Βιβλίο Παράδεισος
Τίτλος πρωτοτύπου Paradise
Συγγραφέας Toni Morrison
Μεταφραστής Κατερίνα Σχινά
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Νεφέλη (εξαντλημένο στον εκδότη)
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Toni Morrison είναι έγχρωμη συγγραφέας. Και ο κόσμος της είναι οι έγχρωμοι, οι δύσκολες συνθήκες τους, η καταπίεση, η επανάσταση, τα ίσια δικαιώματα και πάνω από όλα είναι η γυναίκα. Δυστυχώς, κάτι που ξενίζει εμένα, πάντα θα υπάρχει κάτι μεταφυσικό στο γραπτό της, κάποια πτυχή της ιστορίας θα έχει σχέση με τον άλλο κόσμο ή στο γραπτό της θα δίνεται κάποια λύση όχι με τη λογική που βλέπει ο μέσος άνθρωπος το σύμπαν. Έτσι κι εδώ, έχουμε την ιστορία του Χέιβεν (πριν τον Β΄ Παγκόσμιο) ή Ρούμπι (μετά τον πόλεμο), μιας μικρής κωμόπολης (;) που ζει κι αναπτύσσεται ως αποτέλεσμα της εκδίωξης των εγχρώμων από περιοχές λευκών. Η περιοχή κατοικείται, αναπτύσσεται, μεγαλώνει, επεκτείνεται (τόσο που οι κεντρικοί δρόμοι παίρνουν τα ονόματα των τεσσάρων ευαγγελιστών Λουκά, Ματθαίου, Ιωάννη, Μάρκου). Ο κόσμος πάει στην Εκκλησία τις Κυριακές, είναι αυστηροί προτεστάντες και απεχθάνονται κάθε τι που θα ανατρέψει τη ρουτίνα τους και τα πιστεύω τους στη Βίβλο.

Η πρώην βίλα και νυν Μοναστήρι είναι μακριά από το Ρούμπι. Κι όμως, οι γυναίκες που το κατοικούν μπαίνουν στη ζωή των αντρών της κοινωνίας και τους αναστατώνουν, χωρίς να έχουν αυτόν τον σκοπό. Σιγά σιγά και μεθοδικά γνωρίζουμε τις γυναίκες που μένουν στο Μοναστήρι (κάτι σα σχολείο οικότροφων) και τον κόσμο που απαρτίζει το Ρούμπι, από το παρελθόν μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του 1970, οπότε και οι άντρες παίρνουν την κατάσταση στα χέρια τους και εισβάλλουν στο Μοναστήρι με όπλα για να σκοτώσουν τις γυναίκες. Γνωρίζουμε κάθε μία γυναίκα (κάθε κεφάλαιο έχει το όνομα της κάθε κοπέλας), πώς ήρθε στον κόσμο, ποια τα πιστεύω της, γιατί κατέφυγε στο Μοναστήρι, τι κάνει εκεί, πώς μπλέχτηκε με τον κόσμο του Ρούμπι. Ένας σφιχτοδεμένος ιστός περιβάλλει το πιστό ποίμνιο και το τέλος θα είναι ριζικό, βίαιο, απότομο.

Η μεταφράστρια στο επίμετρο υποστηρίζει ότι το βιβλίο κλείνει την τριλογία περί αγάπης που ξεκίνησε με τη μητρική αγάπη στο Αγάπη και συνέχισε με την έντονη, παθιασμένη αγάπη στο Τζαζ. Εδώ έχουμε την αγάπη για το Θεό. Εντύπωση μου έκανε η Πατρίτσια Μπεστ, δασκάλα της κωμόπολης, που καταγράφει την ιστορία της πόλης κι έρχεται πολύ κοντά σε ορισμένα μυστικά που δεν πρέπει να δουν το φως του ήλιου!

Όσοι ξεκινάτε το διάβασμα τώρα, αφήστε την Toni Morrison για αργότερα. Όσοι έχετε απαιτήσεις και θέλετε κάτι διαφορετικό και προκλητικό για τη σκέψη σας, ξεκινήστε τώρα με αυτό το βιβλίο!

ΥΓ. Η φωτογραφία είναι από το palaiokinimatopoleio.

Βιβλίο Αγαπημένη
Τίτλος πρωτοτύπου Beloved
Συγγραφέας Toni Morrison
Μεταφραστής Κατερίνα Σχινά
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Παπαδόπουλος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Κι όλα αυτά γιατί; Μας απαντά η ίδια η Σηθ: «Είναι φίλη του νου μου. Με μάζεψε, φίλε μου. Τα κομμάτια που είμαι, τα μάζεψε και μου τα ξανάδωσε με τη σωστή σειρά. Είναι ωραίο, ξέρεις, να έχεις μια γυναίκα που να ‘ναι φίλη του νου σου«. Δεν παύω όμως να αναρωτιέμαι αν είναι φάντασμα ή όχι λόγω της ανάμιξής της με υπαρκτά πρόσωπα που το βλέπουν, κι ας το ξεκαθαρίζει αρκετά η συγγραφέας (φίλη του νου). Αλήθεια, η αφήγηση ξεκινάει από το τέλος της ζωής της Σηθ που βρήκε ένα σπιτικό και προσπαθεί να μαζέψει τα κομμάτια της βασανισμένης ζωής της αγκαλιά με την κόρη της, το μοναδικό παιδί που της απέμεινε και σιγά σιγά φτάνουμε στην αρχή, στη σκλαβιά αμέσως μετά τη λήξη του Εμφυλίου των ΗΠΑ που το σκάει σε ελεύθερη Πολιτεία και διεκδικεί την ελευθερία της; Μάλλον, γιατί ομολογώ ότι με μπέρδεψε πολύ αυτό το βιβλίο.

Η Σηθ λοιπόν δίπλα σε καλά λευκά αφεντικά, κρυμμένη σε καλαμποκοχώραφα, τυραγνισμένη και γκαστρωμένη να προσπαθεί να δραπετεύσει, ξεριζωμός και αγωνία των εγχρώμων για ένα ανθρώπινο αύριο, για μια ελπίδα, Ιστορίες φρίκης καθ’ όλη τη διάρκεια του βιβλίου (βασανιστήρια, σφαγές, άρρωστα παιχνίδια των λευκών με τις έγχρωμες γυναίκες κλπ.). Δυνατό κείμενο, ρεαλιστικότατο και αμεσότατο αλλά αρκετά μεταφυσικό για μένα. Και ειλικρινά δεν κατάλαβα γιατί ένα τόσο όμορφο (δεν εννοώ το περιεχόμενο που είναι η βιαιότητα και η κακοπραγία) στόρι, ένα τόσο ωραίο κείμενο και κάτι τόσο ωμό, απάνθρωπο και αιματοβαμμένο όπως η ζωή των εγχρώμων στις φυτείες να συνοδεύεται από κάτι τόσο μεταφυσικό και άυλο. Θα έλεγα να μην ξεκινήσετε Toni Morrison με αυτό το βιβλίο αλλά να τη διαβάσετε οπωσδήποτε αν θέλετε να έχετε μια σφαιρική εικόνα των έργων αυτής της μεγάλης συγγραφέως.

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«Οι εποχές στο Οχάιο είναι θεατρικές. Η καθεμιά κάνει την είσοδό της σαν πριμαντόνα, σίγουρη ότι η παράστασή της είναι ο λόγος για τον οποίο υπάρχουν άνθρωποι στον κόσμο. Όταν ο Πωλ Ντη εξεναγκάστηκε να καταφύγει από το 124 σ\’ ένα παράπηγμα πίσω του, το καλοκαίρι είχε διωχτεί από τη σκηνή και όλη η προσοχή ήταν στραμμένη στο φθινόπωρο με τις μπουκάλες του από αίμα και χρυσάφι. Ακόμα και τη νύχτα που θα ‘πρεπε να υπάρχει ένα ξεκούραστο διάλειμμα, δεν υπήρχε τίποτα γιατί οι φωνές του ετοιμοθάνατου τοπίου ήταν επίμονες και δυνατές» (σελ. 186).

«Η έφοδος της κούρασής της, όπως και της δικής του, ήταν ξαφνική, μα κράτησε χρόνια. Για εξήντα χρόνια έχανε παιδιά εξαιτίας των ανθρώπων που μάσησαν τη ζωή της και την έφτυσαν σαν ψαροκόκκαλο. Για πέντε χρόνια είχε ελευθερία που της τη χάρισε το τελευταίο της παιδί, αγοράζοντας το μέλλον της με το δικό του, ανταλλάσσοντάς το ας πούμε, για να έχει αυτή μέλλον είτε αυτός είχε είτε όχι» (σελ. 279).

Βιβλίο 84, Charing Cross Road
Τίτλος πρωτοτύπου 84, Charing Cross Road
Συγγραφέας Helene Hanff
Μεταφραστής Κατερίνα Σχινά
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Πόλις
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Χμ, καλά, όχι και κάτι τρελά ιδιαίτερο. Ομολογώ αν το έγραφε Ελληνίδα για ελληνική βιβλιοπαραγωγή ίσως καταλάβαινα καλύτερα το πνεύμα και το σκεπτικό. Αλλά τώρα μια Αμερικανίδα να ζητά παλιά βιβλία από αγγλικό παλαιοβιβλιοπωλείο με τιμές λίρας-δολαρίου και, οκ, κάπου ανάμεσα στις γραμμές το πόσο σημαντική ήταν η οικονομική θέση των ΗΠΑ έναντι της Αγγλίας αμέσως μετά τον Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο δεν μου έκανε κλικ. Καλογραμμένο και σπιρτόζικο κατά τόπους αλλά το αντικείμενό του είναι ξένο στη δική μου αντίληψη. Ίσως κάποιος άλλος το ευχαριστηθεί, δε λέω. Επίσης είμαι περίεργος να δω και την ταινία.

Βιβλίο Γαλάζια μάτια
Τίτλος πρωτοτύπου The bluest eye
Συγγραφέας Toni Morrison
Μεταφραστής Κατερίνα Σχινά
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Νεφέλη (εξαντλημένο στον εκδότη)
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

«Κρεμόμαστε από τα ρέλια του φορέματος του κόσμου και αγωνιζόμαστε να ανέβουμε λίγο παραπάνω, έστω στο στρίφωμα».

«Οι μόνοι που δεν φωνάζουν στις έγχρωμες γυναίκες είναι οι άλλες έγχρωμες γυναίκες και τα παιδιά». Όλοι οι άλλοι τους φωνάζουν, άντρες μαύροι και λευκοί, γυναίκες λευκές.

Δε θα ξεχάσω την εξής σκηνή: έρχεται φίλος της μαμάς Κλώντια και της Φρίντα στο σπίτι, και δείχνει τα παιδιά, δεν τα συστήνει, σαν να λέμε: από δω η κουζίνα, το σαλόνι, τα παιδιά, α, αυτό το παράθυρο δεν ανοίγει, προσέξτε!!!!!

Η μάνα της Πέκολα, που έχει ξεχάσει πια τι σημαίνει αγάπη, ελπίδα, πόθος, ακόμη αναπολεί με πίκρα τη μοναδική στιγμή που ήρθε σε οργασμό, μια στιγμή που η συγγραφέας την περιγράφει με την αίσθηση του ουράνιου τόξου!

Τα τρία παιδιά λοιπόν μας περιγράφουν τον μικρόκοσμό τους, η Πέκολα έχει περίοδο, ο πατέρας της κι η μάνα της καβγαδίζουν συνέχεια (είναι ένας τρόπος να ξεδίνουν αλλά κι αυτό κατάντησε ρουτίνα, ποτέ δε θα θέλαν να σκοτώσουν ο ένας τον άλλον, τους αρκούν που πονάει ο ένας τον άλλον!) ώσπου ο πατέρας της, για άλλη μια φορά μεθυσμένος, τους καίει το σπίτι και χτυπά σοβαρά τη γυναίκα του κι έτσι φυλακίζεται. Σε μια τέτοια έντονη στιγμή μεθυσιού ρίχνεται στην κόρη του, μπερδεύοντας στο ανύπαρκτο μυαλό του το παιδί με τη μάνα του, επειδή το κορίτσι έκανε την ίδια αυθόρμητη κι αθώα κίνηση με αυτήν που είχε κάνει η μάνα της όταν την είχε πρωτογνωρίσει ο Τσάλυ: να ξύσει το πόδι της!!!!

Φτώχεια, δυστυχία, τα όνειρα των παιδιών να προσπαθούν να βρουν λίγο ήλιο στο πεζοδρόμιο της ζωής, κι αυτά σαν τα αγριόχορτα στα πεζοδρόμια. Κι η 11χρονη Πέκολα να έχει μπει στο στόμα του κόσμου και να της ρίχνουν κι εκείνης βάρος. Τα αδέρφια Κλώντια και Φρίντα, με τα ασημιά όνειρα του κινηματογράφου να τις συντροφεύουν και να τις καθοδηγούν στον ενήλικο κόσμο που τα καλεί η ζωή,.. Τι να πω, μπορεί να ακούγεται πεσιμιστικό και θλιβερό, αλλά είναι τόσο καλογραμμένο, τόσο σοκαριστικό, τόσο δυνατό, τόσο μοναδικό, που δεν παύεις να βλέπεις εικόνες και να σκέφτεσαι ούτε λεπτό. Εξαίρετη πένα, εξαίρετη συγγραφέας, εξαίρετες ιστορίες, εξαίρετοι χαρακτήρες.