από το σπίτι ίσα για να του φέρνει το φαγητό στο μαγαζί. Ένας άντρας που έχει ζήσει κάτι έντονο, αταύτιστο, κρυφό στο Παρίσι, κάτι που έχει θάψει βαθιά μέσα του. Εκεί πίσω, εκεί πέρα. Μόνο και μόνο για να του το φέρει κατακέφαλα η Χλόη, μια γυναίκα που τον επισκέπτεται απροειδοποίητα. Και τότε…

Γαρυφαλλιά. Μια νέα κοπέλα, που οι ορμές της, οι ορμόνες της, η σάρκα της κραυγάζουν για τρύγημα, σε μια πόλη κλειστή, τελματωμένη, έρημη ψυχικά. Η εμφάνιση της Χλόης θα είναι ένας τυφώνας για τις επιθυμίες της, με έναν ασύλληπτο τρόπο. Η Γαρυφαλλιά ξεσηκώνεται, εγείρεται, εξανίσταται, στρέφεται από δω, ψάχνει από κει, χαϊδεύει παραπέρα. Και ρίχνει το βλέμμα της στον Ζαχαρία, μόνο και μόνο για να έρθει στη μεγαλύτερη ως τότε ρήξη με τον εαυτό της. Έναν άντρα παντρεμένο και ποθητό, ένα αρσενικό που δεν παύει να έχει επιθυμίες, όσο κι αν έχει τυλιχτεί σφιχτά με τις τυπικότητες. Και τότε…

Αρίφ. Ο βοηθός του καφετζή. Ένα άνηβο, σκεβρωμένο, πειθήνιο, αταύτιστο πλάσμα, που όλοι το θέλουν για θελήματα. Γιος πολύτεκνης οικογένειας, σπυριάρης, χαμηλοβλέπων. Κανείς δεν του δίνει σημασία, δεν τον προσέχει. Το ερωτικό του ξύπνημα είναι μόνο η Γαρυφαλλιά, μια γυναίκα που ούτε τον προσέχει, ούτε του απευθύνει τον λόγο. Μόνο και μόνο για να εξιτάρει ακόμη περισσότερο τον πόθο του. Ο Αρίφ όμως παραμένει άντρας, αρσενικό, και μάλιστα βαρβάτο. Δοκιμάζει και δοκιμάζεται, αγωνίζεται να βρει τον δρόμο του κι ένα αναπάντεχο γεγονός του δείχνει πόση δύναμη έχει όχι μόνο στα σκέλια αλλά και στα μάτια. Και τότε…

Ένα εξαιρετικό σύνολο ψυχών, ένα πλούσιο, μεστό ψηφιδωτό ανθρώπων, αποφάσεων, θελήσεων και των συνεπειών τους. Μοναδικοί χαρακτήρες, με πρωτότυπες αλληλεπιδράσεις, που έχουν την τύχη να αφηγείται και να καταγράφει την ιστορία τους η κυρία Ναούμ, γιατί η πένα αυτής της γυναίκας είναι ανυπέρβλητη. Δοκιμάστηκε στο «Χωρίς παρελθόν», ψήθηκε στο «Γλυκά χαράζουν οι άγριες νύχτες» και τώρα ξαπλώνει νωχελικά και απολαμβάνει την «Υγρή πόλη» της. Τους αγάπησα όλους, με ξάφνιασαν όλοι, κι όσο η πλοκή προχωρούσε τόσο συνωστίζονταν τα δάκρυα στα μάτια για το ποιο θα χαράξει πρώτο τη δική του διαδρομή στο αξύριστο μάγουλο. Δεν είναι δηλαδή μόνο οι ιστορίες των χαρακτήρων και η ανάγλυφη περιγραφή τους αλλά και η αφηγηματική δεινότητα με την οποία παρουσιάζονται. Η ιστορία εκτυλίσσεται βαθμηδόν, στην αρχή παράλληλα ώσπου να γνωρίσει ο αναγνώστης τους πρωταγωνιστές και μετά εναλλάξ. Και οι λέξεις δεν είναι σκέτες, τυχαίες, μονάχες, όχι, έχουν ντυθεί, στολιστεί και παρουσιαστεί γεμάτες (και όχι φορτωμένες) κοσμητικά επίθετα, μεταφορές, επιθετικούς προσδιορισμούς, επιρρήματα, ένα πλούσιο καλάθι με διαλεχτά υλικά για κάθε απαιτητικό αναγνώστη.

Δεν ξέρω σε ποιο σημείο να πρωτοσταθώ και τι να πρωτοτονίσω. Τη λατρεμένη Λαμπρινή, μια γυναίκα που εκπροσωπεί κάθε καταπιεσμένο θηλυκό της επαρχίας, που έχει ποτιστεί από βλέμματος μέχρι ψυχής στα μαύρα, σκύβοντας το κεφάλι στη Θεία Δύναμη; Τη Χλόη, το αέρινο πλάσμα που δε διστάζει να μοιράσει αφειδώς σώμα και ψυχή ταυτόχρονα, αφήνοντας στο σπίτι τη ζωή της να κλαίει; Τον Λεωνίδα που τρέμει να κλείσει τα βλέφαρα για να μη γυρίσει εκεί και βαφτίσει με το μοιραίο όνομα κάθε τι που τρυγάει με τους ερωτικούς του χυμούς; Τον Αρίφ που δίνει την απαραίτητη ανεξήγητη διάσταση στην ορμητική ροή της αφήγησης; Ή τη Φιλιώ των ξένων και Γαρυφαλλιά των οικείων που ζει καταστάσεις ανερυθρίαστες και πρωτόγνωρες, όχι κατακριτέες, από μένα τουλάχιστον.

Κλείνοντας, δε γίνεται να μην αναφερθώ σε δύο από τις συγκλονιστικότερες σκηνές του μυθιστορήματος, χωρίς να κατονομάζω πρόσωπα και πράγματα, ακριβώς για να μη χαλάσει η μαγεία του ανυποψίαστου αναγνώστη. Ειλικρινά, ποιος δε θα δακρύσει με τη σκηνή του άντρα που κάνει έρωτα σε μια γυναίκα που πεθαίνει, σε μια γυναίκα που θέλει να νιώσει για τελευταία φορά ποθητή αλλά ο άντρας δεν καταφέρνει να την αποκαλέσει όπως πρέπει; Και ποιος δε θα κλονιστεί από τη φράση: «Αχ αυτοί οι άνθρωποι, τα ανθρωπάκια που παλεύουν να σε αγγίξουν ενώ τι ξέρουν από ζωή, τι ξέρουν από θάνατο ή από έρωτα αφού δεν ευτύχησαν ούτε μια στιγμή να πλαγιάσουν μαζί σου; Είσαι εκεί; Έρχομαι!»

Υγρή πόλη, λοιπόν. Για μια, και όχι μόνο μία, γυναίκα «που οι σκέψεις της, ζωντανές, έμψυχες, ραμφοκοπούσαν μέσα της, πληγιάζοντας την καθημερινή, ομαλή ζωή της…» (σελ. 92). Για τις επιθυμίες που «..υπάρχουν. Χτυπούν πίσω από τις κλειστές πόρτες, κάτω από τα σώματα» (σελ. 135). Μια πόλη γεμάτη από ανθρώπους που αγωνίζονται να διατυπώσουν διαχρονικές αλήθειες: «Τώρα είναι ο έρωτας, αύριο η αγάπη, μεθαύριο θα είναι η συνήθεια, δεν θέλω όταν αυτά ξεθωριάσουν να μείνει μόνο το άχτι. Οι άνθρωποι είναι κακοί. Τους ευτυχισμένους ανθρώπους, παιδί μου, τους ζηλεύουν» (σελ. 422). Γραμμένη από μια συγγραφέα που δε διστάζει να γράψει το υπέροχο: «χείλη σαρκώδη, ή όπως είπαν κάποιες χωρικές, χείλη μια βρασιά» (σελ. 446). Και τέλος πάντων: «Ποιος είπε πως η ζωή είναι δίκαιη; Πότε ο ένας πάνω, πότε ο άλλος κάτω, να περνούν οι μέρες μας. Κι αυτό που αγαπήσαμε πιο πολύ, αυτό που ποθήσαμε πιότερο απ’ όλα, πάντα να ξεφεύγει μέσα απ’ τα δάχτυλα. Κι αλλού ν’ ανασαίνει ο πόθος μας, αλλού να ξυπνά το όνειρο, αλλού να μοιράζεται η αγάπη. Κι εμείς, εδώ, δεσμευμένοι, παραπλανημένοι στην εικόνα που στήσαμε, να ζούμε μια ζωή που κάπως να μοιάζει, κάπως να θυμίζει αυτό που ονειρευτήκαμε» (σελ. 466). Υγρή πόλη. Μη φοβηθείτε να μουσκέψετε.