Βιβλίο Ν ή Μ;
Τίτλος πρωτοτύπου N or M?
Συγγραφέας Agatha Christie
Μεταφραστής Κατερίνα Δουρίδα
Κατηγορία Περιπέτεια
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ας αφήσουμε στην άκρη για λίγο τη μις Μαρπλ και τον Ηρακλή Πουαρό και ας δούμε ένα πολύ ενδιαφέρον ζευγάρι ερασιτεχνών κατασκόπων που δημιούργησε η Agatha Christie, τον Τόμι Μπέρεσφορντ και την Προύντενς, ή χαϊδευτικά Τάπενς που σημαίνει Δεκαρούλα, Κόουλι (πόσο αγώνα δίνω στον εαυτό μου να πάψει να την προφέρει Τούπενς, επηρεασμένος από τις παλαιότερες μεταφράσεις!). Εν αντιθέσει με τους περισσότερο γνωστούς χαρακτήρες της μεγάλης Αγγλίδας συγγραφέως, αυτό το γοητευτικό και γλυκό ζευγάρι εμφανίστηκε σε μόλις τέσσερα μυθιστορήματα και μία συλλογή διηγημάτων από το 1922 έως το 1973. Υπολογίστε πως η μις Μαρπλ εμφανίστηκε σε δεκαοκτώ βιβλία από το 1918 έως το 1939 και ο Ηρακλής Πουαρό σε σαράντα τέσσερα από το 1920 έως το 1975 (συν τρεις συλλογές διηγημάτων που εκδόθηκαν μετά θάνατον). Ένα άλλο ιδιαίτερο χαρακτηριστικό είναι το γεγονός πως κάθε φορά η ζωή τους έχει προχωρήσει αλματωδώς και συμπορεύεται ξεκάθαρα με τις χρονικές περιόδους που εμφανίζονται. Το ξεχωριστό αυτό ζευγάρι ήταν γύρω στα είκοσι όταν συναντιούνται στο πρώτο βιβλίο της σειράς και γύρω στα εβδομήντα στο τελευταίο ενώ στο μεταξύ από φίλοι έχουν γίνει ζευγάρι, έχουν παντρευτεί κι έχουν αποκτήσει και παιδιά.

Στο «Ν ή Μ;», την τρίτη τους περιπέτεια, που διαδραματίζεται το 1941, το ζευγάρι είναι μεσήλικες πλέον και παντρεμένο με δίδυμα παιδιά, την Ντέμπορα και τον Ντέρεκ. Η Agatha Christie καταγράφει ευσύνοπτα την κατάσταση στην Αγγλία έναν χρόνο μετά το ξέσπασμα του πολέμου: «Ο πόλεμος… Άρχισε άσχημα και πήγε χειρότερα… υπήρχε κακοδιαχείριση, έλλειψη προετοιμασίας, ψεγάδια ίσως στα προσόντα μας. Δεν τον θέλουμε τον πόλεμο, δεν τον αντιμετωπίσαμε με σοβαρότητα, δεν ήμασταν καλοί στην προετοιμασία του. Τα χειρότερα έχον περάσει. Διορθώσαμε τα λάθη μας, και σιγά σιγά βάζουμε τους κατάλληλους ανθρώπους στις κατάλληλες θέσεις» (σελ. 20). Και συνεχίζει με τον σκοπό της αποστολής: «Και ο κίνδυνος να τον χάσουμε [τον πόλεμο] δεν έρχεται έξωθεν… αλλά εκ των έσω. Ο κίνδυνος για μας είναι ο Δούρειος Ίππος… Άντρες και γυναίκες… που όλοι όμως πιστεύουν στα ιδεώδη των ναζί, έχουν τα πιστεύω των Ναζί… κι εμείς δεν ξέρουμε ποιοι είναι» (σελ. 20-21). Έτσι λοιπόν ο Τόμι καλείται να προσφέρει και πάλι τις υπηρεσίες του στην πατρίδα, ακριβώς γιατί πέρασαν είκοσι χρόνια χωρίς να εμφανιστεί πουθενά κι έτσι κανείς αντίπαλος δεν τον ξέρει! Ν ή Μ είναι τα αρχικά των πιο έμπιστων και σημαντικών κατασκόπων των Γερμανών που είναι στενοί άνθρωποι του Χίτλερ και λειτουργούν ως σύνδεσμοι με το Βερολίνο. Κάποια ίχνη οδηγούν στο «Σαν Σουσί», ένα πανδοχείο στο Λιχάμπτον στη νότια ακτή της Αγγλίας.

Στο «Σαν Σουσί», που θεωρείται σφηκοφωλιά κατασκόπων, ο Τόμι αναλαμβάνει να βρει ποιοι από τους παρακάτω ενοίκους είναι οι διαβόητοι Γερμανοί κατάσκοποι που κρύβονται πίσω από τα αρχικά Ν και Μ: η διευθύντρια κυρία Περένα, η κόρη της, Σέιλα, ο συνταγματάρχης Μπλέτσλι, η κυρία Σπροτ με το κοριτσάκι της, την Μπέτι, η ιρλανδή κυρία Ο’ Ρουρκ, το ζεύγος Κέλεϊ, η κουτσομπόλα κυρία Μίντον, ο Γερμανός υπήκοος Καρλ φον Ντένιμ ή ο Αντιναύαρχος Χέιντοκ; Οι συζητήσεις των θαμώνων στο πανδοχείο ζωντανεύουν όλους τους φόβους και τις ανησυχίες που είχαν οι κάτοικοι της χώρας και γενικότερα ο κόσμος εκείνη την εποχή. Κάποιοι υποστηρίζουν πως θα τελειώσει σε έξι χρόνια και άλλοι σε τέσσερις μήνες. Ακόμη χειρότερα, η Γαλλία παραδίδεται στις δυνάμεις του Άξονα κι έτσι οι απέναντι της Αγγλίας ακτές είναι πλέον υπό γερμανική κατοχή. Φυσικά υπάρχουν και οι ακρότητες: «Αυτή η σημερινή νεολαία με αηδιάζει. Ζεστά μπανάκια και πρωινό στις δέκα, όταν δεν είναι και πιο αργά. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι αυτός είναι ο λόγος που οι Γερμανοί μας πήραν φαλάγγι. Παντελής έλλειψη σθένους!…Ως και θερμοφόρες τους χώνουμε στο κρεβάτι. Χάλι! Αηδιάζω» (σελ. 36)!

Χωρίς να αγνοεί τη φρίκη και την αδικία του πολέμου, παρ’ όλο που παινεύει τη δύναμη και τον σοβαρό ρόλο του αγγλικού Πολεμικού Ναυτικού, η Agatha Christie δεν παύει να είναι άνθρωπος και μητέρα (η κόρη της, Ρόζαλιντ, γεννήθηκε το 1919): «Όταν όμως μου έρχονται στο μυαλό οι Γερμανοί ως άτομα, μανάδες που περιμένουν με αγωνία τα νέα των παιδιών τους, αγόρια που αφήνουνε τα σπίτια τους για να ριχτούν στις μάχες, αγρότες στα χωράφια τους, εμποράκους, και κάποιους πολύ ευγενικούς Γερμανούς που γνωρίζω, τότε νιώθω εντελώς διαφορετικά. Τότε καταλαβαίνω πως δεν είναι παρά ανθρώπινα όντα και πως όλοι νιώθουμε το ίδιο. Αυτή είναι η αλήθεια. Το άλλο είναι η μάσκα του πολέμου την οποία φοράμε. Είναι ένα μέρος του πολέμου αυτό… ίσως ένα απαραίτητο μέρος… εφήμερο όμως» (σελ. 103-104).

Φυσικά, η πανέξυπνη Τάπενς ακολούθησε κρυφά τον σύζυγό της και ο ρόλος της ως χήρας που ψάχνει για τρίτο σύζυγο και την πέφτει στον έκπληκτο για την κατεργαριά της Τόμι ήταν το ιδανικό σχέδιο για να μπορούν να επικοινωνούν μεταξύ τους. Η χημεία μεταξύ τους είναι ιδιαίτερη, οι διάλογοι σπιρτόζικοι και με απανωτές ατάκες, η σχέση τους τους δημιουργεί κωμικοτραγικές καταστάσεις κι ο τρόπος γραφής δείχνει πόσο το απόλαυσε η ίδια η συγγραφέας την ώρα που το έγραφε. Σύντομα καταφεύγουν στη βοήθεια και του Άλμπερτ Μπατ, του νεαρού γκρουμ που τους είχε βοηθήσει στην πρώτη τους περιπέτεια, τον «Μυστικό αντίπαλο», ο οποίος είναι κι αυτός πλέον παντρεμένος και ιδιοκτήτης παμπ στο νότιο Λονδίνο. Η πλοκή όμως δεν αφορά μόνο την ταυτότητα των αρχικατασκόπων αλλά αφήνει χώρο να παρεισφρήσουν κάποιες δευτερεύουσες ιστορίες, άρρηκτα δεμένες με την κεντρική ιδέα, που συγκροτούν ένα άρτιο, συναρπαστικό και διαρκώς ανατρεπτικό μυθιστόρημα κατασκοπείας.

Το βιβλίο είναι η τρίτη περιπέτεια των Περιπετειωδών Νέων και κυκλοφόρησε σε Αγγλία και Αμερική το 1941. Στα ελληνικά υπήρξαν πολλές εκδόσεις ώσπου κυκλοφόρησε από το Λυχνάρι με τον τίτλο «Το κυνήγι των κατασκόπων» και σήμερα (2019) επανακυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ψυχογιός σε μεγαλύτερο σχήμα, με προλογικό σημείωμα και με νέα μετάφραση (της Κατερίνας Δουρίδα). Ως προς το εξώφυλλο ακολουθούν την έκδοση Harper Collins (1995) ενώ έχουν ανακοινώσει πως στόχος τους είναι να κυκλοφορήσουν στα ελληνικά όλα τα αστυνομικά έργα της Agatha Christie.

Βιβλίο Δέκα ύποπτοι για φόνο
Τίτλος πρωτοτύπου Crooked house
Συγγραφέας Agatha Christie
Μεταφραστής Κατερίνα Δουρίδα
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το μυθιστόρημα διαδραματίζεται αυστηρά «σ’ ένα μικρό λοξό σπιτάκι» στο προάστιο Σουίνλι Ντιν του Λονδίνου και οι ύποπτοι είναι όλοι μέλη της οικογένειας Λεωνίδη (συγγενείς και προσωπικό). Έχουμε τη νεαρότερη δεύτερη σύζυγο, Μπρέντα, δυο γιους, τον άκληρο Ρότζερ, παντρεμένο με την Κλέμενσι και τον Φίλιπ, παντρεμένο με τη Μάγκντα Γουέστ, με την οποία απέκτησε τη Σοφία, τον Ευστάθιο και την Τζόζεφιν, καθώς και την Ίντιθ ντε Χάβιλαντ, αδελφή της πρώτης συζύγου και τον δάσκαλο των παιδιών, Λόρενς Μπράουν. Ποιος λοιπόν είναι ο ένοχος και τι κίνητρο είχε, εφόσον όλοι ήταν ήδη αρκετά πλούσιοι και δεν επωφελούνται περισσότερο από τον θάνατο του Αριστείδη; Αρχικά η υπόθεση εξελίσσεται μέσα από τις ανακρίσεις που κάνει ο Τάβερνερ, στη συνέχεια όμως ο Χέιγουορντ επιστρέφει στο Λοξό Σπίτι ως μέλλων σύζυγος κι έτσι αρχίζει να γνωρίζει εκ των ένδον τα μέλη της οικογένειας, τα επιχειρηματικά τους σχέδια και άλλα θαμμένα μυστικά. Χαμένες διαθήκες, γκρεμισμένα όνειρα, κρυμμένες πτωχεύσεις, μυστικές σχέσεις έρχονται σιγά σιγά στο φως και δημιουργούν ένα σφιχτοδεμένο σύνολο αγωνίας, ερωτηματικών, ανατροπών και εκπλήξεων που θα λυθεί με τον γνωστό και έξυπνο τρόπο της Agatha Christie.

Διαβάζοντας για δεύτερη φορά το βιβλίο και ξέροντας ήδη τον δολοφόνο, μου δόθηκε η ευκαιρία να θαυμάσω την τεχνική της συγγραφέως, γιατί κατά την πορεία της ανάγνωσης διαπίστωσα πως σε τουλάχιστον δύο σημεία χρησιμοποίησε κάποιες προτάσεις απόλυτα ταιριαστές με τη ροή της υπόθεσης, αν τις απομονώσει όμως κάποιος διαπιστώνει πως είναι οι απόψεις της για τα κίνητρα του δολοφόνου! Είναι κάτι πραγματικά δύσκολο να εντοπιστεί και να ταυτιστεί, ειδικά αν διαβάσει κάποιος για πρώτη φορά το κείμενο, μου έκανε όμως μεγάλη εντύπωση και κατάλαβα επιτέλους πραγματικά πόσο μεγάλο και δίκαια επαινέσιμο ήταν το ταλέντο της συγγραφέως! Δεν έχουμε δηλαδή να κάνουμε μόνο με έξυπνες και λογικοφανείς ανατροπές ή με λανθασμένες οπτικές γωνίες αλλά και με παιχνίδι γάτας-ποντικιού πίσω από τις γραμμές του κειμένου! Επίσης οι περιγραφές δεν είναι απλές ή στεγνές, κάποιες φορές περιέχουν και χαριτωμένες παρομοιώσεις: «Σαν να βγήκε ένας θορυβώδης μπάμπουρας από το δωμάτιο και το άφησε εντυπωσιακά σιωπηλό» (σελ. 66).

Πέρα από την καθαρά αστυνομική πλοκή, υπάρχουν και κάποιες σκέψεις-παρατηρήσεις της γράφουσας για την κοινωνία και την εποχή στην οποία ζούσε. Για παράδειγμα, η συγγραφέας φοβάται ακόμη τον απόηχο του πολέμου στην καθημερινή ζωή και τις συνέπειές του (το βιβλίο κυκλοφόρησε το 1949) κι εκμεταλλεύεται το γεγονός πως ο Τσαρλς Χέιγουορντ και η Σοφία Λεωνίδη γνωρίστηκαν προς το τέλος του ώστε να αναφέρει το εξής: «Ζούμε σ’ ένα παράξενο, πολυτάραχο και κάνε-γρήγορα-να-τελειώνουμε περιβάλλον. Γάμοι και έρωτες ολόγυρά μας γίνονται και ξεγίνονται» (σελ. 19). Μάλιστα, χάρη σ’ έναν λιποτάκτη καθηγητή Ιστορίας, σε άλλο κεφάλαιο αναφέρει: «Εγώ πιστεύω πως ο πόλεμος είναι κακό πράγμα, καταλαβαίνετε; Πιστεύω πως είναι κακό» (σελ. 158). Τέλος, γέλασα πολύ όταν, μέσω της δωδεκάχρονης Τζόζεφιν, πετιέται και μια σπόντα για τον Σέρλοκ Χολμς: «Άλλωστε, δε μ’ αρέσει και τόσο ο Σέρλοκ Χολμς. Τρομερά παλιομοδίτικος. Μετακινούνται με άμαξες» (σελ. 125).

Το ανατρεπτικό αυτό μυθιστόρημα με το σοκαριστικό φινάλε και την τραγική λύση, από τα αγαπημένα της συγγραφέως σύμφωνα με δήλωσή της, κυκλοφόρησε ταυτόχρονα σε Αγγλία και Αμερική το 1949 με τον τίτλο «Crooked house» (Λοξό Σπίτι) που προέκυψε από το παιδικό τραγουδάκι «There was a crooked man» ενώ το 2017 έγινε ταινία με τον ίδιο τίτλο και πρωταγωνιστές την Γκλεν Κλόουζ, την Γκίλιαν Άντερσον κ. ά. Στα ελληνικά υπήρξαν πολλές εκδόσεις ώσπου κυκλοφόρησε από το Λυχνάρι με τον τίτλο «Η σοφίτα με τις αράχνες» και σήμερα (2018) επανακυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ψυχογιός σε μεγαλύτερο σχήμα, με προλογικό σημείωμα και με νέα μετάφραση (της Κατερίνας Δουρίδα). Ως προς το εξώφυλλο ακολουθούν την έκδοση Harper Collins (1985) ενώ έχουν ανακοινώσει πως στόχος τους είναι να κυκλοφορήσουν στα ελληνικά όλα τα αστυνομικά έργα της Agatha Christie.

Βιβλίο Ο μυστικός αντίπαλος
Τίτλος πρωτοτύπου The secret adversary
Συγγραφέας Agatha Christie
Μεταφραστής Κατερίνα Δουρίδα
Κατηγορία Περιπέτεια
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ας αφήσουμε στην άκρη για λίγο τη μις Μαρπλ και τον Ηρακλή Πουαρό και ας δούμε ένα πολύ ενδιαφέρον ζευγάρι ερασιτεχνών κατασκόπων που δημιούργησε η Agatha Christie, τον Τόμι Μπέρεσφορντ και την Προύντενς, ή χαϊδευτικά Τάπενς που σημαίνει Δεκαρούλα, Κόουλι (πόσο αγώνα δίνω στον εαυτό μου να πάψει να την προφέρει Τούπενς, επηρεασμένος από τις παλαιότερες μεταφράσεις!). Εν αντιθέσει με τους περισσότερο γνωστούς χαρακτήρες της μεγάλης Αγγλίδας συγγραφέως, αυτό το γοητευτικό και γλυκό ζευγάρι εμφανίστηκε σε μόλις τέσσερα μυθιστορήματα και μία συλλογή διηγημάτων από το 1922 έως το 1973. Υπολογίστε πως η μις Μαρπλ εμφανίστηκε σε δεκαοκτώ βιβλία από το 1918 έως το 1939 και ο Ηρακλής Πουαρό σε σαράντα τέσσερα από το 1920 έως το 1975 (συν τρεις συλλογές διηγημάτων που εκδόθηκαν μετά θάνατον). Ένα άλλο ιδιαίτερο χαρακτηριστικό είναι το γεγονός πως κάθε φορά η ζωή τους έχει προχωρήσει αλματωδώς και συμπορεύεται ξεκάθαρα με τις χρονικές περιόδους που εμφανίζονται. Το ξεχωριστό αυτό ζευγάρι ήταν γύρω στα είκοσι όταν συναντιούνται στο πρώτο βιβλίο της σειράς και γύρω στα εβδομήντα στο τελευταίο ενώ στο μεταξύ από φίλοι έχουν γίνει ζευγάρι, έχουν παντρευτεί κι έχουν αποκτήσει και τρία παιδιά.

Στον «Μυστικό αντίπαλο», την πρώτη τους περιπέτεια, που διαδραματίζεται το 1919, ζουν την αγωνία των άνεργων εξαιτίας του πρόσφατου πολέμου νέων κι έτσι η Τάπενς ρίχνει την ιδέα να συστήσουνε ένα… γραφείο ντετέκτιβ, το «Περιπετειώδεις Νέοι Ε.Π.Ε.»! Η χημεία μεταξύ τους είναι ιδιαίτερη, οι διάλογοι σπιρτόζικοι και με απανωτές ατάκες, η απειρία τους δημιουργεί κωμικοτραγικές καταστάσεις κι ο τρόπος γραφής δείχνει πόσο το απόλαυσε η ίδια η συγγραφέας την ώρα που το έγραφε. Έγγραφα που ίσως δημιουργήσουν νέο πόλεμο, όχι απαραίτητα ξανά με τη Γερμανία, δυσφήμηση πολιτικών αντρών, ακόμη και ένας μυστηριώδης «κύριος Μπράουν» που κρύβεται πίσω από τους μπολσεβίκους με σκοπό την πρόκληση απεργίας που θα επιφέρει επανάσταση στη χώρα και που έχει υπό τον έλεγχό του μια εκπληκτική οργάνωση, με κατασκόπους παντού, κι όλα αυτά ταυτόχρονα με τη μυστηριώδη εξαφάνιση της επιβάτιδος με τα πολύτιμα έγγραφα, είναι μερικά μόνο από τα προβλήματα που έχουν να επιλύσουν η Τάπενς και ο Τόμι! Προς έκπληξή μου, κάπου αναφέρθηκε και το όνομα του Επιθεωρητή Τζαπ της Σκότλαντ Γιαρντ που ερευνούσε την εξαφάνιση της Τζέιν Φιν!

Ανθρωποκυνηγητό, ανατροπές και εκπλήξεις, κατασκοπικά παιχνίδια, κρυφοί ρόλοι, μυστηριώδεις σύμμαχοι, κρυμμένοι εχθροί δημιουργούν μια παραστατικότατη ατμόσφαιρα εποχής ενώ ταυτόχρονα δημιουργούνται οι συνθήκες εκείνες που θα δυναμώσουν τη φλόγα μεταξύ των δύο νέων κι αν καταφέρουν να επιζήσουν ως το τέλος ίσως και να παραδεχτούν ο ένας στον άλλον πως τελικά αγαπιούνται αρκετά περισσότερο από φιλικά. Όπως παραδέχεται και ο Α. Κάρτερ, υψηλός αξιωματούχος της κυβέρνησης και εντελώς τυχαία «συνεργάτης» τους: «Εκ πρώτης όψεως είναι ένας υγιής, λίγο χοντροκέφαλος νεαρός Άγγλος. Με κάπως αργόστροφο μυαλό Από την άλλη, όμως, είναι εντελώς αδύνατο να παρασυρθεί από τη φαντασία του, για τον απλούστατο λόγο ότι δε διαθέτει. Είναι δύσκολο να τον ξεγελάσεις. Σκέφτεται με αργούς ρυθμούς κι όταν έχει μια ιδέα δεν ξεκολλάει από αυτήν. Η κοπέλα είναι εντελώς διαφορετική. Με πολλή διαίσθηση και καθόλου λογική. Είναι ένα ζευγάρι ό,τι πρέπει για συνεργασία. Ηρεμία και δυναμισμός» (σελ. 240).

Το μυθιστόρημα, δεύτερο βιβλίο της Agatha Christie μετά τη «Μυστηριώδη υπόθεση στο Στάιλς» (1920 σε Αμερική, 1921 σε Αγγλία), κυκλοφόρησε ταυτόχρονα και στις δύο χώρες το 1922. Στα ελληνικά υπήρξαν πολλές εκδόσεις ώσπου κυκλοφόρησε από το Λυχνάρι με τον τίτλο «Μια σκιά στην ομίχλη» και σήμερα (2019) επανακυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ψυχογιός σε μεγαλύτερο σχήμα, με προλογικό σημείωμα και με νέα μετάφραση (της Κατερίνας Δουρίδα). Ως προς το εξώφυλλο ακολουθούν την έκδοση Harper Collins (1996) ενώ έχουν ανακοινώσει πως στόχος τους είναι να κυκλοφορήσουν στα ελληνικά όλα τα αστυνομικά έργα της Agatha Christie.