Βιβλίο Δέκα αλήθειες 
Συγγραφέας Κατερίνα Κουτουκάκη
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Λιβάνης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Κατερίνα Κουτουκάκη, αξιοποιώντας την εμπειρία της στην ειδική αγωγή, γράφει ένα μυθιστόρημα για τις δυσκολίες που παρουσιάζονται όταν ένα μέλος της οικογένειας έχει ειδικές ανάγκες. Στήνει ένα ρεαλιστικό πλαίσιο, δημιουργεί ενδιαφέροντες χαρακτήρες και ακολουθεί πορείες και πλοκή που ο καθένας θα μπορούσε να συναντήσει και στη δική του ζωή. Το οικογενειακό υπόβαθρο, οι ελπίδες και οι προσδοκίες της, η προδοσία, η ελπίδα, η εγκατάλειψη, η δύναμη είναι γνωρίσματα που η πρωταγωνίστρια βιώνει σταδιακά κι όλα αυτά συγκροτούν μια ολοκληρωμένη προσωπικότητα που αντικατοπτρίζει όλες εκείνες τις ηρωίδες που παίρνουν την απόφαση να μεγαλώσουν παιδιά που είναι διαφορετικά από τα άλλα. Δυστυχώς διαλύεται σταδιακά η σχέση της Φωτεινής και του Μάρκου. Φταίει η μικρή Ζωή; Φταίνε οι ίδιοι; Κάνουν σωστές κινήσεις; Αντιδρούν σωστά στα προβλήματα που εμφανίζονται; Φταίνε τα γονίδια του Μάρκου, όπως ισχυρίζεται και η πεθερά του; Από τη δεκαετία του 1980 έως τις αρχές του 21ου αιώνα παρακολουθούμε την ιστορία της οικογένειας που μεγάλωσε τη Φωτεινή, γνωρίζουμε τους γονείς και τ’ αδέλφια της, φίλους και γνωστούς. Η Μαρίκα, με την ακατανίκητη περιέργεια και την ανεξέλεγκτη παρεμβατικότητά της, οδηγεί τη σχέση με την κόρη της στα άκρα, με τον  άντρα της να μην παίρνει θέση ανάμεσά τους. Η θεία της Φωτεινής, Σεμίρα, είναι το στήριγμα της ζωής της, και η κολλητή της, Ιωάννα, την ακολουθεί πιστά, ώσπου καταφέρνει να γίνει παιδίατρος και τότε… Απών απ’ όλ’ αυτά είναι ο αδελφός, ο Νίκος, που κρύβει όμως κι αυτός τα δικά του μυστικά. Από την άλλη έχουμε τον Μάρκο, τον γιο της μαγείρισσας Ερμιόνης, έναν άντρα σκληρό, δύσκολο, που καταφεύγει στη μαγεία της θάλασσας αρχικά για να κάνει μια δουλειά που του αρέσει και αργότερα για να ξεφύγει από μια μέγγενη που δεν τον αφήνει να ανασάνει. Η Χαρά Παυλίδου, που έριξε στον γκρεμό το αμάξι της μ’ εκείνη και τον γιο της μέσα σε αυτό, είναι ένας αναπάντεχος και έξυπνα τοποθετημένος συνδετικός κρίκος. Κι έχουμε κι άλλα πρόσωπα που γνωρίζει η Φωτεινή όσο βιώνει τις μεγάλες αλλαγές στη ζωή της.

Η αφήγηση διακόπτεται από πρωθύστερα που συμπληρώνουν το παρελθόν και την ψυχοσύνθεση των χαρακτήρων, με τη συγγραφέα κατά καιρούς να παίρνει θέση απευθυνόμενη σε δεύτερο πρόσωπο προς τον αναγνώστη, χωρίς όμως να αποκαλύπτει εξελίξεις μεταγενέστερες παρά μόνο για να διαπιστώνει και να επεξηγεί. Το κείμενο ίσως είναι πιο εκτεταμένο απ’ ό,τι θα έπρεπε, με αρκετές περιγραφές και αναλυτικές σκέψεις, δίνεται όμως έτσι το περιθώριο να γνωρίσουμε περισσότερο το οικογενειακό και κοινωνικό περιβάλλον της Φωτεινής, τις πρακτικές και ψυχολογικές της δυσκολίες, την καθημερινότητά της. Το ίδιο το παιδί δε βγαίνει πολύ στο προσκήνιο, αφήνοντας έτσι το περιθώριο να το μάθουμε μέσα από τη ζωή της Φωτεινής και των ανθρώπων που τη στηρίζουν ή την αποδιώχνουν, εξ ου και δε μαθαίνουμε ακριβώς το όνομα της ασθένειάς του. Η συγγραφέας δε θέλει να το ξεχωρίσει αλλά να το αναδείξει σε θαύμα μέσα από μια αφήγηση άκρως ρεαλιστική και συγκινητική. Όπως όλα τα παιδιά με ειδικές ανάγκες, έτσι κι αυτό χρειάζεται θεραπείες και τον γονιό του να λειτουργεί υποστηρικτικά. Ο χρόνος είναι εκπαίδευση, υποστηρίζει η συγγραφέας. Η Φωτεινή νιώθει πως βιώνει ένα θάνατο αλλά καταφέρνει να ξεπερνάει τις δοκιμασίες. «Εκείνη δεν το ένιωθε, μα άλλαζε. Λύγιζε. Και μόλις έπιανε τον εαυτό της να λυγίζει, τον έπειθε να γίνει λίγο πιο σκληρός» (σελ. 236). Λείπουν η παιδεία και η γνώση από τους ανθρώπους, γι’ αυτό και η απάνθρωπη φοβία του περιβάλλοντος για όσα βιώνει ένα μέλος του. «-Δε θέλω να δοκιμάσω τα όριά μου… Καμιά φορά λέω «Δεν αντέχω άλλο» κι αμέσως μετά κάτι συμβαίνει αι αποδεικνύεται πως αντέχω κι άλλο» (σελ. 317).

«Άγγελοι επί γης είναι αυτά τα παιδιά… που τους ρίχνει ο Θεός ανάμεσά μας για να μάθουμε την άνευ όρων αγάπη» (σελ. 499). Με αυτά τα λόγια με βοήθησε το μυθιστόρημα να κατανοήσω καλύτερα τον ρόλο τους σε οικογένειες που δοκιμάζονται και η τρυφερή ματιά της συγγραφέως μου έδειξε με τον καλύτερο τρόπο πώς επηρεάζεται μια οικογένεια όταν παίρνει την απόφαση να μεγαλώσει αυτά τα πλάσματα. Πρακτικές δυσκολίες φυσικά και υπάρχουν, ψυχική και σωματική εξουθένωση επίσης, μοναξιά αφόρητη κι όμως όλα αυτά είναι ένας διαρκής αγώνας μεταξύ αγάπης και εγωισμού για ένα καλύτερο αύριο για τους γονείς και τα παιδιά τους. «Σε αυτήν τη ζωή που ήρθαμε να ζήσουμε, υπάρχουν δέκα αλήθειες… μόνοι μας τις μαθαίνουμε κι όσα μαθαίνεις μόνος σου με τη ζήση σου είναι η αλήθεια σου. Κι αυτές οι αλήθειες που ανακαλύπτεις μόνος σου είναι η πιο δικιά σου γνώση…» (σελ. 428). Ποιες είναι λοιπόν οι δέκα αλήθειες που αντιλαμβάνεται σταδιακά στη ζωή της η Φωτεινή και πώς θα τη βοηθήσει η καταγραφή τους σ’ ένα τετράδιο; Τι σημαίνει πρακτικά να μεγαλώνεις ένα παιδί με δυσκολίες; Η Κατερίνα Κουτουκάκη, αποφεύγοντας τον εύκολο και ρηχό μελοδραματισμό καταγράφει με οξυδέρκεια, αντικειμενικότητα και αγάπη μια ιστορία ηρωισμού, δοτικότητας και αυταπάρνησης που θα βοηθήσει πολλούς γονείς να αντέξουν λίγο ακόμη τις επιλογές τους.

Βιβλίο Μοίρνα: το κόκκινο γλυκό κρασί της μοίρας
Συγγραφέας Κατερίνα Κουτουκάκη
Κατηγορία Ρομαντικό μυθιστόρημα
Εκδότης Λιβάνης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το κείμενο είναι τρυφερό, σίγουρα ρομαντικό, έχει έρωτα και γλυκόπικρες στιγμές. Παρ’ όλ’ αυτά περιέχει στις σελίδες του ανθρώπους γνήσιους, αληθινούς, σάρκινους, με φυσιολογικές αντιδράσεις και συνηθισμένα λάθη. Ούτε ιππότες με άσπρα άλογα, ούτε ερωτικές σκηνές, ούτε όρκους αιώνιας αγάπης, ούτε ατελείωτες σελίδες με εσωτερικές σκέψεις της πρωταγωνίστριας. Τα γεγονότα ακολουθούν το ένα το άλλο, αρχίζουν να πιέζουν ασφυκτικά τον μικρόκοσμο της Μοίρνας και την οδηγούν σε κινήσεις κάποτε επιπόλαιες, κάποτε εγωιστικές, κάποτε πηγαίες. Κινήσεις που κάνουμε όλοι μας υπό το κράτος του πανικού, της θλίψης και πάνω απ’ όλα της αγάπης.

Εκτός από το στυλ και τη γραφή, τη «Μοίρνα» την ξεχώρισα και για τους αφηγηματικούς της άξονες. Την ιστορία τη διηγείται σε τρίτο πρόσωπο η Μοίρνα, οδηγώντας το αμάξι της με άγνωστο στον αναγνώστη αρχικά προορισμό. Πότε με ραδιοφωνικούς σταθμούς, πότε με δικά της cd, η κοπέλα συνοδεύει τις αναμνήσεις μιας ολόκληρης ζωής με στίχους γνωστών ασμάτων, που δίνουν τον δικό τους διακριτικό τόνο στη ροή της ιστορίας. Σταδιακά ξεδιπλώνεται η ζωή της πρωταγωνίστριας και ταυτόχρονα το ταξίδι της. Αρχίζουν να φαίνονται ταμπέλες, αρχίζει να διακρίνεται στο βάθος ο τελικός προορισμός, την ίδια στιγμή που οι ανατροπές και οι εξελίξεις στη ζωή της ηρωίδας κατά το παρελθόν αρχίζουν να μπαίνουν κι αυτές σε μια σειρά. Και η αφήγηση αρχίζει να γίνεται πιο ασφυκτική, να κλιμακώνεται, με τέτοιον τρόπο που η συνέχεια της ιστορίας στο παρόν δείχνει άκρως προβλέψιμη. Και περίμενα να γίνει έτσι όπως όδευε. Είπαμε όμως, εδώ έχουμε να κάνουμε με μια συγγραφέα που είτε αγαπά και σέβεται τον αναγνώστη της είτε γνωρίζει να γράφει καλά. Η ανατροπή έρχεται ακριβώς στο σημείο που κατάλαβα ότι είχα μαντέψει το τέλος και μπράβο στην κυρία Κουτουκάκη που έδωσε το φινάλε που έδωσε και εγώ δεν περίμενα.

Στην αρχή το βιβλίο δε με κράτησε ιδιαίτερα, γιατί στην ιστορία παρενέβησαν πολλά πρόσωπα, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι χάθηκα. Από την άλλη, ούτε σελίδες μπορούσα να προσπεράσω γιατί μέσα σε αυτές τις παραγράφους παρεμβάλλονταν σημαντικές και καίριες απόψεις και παρατηρήσεις για τον άνθρωπο και οι σκηνές εναλλάσσονταν ακόμη και στην ίδια πρόταση. Από τη στιγμή όμως που άρχισε να κατασταλάζει ο «κουρνιαχτός» και αποκρυσταλλώθηκαν οι άξονες της αφήγησης, δεν μπορούσα να αφήσω το βιβλίο από τα χέρια μου. Σημαντικές απόψεις και παρατηρήσεις, που παρασάγγας απέχουν από «αμπελοφιλοσοφίες», τοποθέτηση γεγονότων και χαρακτήρων σε ρεαλιστικότατο καμβά, η συγγραφέας να υποδύεται όλα τα πρόσωπα στο μυαλό της και να τα φωτίζει ακριβοδίκαια, ήταν ελάχιστα από τα χαρακτηριστικά που αγάπησα στη «Μοίρνα». Τα βέλη χτυπούν τους πάντες και τα πάντα, από την ίδια την Ελλάδα («Την Ελλάδα τη βρήκε παντού μπροστά της, σε όποια γωνιά του πλανήτη κι αν ταξίδεψε. Μόνο εδώ όταν γυρνούσε την έχανε…Άμυαλη κόρη, ανοικοκύρευτη, η Ελλάδα. Ντύνεται και στολίζεται για να βγει έξω και το σπιτικό της το αφήνει άνω κάτω, βρώμα και τσαπατσουλιά», σελ. 100) μέχρι τις υποχωρήσεις σε έναν γάμο («Ήταν δύο άνθρωποι που είχαν συμβιβαστεί με καταστάσεις που καθόλου δεν τους άρεσαν και προσπαθούσαν να συμβιώνουν στην ανάμνηση του έρωτα και της αγάπης που τους είχε ενώσει. Από ανασφάλεια και αδυναμία», σελ. 224).

Πάνω απ’ όλα, το βιβλίο με άγγιξε γιατί κατά καιρούς έχω νιώσει κι εγώ έτσι στη ζωή μου. Κατά διαστήματα φοβόμουν να απολαύσω τη χαρά, μην τυχόν και ενοχλήσω τον Θεό και μου στερήσει ό,τι αγαπούσα εκείνη τη στιγμή. Σιγά σιγά όμως κατάλαβα με τον δικό μου τρόπο και τις δικές μου εμπειρίες πόσο λανθασμένη είναι αυτή η αντίληψη. Η ζωή τα έχει όλα, χαρές και λύπες. Ίσως η ένταση των συναισθημάτων και η έντονα θετική διάθεση να προκαλεί αμέσως το δίπολο και να έρχεται ακάλεστο κάτι κακό. Όλα στη ζωή είναι ζεύγη, καλό και κακό, χαρά και λύπη, πεθερά και νύφη (αστειάκι). Η συγγραφέας κατάφερε να δείξει την αλήθεια αυτής της σκέψης χωρίς ούτε να προσβάλει ούτε να αερολογίσει. Πάντα μέσα από τα γεγονότα και κυρίως τα λόγια ενός άντρα που έφερε τα πάνω κάτω. Ίσως εδώ να εδράζεται και η μοναδική αντίρρησή μου: η Μοίρνα βρέθηκε ανάμεσα στον Πέτρο και τον Αντώνη, με τον πρώτο τελμάτωσε και με τον δεύτερο φοβήθηκε (τη συνέχεια θα τη διαβάσετε στο βιβλίο, εδώ δεν κάνω κανένα spoiler). Πώς λοιπόν γίνεται να υπάρχουν (ακόμη ; ) άντρες στωικοί, που καταλαβαίνουν την αγάπη της γυναίκας απέναντί τους και όμως φέρονται όπως ο Αντώνης; Είναι η δύναμη της αγάπης ή η υπερβολή στη φαντασία της κυρίας Κουτουκάκη; Όπως και να έχει, πείστηκα, απόλυτα.

Ένα καλογραμμένο, ρεαλιστικό μυθιστόρημα, γεμάτο διαχρονικές αλήθειες και καίριες παρατηρήσεις, που ξεδιπλώνει την ιστορία μιας αγάπης και μιας οικογένειας που έπαιζε τάβλι με τον Θεό, φοβούμενη τον εγωισμό Του. Το απόλαυσα ως την τελευταία του σταγόνα.