Βιβλίο Το τεσσάρι της Λυκαβηττού 
Συγγραφέας Γιώργος Μαχαιρίτσας
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Κύφαντα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Γιώργος Μαχαιρίτσας έγραψε μια δυνατή, πρωτότυπα δοσμένη νουβέλα αφιερωμένη στα απόνερα των τοξικών σχέσεων, στα φαντάσματα που ο καθένας μας κουβαλάει μέσα του, στα όνειρα και στις προσδοκίες των γονιών για μας που εμείς δεν καταφέραμε να υλοποιήσουμε. Από την αρχή μάλιστα μου πήρε την ανάσα: «Σήμερα είναι η έκτη νύχτα που κοιμάμαι δίπλα στο νερό σώμα της μητέρας μου. Αύριο νωρίς το πρωί πρέπει να καλέσω το γραφείο τελετών να την παραλάβουν. Δεν χωράει άλλη αναβολή»! Και ο φόβος της αποδοκιμασίας εξακολουθεί να είναι παρών: «…ακόμα και την ύστατη αυτή στιγμή θα περίμενε μάλλον κάτι διαφορετικό από μένα»! Έτσι ξεκινάει η ιστορία του Αίμονα Εαυτού που μεγάλωσε σ’ ένα αρχοντικό διαμέρισμα στην οδό Λυκαβηττού, με μια μάνα που είτε δυσανασχετούσε με τις επιλογές του είτε αναθεμάτιζε την ώρα και τη στιγμή που τον έκανε, στοιχεία που τον εμπόδισαν σταδιακά να αγαπήσει και να αγαπηθεί. Η μητέρα του τελικά αυτοκτόνησε και ο Αίμων Εαυτού το αντιμετωπίζει κυνικά: «…η προχωρημένη ηλικία της και τα σοβαρά προβλήματα υγείας που αντιμετώπιζε τα τελευταία χρόνια δεν θα ήταν ποτέ αρκετά να την αποθαρρύνουν από την αγέρωχη πορεία της» (σελ. 10). Ανατριχιαστικές οι διαπιστώσεις ενός ανθρώπου που έζησε στην απαξιωτική σκιά της: «Μοιάζει λες και ο θάνατος ξερίζωσε όπως όπως το πάντα παγερό και δύσθυμο προσωπείο της και στη θέση του κάρφωσε ένα ξένο, ανοίκειο, που με δυσκολία όμως μπορείς να αντισταθείς στη γοητεία του» (σελ. 9).

Μέσα σε περίπου είκοσι κεφάλαια κι όσο ο ήρωας του βιβλίου σουλατσάρει σε μια Αθήνα οικεία και γνώριμη ανακαλύπτουμε το οικογενειακό του παρελθόν, τις αντιρρήσεις του δικηγόρου παππού του για την επιλογή της μοναχοκόρης του να παντρευτεί έναν εστέτ ζωγράφο, τον τρόπο που ο Αίμονας μεγάλωσε σ’ ένα δύσκολο, σκληρό, επικριτικό περιβάλλον, τη σχέση που κατάφερε να αναπτύξει με την Αθηνά, με την οποία απέκτησε οικογένεια αλλά διαλύθηκε («…σε μια άλλη ζωή μπορεί να τα καταφέρναμε καλύτερα με τη γυναίκα μου…», παραδέχεται) κ. π. ά. Πότε ήρθαν τα πρώτα σύννεφα στη σχέση των γονιών του Αίμονα και πότε άφησε η μητέρα του τον συντηρητισμό και την υποκρισία της οικογένειάς της να τη χωρίσει από τον έρωτα της ζωής της; «Το αποτέλεσμα ήταν να τραβήξει καθένας τον δρόμο του, αφήνοντας και οι δύο πίσω τους εμένα» (σελ.98), παραδέχεται ο Αίμονας που δεν κατάφερε ποτέ να ενσωματωθεί σε αυτήν την οικογένεια. Ο πρωταγωνιστής είναι ένας μπερδεμένος χαρακτήρας που πραγματοποίησε τα όνειρα της οικογένειάς του και όχι τα δικά του, μιας και σπούδασε νομική εγκαταλείποντας την αρχαιολογία, με τις εξόφθαλμες και προκλητικές παρεμβάσεις της μάνας του να τον γαλουχούν με ατολμία, υποχωρητικότητα, ψυχοσυναισθηματικό ευνουχισμό, με αποτέλεσμα να τρέχει πίσω από τις εξελίξεις. «…σκέφτομαι πού ακριβώς έχασα τον δρόμο και κατέληξα σαν ξένος μέσα στην ίδια τη ζωή μου» (σελ. 95). Εκτός από τον παππού, τους γονείς και την πρώην σύζυγο όμως γνωρίζουμε και τον μοναδικό φίλο του Αίμονα, τον αγχώδη και διακριτικό ψυχολόγο Ιάκωβο, που συνηθίζει να λέει: «Είμαστε ο αντίλαλος των προγόνων μας και η προοικονομία του ίδιου μας του θανάτου».

Μαζί περπατούν στη Νεάπολη, στο Κολωνάκι και στα Εξάρχεια, αναγνωρίσιμα τοπόσημα δοσμένα με μια γλυκιά τρυφερότητα και ταυτόχρονα με απόλυτο ρεαλισμό. Οι οδοί Λυκαβηττού, Σκουφά (που «δεν ενώνει μόνο τις διάφορες φάσεις της ζωής μου αλλά παράλληλα έχει τη μοναδική ιδιότητα να κρατά ανοιχτούς τους διαύλους μιας ολόκληρης κοινωνίας…ο ρόλος της…να αναδείξει τις αντιθέσεις με έναν τρόπο διαλεκτικό και να κατορθώσει να εξοικειώσει όλα τα ενδιαφέροντα μέρη με τις αντιφάσεις…»), Ξενοκράτους, Ναυαρίνου, Χαριλάου Τρικούπη, Μαυρομματαίων βοηθάνε στις μάταιες επαναλήψεις μηχανικών κινήσεων, να γεννηθεί μια σκέψη, να παρθεί μιαν απόφαση. Το Πειραματικό σχολείο, το Φίλιον, ο Άγιος Διονύσιος, το εστιατόριο Φιλίππου, το Αυτοδιαχειριζόμενο Πάρκο στη Ναυαρίνου, η πλατεία Αιγύπτου, το Ιντεάλ αλλά και το Galaxy στη Σταδίου είναι μερικά μόνο από τα μέρη που διασχίζει ή επισκέπτεται ο Αίμονας κατά τη διάρκεια της συναισθηματικής του περιπέτειας με μουσικά ακούσματα τους Etta James, Ornella Vanoni, Matt Elliott, Tom Waits κ. ά. Πόσο συναρπαστική και διεσδυτική είναι η ματιά του συγγραφέα σε αυτούς τους δρόμους! Καταγράφει την καθημερινή ζωή σε μια περιοχή γεμάτη κίνηση και ανθρώπουυς, με ματιά που σκανάρει τα πάντα και ζωντανεύει στο χαρτί με κινηματογραφικό τρόπο τα όσα συμβαίνουν δίπλα και ταυτόχρονα με τη ζωή του Αίμονα: παιδιά που παίζουν, ηλικιωμένοι που κουβεντιάζουν στα παγκάκια, νέοι που τσουγκρίζουν στα καφενεία, «ξορκίζουν όλα τα κακά και τα άσχημα που επιφυλάσσει το μέλλον»!

Ο Γιώργος Μαχαιρίτσας ακροβατεί ανάμεσα στην ειρωνεία και το υποδόριο μαύρο χιούμορ από τη μια και στον σκληρό ρεαλισμό από την άλλη, διαλέγοντας να ζωντανέψει χαρακτήρες που μόνο κακό έχουν μάθει να κάνουν στον εαυτό τους και στους γύρω τους, διαιωνίζοντας μια ιδιότυπη κληρονομιά τοξικότητας από γενιά σε γενιά. Μικρά και μεγάλα περιστατικά οδηγούν τον Αίμονα παρακάτω, στην προσπάθειά του να σταθεί επιτέλους στα δικά του πόδια, έχοντας πλέον απαγκιστρωθεί από τη νοσηρή παρουσία της μητέρας του, σύντομα όμως διαπιστώνει πως ίσως δεν έμαθε ή δεν είναι ικανός να τα καταφέρει. Και τότε μια μυστηριώδης γυναίκα θα τον οδηγήσει σ’ ένα τέλος που το βρήκα βεβιασμένο αλλά το αναγνωστικό ταξίδι ως εκείνο το σημείο ήταν απολαυστικό και δε με ενόχλησε τόσο. Άλλο θετικό γνώρισμα του κειμένου είναι πως στην αφήγηση παρεμβάλλονται πρωτότυπα κεφάλαια γραμμένα σαν θεατρικό έργο, τα οποία εστιάζουν σε νοερές ή και υπαρκτές συζητήσεις μεταξύ διαφορετικών κάθε φορά προσώπων του βιβλίου επί παντός επιστητού: Ιάσονας και Αίμονας περί φιλοσοφίας, Αίμων και Αθηνά για τη σχέση τους, Αίμων παππούς και η κόρη του για τις επιλογές της δεύτερης και για τις συνέπειές τους που μαγαρίζουν την οικογένεια, Αίμων και μητέρα για το μέγεθος ευθύνης του παππού για τις ψυχικές τους πληγές και για το σημείο κάμψης της οικογενειακής πορείας («Για να είσαι σε θέση να κρίνεις, πρέπει να ξέρεις τις μικρές εκείνες λεπτομέρειες που κάνουν πάντα τη διαφορά. Δεν αρκεί να γνωρίζεις τα γεγονότα, πρέπει να ξέρεις ακριβώς πώς οι άνθρωποι στάθηκαν απέναντι σε αυτά», σελ. 78) και πολλά άλλα μας φέρνουν ακόμη πιο κοντά σε μια οικογένεια διαλυμένη, κατεστραμμένη, προβληματική. Επίσης υπάρχουν διακριτικά καλολογικά στοιχεία: «…μια αύρα καλοκαιρινής νύχτας έχει αρχίσει να κυριεύει τα πάντα στον χώρο και να τα μεταμορφώνει» (σελ. 84). Και φυσικά αφθονούν οι διαχρονικές αλήθειες και οι προβληματισμοί που όλους μάς έχουν απασχολήσει κατά καιρούς σε διάφορα θέματα της καθημερινότητάς μας.

«Το τεσσάρι της Λυκαβηττού» είναι μια κραυγή για τις άσχημες ψυχολογικές και συναισθηματικές συνέπειες από τις τοξικές οικογενειακές σχέσεις. Το κείμενο στηλιτεύει τα προβλήματα που δημιουργούνται από μια μάνα που δεν ξέρει την επιδοκιμασία και πάντα προτιμάει να επιβάλλει τα δικά της «θέλω» στο παιδί της, που κι αυτή όμως με τη σειρά της και χωρίς να το καταλαβαίνει διαιωνίζει τις απαιτήσεις της δικής της οικογένειας. Μέσα από ενδιαφέροντα περιστατικά και τη σχετικά μοναχική περιπλάνηση του Αίμονα γύρω του και μέσα του διαπιστώνουμε πόσο δύσκολες είναι οι συνέπειες του θανάτου των γονιών στην πορεία της ζωής των παιδιών τους και πόσο εύθραυστες είναι οι ισορροπίες ανάμεσά τους. «Οι σχέσεις ανάμεσα στους γονείς και στα παιδιά κρύβουν πάντα την ύψιστη ιδιοτέλεια. Οι γονείς πασχίζουν για τη συνέχιση του είναι τους, όταν τα παιδιά ονειρεύονται μια αυτούσια αρχή και είναι αυτή η σκληρή πραγματικότητα που τους οδηγεί στην αίσθηση της αποξένωσης» (σελ. 11). Ο συγγραφέας τονίζει πως: «Είναι σχεδόν αποτρόπαιο να καταλήγουμε οι γονείς μας αλλά ίσως είναι και αναπόφευκτο» (σελ. 25). Ποιος έχει τελικά τη μεγαλύτερη ευθύνη για τις αδυναμίες μας και πώς μπορούμε να σταθούμε στα πόδια μας χωρίς δεκανίκια; Πόσο δύσκολο είναι να καταφέρουμε να αποτινάξουμε τη σκιά των γονιών μας και να συνεχίσουμε ελεύθεροι στη δική μας ζωή;

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«…ο χρόνος έχει ην ιδιότητα να παίρνει το σχήμα που του δίνουν τα συναισθήματα…» (σελ. 19).

«Έρωτας σημαίνει ανυπακοή αλλά και αποστέρηση, γεγονός που δεν συνάδει με την εποχή αυτή της αγελοποίησης και την ίδια στιγμή της απόλυτης απομόνωσης, που τα θέλει όλα εδώ και τώρα, χωρίς κόπο και περιττές θυσίες» (σελ. 71).

«Δεν ωφελεί κανέναν τόση σκληρότητα. Απέναντι στον εαυτό μας οφείλουμε να είμαστε έντιμοι και επιεικείς. Στο τέλος της ημέρας είμαστε μονάχα άνθρωποι. Τίποτα παραπάνω» (σελ. 95).

«Οι άνθρωποι δεν γερνούν όταν τα χρόνια περάσουν αλλά όταν σταματήσουν να στέκονται με απλότητα και ανυπομονησία απέναντι στη ζωή και στον έρωτα» (σελ. 122).

Βιβλίο Μια ζωή πολλές φορές
Συγγραφέας Έλενα Μακρή
Κατηγορία Ρομαντικό μυθιστόρημα
Εκδότης Λυμπέρης (εξαντλημένο στον εκδότη)
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Θέλετε έρωτα; Έχει! Θέλετε ανατροπές; Έχει! Θέλετε γκαγκστερικά σκηνικά; Έχει! Θέλετε γούνες, σελέμπριτις, αστική τάξη, κοινωνική ευταξία, θεατρικά κουτσομπολιά, χλιδή, ακριβά και σικ διαμερίσματα, Κολωνάκι και λίμνη Κόμο; Έχει! Θέλετε φτωχή επαρχιωτοπούλα που καταφέρνει να σκαρφαλώσει την κλίμακα της ζωής, να φλερτάρει με μεγιστάνες, να ζήσει από κοντά το ανφάν γκατέ της κοινωνικής Αθήνας και να ζήσει μέχρι και μέσα στην κινηματογραφική βιομηχανία του Χόλυγουντ, αναζητώντας πάντα ένα ρομάντσο; Έχει! Αλλά μη ζητήσετε τίποτε άλλο!

Ομολογώ ότι την κυρία Έλενα Μακρή τη γνωρίζω τόσο όσο μου επέτρεψε η ίδια να τη γνωρίσω μέσα από τα editorials του περιοδικού Life and Style που διευθύνει και το οποίο μαζεύω από το πρώτο τεύχος! Ειλικρινά, αν έχετε διαβάσει έστω και ένα τεύχος του περιοδικού, θα καταλάβετε και το περιεχόμενο του βιβλίου. Από τα ελάχιστα που ξέρω για την κυρία Μακρή (την οποία ευχαριστώ επί τη ευκαιρία που μου έστειλε αντίτυπο του βιβλίου της και μάλιστα με αφιέρωση) δεν περίμενα να γράψει κάτι άλλο από την ιστορία μιας γυναίκας φτωχής που με πείσμα, τύχη και αυτοθυσίες καταφέρνει να σκαρφαλώσει στην υψηλή κοινωνία. Έχω νιώσει ότι είναι δυναμική, αυστηρός κριτής του εαυτού της, ευαίσθητη, ισορροπεί επικίνδυνα ανάμεσα στις απαιτήσεις της καριέρας της και τις ανάγκες της οικογένειας που δημιούργησε (έχει τρία παιδιά), έχει μεγαλώσει σε έναν κύκλο κι ένα περιβάλλον που αντικατοπτρίζεται στο βιβλίο.

Φυσικά δεν είμαι σε θέση να στηλιτεύσω το βιβλίο επειδή ασχολείται με παπούτσια Salon Sclia, γούνες ρενάρ, κοσμήματα Bulgari, κι είναι γεμάτο απ’ άκρη σ’ άκρη με χρυσόσκονη. Ο καθένας έχει δικαίωμα να γράψει για ό,τι θέλει και ό,τι τον εμπνέει. Θα μείνω στο γράψιμο, στο στυλ και στο ύφος. Δείγματα γραφής της κυρίας Μακρή διέκρινα όπως προείπα στα editorials, καλογραμμένα, ρέοντα, σαφέστατα. Το ίδιο και εδώ και χαίρομαι που σε ένα μυθιστόρημα υπάρχει μεγαλύτερη ευκαιρία να ξεδιπλώσεις τις σκέψεις σου, τα αισθήματά σου, να εξασκηθείς σε νέες νόρμες γραφής, να πειραματιστείς με τη δική σου οπτική. Η κυρία Μακρή γράφει πολύ καλά και σε γενικές γραμμές έχει καταφέρει να φτιάξει μια γερή πλοκή, μια σωστή εξέλιξη (έστω και ακραιφνή, περιγράφονται πράγματα και καταστάσεις που δεν τα ζει όποιος μένει στην Κυψέλη π. χ. αλλά κανείς δεν μπορεί να εντοπίσει λάθη, ανακρίβειες και τραβηγμένα από τα μαλλιά στοιχεία). Ο Αριστοτέλης Ωνάσης τη φλερτάρει, η Έλλη Λαμπέτη τη στηρίζει στον αγώνα της για τον καρκίνο του τελευταίου της συζύγου, ο Κωνσταντίνος και η Άννα-Μαρία την καλούν στο γάμο τους και διαβάζουμε τα πάντα για αυτόν τον γάμο από τις ετοιμασίες ως την τελετή, ο Ντίμης Κρίτσας την ανακαλύπτει και εμπνέεται κλπ. κλπ.

Ειδικά στο πρώτο μέρος όπου περιγράφονται οι αρχές και οι καταβολές της Αμαλίας και του Αντρέα, οι ιστορίες των οικογενειών τους, η καθημερινότητά τους στο γάμο τους, ζωντανεύουν τα Τρίκαλα και η γύρω περιοχή της εποχής: ιδιόλεκτοι, περιγραφές καθημερινότητας, σκηνές ακριβώς με ό,τι υπήρχε εκείνη την εποχή σε εκείνο το σημείο, απίθανες σελίδες. Μετά όμως, παρ’ όλο που το ταλέντο της συγγραφέως είναι εκεί, τα ονόματα, η διακόσμηση, τα κοσμήματα, ο τρόπος ζωής, οι αλλαγές στη ζωή της, η αριστοκρατία δεν με αφήνουν να απολαύσω όσο θα ήθελα το υπόλοιπο κείμενο. Μπαίνουμε στον κόσμο της Barbara Cartland και της Maeve Binchy αλλά οι διάλογοι δεν είναι κούφιοι ούτε παρατραβηγμένοι, οι περιγραφές έχουν κάποιο νόημα και κάποια αλληλουχία και φυσικά θα προτιμήσω τα αποσπάσματα από το ημερολόγιο της πρωταγωνίστριας και όχι τα υπόλοιπα αφηγηματικά μέρη που γεφυρώνουν τις χρονικές περιόδους της ζωής της. Εκεί ξεδιπλώνεται το πραγματικό ταλέντο της συγγραφέως, εκεί βλέπουμε την πραγματική Αμαλία, όπου παραδόξως δεν γράφει ούτε μια φορά για το τι θα φορέσει ή πώς θα εμφανιστεί, περιγράφει γεγονότα, πρόσωπα και αισθήματα, εκεί ξεδιπλώνει τα μύχια της σκέψης της και της ψυχής της, με σωστό, λυρικό και καθόλου επιφανειακό τρόπο.

Σε γενικές γραμμές έχουμε ένα ρομάντσο, μια χιλιοειπωμένη ιστορία Σταχτοπούτας αλλά με φρέσκια ματιά, ωραίο γράψιμο, υφασμένη στην τοιχογραφία της σύγχρονης Ελλάδας και του υπόλοιπου κόσμου. Είμαι απόλυτα σίγουρος ότι η κυρία Μακρή θα επιστρέψει στο χώρο της λογοτεχνίας, προσεγγίζοντας αυτήν τη φορά περισσότερο την Ισμήνη Καπάνταη παρά τη Λένα Μαντά. Έχει δύναμη, ενάργεια, ύφος και πολλές εμπειρίες που θα τη βοηθήσουν να κερδίσει κι άλλους αναγνώστες.

Δείτε πώς περιγράφει την ηρωίδα της η συγγραφέας στις σελίδες 132-133:

«Τα συχνά τηλεφωνήματα της μητέρας της, με φωνή που έσπαζε από αγωνία, την εκνεύριζαν και της θύμιζαν πως κάποτε υπήρξε μια ρομαντική άνευρη κοπελίτσα από ένα χωριό, που κόντεψε να καταστρέψει μια για πάντα τη ζωή της, μόνο που ο άγνωστος Θεός της την τράβηξε από τα μακριά μαλλιά της και την έσωσε. Ένιωθε διαλεχτή, ξεχωριστή για τη νέα της ζωή και αυτό ήταν ένα συναίσθημα που την απογείωσε τους επόμενους μήνες στην Αθήνα, αφού άρχισε να συνεργάζεται σε μόνιμη βάση πλέον ως mannequin de la maison, με τον οίκο Γαλανού αναλαμβάνοντας χρέη υποδοχής για μια μερίδα πελατισσών της κλάσεως της κυρίας Παλαιολόγου που έψαχναν πάντα για μια ευγενική ατυχήσασα να εξωτερικεύσουν τη σικ μητρική τους στοργή με τις παραινέσεις τους».

Βιβλίο Τα τάπερ της Αλίκης
Συγγραφέας Έλενα Ακρίτα
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το μυθιστόρημα περιστρέφεται γύρω από τρεις γυναίκες, την Αλίκη, βαφτιστήρα της Αλίκης Βουγιουκλάκη, τη μάνα της, Ελένη, που δουλεύει στο Μινιόν και ταυτόχρονα κάνει επιδείξεις τάπερ, και τη γιαγιά της, Κοραλία, που ξεκίνησε καθαρίστρια στα στούντιο της Φίνος Φιλμ για να συνεχίσει ταξιθέτρια στο θέατρο της εθνικής μας σταρ. Τρεις άρρηκτα δεμένες ζωές, με τις Κυριακές και τις Δευτέρες τους, με τους μπλεγμένους έρωτες και τις απογοητεύσεις, με τις ανατροπές και τις εκπλήξεις, με τους χωρισμούς και τις πολιτικές αντιλήψεις. Γύρω τους μια πλειάδα εξαιρετικά δουλεμένων και προσεκτικά επιλεγμένων χαρακτήρων τις συνοδεύει σε αυτό το ταξίδι που λέγεται ζωή, χαρίζοντας ανεπανάληπτες κωμικοτραγικές στιγμές και στιγμιότυπα μιας εποχής που πέρασε και μιας εποχής της οποίας ζούμε τα απόνερά της μ’ εκείνο τον κλαυσίγελω που σχηματίζεται όταν τα σκεφτόμαστε.

Η ιστορία ξεκινάει με την κλασική γραφή της κυρίας Ακρίτα, με χιούμορ δηλαδή και αρμονική ένταξη δικών της αναμνήσεων, διαβασμάτων και ερευνών στα πρώτα βήματα της πλοκής που διάλεξε να χαρίσει στους αναγνώστες. Περιστατικά και σκηνές απείρου κάλλους που χαρίζουν αβίαστο γέλιο και ταυτόχρονα ένα μειδίαμα για όσα πέρασαν και χάθηκαν. Ευχάριστα στιγμιότυπα που στη συνέχεια όμως, και χωρίς να παραμερίζονται τα προτερήματα της γραφής, αρχίζουν να ωριμάζουν, να δένουν, να συγκροτούνται σε ένα μυθιστόρημα με σκληρές επιπλοκές. Οι ιστορίες αυτών των ανθρώπων σταδιακά μας απομακρύνουν από τη Φίνος, την Κυψέλη και το Μινιόν για να μας ταξιδέψουν στην άνοδο του ΠΑΣΟΚ, τη δίκη του Κοσκωτά, το ατύχημα του Τσερνόμπιλ, τη λαμπερή πορεία Καρέζη και Βουγιουκλάκη, όλα τους μικρά διαμαντάκια στο διάδημα της ζωής μας που στήνει δεξιοτεχνικά η συγγραφέας. Δεν χρησιμοποιούνται δηλαδή οι αναμνήσεις και τα βιώματα μιας σημαντικής κυρίας του πολιτισμού μας για να ντύσουν ένα αφήγημα για το οποίο θα συζητάνε οι κολωνακιώτισσες κυρίες στα καρμπόν κυριακάτικα πρωινά τους αλλά για ένα μυθιστόρημα σωστά δομημένο, άρτια σχεδιασμένο και γεμάτο αντιφατικά συναισθήματα και απανωτές εκπλήξεις και ανατροπές, που όταν φτάσει το πολυπόθητο και λυτρωτικό φινάλε ο γύρω και μέσα μας κόσμος δε θα είναι ξανά ο ίδιος.

Η γιαγιά Κοραλία ζει σ’ ένα τριάρι στην Κυψέλη, σ’ ένα σαλονάκι «Η Φίνος Φιλμ παρουσιάζει», όπου ένα συνονθύλευμα παράταιρων αντικειμένων, δώρο από τον Φίνο για την προκοπή και την εργατικότητά της που δούλευε επί 27 χρόνια ως καθαρίστρια στα πλατό («σαν ρουφηξιά τσιγάρου πέρασαν») απαρτίζουν την καθημερινότητά της, όλα πράγματα που έπαιξαν τον δικό τους σιωπηλό ρόλο στις ταινίες. Η μαμά Ελένη μεγάλωσε μόνη την κόρη της κι αργότερα γνώρισε τον άνθρωπο που δέχτηκε να αποκαταστήσει εκείνη και να υιοθετήσει το παιδί, μόνο που αυτό θα είναι η αρχή μιας ανατρεπτικής σειράς ερωτικών και όχι μόνο μπερδεμάτων. Τέλος, η Αλίκη, με τα τάπερ της ερμητικά κλειστά, γεμάτα σκέψεις, φόβους, απορίες, τινάζει τη μαθητική της ζωή στον αέρα όταν ερωτεύεται τον καθηγητή της κι από κει και πέρα εξελίσσεται ένα συναρπαστικό γαϊτανάκι γεγονότων που θ’ αλλάξει για πάντα τις ζωές όλων τους έτσι και πάψει να είναι πλατωνικό. Γύρω τους κινούνται ο Πέτρος κι ο Δημήτρης, ένα ζευγάρι που έχει να ξεπεράσει πολλά εμπόδια για να γίνει ευτυχισμένο, η τσατσά Φιφή, ο πιο απροσδόκητος φίλος και σύμμαχος της οικογένειας, η κολλητή φίλη της Αλίκης, Δόμνα, που ζει τραγικές περιπέτειες με απροσδόκητες εξελίξεις, η Μιρέλλα που μπλέκεται σ’ έναν γάμο συμφερόντων και τόσοι άλλοι. Ιστορίες, περιπέτειες, εξελίξεις, εμπόδια, ανατροπές, ένα αθόρυβο ποτάμι με αναπάντεχες στροφές και ασταμάτητη, διαρκή ροή.

Κι όλα αυτά γραμμένα πότε με γέλιο και πότε με δάκρυ, να τα χειρίζεται η κυρία Ακρίτα με κυνισμό κι αγάπη ταυτόχρονα, να τα απωθεί από κοντά της και να τα ξαναφέρνει στην αγκαλιά της μετανιωμένη, να δείχνει με το δάχτυλο και να σηκώνει και το χαλί να κρύψει τη σκόνη, να τα μπερδεύει και να τα ξεκαθαρίζει, να μας στερεί και να μας χαρίζει, μια ασταμάτητη δηλαδή καλολαδωμένη μηχανή ποικίλων συναισθημάτων που θα ταξιδέψουν τον αναγνώστη σ’ ένα πολυεπίπεδο, μεστό, γεμάτο εικόνες, ένταση, συναίσθημα μυθιστόρημα. Σε πολλά συμφώνησα και σ’ άλλα τόσα διαφώνησα, κάπου ήθελα μια άλλη τροπή, κάπου αλλού συναίνεσα, κάπου θύμωσα και κάπου ανακουφίστηκα. Πολλές φορές στο νέο μυθιστόρημα της συγγραφέως διάβασα για καταστάσεις δύσκολες, απάνθρωπες και τραγικές αλλά και για μαντάτα ευφρόσυνα, χαρούμενα, αισιόδοξα. Και, όπως κάνει κάθε βραβευμένο με Michellen αστέρι εστιατόριο που σέβεται το μενού του, έτσι και σ’ αυτό το μυθιστόρημα η συγγραφέας αποδομεί στα οργανικά του συστατικά τον κάθε χαρακτήρα, τον απογυμνώνει, τον παρουσιάζει με ολίγη, σκόρπια τήδε κακείσε, σάλτσα και rare ψήσιμο. Σαρκασμός, κυνισμός και ταυτόχρονα φροντίδα, έγνοια, αγάπη για ό,τι παρουσιάζεται και περιγράφεται.

Το χιούμορ είναι παντού διάχυτο. Εκτός από αξέχαστες σκηνές πολλών σελίδων, όπως τα πρώτα και μοναδικά γενέθλια που έκανε η γιαγιά Κοραλία στο διαμέρισμα της Σποράδων στην Κυψέλη ή την ανεκδιήγητη εκδίκηση που πήρε η μάνα μιας μαθήτριας από τον διευθυντή του σχολείου μετά την απόπειρα αυτοκτονίας της κόρης της, έχουμε και βιτριολικές ατάκες είτε απότοκες του σουρεαλιστικού των γεγονότων είτε απροσκάλεστες αλλά απαραίτητες σε δύσκολες περιστάσεις. Ιδού η απάντηση της τσατσάς Φιφής όταν τη ρώτησαν τι δουλειά κάνει: «-Εισαγωγές-Εξαγωγές, είπε την αλήθεια η Φιφή. Απλώς δεν ανέφερε το προϊόν» (σελ. 46). Δε θα ξεχάσω τον τρόπο με τον οποίο περιγράφηκε η προϊσταμένη ορόφου στο Μινιόν, ένας χαρακτήρας που όλοι συναντάμε με διάφορες μορφές στην επαγγελματική μας ζωή: «Ήταν πάντα ο μέσος όρος, δέκα φορές να την έβλεπες δεν τη θυμόσουν, γι’ αυτό η Ανθούλα έγινε πικρόχολη με τα χρόνια. Οι μέσοι όροι γεμίζουν μίσος γι’ αυτούς που τους προσπερνούν χωρίς να τους γνωρίζουν» (σελ. 19). Το ίδιο γλυκόπικρη είναι η στάση της κυρίας Ακρίτα και απέναντι στον δειλό αλλά γεμάτο φιλοδοξίες για παράσημα και προτομή του, στρατιωτικό, πατέρα του Ανέστη, Θεοδόσιο ή Σάκη: «Πέθανε ακριβώς όταν η κυρία Νίκη είχε πια βαρεθεί να του σιδερώνει στολές και να τις κρεμάει προσεχτικά στα μετόπισθεν της ζωής του» (σελ. 30). Κι όλη αυτή η δύναμη και η ενάργεια ζωντανεύουν ανάγλυφα χαρακτήρες λίγων σελίδων, φανταστείτε δηλαδή πόσο καλά και ακριβοδίκαια έχουν καταγραφεί οι πρωταγωνιστές.

Η δύναμη των λέξεων που χρησιμοποιεί η συγγραφέας και ο τρόπος με τον οποίο τις τοποθετεί μπροστά στα μάτια του αναγνώστη είναι κάτι το ανεπανάληπτο. Δε γίνεται να μη δακρύσεις όταν διαβάζεις κάτι τέτοιο: «Όταν είσαι μικρός, μόνος και φοβισμένος, δεν ξεχνάς ποτέ τη νύχτα του απόλυτου τρόμου σου, μια δεύτερη μάνα σου έδωσε να φας πατατούλες τραγανές και αυγά μάτια όμορφα σαν κεχριμπάρι» (σελ. 65). Ούτε φυσικά θα μείνει άδακρυς οφθαλμός στο τέλος του μυθιστορήματος, όπου ο ρεαλισμός μπλέκεται γλυκά με τον σουρεαλισμό και καταγράφονται αλησμόνητες σκηνές αποχαιρετισμού. Αυτή η πένα, αυτό το στυλ, μπορεί να καταστρέψει με μία μόνο πρόταση την ατμόσφαιρα που έχει στήσει αμέσως πριν και να απογειώσει ή να προσγειώσει τα δρώμενα του κεφαλαίου ή της παραγράφου σε χρόνο dt: «Δεν υπάρχει πιο ισχυρός οδοστρωτήρας από τη ρουτίνα. Έρχεται μια στιγμή που ένα νόστιμο λεμονάτο είναι πιο σημαντικό από ένα ηλιοβασίλεμα μετά τον έρωτα… οι κουβέντες όταν δεν τις θέλεις και η σιωπή όταν δεν την αντέχεις» (σελ. 72). Και παρακάτω: «Με τους μυστικούς έρωτες να κορώνουν και λαμπαδιάζουν, οι φιλίες περνάνε στο πίσω κάθισμα του οχήματος με τα σπασμένα φρένα» (σε. 188). Και τέλος: «Τα δύο βασικά τους προβλήματα ήταν, πρώτον, η φθορά και, δεύτερον, η αδιαφορία τους να κάνουν το παραμικρό γι’ αυτή» (σελ. 283).

Το μυθιστόρημα καλωσορίζει τον αναγνώστη στα σαλόνια των σπιτιών της Κυψέλης, του Βύρωνα, του Κολωνακίου και στα άδυτα της ψυχής των γυναικών κυρίως, καταγράφοντας διαχρονικές παρατηρήσεις για γεγονότα και αντιλήψεις που θα μείνουν πάντα ίδια, όσα χρόνια κι αν περάσουν: «Πόσο με καταλαβαίνεις, κι εγώ τα ίδια περνάω, τα ίδια μαρτύρια, τα ίδια βάσανα, εσύ καλά, εγώ ας τα λέμε, πώς περάσατε, να εδώ οικογενειακά, συγχαρητήρια, συλλυπητήρια, περαστικά, καλορίζικος, να ζήσετε, να σας ζήσουν. Ίδια λόγια, ίδιες ζωές, λες και παντρεύτηκαν όλες τον ίδιο άντρα κι έκαναν τα ίδια παιδιά» (σελ. 10). Άνθρωποι που «χάσανε το πλοίο της γραμμής» και τα Κύθηρα της ζωής ποτέ δε θα τα βρούνε. Πόσο παραστατικά και με μετρημένες λέξεις αναδεικνύεται μέσα στην απλότητά της η ζωή μιας οικογένειας: «Η ζωή τους μπορεί να ήταν μια σταλιά αλλά ήταν τακτική, καθαρή και σιδερωμένη σαν τις στολές της πωλήτριας και της ταξιθέτριας που έφερναν το ψωμί σ’ αυτό το σπίτι… Ήσυχες μέρες περασμένες με παρκέ, όμορφες, γυαλιστερές» (σελ. 18). Και τα τάπερ στη ζωή της Αλίκης να παίζουν τον δικό τους ρόλο: «Έτσι, τα βράδια καθόταν στο δωμάτιό της, άνοιγε τα πολύχρωμα τάπερ της και στοίβαζε μέσα φόβους και δάκρυα κι αμφιβολίες κι αγωνίες και μοναξιές κι απελπισίες κι ερωτήσεις χωρίς απάντηση. Με το αεροστεγές τους καπάκι φυλάκιζε τους πόνους της καρδιάς με την ελπίδα πως χωρίς αέρα τα δάκρυά της θα πνίγονταν για πάντα» (σελ. 122). Και η συγγραφέας εκεί, να βαστά μαχαίρι και βαμβάκι και να τα τοποθετεί εναλλάξ στο μυαλό του αναγνώστη ή, ακόμη χειρότερα, ταυτόχρονα.

Από την άλλη, με πόσο λυρικό τρόπο ντύνει το κείμενο τις δυσκολίες της ζωής μιας πόρνης: «Η Τζίνα δεν έμοιαζε με τις άλλες πουτάνες, που μέσα τους έκρυβαν φοβισμένα παιδιά στριμωγμένα σε μια γωνίτσα της ζωής τους της ίδιας» (σελ. 100). Πόσο κοφτά, ωμά και ρεαλιστικά καταγράφονται οι σκηνές σ’ ένα νοσοκομείο: «Γύρω κόσμος, φωνές, άρρωστοι, επισκέπτες, κατουρημένες πάπιες που πηγαινοέρχονταν, δίσκοι με τους ζελέδες της θλίψης, μουτρωμένες νοσοκόμες, νυσταγμένοι γιατροί, βογκητά και παντόφλες. Πολλές παντόφλες. Παντόφλες αντρικές, γυναικείες, μάλλινες, σατινέ, παιδικές, παντόφλες του πόνου και της κούρασης και της αγωνίας και της ελπίδας και του χρόνου που πάγωνε μέσα στις καρδιές» (σελ. 199-200). Με πόσο πόνο ψυχής σκύβει η κυρία Ακρίτα πάνω από ένα παιδί: «Ο καθένας στον κόσμο του και στη μέση ένα κοριτσάκι που μεγάλωνε σαν πεταμένο χαρτομάντιλο» (σελ. 147).

Παρ’ όλα τα πολλά και σημαντικά προτερήματα του μυθιστορήματος, πιστεύω πως ορισμένα από τα ζευγάρια που διάλεξε η συγγραφέας για να επικεντρωθεί έζησαν πάρα πολλά γεγονότα που έδειξαν μεν το πώς άλλαξαν οι επιθυμίες και οι συμπεριφορές και πώς επήλθε η φθορά στις σχέσεις, ίσως όμως και να μη χρειαζόταν τόση έκταση, κι ας διανθίζονταν με σημαντικά κωμικοτραγικά στιγμιότυπα για να δίνουν την απαραίτητη σπιρτάδα που θα τραβήξει τον αναγνώστη ως το τέλος. Αντίθετα, οι ζωές της Δόμνας και της Φιφής καταγράφονται ακριβώς όπως πρέπει, συμπυκνωμένα και γεμάτες ένταση.

Η σπιρτάδα του Γιάννη Ξανθούλη και η μελαγχολία της Αλκυόνης Παπαδάκη αγκαλιάζουν το ταλέντο της κυρίας Ακρίτα και δημιουργούν ένα αξέχαστο μυθιστόρημα, που αντικατοπτρίζει τις ζωές τριών γυναικών και τις εξελίξεις τριών δεκαετιών (1970-1990). Πρόκειται για ένα μυθιστόρημα που με στενοχώρια ολοκλήρωσα, μιας και δεν ήθελα να αποχωριστώ τις ζωές των χαρακτήρων που τόσο απλόχερα μου χαρίστηκαν και χωρίς αιδώ μου συστήθηκαν. Γυναικεία κακοποίηση, σχολικός εκφοβισμός, η σιωπή της ομοφυλοφιλίας, οι ριζικές αλλαγές των καταστάσεων και εξ αυτών των συμπεριφορών σε μια σχέση κι έναν γάμο (γι’ αλλού κινήσαμε εμείς κι αλλού η ζωή μάς πάει), ο αντίκτυπος από τα πολιτικά σκάνδαλα, η μετατροπή έξυπνων και με προσόντα γυναικών σε υποχείρια συζύγων κομπλεξικών και τόσο μα τόσο λίγων, η λάμψη της Αλίκης Βουγιουκλάκη και ο τρόπος με τον οποίο επηρέασε τον κόσμο γύρω της, οι «αλύτρωτοι» της δεκαετίας του 1970 που ήταν παγιδευμένοι στον σκληρό νόμο περί διαζυγίου που άλλαξε άρδην το 1983 και τόσα άλλα μικρά και μεγάλα γεγονότα συμπορεύονται με μια πλειάδα χαρακτήρων που αγάπησα, μίσησα, συμπόνεσα και απώθησα. «Τα τάπερ της Αλίκης» είναι μια κατάθεση ψυχής, γεμάτη ειλικρίνεια και ρεαλισμό, χωρίς ωραιοπάθειες και στρουθοκαμηλισμούς, ένα δυνατό και πολυεπίπεδο μυθιστόρημα.

Βιβλίο Στην άκρη του νήματος
Συγγραφέας Σωτηρία Περβανά
Κατηγορία Ρομαντικό μυθιστόρημα
Εκδότης Κέδρος (εξαντλημένο στον εκδότη)
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Τα συναισθήματα που με έκανε να νιώσω όταν άρχισα να το διαβάζω ήταν τελείως διαφορετικά από αυτά που ένιωσα όταν το τελείωσα. Και δυστυχώς μιλάμε για διαφορετικά και αντικρουόμενα συναισθήματα. Θα γίνω πιο αναλυτικός αμέσως μετά αλλά επειδή θα στηριχτώ σε περιλήψεις από το κείμενο, καλύτερα να μη διαβάσετε τις επόμενες παραγράφους. Το μυθιστόρημα είναι γεμάτο ωραίες εικόνες, δυνατά αισθήματα, πολύ καλές παρομοιώσεις και σκόρπια καλολογικά στοιχεία που ντύνουν ιδανικά την πλοκή. Από ένα σημείο και μετά όμως αυτό το γράψιμο κουράζει, ειδικά από τη στιγμή που η εξέλιξη της ιστορίας αρχίζει να πατά στην υπερβολή και την επανάληψη. Ίσως κάποιοι θεωρήσουν το ύφος της συγγραφέως (διαβάστε στο τέλος κάποια χαρακτηριστικά αποσπάσματα) πομπώδες και εκβεβιασμένο να γεννήσει συναισθήματα, εμένα όμως μου άρεσε και, στην αρχή τουλάχιστον, κάθε τρεις και λίγο σημείωνα ωραίες φράσεις και αποσπάσματα. Όταν ξεκίνησαν οι επαναλήψεις και οι χρονοτριβές, όταν κάποιες φορές επαναλαμβάνονταν οι ίδιες λέξεις και τα ίδια λόγια, άρχισα να ξεφυλλίζω το βιβλίο, γεμάτος περιέργεια για τον χειρισμό της ιστορίας. Δυστυχώς, η φρεσκάδα και η καλή διάθεση για ένα αξιόλογο κείμενο σύντομα εξανεμίστηκαν και η πλοκή κατέληξε σε ένα υπερβολικό φινάλε!

Προσοχή, spoilers

Η ιστορία ξεκίνησε ωραία, με έντονες σκηνές, κινηματογραφικό ρυθμό και μια ιστορία που ίσως θυμίσει μελοδραματική ελληνική ταινία αλλά καλογραμμένη. Αρκετά αργότερα συνειδητοποίησα ότι μιλάμε για μια υπόθεση που ξετυλίγεται στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ου αιώνα στην Αθήνα, η οποία παρουσιάζεται σκονισμένη, χωρίς άσφαλτο, γεμάτη λαντό και βικτόριες, κοινωνικές εκδηλώσεις και δεξιώσεις (εκπληκτικές οι περιγραφές για το ξενοδοχείο Ακταίον στο Φάληρο και τα λαμπερά του εγκαίνια, καθώς και της βίλας Μαργαρίτα). Η Ιζαμπέλ μεγαλώνει σε ένα φτωχόσπιτο στο σημερινό Κολωνάκι, η πόρνη μητέρα της ζει στην Κυβέλης 8, στην Πλάκα ενώ όταν παντρεύεται μετακομίζει στην Ομόνοια! Φουρό, δαντέλες, ομπρελίνα, καφενεία, λουστράκια, κοσμικές βεγγέρες στήνουν χορό γύρω από τη ζωή της πρωταγωνίστριας και χαρίζουν μια τρισδιάστατη εικόνα στα μάτια του αναγνώστη.

Μου άρεσε η σκληρότητα της θείας Φαίδρας, η δύσκολη ζωή που ζούσαν, η ατμόσφαιρα που περιέγραψα παραπάνω, η γνωριμία της Ιζαμπέλ με τη μητέρα της και η προσπάθειά τους να ξεκινήσουν από την αρχή την κοινή ζωή τους. Η συγγραφέας το έπλεξε ωραία, χωρίς υπερβολές, ανούσιους συναισθηματισμούς ή υπερβολική τραγικότητα. Ο αγνός έρωτας με τον δάσκαλο της μουσικής που της έβαλε η πλούσια μάνα της να μάθει πιάνο ήταν κι αυτό αξιοσημείωτο, ακόμη και η παρεξήγηση που τους χώρισε. Και το συνοικέσιο που έστησαν η Φαίδρα με τον δαιμόνιο Όμηρο καλοδεχούμενο αυτό, μέχρι και οι μπαγαποντιές που έκανε για να κερδίσει λεφτά, περιουσία και μια θέση στην καρδιά της γυναίκας ώστε να σταθεί επάξια δίπλα της, παρ’ όλο που δεν τον αγάπησε.

Όλα καλά κι όλα ωραία μέχρι που η Ιζαμπέλ γνώρισε κι ερωτεύτηκε έναν παντρεμένο. Και δώστου να συναντιούνται κρυφά, πότε να αντιστέκονται στο παράνομο και πότε να υποκύπτουν και να έχει η Ιζαμπέλ το δίλημμα και να μην ξέρει τι να κάνει. Και, λόγω της ανατροφής, όπως λέει η συγγραφέας, να χειρίζεται και τους δυο άντρες με κρύα καρδιά, ίσα για να κάνει το κομμάτι της και ανίκανη να νιώσει το παραμικρό από έρωτα, αγάπη, δόσιμο. Υπερβολικά μεγάλο και αναλυτικό το κομμάτι κατ’ εμέ. Κι επίσης, δεν πιστεύω ένα κορίτσι σαν την πρωταγωνίστρια, που μεγάλωσε σε απρόσωπο κι αδιάφορο περιβάλλον αλλά μετά γνώρισε τη μάνα που τη γέμισε καλοσύνη και αγωνίστηκε να αναπληρώσει τις χαμένες τους στιγμές, χωρίς να εμφανίζεται πουθενά άντρας-πελάτης, να μετατρεπόταν σε τέτοιο τέρας. Πιο δύσπιστη ναι, πιο διστακτική ναι, πιο αδιάφορη όχι.

Κι αφού έχει γεμίσει το κείμενο με όλες τις εκφάνσεις του έρωτα, αφού η συγγραφέας έχει χαρίσει πλήθος εικόνων και συναισθημάτων, έρχεται το ημερολόγιο της μάνας της Ιζαμπέλας να συμπληρώσει το υπόλοιπο, μεγάλο μισό του βιβλίου: ποια ήταν, πού γεννήθηκε, πώς πέθανε η δική της μάνα και πώς κατάντησε να συνοδεύει στα ταξίδια του τον ακαμάτη, ναυτικό πατριό της, που τη βίασε κάποια στιγμή και στη συνέχεια την έκανε πόρνη στη Μασσαλία όπου ξεμπάρκαραν, αλλά η Ιζαμπέλ μετά από χρόνια κατάφερε να το σκάσει και να ‘ρθει στην Ελλάδα για μια νέα αρχή, παντρεύτηκε κλπ. αλλά το ένοχο παρελθόν την κυνηγάει και ποιος είναι ο πατέρας της Ιζαμπέλ κλπ. Πάρα πολλές πληροφορίες και πολύ μεγάλη ιστορία, με σημαντικό βάρος, που κουράζει την ανάγνωση κι εγώ τουλάχιστον έπαψα να παρακολουθώ το ωραίο γράψιμο και απλώς ξεφύλλιζα για να προχωρήσει λίγο η πλοκή έστω.

Από την άλλη, η Φαίδρα δεν κατάλαβα γιατί ήταν τόσο πολύ στη σκιά της δράσης στη συνέχεια. Όταν αυτοκτόνησε ο αδερφός της, η ρήτρα του ήταν όταν παντρευτεί η κόρη του να έρθει η περιουσία του στα χέρια της αδερφής του (κι αυτό από μόνο του υπερβολικό αλλά τέλος πάντων), οπότε με χαρά η Φαίδρα ξαπόστειλε την ανιψιά της με τον πρώτο γαμπρό που της βρήκε. Μετά από πολλές σελίδες τυχαίνει να ξαναβρεθούν θεία κι ανιψιά, η πρώτη με την περιουσία του αδερφού της στα χέρια, η δε ως πάμπλουτη σύζυγος. Και σχεδόν στο τέλος του βιβλίου η Φαίδρα, στα τελευταία της, να ζητά συγχώρεση. Ένας δευτερεύων ρόλος, χωρίς ουσιαστική εξέλιξη και αλλαγές, που όμως θα μπορούσε να έχει πιο ολοκληρωμένη θέση σε όλο το βιβλίο και οι πράξεις της να επηρέαζαν αλλιώς την πορεία της Ιζαμπέλ.

Και να πάμε στο πιο ακραίο; Όταν η Ιζαμπέλ, παγιδευμένη σε έναν γάμο χωρίς συναισθήματα, καταφεύγει στη ζωγραφική για να ξεφύγει και φτιάχνει ατελιέ και κάνει εκθέσεις με έργα της και παίρνει τη ζωή στα χέρια της, αποφασίζει να παρατήσει τον άντρα της και να φύγει με το παιδί της. Τα πράγματα όμως είναι πολύ δύσκολα για να γίνουν πραγματικότητα κι η Ιζαμπέλ φτάνει στο σημείο να σχεδιάζει να σκοτώσει τον άντρα της με τα χέρια του εραστή της. Κι όταν χύνεται το αίμα, με έναν τρόπο τελείως απροσδόκητο και αντίθετο από ό,τι περιμένει ο αναγνώστης, η Ιζαμπέλ συγχωρεί τον θύτη και κλείνεται σε μοναστήρι! Λυπάμαι, καμία αληθοφάνεια! Τόσα χρόνια που έπαιζε τους άντρες σαν κομπολόι, που γνώρισε τη δύσκολη πλευρά του έρωτα, πώς και δε μίλησε σε κάποιον ιερωμένο, να εξομολογηθεί τα κρίματά της και να βρει στόχο ζωής στον Θεό; Μετά από τόσες λεπτομέρειες, τόσες ιστορίες και ζωές τόσων ανθρώπων, τέτοιο ψυχικό φορτίο στον αναγνώστη, η Ιζαμπέλ εξομολογείται σε ιερέα, που την καθοδηγεί στον δρόμο του Κυρίου και η Ιζαμπέλ γίνεται καλόγρια; Μου φάνηκε πολύ βεβιασμένη και πρόχειρη λύση, χωρίς καμία ουσιαστική συμβολή στην ανέλιξη και στην ολοκλήρωση του κεντρικού χαρακτήρα.

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«Οι άνοιξες μόνο βαστούσαν από το χέρι τη «ζαβή» και της σκούπιζαν τα σάλια. Η φύση ντυνόταν αλλόκοτα φουστάνια, πότε κατάλευκα, πότε χρωματιστά, πότε κλαρωτά, φορτωμένα λουλούδια και αρώματα. Ντυνόταν γυναίκα όμορφη, μοσχοβολητή, που περπατούσε αέρινα σ’ όλες τις εποχές και τους καιρούς, προσπερνούσε αιδάφορα τους μήνες, κρατούσε την Ιζαμπέλα από το χέρι και τη μεγάλωνε. Γινόταν πεταλούδα που χοροπηδούσε στον ουρανό κι η Λουκία πάσχιζε να θαυμάσει εκείνον τον χορό» (σελ. 53).

«Αυτή παντρεύτηκε στα τριάντα της. Τρόμαξε κι αυτή, ακόμα λίγο και θα ‘πεφτε απ’ το ράφι να τσακιστεί» (σελ. 55).

«Ο λόφος απλωνόταν μπροστά της ψηλά. Η Αθήνα έστεκε απλωμένη, μια χούφτα άσπρα δόντια πεταμένα, από κάτω του» (σελ. 71).

«Εκείνο το παιδί νόμιζε πως ήταν παιδί. Δεν ήταν. Ήταν μια μεστωμένη γυναίκα που είχε κρυφτεί σε εκείνο το κάτισχνο κορμί που έτρεμε, σαν το φυλλαράκι που αναριγεί παλεύοντας να κρατηθεί γαντζωμένο από το κλαδί του, μα οι ριπές του ανέμου δεν το αφήνουν, όσο κι αν παλεύει, και ύστερα από λίγο θα το πετάξουν στα πόδια της μάνας του ξεψυχισμένο» (σελ. 79).

«Αποκοιμήθηκε με το χαρτί στο στήθος της. Αποκοιμήθηκε με το χαρτί στο μέρος της καρδιάς και ήταν η πρώτη φορά που αποκοιμήθηκε στην αγκαλιά της μάνας της. Ο ύπνος εκείνος, ίδιος μέλι, χύθηκε στο κορμί της και το σιρόπιασε» (σελ. 87).

«Έσφιξε τα χείλη της, που γίνανε κόκκινη μαρτιάτικη κλωστή» (σελ. 161).

«Έκλαιγε καθε φορά που ήθελε να δώσει τον εαυτό της ολόκληρο και σκάλιζε με μανία τα σεντούκια της ψυχής της να βρει κάτι και δεν έβρισκε τίποτα να δώσει. Άνοιγε και έκλεινε κάθε φορά άδεια σεντούκια γεμάτα αράχνες και σκόνες και έκλαιγε από θλίψη και απογοήτευση που όλη η κληρονομιά της ήταν ένα άδειο σεντούκι» (σελ. 204-205).

«Ο ήλιος λαμπύριζε ακόμα και στο λιόγερμα και χρύσιζαν οι αχτίδες του, πριν αγγελομαχήσουν με το δείλι, που έσερνε από το χέρι το πορφυρό σκοτάδι και στάξουνε το ροδακινί τους αίμα στις παρυφές της βουνοπλαγιάς» (σελ. 217).

«Οι δαίμονες, Μπέλα, δε φεύγουνε αν αλλάξεις τόπο. Τους παίρνεις μαζί σου και θεριεύουν…Αυτό θέλεις, απλώς να τους αλλάξεις τόπο ή να τους σκοτώσεις;» (σελ. 467).

Βιβλίο Τη μέρα που πάγωσε ο ποταμός
Συγγραφέας Σταύρος Χριστοδούλου
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Καστανιώτης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το μυθιστόρημα είναι ένα καλογραμμένο και συναρπαστικό κείμενο για απαιτητικούς αναγνώστες που παραθέτει, με αφορμή τη διαλεύκανση της υπόθεσης, διάφορες ιστορίες των εμπλεκόμενων προσώπων, χτίζοντας έτσι σταδιακά ποικίλες προσωπικότητες, με ξεχωριστά ενδιαφέροντα, διαφορετική ψυχοσύνθεση και αντίθετες οπτικές γωνίες. Η πλοκή με πήγε από τη δεκαετία του 1980, την κομμουνιστική Ουγγαρία και την Ελλάδα της Αλλαγής ως τη δεκαετία του 2000, μέσα από τα σκοτεινά πάρκα στου Γκύζη και τα φωτεινά διαμερίσματα του Λυκαβηττού, από τα λημέρια του αγοραίου αντρικού έρωτα, τα ξενοδοχεία και τα σινεμά της μιας ώρας ως την αλλαγμένη Βουδαπέστη, με τις μη τουριστικές γωνίες της. Η αφήγηση έχει κάτι το ιδιαίτερο, που απαιτεί έναν σχετικό βαθμό προσήλωσης: σε αρκετές περιπτώσεις, λίγο πριν εξελιχθεί η επόμενη σκηνή της κεντρικής υπόθεσης, η εξιστόρηση στρέφεται στο παρελθόν και μας αναλύει μέσα από συναρπαστικά ρεαλιστικά γεγονότα το ποιόν ενός βασικού χαρακτήρα που εμφανίζεται στο περί ου ο λόγος σημείο.

Πρόκειται δηλαδή για κάτι σαν «αφηγηματικές παρενθέσεις» που βοηθάνε τον αναγνώστη να κατανοήσει καλύτερα τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα και τον τρόπο που αντιδράει κάποιος στα γεγονότα, μιας και θα μπορούσε το παρελθόν να αναπτυχτεί παράλληλα με το παρόν και το μυθιστόρημα να πάρει εκτενέστερη μορφή. Αντίθετα, ο πειραματισμός αυτός δένει σφιχτότερα το κείμενο, φωτίζει τα καίρια σημεία και καταφέρνει να ολοκληρώσει ένα σημαντικό κομμάτι του χτες πριν συνεχίσει με το σήμερα. Υπέροχη επιλογή ηρώων, ποικιλία στις ζωές τους, διαβάθμιση των κινήσεών τους και πάντα ένα κομμάτι να μένει στο φως, είναι χαρακτηριστικά που κατ’ εμέ πέτυχαν να συστήσουν καλύτερα τα πρόσωπα και να χτιστεί ένας αρραγής τοίχος-πλαίσιο γύρω από τα τεκταινόμενα. Δεν αποκάλυπτε τα πάντα ο συγγραφέας, αντίθετα, με αυτό το «σκωτσέζικο ντους» η αγωνία χτύπησε κόκκινο, ειδικά όσο πλησίαζα προς το τέλος και την ταυτότητα του δολοφόνου.

Εκτός λοιπόν από τον πειραματισμό στην αφήγηση, ως προς το αστυνομικό σκέλος του μυθιστορήματος έχουμε μια κλιμάκωση του σασπένς και απανωτές αποκαλύψεις που προσθέτουν ή αφαιρούν ονόματα από τη λίστα υπόπτων. Αν κάποιος θεωρηθεί ύποπτος, κάτι θα συμβεί που θα τον απαλλάξει ή κάποιος ένοχος ίσως τελικά αποδειχθεί αθώος! Όλα όμως με μέτρο, σοβαρότητα, συγγραφική ωριμότητα και απόλυτη επίγνωση της ιστορίας και του τρόπου χειρισμού της. Ειδικά το φινάλε έκλεισε τον κύκλο με ένα σωστό και κατάλληλο τέλος, που με άφησε απόλυτα ικανοποιημένο.

Όσο αγάπησα το ντουέτο Στράτου και Στέλιου, την αρμονία στη σχέση τους και την επιτυχημένη τους χημεία, τόσο με απογοήτευσε ο αστυνόμος Στέλιος Σουρούνης κατά μόνας. Από την αρχή σχεδόν μου φάνηκε περίεργος, ιδιαίτερος και μισάνθρωπος, στη συνέχεια όμως η μυστηριώδης συμπεριφορά του δικαιολογήθηκε από την οικογενειακή του καθημερινότητα, επ’ ουδενί όμως δε με έπεισε. Ειδικά οι σκηνές που, άτεγκτος και ρατσιστής ων, απείλησε μια οικογένεια έγχρωμων γειτόνων του να φύγουν από την περιοχή, με υπερβάλλοντα ζήλο και κατάχρηση εξουσίας, δε με έκαναν να τον μισήσω απλώς αλλά και να αναρωτηθώ σε τι χρησιμεύει αυτό το κομμάτι. Δυστυχώς ο Σουρούνης στη συνέχεια αποδεικνύεται στενοκέφαλος και με μια συμπεριφορά παρωχημένη, με αποτέλεσμα αυτό να ξεσπάσει στην κοινωνική του ζωή, όμως εξακολουθώ να νιώθω πως κάποιο κομμάτι μου λείπει, σε σημείο που να νιώθω πως ο χαρακτήρας αποδόθηκε σχεδόν ελλιπής. Ξέρω όμως πως σε μια δεύτερη ανάγνωση θα το κατανοήσω περισσότερο, γιατί τα κείμενα του κυρίου Χριστοδούλου πάντα θα έχουν κάτι νέο να αποκαλύψουν και σε επόμενες αναγνώσεις.

Η προσωπική ζωή του Γιάνος του Ούγγρου μου φάνηκε γεμάτη από περιστατικά και εκπλήξεις, με ένα μυστικό καλά κρυμμένο ως την κρίσιμη στιγμή. Διαβάζοντας για τις περιπέτειές του από την πατρίδα του στην Ελλάδα και κατά τη διαμονή του εδώ ένιωθα πως διάβαζα ένα καλογραμμένο noir μυθιστόρημα, με ολοζώντανη αναπαράσταση των περιοχών και των δρόμων στους οποίους κινείται ο Γιάνος. Γωνίες, οδοί, πάρκα, σινεμά, μπαρ ήταν αληθοφανέστατα και μου έδειξαν τι συμβαίνει σε μια πόλη που ποτέ δεν κοιμάται και σ’ έναν άνθρωπο που ήθελε να βρει κάτι καλύτερο από κει που έφυγε. Η περίπλοκη προσωπικότητά του δε με ενόχλησε. Οι πράξεις του και οι σκέψεις του, τα αισθήματα που γεννιούνταν κατά καιρούς και ανάλογα με τις συνθήκες είχαν μια λογική αλληλουχία κι ας έπαιζε επικίνδυνα με την ταυτότητά του, βάζοντας σε κίνδυνο τη ζωή του. Παντρεμένος με παιδί, με μια γυναίκα που διαδραματίζει τον δικό της ρόλο στην εξέλιξη της ιστορίας, εραστής και μπλεγμένος στα γρανάζια της νύχτας είναι μια συμπαθητικά αντιπαθής προσωπικότητα.

«Τη μέρα που πάγωσε ο ποταμός» ξεκινάει το συναρπαστικό νέο μυθιστόρημα του κυρίου Σταύρου Χριστοδούλου και χαρίζει στον αναγνώστη κάτι διαφορετικό απ’ αυτό που περιμένει. Στρωτό, ρεαλιστικό, καλογραμμένο, με ανατροπές και εντάσεις, διεισδυτική ματιά στην ανθρώπινη ψυχολογία και στις κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες της χώρας μας αλλά και της Ουγγαρίας, γεμάτο από ανθρώπους που υποφέρουν αλλά ελπίζουν, πεινάνε και πονάνε, ψάχνουν τη λύτρωση αλλά λιώνουν στα γρανάζια της μηχανής του συστήματος, το μυθιστόρημα με παρέσυρε σ’ ένα ατέρμονο παιχνίδι εξεύρεσης του δολοφόνου και με ταξίδεψε σε ανήλιαγα υπόγεια όπου «ανθρώπινα περιττώματα» εξακολουθούν να ζουν και να ψάχνουν ένα φωτεινότερο αύριο.

Βιβλίο Η βιογραφία μιας σκύλας
Συγγραφέας Αύγουστος Κορτώ
Κατηγορία Χιούμορ / Κοινωνικό μυθιστόρημα 
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το βιβλίο μού άρεσε. Κλασική, τετριμμένη ιστορία, όπου το βιβλίο “Ο διάβολος φοράει Prada” ανακατεύεται με το κλασικό στόρι «θέλω αυτόν τον άντρα τώρα» που μας το έχουν πει χιλιάδες γυναίκες της Ιστορίας, από την Εύα και την Ωραία Ελένη μέχρι τη Σάντρα της «Λάμψης» και τη Σίλα των «Ατίθασων Νιάτων» (πού το πήγα, ε!). Ξεδιπλώνεται με υπερβολικό τρόπο, έχουμε μια ιστορία τραβηγμένη από τα μαλλιά, ένα σκηνικό που δεν το ζει παρά μόνο το 0.1 τοις εκατό στην Ελλάδα κι όμως η ηρωίδα τα καταφέρνει! Γιατί ολοκλήρωσα την ανάγνωση του βιβλίου; Γιατί η Σίσυ έγινε από καρικατούρα αληθινή γυναίκα, γιατί από Betty la fea (Μαρία η άσχημη στα καθ’ ημάς) πήρε τη ζωή στα χέρια της, ήρθε αντιμέτωπη με πράγματα που την ωρίμασαν και στο τέλος κατάλαβε ότι δε χρειάζεται να φτάσει στα άκρα και να εκδικηθεί, οπότε έχουμε μια σκύλα demi pansion!

Η Σίσυ δεν ξέρει τι έχει λοιπόν, ούτε από λεφτά, ούτε από γονείς ή μάλλον ξέρει τη μάνα και τη γιαγιά που δε σταματούν να την κατηγορούν για τα πάντα και για το πόσο ντροπιάζει την κοινωνία και το περιβάλλον τους αλλά δεν ξέρει τον πατέρα της σχεδόν καθόλου, τον θεωρεί άγνωστο και ανταλλάσσουν τυπικούς χαιρετισμούς σε υποχρεωτικές συνευρέσεις κοινωνικής βαρεμάρας. Ε, λοιπόν, σε άλλη μια βραδιά καταβύθισης στη μοναξιά και την κατάθλιψη (20.000 λεύγες υπό το λίπος) η Σίσυ βλέπει στην τηλεόραση τον Πέτρο Νάνο και τον ερωτεύεται και κάνει τα πάντα για να ζήσει δίπλα του.

Όλα εύκολα λοιπόν μιας και υπάρχουν άφθονες κοινωνικές γνωριμίες. Η Σίσυ γίνεται γραμματέας του πανίσχυρου ιδιοκτήτη σημαντικών ελληνικών περιοδικών και ζει το απόλυτο χάος, τρέχει από δω, τρέχει από κει, ένα όρθιο ράκος, με αστείες σκηνές και περιστατικά, στρες χωρίς ανταμοιβή και ευκαιριακά πηδηματάκια! Da Capo, Κολωνάκι, βόρεια προάστια, κοκτέιλ πάρτι, celebrities που αυτοπροβάλλονται και αυτοβραβεύονται, γκαλά και δεξιώσεις, όλα εδώ στο έπακρον! Όλα αυτά κρυφά από γιαγιά και μάνα που τρέμουν και μόνο στην ιδέα του λαϊκού επαγγέλματος «γραμματεύς»! Με τον καιρό η Σίσυ τού γίνεται απαραίτητη και φτάνουν μέχρι το γάμο. Εκεί αρχίζει το βιβλίο να γίνεται ανθρώπινο.

Η Σίσυ αρχίζει να καταλαβαίνει τις πραγματικές διαστάσεις της ζωής, να αναθεωρεί απόψεις, να έρχεται αντιμέτωπη με το «μετά» του έρωτα, την καθημερινότητα ενός γάμου και δυστυχώς μια απρόσμενη εγκυμοσύνη. Τι θα κάνει ο Πέτρος; Πώς θα αντιδράσει; Γιατί χώρισε την πρώην γυναίκα του για να τα έχει δημοσίως με μια… γουρουνίτσα; Γιατί εξαφανίζεται χωρίς ίχνη σε τακτά διαστήματα; Και τι θα γίνει η Σίσυ όταν μάθει την αλήθεια; Σκύλα ή κουτάβι;

Μου έκανε εντύπωση που κάτω από τις υπερβολικές γραμμές που διάβαζα με χτύπαγαν εικόνες πολλών σύγχρονων κοριτσιών που πάσχουν από κατάθλιψη και καταφεύγουν στη βουλιμία, κοριτσιών (και παιδιών γενικότερα) που οι γονείς τα παρατούν στις νταντάδες και νομίζουν ότι έπραξαν το σωστό (όπως λέει και η Ντένη Μαρκορά: γιατί βγήκε έτσι το παιδί μου, μήπως δε διάλεξα τη σωστή Φιλιππινέζα;). Και νομίζω ότι από την πρόταση γάμου και μετά η Σίσυ γίνεται γυναίκα και ο συγγραφέας την παρουσιάζει με ευαίσθητη γραφή, τελείως διαφορετική από ό,τι ξεκίνησε. Στο κείμενο αντικαθρεφτίζονται σε γελοιογραφικό βαθμό οι ανέσεις και το κενό που ζουν αυτοί που δεν έχουν ανάγκη να δουλέψουν αλλά στο σωστό βαθμό βαθιά και αιώνια συναισθήματα: μοναξιά, εκμετάλλευση, έρωτας σε υπερβολικό βαθμό κλπ.

Ομολογώ ότι στην αρχή ψιλο-βαρέθηκα, σε συνδυασμό με το γεγονός ότι έπιαναν πάρα πολλές σελίδες τα προβλήματα που ζούσε η Σίσυ ως γραμματέας του Νάνου: πήγαινε από δω, πήγαινε από κει, φτιάξε αυτό κι εκείνο, οργάνωσέ τα όλα σωστά αλλιώς θα ακούσεις σκατοψύχια κλπ. Too much! Ευτυχώς όμως όπως προείπα το πράγμα έστρωσε στην πορεία και καταλαβαίνεις τι θέλει να πει ο συγγραφέας και του δίνεις μια συγχώρεση. Σε γενικές γραμμές το συστήνω γιατί είναι αξιοπρεπέστερο από πολλά γυναικεία μυθιστορήματα που ξεπετιούνται κάθε καλοκαίρι κι είμαι σίγουρος ότι θα το κρατήσετε για συντροφιά και το φθινόπωρο!

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«…το να έχεις αδέρφια είναι κάτι το λαϊκό, το ασυγχώρητο, το αποκρουστικό… Ούτε συζήτηση. Αυτά τα κάνουν οι φτωχοί, που δεν έχουν άλλο τρόπο διασκέδασης… έλεγε ότι τα παιδιά εν γένει είναι η αρρώστια που σε πιάνει άμα έχεις συνέχεια τα σκέλια σου ανοιχτά» (σελ. 25).

«Θέλει απλώς να τινάζει απ’ το πορτοφόλι της μερικά κολλαριστά χαρτονομίσματα με βδελυγμία, σαν κόκκους πιτυρίδας, και να εκτοξεύεται πάραυτα απ’ το όποιο μαγαζί, εστιατόριο ή άλλη επιχείρηση, προτού χρειαστεί να έρθει σε περαιτέρω επαφές με τους υπαλλήλους για το “λαϊκό” ζήτημα ρέστα» (σελ. 35).

«…η Ελλάδα, τουλάχιστον όπως τη θυμόμουν, ήταν μια χώρα που ζει για τη νύχτα της. Όπου η μέρα δεν είναι τίποτα παραπάνω από ένα ηλιόλουστο χάσιμο χρόνου, με τον καταναγκασμό της δουλειάς, που όμως οφείλει να γίνεται όσο πιο μεσοβέζικα κι ανώδυνα μπορούμε, αφού η μόνη χρησιμότητά της είναι να μας προμηθεύει με λεφτά, τα οποία θα ξοδέψουμε γλεντοκοπώντας τη νύχτα» (σελ. 40).

«Αν και, για να είμαι απόλυτα ειλικρινής, κάτι είχε αλλάξει στην τηλεόραση. Ή όχι, όχι στην τηλεόραση, όσο στη σχέση των συνανθρώπων μου με τη νέα τηλεοπτική πραγματικότητα… παρατηρούσα για πρώτη φορά την τηλεόραση σε ρόλο κοινωνικού παντοκράτορα. Με κάποιον τρόπο, η πραγματικότητα που παρουσίαζε είχε απλώσει σε τέτοιο βάθος τα πλοκάμια της, ώστε είχε εισχωρήσει σχεδόν παρανοϊκά στις ψυχές των τηλεθεατών…δεν γοητεύονταν απλώς από τα τσακίρικα μάτια και τη γατίσια φωνή της Έλλης Στάη… η τηλεόραση πλέον όριζε τόσο απόλυτα τις επιθυμίες, τις φιλοδοξίες και τα απωθημένα τους, ώστε ο Χατζηνικολάου και η Στάη ήταν ενσωματωμένοι στο ψυχικό τους γονιδίωμα ως υπεράνθρωποι, με αγιότητα ιερού λειψάνου ή προτομής ηρώων του 21. Και τα συνομήλικά μου κορίτσια -πανομοιότυπα, χωρίς να το συνειδητοποιούν…κινούνταν, μιλούσαν στο κινητό και συμπεριφέρονταν σαν να βρίσκονταν μονίμως στο οπτικό πεδίο ενός αόρατου τηλεοπτικού φακού…Οι ρόλοι είχαν αντιστραφεί και, αντί τα κανάλια να είναι ο (έστω και παραμορφωτικός) καθρέφτης της, η Ελλάδα του 21ου αιώνα έτρεχε απελπισμένα για να προφτάσει την εικόνα που τα κανάλια της απαιτούσαν από δαύτη» (σελ. 44-45).

«Κι έτσι, κατατρεγμένη από θεούς κι ανθρώπους, με τον ίδιο τον έρωτα της ζωής μου να καταφέρνει απανωτές λαβωματιές στην τρυφερή -και τροφαντή- καρδούλα μου, προκειμένου να πνίξω τον πόνο, τον καημό μου και την ηχώ απ’ τα χάχανα του μοχθηρού και βάσκανου ντουνιά, τα βράδια, μόλις επέστρεφα στη Φωκυλίδου… έμπαινα σαν τον κλέφτη στην κουζίνα, έφερνα μια καρέκλα μπροστά στο ψυγείο (αθλιότητα) και, σκύβοντας μες στα παραφορτωμένα ράφια, εξαφανισμένη ανάμεσα σε μπρι και καμαμπέρ και πατέ και σαλάμια κι αυγοτάραχα σαν ταξιδιώτης χωμένος ως τη μέση σε μια άλλη, μαγική διάσταση (τον μακρινό πλανήτη Θερμιδώρ), έψαχνα τη λησμονιά, μασώντας και καταπίνοντας με βουβό κλάμα» (σελ. 219).

«Η Αθήνα γέμιζε σιγά-σιγά με εθελοντές ντυμένους με τη στολή της Ολυμπιάδας, που θύμιζε διασταύρωση φάνκι νοσηλευτή και παγωτατζή των αμερικανικών προαστίων» (σελ. 239).

«…οι άντρες είναι το ανυποψίαστο κοπάδι των ψαριών που κολυμπά κι ελίσσεται πανικόβλητο, προσπαθώντας να αποφύγει τα δίχτυα του έγγαμου βίου, κι η γυναίκα είναι ο αδίστακτος ψαράς που την έχει στημένη μες στη σκούνα, περιμένοντας να δει ποιο από τα διερχόμενα μπαρμπούνια ανταποκρίνεται καλύτερα στο πρότυπο του ιδανικού συζύγου» (σελ. 335).

«…είχα την υποστήριξη μιας από τις πιο στέρφες κοινωνίες του κόσμου, οι Έλληνες και οι Ελληνίδες είναι υπερβολικά απορροφημένοι στη σπατάλη του δανεικού και αγύριστου ευρωπαϊκού χρήματος για να τους το φάνε τα παιδιά τους. Κι η μεγαλύτερη οικονομική άνεση δεν αρκεί για να ξορκίσει αυτό τον πανικό -ειδάλλως τα βόρεια προάστια θα μπορούσαν από μόνα τους να λύσουν το δημογραφικό πρόβλημα» (σελ. 363).

Βιβλίο Τα λύτρα
Συγγραφέας Πάνος Αμυράς
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα /  Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η δεύτερη περιπέτεια του Νίκου Αγραφιώτη είναι γραμμένη με τον γνωστό τρόπο που με τράβηξε και στο πρώτο βιβλίο της σειράς, με πληθώρα πραγματολογικών και ιστορικών στοιχείων που ζωντανεύουν με μοναδικό τρόπο την Αθήνα και τη γενικότερη ατμόσφαιρα της εποχής. Η καθαυτή ιστορία μπλέκεται από σελίδα σε σελίδα όλο και περισσότερο, με τον συγγραφέα να παρεμβαίνει εγκαίρως για καλύτερη κατανόηση των γεγονότων με συναρπαστικές πληροφορίες και σημαντικές εκπλήξεις ενώ η υπόθεση της απαγωγής της γερμανοπούλας κουμπώνει με απρόσμενο τρόπο με την όλη κατάσταση. Στα πλεονεκτήματα του μυθιστορήματος είναι και το γεγονός πως μια λεπτομέρεια που δεν πρόσεξα κατά την ανάγνωση έρχεται στο φως κλείνοντας και την τελευταία εκκρεμότητα μιας ιστορίας γεμάτης προδοσίες, χαφιεδισμό και τρόμο.

Ο Νίκος Αγραφιώτης, μετά τις μάχες στο Ελ Αλαμέιν, είναι πλέον λοχαγός και οι συμμαχικές δυνάμεις αναγνωρίζουν τις δυνατότητες και τις ικανότητές του. Για τον λόγο αυτόν τον στέλνουν σε χωριό της Σπερχειάδας για να έρθει σε επαφή με τις αντιστασιακές ομάδες του βουνού και να οργανώσει κοινή συνάντηση μεταξύ ΕΛΑΣ και ΕΔΕΣ. Τελικά, τα πράγματα πήγαν στραβά κι αναγκάστηκε να φύγει, αφήνοντας την Έλλη στα χέρια των Γερμανών. Το σχέδιό τους όμως να διεισδύσουν στις γραμμές του εχθρού, ν’ αποσπάσουν πληροφορίες και να σπάσουν τον κώδικα επικοινωνίας πρέπει να συνεχιστεί. Μετά από κρυφή συνάντηση στο εκκλησάκι της Παναγίας Ντινιούς στην Εύβοια (άλλη αναπάντεχη έκπληξη η τοποθεσία και η ιστορία αυτού του μέρους), ο Αγραφιώτης αναλαμβάνει να εισχωρήσει στην Ειδική Ασφάλεια που έχει μετατραπεί σε μηχανισμό δίωξης και βασανισμού πατριωτών, αυτήν τη φορά με πλαστή ταυτότητα, για να διαλύσει εκ των έσω τα Τάγματα Ασφαλείας που συγκρότησε ο νέος πρωθυπουργός Ιωάννης Ράλλης, για την εξόντωση των Ελλήνων ανταρτών. Η αλληλοεξόντωση αυτή μεταξύ εθνικιστών και κομμουνιστών φυσικά βοηθάει τους Γερμανούς, δυσκολεύει όμως την οργάνωση που υπάρχει για να μεταδίδει  πληροφορίες στους Συμμάχους!

Αυτή είναι η αρχή άλλης μιας συναρπαστικής περιπέτειας κατασκοπείας, με τον Αγραφιώτη να περιβάλλεται από υπανθρώπους που θέλει να σκοτώσει για την ατιμία και την ανανδρία τους παρά να κάνει πράγματα μαζί τους, έστω και για το όνομα της πατρίδας. Η θέση του δίνει την ευκαιρία στον συγγραφέα να καταγράψει κάπως περισσότερο από το πρώτο βιβλίο την ψυχοσύνθεση του Αγραφιώτη: «Ο εμφύλιος σπαραγμός, η διχόνοια και οι προδοτικές συμπεριφορές ήταν ένα διαρκές πια έγκλημα. Μέσα σε δύο χρόνια η Ελλάδα είχε απωλέσει το φρόνημα που την εξύψωσε στα βουνά της Πίνδου και είχε πέσει για άλλη μια φορά στην παγίδα του διχασμού» (σελ. 52). Επιπλέον, και στους κύκλους της βρετανικής πολιτικής και στην ελεύθερη κυβέρνηση υπήρχαν φόβοι για μετάβαση της Ελλάδας στο κομμουνιστικό μπλοκ, κάτι που ενισχύει τον διχασμό ώστε αυτός ο κίνδυνος να εξαλειφθεί. Αυτός ο διπολισμός καταγράφηκε εξίσου εύληπτα και τεκμηριωμένα από τον συγγραφέα. Φανταστείτε λοιπόν να ζείτε σε ένα περιβάλλον αλληλοσκοτωμού και να υποχρεούστε να καταταγείτε στη χωροφυλακή, που είχε πάρει εντελώς διαφορετική κατεύθυνση ως προς τα καθήκοντά της από την Αστυνομία ήδη από τα μέσα της δεκαετίας του 1930.

Η ζωντάνια και η απεικόνιση της τοπογραφίας της Αθήνας εκείνης της εποχής, που στηρίχτηκε σε κοπιώδη και προσεγμένη μελέτη των σχετικών πηγών και της βιβλιογραφίας, είναι παρούσα και εδώ. Μάλιστα, περπατάμε στους ίδιους σχεδόν δρόμους δυο χρόνια μετά το προηγούμενο βιβλίο κι έτσι, με τον γνωστό παραστατικό τρόπο γραφής, βλέπουμε τις αλλαγές και τις διαφορές, αναφέρονται ιστορικά γεγονότα της ενδιάμεσης περιόδου, υπάρχουν αλλαγές ακόμη και στους ανθρώπους, μιας και τα συσσίτια της Αρχιεπισκοπής και τα εφόδια από Σουηδούς και Ελβετούς ανέκοψαν κάπως τον λιμό, χωρίς όμως να έχουν εξαλείψει εντελώς την πείνα. Μάλιστα, είναι η περίοδος κατά την οποία η Ιταλία έχει συνθηκολογήσει κι οι Γερμανοί έχουν πάρει το πάνω χέρι, κυνηγώντας τους πρώην συμμάχους τους. Περπάτησα από την Αχαρνών ως την πλατεία Καρύτση κι από το Ψυχικό ως την Γ΄ Σεπτεμβρίου. Οδοί και λεωφόροι, συνοικίες και νοσοκομεία, εμβληματικά κτήρια και πολυκατοικίες αποκαλύπτουν τα μυστικά τους, τον τρόπο επίταξης και χρήσης από τις δυνάμεις του εχθρού, κάνοντάς με και πάλι να τρέχω σε αναζήτηση περαιτέρω πληροφοριών, συνεπαρμένος από το αναπάντεχο κυνήγι γνώσης στο οποίο με έριξε το βιβλίο.

Η κατεδαφισμένη, χάρη σε περίφημο και σημαντικό σαμποτάζ, Εθνική Σοσιαλιστική Πατριωτική Οργάνωση (που στρατολογούσε Έλληνες για να πολεμήσουν με τους Ναζί), τα γραφεία της Ειδικής Ασφάλειας σε Δεριγνύ και Γ΄ Σεπτεμβρίου, τα κτήρια του Φιλολογικού Συλλόγου «Παρνασσός» και της Ειδικής Ασφάλειας, το καφενείο της Δεξαμενής, οι Φυλακές Αβέρωφ, η Αρχιεπισκοπή, η Οργάνωση Εθνικών Δυνάμεων Ελλάδος, καθώς και υπηρεσίες όπως η Κομαντατούρ, η Γερμανική Μυστική Στρατιωτική Αστυνομία, η Γκεστάπο, τα Ες Ες, η Βέρμαχτ, ζαχαροπλαστεία, ξενοδοχεία, ακόμη και καζίνο συγκροτούν μια συναρπαστική και μελετημένη εικόνα μιας πόλης και μιας εποχής. Δεν είναι όμως μόνο τα κτήρια αλλά και οι άνθρωποι, μιας και σημαντικά ιστορικά πρόσωπα εξακολουθούν να αναμιγνύονται με τη φαντασία του συγγραφέα. Ο Νίκος Αγραφιώτης στην καθημερινότητά του και υπό συγκεκριμένες συνθήκες συναντάει δωσιλογικές αλλά και ηρωικές προσωπικότητες που συγκροτούν και πάλι ένα ικανοποιητικό ρεαλιστικό παζλ της εποχής. Ο τότε δικηγόρος Ιωάννης Γεωργάκης, ο αφανής ήρωας Αλέξανδρος Καΐρης και άλλοι αντιπαραβάλλονται με τον Αλέξανδρο Λάμπου και τον Ευσέβιο Παρθενίου, με τον ταξίαρχο Γιούργκεν Στρόοπ (που ανέλαβε εξ ολοκλήρου τη διοίκηση Χωροφυλακής, Αστυνομίας και Ταγμάτων Ευζώνων για να μεθοδεύσει εμφύλια αιματοχυσία) και άλλους «Εφιάλτες» και «Ξέρξηδες». Ο συγγραφέας μάλιστα φρόντισε να υπάρχει ένα παράρτημα στις τελευταίες σελίδες με όλα τα απαραίτητα στοιχεία για τα ιστορικά πρόσωπα που σκιαγραφούνται στο έργο του.

Στο δεύτερο βιβλίο της σειράς η γραφή παραμένει κοφτή και γρήγορη, οι ρυθμοί αφήγησης κινηματογραφικοί κι επιπλέον το υποδόριο σαρκαστικό χιούμορ αρχίζει να ξεμυτάει και να εμφανίζεται πιο συχνά, δίνοντας στο σύνολο του κειμένου μια ματιά «σαρκαστική», ως όπλο απέναντι στις θηριωδίες και τις απανθρωπιές που καλείται ο συγγραφέας να ζωντανέψει και όχι ως απαξίωση απέναντι στους χαρακτήρες ή υποτίμηση των γενναίων πράξεων και των ηρωισμών που φωτίζονται. Παράδειγμα: «Οι φήμες με τα καλά νέα τα τελευταία δύο χρόνια έσβηναν ταυτόχρονα με τη δύση του ήλιου αλλά οι ταλαίπωροι πολίτες δεν το έβαζαν κάτω. Κρέμονταν από την επόμενη πληροφορία μέχρι να διαψευστεί κι αυτή» (σελ. 235). Οι απλές, περιγραφικές λέξεις έχουν τη δύναμη παρ’ όλ’ αυτά να με κάνουν να κοντοστέκομαι σε αποσπάσματα όπως αυτό που περιγράφει τη συνάντηση του Οδυσσέα Ελύτη και του Νίκου Γκάτσου στο πατάρι του Λουμίδη ενώ δίπλα τους μαυραγορίτες κάναν τους λογαριασμούς τους: «…πετούσαν στον αέρα νούμερα και εκατομμύρια, που όμως δεν έπιαναν μία στους θησαυρούς που είχαν στις σημειώσεις και στα τετράδιά τους οι ποιητές της διπλανής παρέας» (σελ. 263). Και πάλι δεν υπάρχουν ψυχογραφήματα όμως το ιδιαίτερο στυλ και η ξεκάθαρη ταυτότητα στη γραφή είναι από μόνα τους αρκετά για να συνεχίσουν να μου αρέσουν τα βιβλία του συγγραφέα με πρωταγωνιστή αυτόν τον ιδιαίτερο, πρώην πια, αστυνομικό.

«Τα λύτρα» είναι μια άκρως ρεαλιστική τοιχογραφία της κατεχόμενης Αθήνας του 1943 και ταυτόχρονα μια καλογραμμένη περιπέτεια που με πήρε από τους δρόμους της Αθήνας και με μετέφερε στα βουνά της Σπερχειάδας και τους δρόμους του ορεινού εθνικού δικτύου, σε μια εποχή που άρχιζαν να συγκροτούνται οι αντίπαλες δυνάμεις που θα αιματοκυλήσουν την Ελλάδα, τη μητέρα όλων τους. Η περιπέτεια και το αστυνομικό στοιχείο είναι επιπλέον θετικά γνωρίσματα, οι ανατροπές είναι συνεχείς και ο ανθρωπισμός συμπαρατάσσεται με την προδοσία σε μια δυνατή ιστορία.

Βιβλίο Έγκλημα στο Da Capo
Συγγραφέας Γιώργος Λακόπουλος
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Καστανιώτης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ένα πολύ σφιχτοδεμένο βιβλίο που κόβει την ανάσα. Ο συγγραφέας είναι γνώστης της πολιτικής κυβέρνησης ενός κράτους και της παρούσης ελληνικής πολιτικής σκηνής. Διαβάζεται με αγωνία, με απλή στρωτή αφήγηση, δυστυχώς με πολλά πρόσωπα αλλά στο τέλος ξεκαθαρίζουν όλα. Το συνιστώ ανεπιφύλακτα, από τα λίγα καλά ελληνικά “αστυνομικά” μυθιστορήματα.

(σχόλιό μου που πρωτοδημοσιεύτηκε το 2013)

Βιβλίο Ο διχασμός
Συγγραφέας Φιλομήλα Λαπατά
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Με το γνωστό και τόσο αγαπημένο ύφος της, η συγγραφέας επικεντρώνεται αυτήν τη φορά στα στενά της Πλάκας, στο Αλίκοκκο, τη Βλασσαρού, το Ριζόκαστρο, με τα χαμάμ, τη φυλακή του Μεντρεσέ, τους Αέρηδες, το Σταροπάζαρο, αλλά και πιο πέρα, στα Κατσικάδικα (σημερινό Κολωνάκι), στο Γκαζοχώρι και την Κολοκυνθού, σε μια εποχή που αρχίζουν να χτίζονται τα μέγαρα της λεωφόρου Βασιλίσσης Σοφίας και διασπαθίζονται τα δάνεια των Μεγάλων Δυνάμεων που μας έκαναν κράτος. Παρατίθενται συναρπαστικά και εύληπτα πάρα πολλές πληροφορίες για τα πάντα: συγκοινωνίες, ρυμοτομία, επαγγέλματα, αρχιτεκτονική, πολεοδομία, κοινωνικές τάξεις, χιλιομετρικές αποστάσεις, συνθήκες υγιεινής και διαβίωσης, νοοτροπίες και αντιλήψεις. Άφθονα χαρακτηριστικά γνωρίσματα που μόνο κατόπιν εμβριθούς μελέτης και έρευνας μπορεί κάποιος να εντοπίσει, να εμπεδώσει και να αναπαραστήσει.

Οι περισσότεροι από τους ήρωες που αγαπήσαμε στο πρώτο βιβλίο της τριλογίας, «Η επιστροφή», τώρα μεγαλύτεροι σε ηλικία, είναι εδώ να μας αφηγηθούν όσα έζησαν στην κατοπινή ζωή τους αλλά και τα δράματα των επιγόνων τους ενώ νέοι χαρακτήρες μπλέκονται μαζί τους, δημιουργώντας καινούργιες ιστορίες: ο παπα-Βαρνάβας Καψοκώλης, η μαμή Μόρφω Λαρδοξύστη, η ιερόδουλη Ζηνοβία Σπίνου, ο ταχυδρόμος Βησσαρίων Γαζής αλλά και η πρώην λοκαντιέρα Κοραλία Βογιατζόγλου, η ράφτρα Πιπίνα Βαβύλα πρώην Μπιμπίκου, ο Σέργιος Βογιατζόγλου, ο Οδυσσέας Ασλάνογλου, η Λέγκω και ο Ροβέρτος Δούκας κ. ά. είναι ένα εκπληκτικό χαρμάνι στάσεων, τάσεων, νοοτροπιών, συμπεριφορών και χαρακτήρων που δημιουργούν άλλο ένα εκπληκτικής τεχνικής μυθιστόρημα. Ιδιαίτερη αναφορά θα κάνω στον Σουδανό Μπουρνού και στον φλεγματικό Άγγλο λακέ Αρχιβάλδο που αγωνίζονται να κατανοήσουν όλο αυτόν τον κυκεώνα που λέγεται Αθήνα και να ενσωματωθούν στο υπηρετικό προσωπικό των Δούκα, μιας οικογένειας με μυστικά, αστική άνεση και πανσπερμία προσωπικοτήτων.

Η συγγραφέας αργεί να μπει στην κεντρική ιδέα του νέου της βιβλίου, δίνοντας έτσι την ευκαιρία στον αναγνώστη να ταξιδέψει στα στενά της Πλάκας, να γνωρίσει με μια συναρπαστική γραφή πρόσωπα, γεγονότα και καταστάσεις και να διαπιστώσει πόσο εντελώς «χωριό» ήταν η κατοπινή αγλαής πόλη των Αθηνών, γεμάτη χαμόσπιτα, λαϊκούς ανθρώπους, φτωχολογιά, ξιπασμένη αριστοκρατία, ερείπια, θαμμένες αρχαιότητες, άγνοια και αμορφωσιά, χτυπημένη κατά καιρούς από τύφο, χολέρες, ελονοσία και άλλες ασθένειες κι όμως, μετά τον Όθωνα, κυρίως επί Γεωργίου Α΄, απέκτησε το κάλλος της και την αίγλη της. Χάρη στην εξαίρετη αυτή γραφή φωτίστηκαν και πολλά ιστορικά γεγονότα, όπως τα Ιουνιανά του 1863, ένας ακόμη εμφύλιος στην Ελλάδα που ακολούθησε την αποπομπή του Όθωνα και ήταν απότοκος του ασταθούς πολιτικού περιβάλλοντος της εποχής, η εμφάνιση του Επαμεινώνδα Δεληγιώργη, οι λόγοι εκλογής του Γεωργίου Α΄ και του δώρου των Επτανήσων και πολλά άλλα.

Η κυρία Φιλομήλα Λαπατά και πάλι ξεπερνάει την απόσταση που χωρίζει τον συγγραφέα από τον αναγνώστη και του απευθύνεται σε δεύτερο ενικό πρόσωπο, αφήνοντας τον εαυτό της να παρασυρθεί σε ελάχιστες παρεκβάσεις, επιφωνήματα και απόψεις, που δίνουν μια αμεσότητα στην αφήγηση αλλά και σε μια σωρεία πρωτότυπων καλολογικών επιθέτων και «πιπεράτων» λεπτομερειών από τη γέννηση της Αθήνας. Μάλιστα, στη σελίδα 134, σαν άλλη μούσα του Ομήρου, έχει μια λυρικότατη παράγραφο: «Γι’ αυτό, χθόνιοι θεοί της αττικής γης, σας παρακαλώ, μην αφήσετε τη μέρα να ξημερώσει. Κρύψτε τον ήλιο. Διώξτε τη μεθυστική μυρωδιά του γιασεμιού. Εξαφανίστε τις ευωδίες της Πλάκας. Σβήστε το ασήμι του Ελαιώνα. Κάψτε τα περιβόλια των Πατησίων. Βάλτε φωτιά στα βοσκοτόπια του Κολωνακίου. Φτιάξτε μια παρηγοριά γι’ αυτή τη συντετριμμένη μάνα».

Σε αντίθεση με την «Επιστροφή», το παρόν βιβλίο μου φάνηκε λιγότερο πλούσιο από άποψη πλοκής, όχι λόγω της αφθονίας των πληροφοριών και των λεπτομερειών που, ναι, είναι ανισοβαρή ως προς το σύνολο του κειμένου, όμως δεν κλέβουν από τον χώρο της κυρίως δράσης, αλλά λόγω της παράθεσης των γεγονότων της οικογένειας Δούκα και των ιστοριών των παρατρεχάμενών τους σχεδόν εντελώς συνοπτικά, αν και με παραστατικούς διαλόγους, ειδικά αν συγκριθούν με τις προσωπικές ιστορίες των δευτεραγωνιστών που προετοίμασαν το έδαφος για την καθαυτή δράση. Ο απαγορευμένος έρωτας της Ελισάβετ Δούκα με τον ετεροθαλή αδελφό της και η κατάληξη που έδειξε τα όρια της ανθρώπινης αντοχής και τη σκοτεινιά της ανθρώπινης σάρκας, η αποκάλυψη για την πραγματική ταυτότητα της Οδύσσειας, που ατσάλωσε την ήδη κακή ψυχή της, οδηγώντας την σε εξίσου απονενοημένα διαβήματα, ο βαθύς έρωτας των γονιών, Λέγκως και Ροβέρτου, που ήδη είχαμε γνωρίσει στο προηγούμενο βιβλίο, έχω την καθαρά υποκειμενική εντύπωση πως δεν αναπτύχθηκαν όσο θα έπρεπε, ειδικά από τη στιγμή που την Ελισάβετ και τον Ανδρέα τους αφήνουμε σε κρίσιμο σημείο ενώ κάποιους άλλους τους αποχαιρετάμε οριστικά. Αυτό που με συγκλόνισε είναι η ολοκλήρωση ενός κύκλου που ξεκίνησε από την «Επιστροφή», κάτι που μου έδειξε πως η ζωή κάνει κύκλους και πως κανείς δεν μπορεί να ξεφύγει από την κληρονομικότητα του αίματός του, Ό,τι έζησε στα μικράτα της η Λέγκω, το βιώνει τώρα ως μητέρα και συντρίβεται. Ο κύκλος των Ατρειδών μόλις έκλεισε με τρομερό θόρυβο και άφθονο πόνο.

«Ο διχασμός», το δεύτερο βιβλίο της σειράς «Οι κόρες της Ελλάδας», είναι άλλο ένα καλογραμμένο, άρτια μελετημένο και συναρπαστικό μυθιστόρημα με φόντο τη γέννηση και τη μεταμόρφωση της Αθήνας από χωριό σε πρωτεύουσα. Μικρές και μεγάλες ιστορίες, αναπαράσταση οικιών, περιοχών και κτηρίων, εγκάρσια τομή σε ψυχολογίες και νοοτροπίες δημιουργούν ένα ταξίδι στο παρελθόν που δεν ήθελα να τελειώσει ενώ ταυτόχρονα με γέμιζαν με πολλές ιδιαίτερες και λιγότερο γνωστές ιστορίες γύρω από την πρωτεύουσα του νεοσύστατου ελληνικού κράτους.