Βιβλίο Μαρίνα
Τίτλος πρωτοτύπου Marina
Συγγραφέας Carlos Ruiz Zafon
Μεταφραστής Κατερίνα Ρούφου
Κατηγορία Περιπέτεια / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Όσκαρ Ντράι λοιπόν σπουδάζει εσώκλειστος σε οικοτροφείο και γνωρίζει τη Μαρίνα, ένα κορίτσι που θα κλέψει την καρδιά του και μαζί θα έρθουν αντιμέτωποι με μια ιστορία που η ίδια η Βαρκελώνη προσπαθεί να ξεχάσει και ν’ αφήσει πίσω της. Γραμμένο σαν κλασικό νουάρ μυθιστόρημα, το βιβλίο θα σας κρατήσει με κομμένη την ανάσα και θα σας εκπλήξει με τις ανατροπές του και την αλήθεια που κρύβεται πίσω από μια μυστηριώδη πυρκαγιά και την πτώχευση μιας σημαντικής και διάσημης εταιρείας. Το γεγονός ότι κάποιες πτυχές του παρελθόντος τις αφηγούνται εν είδει μονολόγου κάποιοι από τους χαρακτήρες του βιβλίου κόβει κάτι από τη μαγεία της πένας του συγγραφέα, χωρίς όμως να μειώνει ούτε την αγωνία ούτε την αξία του βιβλίου στο ελάχιστο. Πιστεύω όμως ότι αν αυτές οι πτυχές τοποθετούνταν εναλλάξ με το παρόν θα δίναν χώρο στον συγγραφέα να γράψει περισσότερες σελίδες και να δημιουργήσει άλλον έναν αξεπέραστο λαβύρινθο, όπου κάθε στροφή κρύβει και μια παγίδα, κάθε θάμνος μαραίνεται από τη βρωμερή ανάσα κάποιων μυστηριωδών πλασμάτων που ένας παράφρων (ή να τον πω απελπισμένο;) αγωνίζεται να τα κρατήσει στη ζωή.

Και ο έρωτας; Τι ρόλο έχει ο έρωτας στην υπόθεση του βιβλίου; Ο Όσκαρ και η Μαρίνα αγαπιούνται εξίσου δυνατά και παράφορα; Θα αποκαλύψουν τα αισθήματά τους ο ένας στον άλλον; Και πόσο σημαντικό εμπόδιο θα αποτελέσει στο μέλλον τους οι επαναλαμβανόμενες εξετάσεις του πατέρα της Μαρίνας για καρκίνο; Η αγάπη θα θριαμβεύσει και θα υπερκεράσει κάθε ανθρώπινη και θεία εντολή.

Όλα ξεκινάνε από το νεκροταφείο της Σαριά, όπου μια μυστηριώδης μαυροντυμένη γυναίκα έρχεται κι επισκέπτεται κάθε Κυριακή έναν τάφο. Η Μαρίνα και ο Όσκαρ ακολουθούν αυτήν τη γυναίκα. Χρόνια πριν ο Μιχαήλ Κολβένικ κατέφυγε κατατρεγμένος στην Ισπανία και γνώρισε τον γιατρό Ζοάν Σέλεϊ που τον βοήθησε να εργαστεί στην εταιρεία Βέλο-Γκρανέλ που κατασκεύαζε ορθοπεδικά είδη και τεχνητά μέλη. Ο Κολβένικ αγάπησε τη δουλειά του, απέκτησε περιουσία και κύρος μέσα στην εταιρεία και παντρεύτηκε την Εύα Ιρίνοβα, μεγάλο αστέρι του τσίρκου. Την ημέρα του γάμου τους ο Σεργκέι Γκλαζούνοφ, που δε δέχτηκε τον παραγκωνισμό του από τον Κολβένικ στη ζωή της Ιρίνα, πετάει οξύ στο πρόσωπο της Ιρίνα, καταστρέφοντας για πάντα τη ζωή της. Κι αυτή είναι μόνο η αρχή της ιστορίας. Ετοιμαστείτε για ένα ταξίδι στη σκοτεινή πλευρά της Βαρκελώνης, στους υπονόμους της μελαγχολικής πόλης και σε μουχλιασμένα, ανήλιαγα εργαστήρια όπου κάποιος κάτι φτιάχνει, αναζητώντας την αληθινή ευτυχία που δεν πρόλαβε να ζήσει. Με δυο λόγια, ένα μυθιστόρημα που δεν έχετε ξαναδιαβάσει ποτέ ως τώρα!

Βιβλίο Ο αιχμάλωτος του ουρανού
Τίτλος πρωτοτύπου El prisionero del cielo
Συγγραφέας Carlos Ruiz Zafon
Μεταφραστής Κατερίνα Ρούφου
Κατηγορία Περιπέτεια / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Όπως έγραψα πριν, ολοκληρώνεται η ιστορία του Ντανιέλ Σεμπέρε και μπαίνουν όλα τα κομμάτια του παζλ στη θέση τους. Με αριστοτεχνικό τρόπο ο συγγραφέας έχει στήσει μια έξυπνη, νοσταλγική και ολίγον «σκοτεινή» πλοκή, την οποία διανέμει έξυπνα σε τρία βιβλία. Αν νομίσετε ότι το δεύτερο βιβλίο «Το παιχνίδι του αγγέλου» απλώς υπάρχει για να μας δείξει τι συνέβη πριν τη δεκαετία του 1950 όπου ξεκινάει το πρώτο βιβλίο της τριλογίας, απατάσθε! Το δεύτερο βιβλίο μάς ξεγελάει όλους και συνδέεται αμεσότατα με το τρίτο. Αλλά οι συμπτώσεις και οι αλληλουχίες των γεγονότων δε σταματούν εκεί!

«Ο αιχμάλωτος του ουρανού» αυτοτελώς δεν έχει καμία αξία. Πρέπει να διαβαστεί συνδυαστικά με τα δύο προηγούμενα για να καταλάβετε ότι σα βιβλίο απλώς κλείνει τις τρύπες του παρελθόντος και τακτοποιεί την υπόθεση με σωστό, δομημένο και λογικό τρόπο. Είναι το φινάλε ενός μαγευτικού κειμένου, διαποτισμένου με νοσταλγικές εικόνες της Βαρκελώνης, σημαντικές προσωπικότητες της ισπανικής λογοτεχνίας, Ιστορίας και κουλτούρας, με ανθρώπους που έχουν δυσκολευτεί στη ζωή τους και τώρα δέχονται την εξιλέωση και την ηρεμία του grand finale. Το γεγονός όμως ότι ο Ντανιέλ ανακάλυψε ότι η μητέρα του δολοφονήθηκε και ξέρει και το όνομα του δολοφόνου της ίσως αποτελέσει υλικό για κάτι μεταγενέστερο. Για να δούμε!

Λυπάμαι μόνο που η ζωή, οι υποχρεώσεις και οι ασχολίες μου δε μου επέτρεψαν να ενσκήψω σωστά πάνω από τα βιβλία αυτού του μεγάλου Ισπανού λογοτέχνη και τα διάβαζα αποσπασματικά και τμηματικά καθ’ οδόν για τη δουλειά ή λίγο πριν κοιμηθώ. Δεν έκατσα να διαβάσω απερίσπαστος από την αρχή ως το τέλος την ιστορία και τις περιπέτειες των ηρώων του Κοιμητηρίου των Λησμονημένων Βιβλίων, κάπου έπρεπε να πάω, κάτι έπρεπε να κάνω. Πάντως είναι από τα λίγα βιβλία που θα κρατήσω μόνιμα στο ράφι της βιβλιοθήκης μου για να τα μελετήσω αργότερα ενδελεχώς και να γευτώ ολόκληρο το χυμό των σελίδων τους. Σας συνιστώ να κάνετε κι εσείς το ίδιο και δε θα χάσετε!

ΥΓ. Το κείμενο της κριτικής πρωτοδημοσιεύτηκε στο captainbook στις 15 Οκτωβρίου 2013 και το 2017 κυκλοφόρησε σε δύο τόμους το τελευταίο βιβλίο της τετραλογίας, όπως αποδείχτηκε τελικά, «Ο λαβύρινθος των πνευμάτων».

Βιβλίο Το παιχνίδι του αγγέλου
Τίτλος πρωτοτύπου El juego del ángel
Συγγραφέας Carlos Ruiz Zafon
Μεταφραστής Κατερίνα Ρούφου
Κατηγορία Περιπέτεια / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η συνέχεια της υπέροχης και αξεπέραστης περιπέτειας «Η σκιά του ανέμου». Το στυλ, η γραφή, το λεξιλόγιο, η ικανότητα χειρισμού της υπόθεσης και της πλοκής είναι κι εδώ διάσπαρτα, όμως δεν έχουμε ούτε τις βιβλιολογικές αναφορές του πρώτου βιβλίου, ούτε τόσο έντονη την παρουσία της κοινωνικής πραγματικότητας της εποχής που διαδραματίζεται το βιβλίο. Επίσης το Κοιμητήριο των Λησμονημένων Βιβλίων εμφανίζεται σε λίγες περιπτώσεις και δεν έχει τόσο άμεση σχέση με την πορεία της ιστορίας.

Ίσως να μη μου άρεσε, παρ’ όλο που είναι καλογραμμένο και ανατρεπτικό, λόγω του μεταφυσικού του περιεχομένου. Έχουμε έναν ιδανικό συνδυασμό Ντόριαν Γκρέι και Φάουστ στη Βαρκελώνη της δεκαετίας του 1920-1930, οπότε και παρακολουθούμε πώς ήταν το βιβλιοπωλείο Σεμπέρε στα χέρια του παππού του Ντανιέλ Σεμπέρε από τη «Σκιά του ανέμου». Το κείμενο έχει κορυφώσεις και καταπτώσεις, έχει στριφογυρίσματα και εξελίξεις, έχει ανατροπές, έχει ένα γαϊτανάκι χαρακτήρων, όμως η κεντρική ιδέα δε μου τράβηξε το ενδιαφέρον, ίσως γιατί το έχω συναντήσει αλλεπάλληλες φορές. Η ατμόσφαιρα πάντως της ζοφερής Βαρκελώνης είναι αξεπέραστη: ομίχλη, σκοτάδια, σιωπηλοί άνθρωποι, μυστηριώδεις φιγούρες, γυναίκες που τριγυρίζουν τον ήρωά μας, Νταβίδ Μαρτίν, είτε για να τον προστατεύσουν είτε για να τον σκοτώσουν.

Ενδιαφέροντα και πάντα επίκαιρα διάφορα αποσπάσματα που παραθέτει ο συγγραφέας με τη βαθιά και καίρια γνώση του για την ανθρώπινη φύση και την κοινωνία, σκέψεις και απόψεις που δίνουν έναν ακόμη πιο γοητευτικά απαισιόδοξο τόνο στο κείμενο. Στο βιβλίο μαθαίνουμε για τις περίεργες συνθήκες γνωριμίας των γονιών του Ντανιέλ Σεμπέρε και για τη μεταφυσική περιπέτεια που έζησαν με τον Νταβίδ Μαρτίν. Μια ιστορία που ξεκινάει από ένα σημείο, προχωράει σε ένα άλλο και στο τέλος έχουμε ένα κρεσέντο αποκαλύψεων και εξελίξεων που κόβουν την ανάσα.

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«-Ξέρετε τι είναι μια θρησκεία, φίλε Μαρτίν;…Μια προσευχή ωραιότατη και καλοδουλεμένη. Αν βγάλουμε έξω την ποίηση, μια θρησκεία καταλήγει να είναι ένας ηθικός κώδικας που εκφράζεται μέσα από θρύλους, μύθους ή οποιονδήποτε τύπο λογοτεχνικής επινόησης με σκοπό να εγκαθιδρύσει ένα σύστημα ιδεών, αξιών και κανόνων με τους οποίους να μπορεί κανείς να ρυθμίσει μια κουλτούρα ή μια κοινωνία» (σελ. 174).

«-Ισαβέλλα, αν πράγματι θέλεις να αφοσιωθείς στο γράψιμο ή τουλάχιστον να γράφεις για να σε διαβάζουν άλλοι, θα πρέπει να συνηθίσεις μερικές φορές να σε αγνοούν, να σε προσβάλλουν, να σε περιφρονούν και σχεδόν πάντα να σου δείχνουν αδιαφορία. Είναι ένα από τα οφέλη της δουλειάς» (σελ. 213).

-«Είναι στη φύση μας να επιβιώνουμε. Η πίστη είναι μια ενστικτώδης απάντηση σε πλευρές της ύπαρξης που δεν μπορούμε να εξηγήσουμε με άλλο τρόπο, είτε πρόκειται γι’ αυτό το κενό ηθικής που αντιλαμβανόμαστε στο σύμπαν είτε για τη βεβαιότητα του θανάτου, το μυστήριο της αρχής των πραγμάτων, το νόημα της ίδιας μας της ζωής ή την απουσία αυτού του νοήματος. Είναι στοιχειώδεις έννοιες απίστευτης απλότητας, όμως οι ίδιοι οι περιορισμοί μας εμποδίζουν ν’ απαντήσουμε με τρόπο αλάνθαστο σ’ αυτές τις ερωτήσεις και γι’ αυτό το λόγο δημιουργούμε, σαν άμυνα, μια συναισθηματική απάντηση. Είναι απλή, καθαρή βιολογία» (σελ. 236).

[Για τη Βίβλο] «-Το μεγαλύτερο μέρος από τις απλές και αγαθές ιστοριούλες, ένα μείγμα κοινής λογικής και φολκλόρ, κι όλη αυτή η πολεμική διάθεση που αναπτύσσουν προέρχεται από τη μετέπειτα ερμηνεία αυτών των απαρχών, εφόσον δε διαστρεβλωθούν στα χέρια των διαχειριστών τους…Διαιρέσεις, πόλεμοι και σχίσματα γίνονται αναπόφευκτα. Αργά ή γρήγορα, η λέξη γίνεται σάρκα και η σάρκα αιμορραγεί» (σελ. 258).

«-Μην κάνετε το λάθος να μπερδέψετε το λόγο του Θεού με την εκκλησιαστική βιομηχανία που τον εκμεταλλεύεται» (σελ. 265).

«Μας διδάσκουν πως τα ανθρώπινα όντα μαθαίνουν και αφομοιώνουν ιδέες και έννοιες μέσα από διηγήσεις, από ιστορίες, όχι μέσα από αριστοτεχνικά μαθήματα ή θεωρητικές ομιλίες. Αυτό ακριβώς μας μαθαίνουν και όλα τα μεγάλα θρησκευτικά κείμενα. Όλα αυτά είναι αφηγήσεις με πρόσωπα που πρέπει να έρθουν αντιμέτωπα με τη ζωή και να ξεπεράσουν εμπόδια, φιγούρες που ξεκινούν για ένα ταξίδι πνευματικού πλουτισμού μέσα από περιπέτειες και αποκαλύψεις» (σελ. 267).

«-Σκεφτόμουν και συνειδητοποίησα πως η πλειονότητα των μεγάλων θρησκειών είχε ξεκινήσει ή είχε αγγίξει το υψηλότερο σημείο διάδοσης και επιρροής τις στιγμές της Ιστορίας κατά τις οποίες οι κοινωνίες που τις υιοθετούσαν βασίζονταν σε μια δημογραφική βάση φτωχών και νέων ανθρώπων. Κοινωνίες όπου το εβδομήντα τοις εκατό του πληθυσμού ήταν κάτω των δεκαοκτώ χρονών, με τους μισούς από αυτούς ανήλικους αρσενικούς, με το αίμα να βράζει στις φλέβες τους από επιθετικότητα και αναπαραγωγικές ορμές, αποτελούσαν γόνιμο έδαφος για την αποδοχή και την εξάπλωση της πίστης» (σελ. 287-288).

«-Κάθε οργανωμένη θρησκεία, με ελάχιστες εξαιρέσεις, έχει βασικό στυλοβάτη την υποταγή, την καταπίεση και την εκμηδένιση της γυναίκας στην ομάδα. Η γυναίκα πρέπει να αποδεχτεί το ρόλο της αιθέριας ύπαρξης, παθητικής και μητρικής, ποτέ αυτόν της εξουσίας ή της ανεξαρτησίας, ειδάλλως πληρώνει τις επιπτώσεις» (σελ. 289).

«Τα γηρατειά είναι η βαζελίνη της ευπιστίας. Όταν ο θάνατος χτυπάει την πόρτα, ο σκεπτικισμός πηδάει απ’ το παράθυρο. Μια καλή καρδιαγγειακή τρομάρα και πιστεύει κανείς μέχρι και στην Κοκκινοσκουφίτσα” (σελ. 289).

«Κάθε άξια μανούβρα που έχει σκοπό να πείσει επικαλείται πρώτα την περιέργεια, ύστερα τη ματαιοδοξία και τελικά την καλοσύνη ή τις τύψεις» (σελ. 319).

«Οι περισσότεροι από μας, είτε το αντιλαμβανόμαστε είτε όχι, προσδιοριζόμαστε βάσει των διαφορών μας προς κάτι ή κάποιον και όχι βάσει των ομοιοτήτων μας. Είναι πιο εύκολο να αντιδράσει κανείς παρά να δράσει…» (σελ. 342).

«-Είναι δύσκολο να μισεί κανείς μια ιδέα. Απαιτεί κάποια διανοητική πειθαρχία κι ένα πνεύμα ψυχωτικό και άρρωστο, κάτι που σπανίζει. Είναι πολύ πιο εύκολο να μισεί κανείς κάποιον με αναγνωρίσιμο πρόσωπο, στον οποίο θα ρίχνει την ευθύνη για όλα αυτά που μας ενοχλούν. Δεν είναι ανάγκη να είναι ένα άτομο. Μπορεί να είναι ένα έθνος, μια ράτσα, μια ομάδα» (σελ. 342).

«Μια από τις υπηρεσίες του παλιανθρώπου μας πρέπει να είναι να μας επιτρέψει να υιοθετήσουμε το ρόλο του θύματος και να διατυμπανίσουμε την ηθική μας ανωτερότητα. Θα προβάλουμε σ’ αυτόν όλα αυτά που είμαστε ανίκανοι ν’ αναγνωρίσουμε στον εαυτό μας και που τα δαιμονοποιούμε σύμφωνα με τα ιδιαίτερά μας συμφέροντα. Είναι η στοιχειώδης αριθμητική του φαρισαϊσμού» (σελ. 342-343).

«-Αρκεί να πεισθεί ο θρησκόληπτος πως είναι ελεύθερος από κάθε αμαρτία για να αρχίσει να λιθοβολεί ή να πετάει βόμβες με ενθουσιασμό. Και στην πραγματικότητα δε χρειάζεται μεγάλη προσπάθεια, γιατί πείθεται μόνο με ένα μίνιμουμ εμψύχωσης κι ένα άλλοθι» (σελ. 343).

«Οι φυσιολογικοί άνθρωποι φέρνουν παιδιά στον κόσμο, εμείς οι συγγραφείς φέρνουμε βιβλία. Είμαστε καταδικασμένοι να αφήνουμε τη ζωή μας σ’ αυτά, αν και ποτέ δεν το αναγνωρίζουν. Είμαστε καταδικασμένοι να πεθαίνουμε στις σελίδες τους και μερικές φορές ακόμα και να τους επιτρέπουμε να μας αφαιρούν τη ζωή» (σελ. 422).