Καστοριά – Πανος Τουρλης https://www.vivliokritikes.com Βιβλιοκριτικές Sat, 26 Jul 2025 06:20:01 +0000 en hourly 1 https://wordpress.org/?v=6.7.3 https://www.vivliokritikes.com/wp-content/uploads/2019/12/cropped-black-white-computer-icons-book-png-book-icon-32x32.jpg Καστοριά – Πανος Τουρλης https://www.vivliokritikes.com 32 32 «Α΄ στον έρωτα», του Γιώργου Αγγελίδη, εκδ. Χαρλένικ https://www.vivliokritikes.com/%ce%b1%ce%84-%cf%83%cf%84%ce%bf%ce%bd-%ce%ad%cf%81%cf%89%cf%84%ce%b1-%ce%b3%ce%b9%cf%8e%cf%81%ce%b3%ce%bf%cf%82-%ce%b1%ce%b3%ce%b3%ce%b5%ce%bb%ce%af%ce%b4%ce%b7%cf%82/?utm_source=rss&utm_medium=rss&utm_campaign=%25ce%25b1%25ce%2584-%25cf%2583%25cf%2584%25ce%25bf%25ce%25bd-%25ce%25ad%25cf%2581%25cf%2589%25cf%2584%25ce%25b1-%25ce%25b3%25ce%25b9%25cf%258e%25cf%2581%25ce%25b3%25ce%25bf%25cf%2582-%25ce%25b1%25ce%25b3%25ce%25b3%25ce%25b5%25ce%25bb%25ce%25af%25ce%25b4%25ce%25b7%25cf%2582 https://www.vivliokritikes.com/%ce%b1%ce%84-%cf%83%cf%84%ce%bf%ce%bd-%ce%ad%cf%81%cf%89%cf%84%ce%b1-%ce%b3%ce%b9%cf%8e%cf%81%ce%b3%ce%bf%cf%82-%ce%b1%ce%b3%ce%b3%ce%b5%ce%bb%ce%af%ce%b4%ce%b7%cf%82/#respond Thu, 22 Feb 2024 16:12:46 +0000 https://www.vivliokritikes.com/?p=14696 Ένα νεαρό έγχρωμο παιδί νιώθει μπερδεμένο στη σχέση του κι αποφασίζει να χωρίσει με την κοπέλα του. Ταυτόχρονα ένα συνομήλικό του αγόρι προσπαθεί να ανακαλύψει την ερωτική του ταυτότητα. ΓνωρίζονταΑι μέσω μιας εφαρμογής κι από την αρχή η χημεία μεταξύ τους χτυπάει κόκκινο. Μόνο που η αλήθεια είναι καλά κρυμμένη κι όταν έρθει στο φως θα φέρει τα πάνω κάτω στις ζωές τους. Το πρώτο ελληνικό gay θεματολογίας Άρλεκιν που καταρρίπτει τα στερεότυπα της ελαφράς αισθηματικής λογοτεχνίας και ταυτόχρονα ο πρώτος τίτλος της σειράς Eros Pride μόλις κυκλοφόρησε.

Βιβλίο Α΄ στον έρωτα
Συγγραφέας Γιώργος Αγγελίδης
Κατηγορία Ρομαντικό μυθιστόρημα
Εκδότης Χαρλένικ
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Γιώργος Αγγελίδης έγραψε μια τρυφερή και ρομαντική ιστορία που διαδραματίζεται στο σήμερα ανάμεσα σε δύο νεαρούς ενήλικες άντρες οι οποίοι προσπαθούν να ανακαλύψουν τη σεξουαλικότητά τους με διαφορετικό τρόπο ο καθένας. Ο Ορέστης ζει με τη μητέρα του που στάθηκε στο πλάι του όταν ο γιος της συνειδητοποίησε πως νιώθει ερωτική έλξη για τους άντρες και αυτήν τη χρονιά αποφασίζει να ξεπεράσει τους φόβους του, να συνεχίσει να είναι αυτός που είναι χωρίς να ντρέπεται και ναι, το βάζει στόχο να ερωτευτεί, να πάρει Α στον έρωτα! Για τον λόγο αυτό κατεβάζει την εφαρμογή που θα τον βοηθήσει να γνωρίσει ανθρώπους, μόνο που, χωρίς να το ξέρει, πέφτει πάνω στον Σπύρο, τον αδελφό του κολλητού του, τον οποίο ερωτεύτηκε από την πρώτη στιγμή που γνώρισε. Και τώρα τι κάνουμε;

Από την άλλη, ο Σπύρος, ο αγαπημένος πλέι μέικερ της ομάδας μπάσκετ του σχολείου και μεγάλος καρδιοκατακτητής, αλλάζει ριζικά στάση και συμπεριφορά μετά τον τελευταίο του χωρισμό. Ευερέθιστος και εριστικός, προκαλεί ανησυχία στους γύρω του, με τους γονείς του να κάνουν τα πράγματα χειρότερα με τις πρωτοβουλίες τους. Ο Σπύρος χώρισε την Αντιγόνη γιατί άρχισε να νιώθει μπερδεμένος και ταυτόχρονα, με την ψευδαίσθηση πως η ομάδα μπάσκετ στην οποία ανήκει άρχισε να υποπτεύεται τον πραγματικό του εαυτό, αποφάσισε να συμμετέχει στις πλάκες και στις καζούρες για να εξακολουθεί να ανήκει κάπου, σαν μια ασπίδα που τον προστατεύει από το μίσος για το σκούρο δέρμα του και γι’ αυτό που διστάζει να παραδεχτεί στον εαυτό του. Ντρέπεται για όσα κάνει αλλά ξέρει πως έτσι εξασφαλίζει ότι δε θα γίνει δακτυλοδεικτούμενος για τους λάθος λόγους («…αυτό που τώρα μου φαίνεται σαν το τέλος του κόσμου είναι μονάχα το τέλος ενός κεφαλαίου», σελ. 140). Ανυπομονεί να πετύχει στο πανεπιστήμιο για να αλλάξουν τα πράγματα στη ζωή του, να νιώσει πιο ελεύθερος, λιγότερο μόνος ενώ ταυτόχρονα αμφιβάλλει για το ποιος πραγματικά είναι και νιώθει πως κανείς δεν τον καταλαβαίνει. Όταν ξεκινάει να ψάχνεται μέσω της εφαρμογής γνωριμιών δεν μπορεί να πιστέψει αυτό που θα ανακαλύψει εκεί μέσα.

Η πλοκή εξελίσσεται μέσα από τις παράλληλες πρωτοπρόσωπες αφηγήσεις των δύο αγοριών και μέσα από πρωθύστερα που καθυστερούν την πλοκή σε κρίσιμα σημεία, εντείνοντας την αγωνία για τη συνέχεια. Έχουμε κινηματογραφική, απτή, ρεαλιστική, στακάτη, γρήγορη γραφή που ζωντανεύει καθημερινές καταστάσεις της σύγχρονης εποχής και πραγματικότητας αλλά φυσικά και τις απαραίτητες για το είδος στο οποίο εντάσσεται το βιβλίο ερωτικές αλλά και υπερβολικές σκηνές, όπως αυτή με το φιλί μπροστά σε όλο το σχολείο. Παρ’ όλ’ αυτά, ο Γιώργος Αγγελίδης ξέρει να διεισδύει στην ψυχή των χαρακτήρων του και να τους παρουσιάζει ολοκληρωμένους και συνεπείς, καθόλου χάρτινους ή ψεύτικους. Βήμα προς βήμα παρακολουθούμε την πορεία των δύο νέων, τις διαφορετικές τους νοοτροπίες και αντιλήψεις με τις οποίες συμπληρώνουν τελικά ο ένας τον άλλον, δυναμιτίζοντας το πάθος και τον έρωτα ανάμεσά τους, με τα απαραίτητα εμπόδια και μυστικά να τους οδηγούν σε χωριστά αρχικά μονοπάτια. Το μυθιστόρημα, μέσα από μια φυσιολογική, καθημερινή ανθρώπινη σχέση, καταγράφει και καταρρίπτει τα περισσότερα στερεότυπα που θα συναντήσει κάποιος στον μοναχικό δρόμο για την ερωτική του αυτογνωσία, ειδικά όταν νιώθει πως έλκεται από άτομα του ίδιου φύλου. Τα ενοχλητικά πειράγματα αλλά και η υποστήριξη, η εσωστρέφεια αλλά και ο έρωτας, είναι όλα εδώ, ανάμεσα στις σελίδες και χαρίζουν αισιοδοξία, δύναμη και γνώση στον αναγνώστη. «Γιατί, αν τα συναισθήματά μου ήταν για κάποιον σαν εσένα, πώς θα μπορούσαν να ήταν κακά;» (σελ. 113).

Ο Σπύρος και ο Ορέστης δεν κομπάζουν ούτε δείχνουν «κουλ» ή «άνετοι», δεν αποστασιοποιούνται από τα γεγονότα αλλά βουτάνε βαθιά μέσα τους, με συστολή, δισταγμό, ακόμη και ενοχές αλλά το κάνουν, προχωράνε για να γνωρίσουν και να γνωριστούν. Παραθέτουν στην αφήγησή τους όλα όσα βιώνουν και σκέφτονται, παραδέχονται τα λάθη τους και μαθαίνουν από αυτά, εξετάζουν τις διαφορετικές οπτικές των προβλημάτων μα πάνω απ’ όλα ζουν τον απόλυτο έρωτα. Και πώς ξέρουν ότι είναι έρωτας; Τι άλλο θα μπορούσε να είναι, αφού δεν έχουν νιώσει ποτέ ξανά έτσι (κάψιμο στο στήθος και μυρμήγκιασμα χαμηλά στην κοιλιά) για κανέναν άλλον; Επιπλέον, σηκώνουν ένα διττό βάρος: ο Σπύρος είναι πιο μελαμψός και ήδη νιώθει τον ρατσισμό στο πετσί του, ο δε Ορέστης νιώθει πως προδίδει τον κολλητό του, Ιάσονα, μιας και αγαπάει τον αδελφό του! Η ιστορία επίσης φωτίζει, αν και λιγότερο, τον Ιάσονα, τους γονείς των παιδιών, έναν-δύο καθηγητές τους και κάποιες συμμαθήτριές τους, ώστε όλοι μαζί να φτιάξουν ένα όμορφο, καλοσχηματισμένο και με ποικίλες πτυχές παζλ, μια ποικιλία χαρακτήρων που θα κρατήσουν αμείωτο το ενδιαφέρον και θα αποτυπώσουν διάφορα στιγμιότυπα και καταστάσεις της σημερινής εποχής, χαρίζοντας αληθοφάνεια και ρεαλισμό.

Με το «Α΄ στον έρωτα», ο συγγραφέας κατάφερε να ανεβάσει τον πήχη στον τομέα του άρλεκιν μυθιστορήματος γράφοντας ένα κείμενο γεμάτο διεισδυτικά ψυχογραφήματα, απρόσμενες εξελίξεις, γρήγορες σκηνές που με έκανε να προβληματιστώ, να γελάσω, να παρακολουθώ με αγωνία ως το τέλος μια κατά βάση απλή ιστορία που όμως σταδιακά διαπίστωσα πως είναι ολοκληρωμένη και μελετημένη, με διακριτικά καλολογικά στοιχεία και μια σωστά προετοιμασμένη πλοκή που με ικανοποίησε απόλυτα. Αλήθειες και ψέματα, μυστικά και λάθη, τύψεις και αγάπη δίνονται με μέτρο και ρεαλισμό και όλα θα κριθούν σ’ εκείνη την εκδρομή στην Καστοριά, η οποία αποτυπώνεται κι αυτή με ενάργεια και ομορφιά. Η ζωή είναι πολύ μικρή για να είσαι οποιοσδήποτε άλλος και όχι ο εαυτός σου, όποιος λοιπόν εμφύσησε αυτόν τον φόβο μέσα σου δεν πρέπει να τον φοβάσαι και η απάντηση στον φόβο τους για τη διαφορετικότητα είναι η υπερηφάνεια! Αυτά πρεσβεύει μεταξύ άλλων το νέο μυθιστόρημα του Γιώργου Αγγελίδη που εγκαινιάζει μια σειρά queer λογοτεχνίας στις πάντα πρωτοποριακές εκδόσεις Bell.

]]> https://www.vivliokritikes.com/%ce%b1%ce%84-%cf%83%cf%84%ce%bf%ce%bd-%ce%ad%cf%81%cf%89%cf%84%ce%b1-%ce%b3%ce%b9%cf%8e%cf%81%ce%b3%ce%bf%cf%82-%ce%b1%ce%b3%ce%b3%ce%b5%ce%bb%ce%af%ce%b4%ce%b7%cf%82/feed/ 0 «Ο Λύκος», του Κωνσταντίνου Μοσχάτου, εκδ. Κλειδάριθμος https://www.vivliokritikes.com/%ce%bf-%ce%bb%cf%8d%ce%ba%ce%bf%cf%82-%ce%ba%cf%89%ce%bd%cf%83%cf%84%ce%b1%ce%bd%cf%84%ce%af%ce%bd%ce%bf%cf%82-%ce%bc%ce%bf%cf%83%cf%87%ce%ac%cf%84%ce%bf%cf%82/?utm_source=rss&utm_medium=rss&utm_campaign=%25ce%25bf-%25ce%25bb%25cf%258d%25ce%25ba%25ce%25bf%25cf%2582-%25ce%25ba%25cf%2589%25ce%25bd%25cf%2583%25cf%2584%25ce%25b1%25ce%25bd%25cf%2584%25ce%25af%25ce%25bd%25ce%25bf%25cf%2582-%25ce%25bc%25ce%25bf%25cf%2583%25cf%2587%25ce%25ac%25cf%2584%25ce%25bf%25cf%2582 https://www.vivliokritikes.com/%ce%bf-%ce%bb%cf%8d%ce%ba%ce%bf%cf%82-%ce%ba%cf%89%ce%bd%cf%83%cf%84%ce%b1%ce%bd%cf%84%ce%af%ce%bd%ce%bf%cf%82-%ce%bc%ce%bf%cf%83%cf%87%ce%ac%cf%84%ce%bf%cf%82/#respond Sat, 26 Aug 2023 12:46:36 +0000 https://www.vivliokritikes.com/?p=14196 Ο ψυχίατρος της Αστυνομίας Άγγελος Γκίκας δέχεται να μπει στη φυλακή ως μυστικός με αντάλλαγμα να σωθεί ο αδελφός του από τις άδικες κατηγορίες που τον βαραίνουν για διακίνηση ναρκωτικών. Η γνωριμία του με τον Λύκο όμως και οι προσπάθειές του να εξιχνιάσει τη μυστηριώδη δολοφονία του απερχόμενου διοικητή Ανδρέα Σκούρα θα τον οδηγήσουν στη σκοτεινή πλευρά της ζωής και θα τον μπλέξουν με πρόσωπα και καταστάσεις που καλύτερα να είχε αποφύγει.

Βιβλίο Ο Λύκος
Συγγραφέας Κωνσταντίνος Μοσχάτος
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Κλειδάριθμος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το μυθιστόρημα του Κωνσταντίνου Μοσχάτου, με τη γρήγορη, σχεδόν κινηματογραφική του γραφή, με κράτησε αιχμάλωτο ως την τελευταία κυριολεκτικά σελίδα λόγω των απανωτών ανατροπών, των διαρκών εκπλήξεων, των συνεχών εναλλαγών σε σκηνές και γεγονότα, των ολοκληρωμένων χαρακτήρων και των προβληματισμών γύρω από τους ηθικούς και τους θεσπισμένους νόμους μιας κοινωνίας. Ο Άγγελος Γκίκας, ψυχίατρος της Αστυνομίας και Αστυνόμος Α΄ της Διεύθυνσης Υγειονομικού, διαζευγμένος, 45άρης και μοναχικός, χωρίς φίλους και γνωστούς, είναι σίγουρος για την αθωότητα του αδερφού του και δε θέλει να τον δει άδικα στη φυλακή, όπου ρημάζουν ο νους και η ψυχή και κατατρώγονται τα σωθικά. Αποφασίζει λοιπόν να ζητήσει τη βοήθεια του νέου υποδιοικητή Δημήτρη Βαφειάδη που δέχεται να «παρανομήσει» για να απαλλάξει τον αδερφό του Γκίκα, ζητάει όμως ένα αντάλλαγμα: το επιστημονικό υπόβαθρο του ψυχιάτρου και η ικανότητά του να ψυχολογεί ανθρώπους τον κάνει ιδανικό «μυστικό πράκτορα» για να μπει στη φυλακή και να ψάξει, να μάθει, να μιλήσει με κρατούμενους, σωφρονιστικούς, ακόμη και με τον ίδιο τον Σωτήρη Δραγούμη ή Λύκο για να εξιχνιάσει τη δολοφονία του Σκούρα! Ο Λύκος, θανάσιμος εχθρός του δολοφονημένου αξιωματικού και από τους μεγαλύτερους κακοποιούς της χώρας, με άπειρες καταδίκες εις βάρος του, μπλεγμένος με τον αντιεξουσιαστικό χώρο, έχει μεταχθεί στα Τρίκαλα κι έτσι αρχίζει μια από τις πιο ανατρεπτικές, σκληρές και ανατριχιαστικά ρεαλιστικές ιστορίες που έχω διαβάσει.

Αρχικά λοιπόν ο Άγγελος Γκίκας είναι φυλακισμένος με βαρυποινίτες, χωρίς κανείς να ξέρει για την αποστολή του πλην του διευθυντή, και παρακολουθούμε τις προσπάθειές του να ενταχθεί στην κλίκα του Λύκου. Προαυλισμός, κάγκελα, απομόνωση, κελιά, συρσίματα και κάπου κάπου ακαταλαβίστικα λόγια, κλεισούρα, κακοβρασμένο φαγητό, ανθρώπινη βρόμα, κατσαρίδες, με πόση τέχνη ζωντανεύει το κλειστοφοβικό περιβάλλον και πόσο παραστατικές είναι οι λεπτομέρειες: «…το κατάστημα κράτησης ήταν σαν κάποιο επιτραπέζιο στρατηγικής στο οποίο η κάθε φυλή είχε το κάστρο της, τον βασιλιά της, τους νόμους της και τους ειδικούς στο έγκλημα» (σελ. 61). Να όμως που ο Λύκος έχει μια προσωπικότητα που δεν περιμένει κανείς, κάποια γεγονότα δε συνάδουν με την εικόνα που έχει πλάσει στο μυαλό του ο Άγγελος κι αυτό τον δυσκολεύει γιατί δεν μπορεί να βρει πώς θα τον προσεγγίσει!  Κι εκεί που μπαίνουν τα πράγματα σε μια σειρά και καταλήγουμε σε κάποια συμπεράσματα, εξελίξεις έξω από τη φυλακή ανατρέπουν τα δεδομένα και ο Άγγελος παγιδεύεται στο ίδιο του το σχέδιο, με την αδρεναλίνη να τον γεμίζει έξαψη και να τον οδηγεί σε απονενοημένες πράξεις!

Η δολοφονία του Σκούρα είναι αρκετά περίπλοκη και σύνθετη και εμπλέκει δικαστικούς και κρατικούς λειτουργούς με παρανόμους κάνοντας το μυθιστόρημα άκρως ενδιαφέρον! Ύποπτοι ξεπετάγονται από παντού, ο ρόλος τους αλλάζει (πότε αθώοι και πότε ένοχοι, πότε δίκαιοι και πότε διεφθαρμένοι, πότε φίλοι και πότε προδότες) ενώ ταυτόχρονα οι ληστές μιας τράπεζας στη Μεταμόρφωση με την επιτυχημένη καριέρα τους τραβούν το ενδιαφέρον του ανθυπαστυνόμου Καρούτσου και της διοικητού του Ληστειών της ΓΑΔΑ Μαρίας Βαΐτσου, οι οποίοι καταστρώνουν ένα σχέδιο ώστε να πιάσουν μεγαλύτερα κεφάλια! Η δράση κάποια στιγμή μεταφέρεται από την κλειστοφοβική ατμόσφαιρα ενός κελιού στα άγρια βουνά της Πίνδου μ το μυθιστόρημα να καταγράφει ένα συναρπαστικό ανθρωποκυνηγητό, με λεπτομέρειες που μόνο ένας καλά διαβασμένος συγγραφέας μπορεί να καταγράψει, με διαρκή αγωνία και με κινηματογραφική ταχύτητα των εξελίξεων. Δε θα ξεχάσω τις περιγραφές του κακοτράχαλου δρόμου στην Κατάρα, με τις κατολισθήσεις και το μισογκρεμισμένο οδόστρωμα! Κι εκεί που θαυμάζεις το γκριζόασπρο χειμωνιάτικο φεγγάρι γίνεσαι μάρτυρας λαθρεμπορίου όπλων, εκεί που ακούς τον απαλό ήχο του χιονιού που πέφτει συναντάς μπλόκο περιπολικών. Μέσα σε αυτήν τη χιονοστιβάδα της καταιγιστικής δράσης και των απανωτών εξελίξεων, ο Γκίκας ανακαλύπτει στοιχεία της υπόθεσης που του δείχνουν άλλο μονοπάτι για την επίλυσή της κι έτσι όσο κυνηγάμε τους κακούς σε Σαμαρίνα, Γρεβενά, Καστοριά, Κρυσταλλοπηγή τόσο πλησιάζουμε και στην εξιχνίαση μιας σάπιας, πολυπρόσωπης παγίδας με στόχο-έκπληξη!

«Ο Λύκος» είναι ένα δυνατό μυθιστόρημα που φωτίζει εξίσου το μονοπάτι του καλού και του κακού κι αφήνει τους ήρωές του να επιλέξουν μόνοι τους ποιο θα διασχίσουν, κάτι που θα τους χαρίσει και τις αντίστοιχες συνέπειες. «Και οι περισσότεροι άνθρωποι μπορούν ν’ αλλάξουν. Υπάρχει μέσα τους ένας διακόπτης που μπορούν να τον γυρίσουν και να δουν το πραγματικό φως» (σελ. 279). Οι νόμοι τι ρόλο παίζουν όμως στην ανθρώπινη κοινωνία και πόσο πρέπει να τους σεβόμαστε; «…το καλύτερο όπλο ενός ανθρώπου με εξουσία είναι οι νόμοι. Ακόμα κι οι ναζιστές που έκαναν θηριωδίες, δικτάτορες… όλοι τούς χρειάζονταν πριν γίνει οτιδήποτε. Όλα ξεκινούν και τελειώνουν στους νόμους. Επαναστάσεις, καταπατήσεις δικαιωμάτων, μεγάλες αλλαγές… Όταν δίνεις λοιπόν σε κάποιον τη δυνατότητα να εφαρμόσει έναν νόμο, του δίνεις ένα όπλο που το στρέφει όπου και όπως θέλει» (σελ. 396-397). Κανείς από τους ήρωες του βιβλίου δε θα είναι ίδιος όταν φτάσουμε στο τέλος γιατί: «Κανείς δεν μπορεί να ξεφύγει από τον Νόμο… Το μυστικό είναι να ζεις μέσα κι έξω απ’ αυτόν. Να πορεύεσαι παράλληλα, όχι αντίθετα. Κι όταν ξεπερνάς τα όρια, να μπαίνεις ξανά κάτω από την ασπίδα του» (σελ. 286). Σκέψεις και προβληματισμοί γύρω από την ηθική και την αυτοδικία, καταιγιστική δράση, ανηλεές ανθρωποκυνηγητό, διαφθορά και σαπίλα, υπόκοσμος και παράνομα κυκλώματα, καλοί χαρακτήρες που αγωνίζονται να παραμείνουν έτσι αλλά τα γεγονότα θα τους εξαναγκάσουν σε ακρότητες κι ένα λυτρωτικό τέλος είναι μερικά μόνο από τα θετικά γνωρίσματα ενός βιβλίου που με γέμισε αγωνία και όχι μόνο.

]]> https://www.vivliokritikes.com/%ce%bf-%ce%bb%cf%8d%ce%ba%ce%bf%cf%82-%ce%ba%cf%89%ce%bd%cf%83%cf%84%ce%b1%ce%bd%cf%84%ce%af%ce%bd%ce%bf%cf%82-%ce%bc%ce%bf%cf%83%cf%87%ce%ac%cf%84%ce%bf%cf%82/feed/ 0 «Τα δάκρυα των αγγέλων», του Θοδωρή Παπαθεοδώρου, εκδ. Ψυχογιός (Η τετραλογία του Εμφυλίου #3) https://www.vivliokritikes.com/%cf%84%ce%b1-%ce%b4%ce%ac%ce%ba%cf%81%cf%85%ce%b1-%cf%84%cf%89%ce%bd-%ce%b1%ce%b3%ce%b3%ce%ad%ce%bb%cf%89%ce%bd-%cf%80%ce%b1%cf%80%ce%b1%ce%b8%ce%b5%ce%bf%ce%b4%cf%8e%cf%81%ce%bf%cf%85/?utm_source=rss&utm_medium=rss&utm_campaign=%25cf%2584%25ce%25b1-%25ce%25b4%25ce%25ac%25ce%25ba%25cf%2581%25cf%2585%25ce%25b1-%25cf%2584%25cf%2589%25ce%25bd-%25ce%25b1%25ce%25b3%25ce%25b3%25ce%25ad%25ce%25bb%25cf%2589%25ce%25bd-%25cf%2580%25ce%25b1%25cf%2580%25ce%25b1%25ce%25b8%25ce%25b5%25ce%25bf%25ce%25b4%25cf%258e%25cf%2581%25ce%25bf%25cf%2585 https://www.vivliokritikes.com/%cf%84%ce%b1-%ce%b4%ce%ac%ce%ba%cf%81%cf%85%ce%b1-%cf%84%cf%89%ce%bd-%ce%b1%ce%b3%ce%b3%ce%ad%ce%bb%cf%89%ce%bd-%cf%80%ce%b1%cf%80%ce%b1%ce%b8%ce%b5%ce%bf%ce%b4%cf%8e%cf%81%ce%bf%cf%85/#respond Thu, 03 Dec 2020 18:46:51 +0000 https://www.vivliokritikes.com/?p=8827 Τρεις γυναίκες, τρεις μητέρες, τρεις ιστορίες. Άνθρωποι, πόνος, αίμα, Εμφύλιος. Τρεις άγνωστοι άνθρωποι που η Μοίρα τους φέρνει κοντά. Κοινό τους χαρακτηριστικό: η άδεια αγκαλιά. Ένα αριστούργημα λογοτεχνίας, ένας ύμνος στο παράλογο του Εμφυλίου, από έναν άντρα συγγραφέα που δεν παύει όμως να νιώθει τον ίδιο πόνο με μια γυναίκα που της παίρνουν το παιδί, από έναν άντρα συγγραφέα που θέλει να πει μια δύσκολη, σκληρή, ακόμα σιωπηρή για πολλούς ιστορία. Ο συγγραφέας κεντά έναν καμβά περιστατικών, γεγονότων, ιστοριών, με ένα απαράμιλλο στιλ γραφής που συνδυάζει τη λυρικότητα και την αφήγηση, μας κρατά σε αγωνία για τη συνέχεια. Συγκλονιστικές σελίδες, ανθρώπινες ιστορίες, λάθη, αδικίες, φρικαλεότητες, οι λέξεις περισσεύουν μπροστά στον πλούτο των πληροφοριών, των γεγονότων και των περιστατικών.

Βιβλίο  Τα δάκρυα των αγγέλων
Συγγραφέας Θοδωρής Παπαθεοδώρου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Στο τρίτο βιβλίο περιγράφονται τα αιματηρά και βδελυρά γεγονότα του 1949, οι μάχες και η οριστική νίκη του ελληνικού στρατού (παρά τις δηλώσεις του Νίκου Ζαχαριάδη ότι το κόμμα κρατά «το όπλο παρά πόδα», μια πρόταση που τρομοκράτησε το ελληνικό κράτος, με συνέπεια τις εξορίες και τις διώξεις των κομμουνιστών ακόμη και μετά το τέλος του εμφυλίου). Η λογοτεχνική γραφή παραμένει αξεπέραστη, καλολογικά στοιχεία, παρομοιώσεις, μεταφορές, πλοκή σφιχτοδεμένη, χωρίς πολλές εναλλαγές κεφαλαίων και ιστοριών για να μπερδέψουν και να κουράσουν. Παρ’ όλ’ αυτά, το κείμενο θέλει απόλυτη συγκέντρωση γιατί δεν έχουμε να κάνουμε με κάτι απλό, ελαφρύ, ευδιάθετο, εφήμερο. Σίγουρα έχουμε να κάνουμε με μυθιστορηματική ανάπλαση της ιστορίας του Εμφυλίου και του Διχασμού κι έτσι απαιτείται αμέριστη προσοχή κατά την ανάγνωση κι αυτό θα κουράσει και θα ξενίσει. Μην το παρατήσετε αλλά να είστε και προετοιμασμένοι.

Τα γεγονότα που εκτυλίσσονται είναι αιματηρά, άδικα, παράλογα, η νοοτροπία του κόμματος στείρα και ανούσια κι όμως υπήρξαν άνθρωποι που την υποστήριξαν και έχυσαν το αίμα τους γι’ αυτήν. Κρίμα κι άδικο. Εκτενείς αναφορές στο περιβόητο παιδομάζωμα και τις παιδουπόλεις της Φρειδερίκης, τις αιματηρές μάχες σε Γράμμο και Βίτσι, τη διαφωνία του Τίτο με τον Στάλιν με αποτέλεσμα η Γιουγκοσλαβία να κλείσει τα σύνορά της και να μειωθεί αρκετή από την οικονομική και άλλη ενίσχυση προς τον Δημοκρατικό Στρατό Ελλάδος, τα όνειρα και τις προσδοκίες του ΚΚΕ, το οποίο με την Προσωρινή Δημοκρατική Κυβέρνηση που συγκρότησε, ένα ψευδο-κράτος που ποτέ καμία χώρα και καμία κυβέρνηση δεν αναγνώρισε (άσε που περιοριζόταν σε δυο κορυφογραμμές μόνο ανάμεσα Βίτσι-Γράμμο) είχε την πρόθεση να διχοτομήσει τη χώρα και να αποσπάσει το βόρειο κομμάτι της για να εκπληρωθούν τα σχέδια του Στάλιν για Βαλκανική Σοσιαλιστική Ομοσπονδία (μάλιστα το ΚΚΕ στηριζόταν στους προαιώνιους εχθρούς της πατρίδας, Γιουγκοσλάβους και Βούλγαρους).

Οι ηρωίδες αρχίζουν να έρχονται κοντά η μία στην άλλη, αρχίζουμε να αποχαιρετάμε κάποιους χαρακτήρες που μας συντρόφεψαν για τόσες σελίδες, ο συγγραφέας βαδίζει πια στα ίχνη του Ομήρου αφηγούμενος έναν πιο πρόσφατο πόλεμο, έναν πόλεμο θύμα του οποίου υπήρξε ο παππούς του, ένας άμαχος εργάτης στη σιδηροδρομική γραμμή στα Μαράσια Ανατολικής Θράκης (επί τη ευκαιρία περιγράφονται οι σχέσεις των ντόπιων βουλγαρόφωνων και σλαβόφωνων κατοίκων με τους πρόσφυγες που εγκαταστάθηκαν εκεί το 1922, μια δύσκολη σχέση μέχρι και το ξέσπασμα του εμφυλίου). Ειλικρινά αν το περιστατικό που περιγράφεται στις σελίδες 179-181 όντως το έζησε ο πατέρας του συγγραφέα και όντως ο πατέρας του συγγραφέα ήταν αυτόπτης μάρτυς στην τυχαία ανατίναξη μιας νάρκης από εργάτη με τον οποίο δούλευε ο συνονόματος παππούς του, τότε δεν έχω λόγια για τους αυτόπτες μάρτυρες τέτοιων φρικιαστικών και άδικων σκηνών, που σε μια στιγμή μέσα σού καταστρέφουν ό,τι υπήρξες ποτέ στη ζωή σου. Και μπράβο στον συγγραφέα που μετέτρεψε τον πόνο του σε έργο, σε δημιουργία, κατακόκκινη από το αίμα, μαύρη από την αδικία αλλά δημιουργία.

Ο συγγραφέας είναι δριμύτατος: «Γιατί λοιπόν; Γιατί όλη αυτή η σφαγή; Πέρα από τις εθνικές κορόνες του νικηφόρου ελληνικού στρατού και τους λαϊκούς δεκάρικους του ηττημένου ΚΚΕ, το γιατί η λαοπρόβλητη κι αλάθευτη ηγεσία του τιμημένου κόμματος επέλεξε την τελική σύγκρουση και τη βέβαιη ήττα κι έτσι ωμά και ανυπολόγιστα θυσίασε τον ανθό του ελληνικού λαού, μένει αναπάντητο και κανείς λογικός κι εχέφρων νους δεν μπορεί να εξηγήσει» (σελ. 308).

Έληξε ο πόλεμος, οι αντάρτες ηττήθηκαν (το Κόμμα ποτέ δεν ηττάται, απλώς έχουμε μια υποχώρηση!), οι ζημίες και τα θύματα καταμετρήθηκαν. Και τώρα; Σε αυτό το ερωτηματικό απαντάει ο συγγραφέας στο επόμενο και τελευταίο βιβλίο του. Ανυπομονώ να το διαβάσω!

SPOILERS

Στη συνέχεια καταγράφω τα βασικά σημεία της πλοκής για να βοηθήσουν κι εμένα στη συνέχεια της ανάγνωσης και όσους αναγνώστες επιθυμούν να εντρυφήσουν σε μια διαφορετική εξιστόρηση του Εμφυλίου, αυτήν μέσα από τα μάτια των απλών ανθρώπων που την έζησαν.

-Στο Μυριόφυλλο, οι αντάρτες έχουν εγκατασταθεί για τα καλά κι αναγκάζουν τους κατοίκους του χωριού να τους παραδίδουν κάθε τρόφιμο που έχουν, να μαγειρεύουν φαγητό για όλους τους. Επιπλέον όσοι είναι δυνατοί και ικανοί για δουλειά, άντρες και γυναίκες, αναγκάζονται να φτιάξουν οχυρωματικά έργα. Ανάμεσα στους αντάρτες είναι και ο Ηλίας, ο οποίος αρνείται τη φιλοξενία της μητέρας του και γίνεται μάρτυρας σε ένα δυσάρεστο επεισόδιο: τυφλωμένος από την καθοδήγηση του κόμματος αναγκάζεται να δεχτεί ότι ο αγαπημένος του γερο-Ζιάκας, ο σεβάσμιος γέροντας του χωριού και δεύτερος παππούς του, είναι εχθρός των ανταρτών και η μαρτυρία του οδηγεί τον ηλικιωμένο στο εκτελεστικό απόσπασμα. Το καλοκαίρι του 1948 μετά από σειρά γεγονότων οι αντάρτες υποχωρούν από το Γράμμο κι έτσι η ζωή των κατοίκων επανέρχεται σε γνώριμους ρυθμούς, αν εξαιρέσεις ότι η Χωροφυλακή εκτοπίζει στην εξορία κάθε συγγενή και φίλο των ανταρτών που δρουν στα βουνά, αποκόπτωντάς τους έτσι κάθε φίλιο έδαφος!.

– Η Φανή, στα 16 της πια, είναι κομματική επίτροπος και κομματική υπεύθυνη στις γυναίκες του στρατοπέδου εφοδιασμού του Αρχηγείου Μακεδονίας του ΔΣΕ. Εκεί πολεμάει μαζί με τον πατέρα της εναντίον των «μοναρχοφασιστών» στις τελευταίες απελπισμένες και λυσσώδεις μάχες του ΔΣΕ. Αργότερα, με υπερηφάνεια ο Σπύρος ανακοινώνει στην κόρη του τα νέα της καθήκοντα: «Από το Μάρτη που μας πέρασε, το Κόμμα μας πήρε μια μεγάλη απόφαση για το μέλλον του λαϊκού αγώνα. Αποφασίσαμε να μαζέψουμε τα παιδιά των περιοχών που ελέγχουμε και να τα στείλουμε στις Λαϊκές Δημοκρατίες, για να τα προστατέψουμε από τους μοναρχοφασίστες και τον πόλεμο, για να τα σώσουμε από το κακό και τη σφαγή» (σελ. 104). Έτσι η Φανή στέλνεται στο Βελιγράδι εμπιστευτικά μαζί με πέντε άλλες κοπέλες για να προετοιμάσουν τους χώρους υποδοχής των παιδιών και να πείσουν τους αδελφούς σοσιαλιστικούς λαούς για το σκοπό της αποστολής των παιδιών.

Έτσι ξεκινάει η πρωτόγνωρη και οδυνηρή εμπειρία που έζησε η ελληνική ύπαιθρος ενάμιση αιώνα μετά την παύση του γενιτσαρισμού. Συνολικά τη διετία 1948-1949 περίπου 28.000 παιδιά από βρέφη έως 14 ετών συγκεντρώθηκαν από το ΚΚΕ και τους αντάρτες και εστάλησαν στις κομμουνιστικές χώρες ολομόναχα και υπό τις χειρότερες συνθήκες. Κάποια παραδόθηκαν με τη συγκατάθεση των γονέων τους για να σωθούν από τον πόλεμο, κάποια άλλα μαζεύτηκαν από μονάδες στρατολόγησης αλλά τα περισσότερα ξεριζώθηκαν από τα χωριά τους και εγκαταστάθηκαν σε στρατόπεδα. Προς το τέλος του εμφυλίου, που τα πράγματα δυσκόλευαν για τους αντάρτες, όσα ήταν πάνω από 13 ετών οδηγήθηκαν πίσω στην Ελλάδα και πολέμησαν στις τελευταίες μάχες. Ταυτόχρονα με το παιδομάζωμα συγκέντρωσε και η Φρειδερίκη 18.000 παιδιά σε Παιδουπόλεις που λειτούργησαν είτε ως ορφανοτροφεία είτε ως αναμορφωτήρια (για όσα ήταν παιδιά ανταρτών). Τα περισσότερα με το τέλος του εμφυλίου επέστρεψαν στις οικογένειές τους ενώ από τα 28.000 παιδιά που άρπαξε το ΚΚΕ ελάχιστα επέστρεψαν (χάθηκαν ή εξαφανίστηκαν, μιας και οι ανατολικές κομμουνιστικές χώρες απέκρυβαν κάθε στοιχείο των παιδιών κι αρνούνταν στις διεθνείς επιτροπές να επισκεφθούν τα στρατόπεδα).

Η Φανή πολεμάει στο Μπέλες και ζει πολύ άσχημα περιστατικά. Όταν σφίγγει ο κλοιός, το κόμμα τη στέλνει στο Γράμμο κι η χαρά της είναι μεγάλη γιατί θα ανταμώσει την κόρη της και τον άντρα της. Η Γιάννα και ο καπετάν Οδυσσέας συμμετέχουν σε μια από τις μάχες του ΔΣΕ και ο Οδυσσέας της σώζει τη ζωή. Στο νοσοκομείο όπου νοσηλεύεται, η Γιάννα και ο Οδυσσέας αποκαλύπτουν τα αισθήματά τους ο ένας για τον άλλον αλλά τα καταπνίγουν γιατί το κόμμα απαγορεύει τις σχέσεις μεταξύ των συναγωνιστών. Η Φανή φτάνει στις Πρέσπες κι επιτέλους βρίσκει τον άντρα της αλλά έντρομη ανακαλύπτει ότι η κόρη τους έχει ήδη ξεκινήσει για αλλού. Μέσα στην ανάπαυλα του πολέμου, βρίσκουν την ευκαιρία να κάνουν έρωτα και να ξεκλέψουν λίγες στιγμές ευτυχίας και χαράς. Πολύ λίγες.

Η Φανή με ραδιοσήμα ενημερώνεται για τις τελευταίες εξελίξεις και το Κόμμα την καλεί πίσω στο Βίτσι και στο Γράμμο, οπότε ξεκινάει με τις συντρόφισσές της να επιστρέψουν στην Ελλάδα. «Λίγο οι απανωτές ήττες και πολύ περισσότερο ο φανατικός δογματισμός και το άφρον πείσμα, η κατάσταση στις γραμμές των ανταρτών θύμιζε φρενοκομείο» (σελ. 341). Έτσι ο Σπύρος, όταν φτάνει η κόρη του στη μάχη, τη βάζει μαζί με άλλες τέσσερις κοπέλες να πάει στην πρώτη γραμμή και να μιλήσει με χωνιά στους στρατιώτες απέναντι, σίγουρος ότι θα τους μεταπείσει και θα έρθουν με το μέρος των κομμουνιστών! Έτσι και τα πέντε κορίτσια βρίσκουν φριχτό θάνατο. Ο συγγραφέας στις σελίδες 346-347 κεντά με χρυσοκέντητη κλωστή τις αδικοχαμένες τελευταίες στιγμές πέντε ανθών, πέντε νέων ανθρώπων που πίστεψαν σε κάτι απίστευτο.

– Η Κατερίνα συμμετέχει στην εφοδιοπομπή που κατευθύνεται προς την Κρυσταλλοπηγή, όπου τα όπλα και τα εφόδια θα δοθούν στους αντάρτες που θα τα περνούσαν στο ελληνικό έδαφος και θα τα μετέφεραν με ασφάλεια στις αντάρτικες μονάδες, αλλά στην πορεία τραυματίζεται και νοσηλεύεται στο Ζντάνοφ, το γιουγκοσλαβικό χωριό όπου το ΚΚΕ είχε φτιάξει αναρρωτήριο και θεραπευτήριο για τους πληγωμένους. Η Κατερίνα συνεχίζει να γράφει πυρετωδώς γράμματα στη μητέρα της, γράμματα που ποτέ δε θα παραλάβει εκείνη, η μάνα που της λείπει τόσο μα τόσο πολύ.

Μετά τη σύγκρουση Τίτο-Στάλιν η Γιουγκοσλαβία κλείνει τα σύνορά της για τους Έλληνες αντάρτες και παύει να τους ενισχύει. Έτσι οι τραυματισμένοι αντάρτες μεταφέρθηκαν σε βουλγαρικό και αλβανικό έδαφος. Η Κατερίνα μεταφέρεται στην αλβανική πλευρά της Μεγάλης Πρέσπας και προσφέρει τις υπηρεσίες της ως νοσοκόμα, έχοντας πια γίνει καλά. Η προϋπηρεσία της την καθιστά ικανή να υπηρετήσει στο νοσοκομείο των ανταρτών στο Βροντερό, ανάμεσα στις δύο Πρέσπες. Με τη λήξη του πολέμου όλοι μαζί αποσύρονται στα εδάφη της Αλβανίας για να σωθούν πριν κλείσουν τα σύνορα.

– Στην Αθήνα η Αριάδνη γνωρίζει μέσω της φίλης της, Ιωάννας Τσάτσου, τον Γιώργο Σεφέρη. Η Αριάδνη δεν μπορεί να συνέλθει από τη μοναξιά της και με το που φεύγει ο αδερφός της, Μανώλης, για το μέτωπο, ζητά τη βοήθεια της Ιωάννας Τσάτσου να προσφέρει βοήθεια οπουδήποτε έξω από την Ελλάδα. Τελικά η Αριάδνη ταξιδεύει ως Γραμματέας Β΄ στο Ελληνικό Προξενείο Αδριανούπολης, που παίζει σημαντικό ρόλο και στηρίζει τους ανταρτόπληκτους χωρικούς του Έβρου και της Θράκης γενικότερα. Η Αριάδνη αναλαμβάνει να καταγράφει τις ελλείψεις και να παρέχει ιατροφαρμακευτική περίθαλψη σε πρόχειρο προσφυγικό καταυλισμό στα Μαράσια, κοντά στα ελληνο-τουρκικά σύνορα, όπου καταφεύγουν οι ντόπιοι από φόβο για τις ληστρικές επιδρομές των ανταρτών στα χωριά τους. Μετά την έκρηξη της νάρκης στην κοντινή γέφυρα (όπως ανέφερα ανωτέρω) αντάρτες επιτίθενται και ο στρατός τους αποδεκατίζει. Ανάμεσα στους νεκρούς και η Δήμητρα, φίλη της Μέλπως, που κουβαλούσε πάνω της φωτογραφία της Φανής (στην οποία απεικονιζόταν και η Κατερίνα!).

Η Αριάδνη που είναι αυτόπτης μάρτυς της ανατίναξης φροντίζοντας τα πτώματα βρίσκει τη φωτογραφία και παθαίνει σοκ. Επιστρέφει άρον άρον στην Αθήνα, μια Αθήνα που δεν έχει καμία σχέση με τα χωριά των συνόρων, μια Αθήνα που ζει ευτυχισμένη με τα εφόδια του Σχεδίου Μάρσαλ και της ΟΥΝΡΑ, μέχρι και θέατρα ανοίγουν κι ας συνεχίζεται η σφαγή στα βουνά της Μακεδονίας. Η Αριάδνη δεν καταφέρνει να κινήσει τα γρανάζια της γραφειοκρατίας ούτε με τη φωτογραφία της Κατερίνας της κι έτσι κλείνεται στο σπίτι της ξανά, όπου όμως βρίσκει το γράμμα του Γιάννη Στάκα και θυμάται την υπόσχεση που έδωσε στον εκτελεσμένο άντρα να βρει την οικογένειά του και να παραδώσει το γράμμα του. Γεμάτη τύψεις που έδωσε απερίσκεπτα το δαχτυλίδι του για να σώσει τη ζωή του παιδιού της χωρίς να ξέρει ότι δεν θα το πετύχει, με τη βοήθεια του αδερφού της, Μανώλη, πηγαίνει στο Μυριόφυλλο.

Και οι ηρωίδες επιτέλους γνωρίζονται:

Η Αγγέλα καλείται ως μάρτυρας στο Στρατοδικείο Καστοριάς μαζί με άλλες γυναίκες για να αναγνωρίσει τους αντάρτες από το δικό της χωριό και να δηλώσει τα πραγματικά τους ονόματα. Με χαρά παραδίδει τον Μήτσο Ντάκα, προσωπικό της εχθρό και γενικότερα persona non grata στο Μυριόφυλλο, στα χέρια της Χωροφυλακής. Την επομένη της εκτέλεσής του της παραδίδουν τα προσωπικά του αντικείμενα για να τα δώσει στην οικογένειά του. Έντρομη, ανακαλύπτει το δαχτυλίδι του συζύγου της! Όταν τις μεταφέρουν πίσω τις σταματούν στο δρόμο και τις ανακοινώνουν ότι τα χωριά τους καταλήφθηκαν πάλι από τους αντάρτες, οπότε είναι επικίνδυνο να τις γυρίσουν πίσω. Πάνω στον καβγά και τη φασαρία της απελπισίας, η Αγγέλα λιποθυμάει και δέχεται την περιποίηση της Αριάδνης, την οποία σταμάτησαν επίσης οι στρατιώτες, απαγορεύοντάς της να πλησιάσει το Μυριόφυλλο.

Στο Μυριόφυλλο οι αντάρτες απογράφουν τα παιδιά και αρχίζουν να τα μαζεύουν. Η Βασίλαινα νιώθει το κακό να έρχεται αλλά δεν προλαβαίνει να το σκάσει με την εγγονή της. Οι αντάρτες την αρπάζουν και η πορεία της εξαθλίωσης των παιδιών αρχίζει. Η Βασίλαινα σώζει τη ζωή της εγγονής της από πνιγμό αλλά η ίδια, υπερήλικη και ταλαιπωρημένη, δεν τα καταφέρνει να επιβιώσει. Τα παιδιά και οι συνοδοί τους καταφεύγουν σε αλβανικό έδαφος.

Η Αγγέλα και η Αριάδνη παρακολουθούν μαζί στην Καστοριά τις εξελίξεις και τη νίκη του ελληνικού στρατού. Κάθε μέρα μεταβαίνουν στο στρατοδικείο για να εντοπίσουν τα παιδιά της Γιάννας. Εκεί συναντούν την αιχμάλωτη Μέλπω, η οποία λιποθυμά και η Αριάδνη, που την περιποιείται, παρά τις αντιρρήσεις των παρισταμένων, ανακαλύπτει ότι είναι έγκυος! Ανάμεσα στους αιχμαλώτους και ο Ηλίας Στάκας.

]]> https://www.vivliokritikes.com/%cf%84%ce%b1-%ce%b4%ce%ac%ce%ba%cf%81%cf%85%ce%b1-%cf%84%cf%89%ce%bd-%ce%b1%ce%b3%ce%b3%ce%ad%ce%bb%cf%89%ce%bd-%cf%80%ce%b1%cf%80%ce%b1%ce%b8%ce%b5%ce%bf%ce%b4%cf%8e%cf%81%ce%bf%cf%85/feed/ 0 «Οι μάνες της άδειας αγκαλιάς», του Θοδωρή Παπαθεοδώρου, εκδ. Ψυχογιός (Η τετραλογία του Εμφυλίου #2) https://www.vivliokritikes.com/%ce%bf%ce%b9-%ce%bc%ce%ac%ce%bd%ce%b5%cf%82-%cf%84%ce%b7%cf%82-%ce%ac%ce%b4%ce%b5%ce%b9%ce%b1%cf%82-%ce%b1%ce%b3%ce%ba%ce%b1%ce%bb%ce%b9%ce%ac%cf%82-%cf%80%ce%b1%cf%80%ce%b1%ce%b8%ce%b5%ce%bf%ce%b4/?utm_source=rss&utm_medium=rss&utm_campaign=%25ce%25bf%25ce%25b9-%25ce%25bc%25ce%25ac%25ce%25bd%25ce%25b5%25cf%2582-%25cf%2584%25ce%25b7%25cf%2582-%25ce%25ac%25ce%25b4%25ce%25b5%25ce%25b9%25ce%25b1%25cf%2582-%25ce%25b1%25ce%25b3%25ce%25ba%25ce%25b1%25ce%25bb%25ce%25b9%25ce%25ac%25cf%2582-%25cf%2580%25ce%25b1%25cf%2580%25ce%25b1%25ce%25b8%25ce%25b5%25ce%25bf%25ce%25b4 https://www.vivliokritikes.com/%ce%bf%ce%b9-%ce%bc%ce%ac%ce%bd%ce%b5%cf%82-%cf%84%ce%b7%cf%82-%ce%ac%ce%b4%ce%b5%ce%b9%ce%b1%cf%82-%ce%b1%ce%b3%ce%ba%ce%b1%ce%bb%ce%b9%ce%ac%cf%82-%cf%80%ce%b1%cf%80%ce%b1%ce%b8%ce%b5%ce%bf%ce%b4/#respond Thu, 03 Dec 2020 18:31:26 +0000 https://www.vivliokritikes.com/?p=8820 Τρεις γυναίκες, τρεις μητέρες, τρεις ιστορίες. Άνθρωποι, πόνος, αίμα, Εμφύλιος. Τρεις άγνωστοι άνθρωποι που η Μοίρα τους φέρνει κοντά. Κοινό τους χαρακτηριστικό: η άδεια αγκαλιά. Ένα αριστούργημα λογοτεχνίας, ένας ύμνος στο παράλογο του Εμφυλίου, από έναν άντρα συγγραφέα που δεν παύει όμως να νιώθει τον ίδιο πόνο με μια γυναίκα που της παίρνουν το παιδί, από έναν άντρα συγγραφέα που θέλει να πει μια δύσκολη, σκληρή, ακόμα σιωπηρή για πολλούς ιστορία. Ο συγγραφέας κεντά έναν καμβά περιστατικών, γεγονότων, ιστοριών, με ένα απαράμιλλο στιλ γραφής που συνδυάζει τη λυρικότητα και την αφήγηση, μας κρατά σε αγωνία για τη συνέχεια. Συγκλονιστικές σελίδες, ανθρώπινες ιστορίες, λάθη, αδικίες, φρικαλεότητες, οι λέξεις περισσεύουν μπροστά στον πλούτο των πληροφοριών, των γεγονότων και των περιστατικών.

Βιβλίο  Οι μάνες της άδειας αγκαλιάς
Συγγραφέας Θοδωρής Παπαθεοδώρου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ομολογώ ότι τα πράγματα δυσκολεύουν. Περιγράφονται τα γεγονότα των ετών 1945-1948, λίγο πριν ανάψει η σπίθα του Εμφύλιου πολέμου. Η λογοτεχνική γραφή παραμένει αξεπέραστη, καλολογικά στοιχεία, παρομοιώσεις, μεταφορές, πλοκή σφιχτοδεμένη, χωρίς πολλές εναλλαγές κεφαλαίων και ιστοριών για να μπερδέψουν και να κουράσουν. Παρ’ όλ’ αυτά, το κείμενο θέλει απόλυτη συγκέντρωση γιατί δεν έχουμε να κάνουμε με κάτι απλό, ελαφρύ, ευδιάθετο, εφήμερο. Σίγουρα έχουμε να κάνουμε με μυθιστορηματική ανάπλαση της ιστορίας του Εμφυλίου και του Διχασμού κι έτσι απαιτείται αμέριστη προσοχή κατά την ανάγνωση κι αυτό θα κουράσει και θα ξενίσει. Μην το παρατήσετε αλλά να είστε και προετοιμασμένοι. Τα γεγονότα που εκτυλίσσονται είναι αιματηρά, άδικα, παράλογα, η νοοτροπία του κόμματος στείρα και ανούσια κι όμως υπήρξαν άνθρωποι που την υποστήριξαν και έχυσαν το αίμα τους γι’ αυτήν. Κρίμα κι άδικο. Εκτενείς αναφορές σε Μπούλκες, καταστροφή Καλαμάτας, αμνήστευση των εκτοπισμένων, βία και αναρχία από πρώην ταγματασφαλίτες, νυν μέλη ακροδεξιών συμμοριών. Μέσα σε όλα αυτά έρχεται και ο βασιλιάς Γεώργιος Β΄: «Μετά τη λαϊκή άφιξη του ηγέτη του ΚΚΕ, ήρθε κι η εθνικόφρων άφιξη του Βασιλέως των Ελλήνων. Το σκηνικό είχε στηθεί, οι πρωταγωνιστές χαιρέτισαν το κοινό τους, τώρα έμενε μονάχα να βγουν οι κομπάρσοι στο προσκήνιο. Αυτοί που θα πλήρωναν με το αίμα τους την παράσταση των δυο πρωταγωνιστών». (σελ. 333). Στις σελίδες 348-349 δίνονται σύντομα οι λόγοι δημιουργίας του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδος (ΔΣΕ) και του Γενικού Αρχηγείου Ανταρτών και οι σκέψεις του Κόμματος για την έναρξη του ένοπλου κομμουνιστικού αγώνα.

Πλέον ο συγγραφέας, συγκλονισμένος, παίρνει θέση στα γεγονότα που περιγράφει:

«…άχρηστο κομματικό ιερατείο…αυτοί έγιναν οι πρώτοι και καλύτεροι κόλακες της νέας εξουσίας του, ενώ οι καπεταναίοι της Αντίστασης και οι μπαρουτοκαπνισμένοι μαχητές του ΕΛΑΣ αντιμετωπίζονταν υποτιμητικά και απαξιώνονταν συστηματικά. Ο Ζαχαριάδης ήθελε να ξεγράψει τις πιο χρυσές σελίδες του Κόμματος, ιδίως επειδή δεν είχε λάβει μέρος σε αυτές» (σελ. 290).

Ή σε άλλο σημείο:

«Την απεγνωσμένη προσπάθεια ανάκαμψης του παραγωγικού ιστού της χώρας την αποδυνάμωναν και τη δυναμίτιζαν πλήρως οι απεργίες και οι διαδηλώσεις που εξαπέλυε σε καθημερινή βάση ο ΕΡΓΑΣ, ο οποίος ελεγχόταν από το ΚΚΕ και ο οποίος…οργίαζε στα εργατικά συνδικάτα και στις δημοσιοϋπαλληλικές ενώσεις, αδιαφορώντας προκλητικά για την τραγική κατάσταση της χώρας και του λαού, χωρίς να συναισθάνεται τις ευθύνες των καιρών ή χωρίς να υπολογίζει τίποτα και κανέναν μπροστά στα στενά συμφέροντα του Κομμουνιστικού Κόμματος. Αιτήματα πλήρως ανεδαφικά λόγω των περιστάσεων και αδιαφορία στις προσκλήσεις διαλόγου της κυβέρνησης, απουσία κάθε διάθεσης συμβιβασμού και σκληρή αρνητική στάση απέναντι στην κοινή εθνική προσπάθεια, αυτή ήταν η γραμμή που είχε επιβάλει το ΚΚΕ και επικρατούσε στα συνδικάτα, στα σωματεία και στις ομοσπονδίες που διοικούνταν από τον ΕΡΓΑΣ. Σήκωμα της γροθιάς, νταηλίδικη στάση, εύπεπτα και ευήκοα συνθήματα, εκτόξευση απειλών για παλλαϊκούς ξεσηκωμούς, φωνασκίες και κραυγές αλλά και πλήρη έλλειψη πειστικών, ουσιαστικών και πρακτικών προτάσεων και λύσεων…Στου κουφού την πόρτα όσο θέλεις βρόντα. Ιδιαίτερα όταν ο κουφός έχει τα μάτια του στραμένα μόνο προς τον Βορρά, προς τον «πατερούλη» Στάλιν και τη Μεγάλη Σοβιετική Πατρίδα, από την οποία το ΚΚΕ περίμενε εναγωνίως εντολές για το κάθε του βήμα» (σελ. 251-252).

SPOILERS

Στη συνέχεια καταγράφω τα βασικά σημεία της πλοκής για να βοηθήσουν κι εμένα στη συνέχεια της ανάγνωσης και όσους αναγνώστες επιθυμούν να εντρυφήσουν σε μια διαφορετική εξιστόρηση του Εμφυλίου, αυτήν μέσα από τα μάτια των απλών ανθρώπων που την έζησαν.

-Η Αριάδνη επέστρεψε στην Αθήνα μαζί με τις πρώτες ομάδες ομήρων που απελευθερώθηκαν από τα χέρια των κομμουνιστών που έφευγαν από την Αθήνα ηττημένοι. Μετά τη Συμφωνία της Βάρκιζας ο ΕΛΑΣ (κατ’ ουσίαν το ΚΚΕ) αρνήθηκε ν’ αφήσει ελεύθερα 5000 άτομα, τα οποία ισχυριζόταν ότι είναι δωσίλογοι και συνεργάτες των Αρχών Κατοχής. Έτσι, μέσω του Συλλόγου προς Αναζήτηση Αγνοούμενων Ομήρων η Αριάδνη και ο αδερφός της, Μανώλης, ψάχνουν την Κατερινούλα τους. Για να μη σαλέψει το μυαλό της από την απραξία η Αριάδνη αποφασίζει να μεταβεί στην Καλαμάτα, όπου χειροτονήθηκε Μητροπολίτης ο Χρυσόστομος, βοηθός του Αρχιεπισκόπου Δαμασκηνού με τον οποίο η Αριάδνη συνεργάστηκε στην Κατοχή με τα συσσίτια και τις επισκέψεις σε φυλακισμένους. Η Αριάδνη προσφέρει έτσι εθελοντικές υπηρεσίες σε νοσοκομεία και συσσίτια αλλά και σε φυλακές κομμουνιστών όπου εκκρεμούν καταδίκες για πράξεις που τιμωρούνται από τον ποινικό κώδικα. Δυστυχώς η περίοδος δεν είναι και η πιο κατάλληλη. Στην επαρχία, εκτός από τη δυσκολία της μεταφοράς των τροφίμων, του ιματισμού και των φαρμάκων μέσα από τους κατεστραμμένους δρόμους, εκτός από την απουσία ουσιαστικού κυβερνητικού ελέγχου, οι προσωπικές διαφορές και οι βίαιες πολιτικές αντιδικίες έκαναν αφόρητη την καθημερινή ζωή. Οι κάτοικοι ακόμη και των μικρών αστικών κέντρων ήταν έρμαια στο έλεος των κάθε λογής ανεξέλεγκτων καπετανάτων (ακροδεξιών αποχρώσεων), οι οποίοι, ενθαρρυμένοι από την ανοχή των επίσημων κατά τόπους αρχών είχαν αποδυθεί σε κυνήγι αντεκδικήσεων με θύματα αμέτοχους πολίτες αριστερών πεποιθήσεων ή στοχευμένους ανθρώπους με τους οποίους είχαν προσωπικές διαφορές. Επιθέσεις εναντίον σταθμών Χωροφυλακής, δολοφονίες και λεηλασίες έπαιρναν δέκα φορές πιο σκληρή απάντηση, ήτοι δολοφονίες αριστερών πολιτών, καταδιώξεις και συλλήψεις.

Ακόμη χειρότερα για την Καλαμάτα (και την Αριάδνη) τον Γενάρη του 1946 ξεκίνησε μια βεντέτα που βούλιαξε στο αίμα τη νότια Πελοπόννησο. Έτσι στις 20 Ιανουαρίου 1946 περίπου χίλιοι οργανωμένοι ακροοδεξιοί από όλη την Πελοπόννησο, συγκεντρώθηκαν στο χωριό Θουρία και επιτέθηκαν αιφνιδιαστικά στην πόλη της Καλαμάτας: κατέλυσαν όλες τις Αρχές, λεηλάτησαν, έσφαξαν, κράτησαν σε ομηρία όλη την πόλη ενώ η ισχνή δύναμη της Χωροφυλακής αμυνόταν όπως μπορούσε. Όλα αυτά ήταν ένας μικρός εμφύλιος που προμηνούσε τον μεγάλο, ο οποίος θα ξεκινούσε δυο μήνες αργότερα και θα βύθιζε τη χώρα σε τρίχρονο λουτρό αίματος. Ο Μανώλης, χάρη σε φίλο του δημοσιογράφο, με χαρά ανακαλύπτει μια φωτογραφία της Κατερινούλας χωμένη ανάμεσα σε αντάρτες, φωτογραφία τραβηγμένη πρόσφατα! Με χαρά τη δίνει στην Αριάδνη, που επέστρεψε τραυματισμένη από την Καλαμάτα και η οποία αρχίζει νέο γύρο ερευνών αλλά πάλι εις μάτην. Η Αριάδνη κάνει απόπειρα αυτοκτονίας. Ο φίλος του Μανώλη τον προειδοποιεί επίσης ότι το ΚΚΕ ετοιμάζεται να ξεκινήσει πόλεμο σύντομα.

– Στη Θεσσαλονίκη (όπου οι κάτοικοι ζούσαν με τον τρόμο, περιμένοντας τις εφόδους είτε της Χωροφυλακής παρουσία εισαγγελέα είτε ακροδεξιών συμμοριών σε σπίτια αριστερών πολιτών και αυθαίρετες συλλήψεις) η Μέλπω μαθαίνει ότι ο άντρας της, Σπύρος, πιάστηκε στη μεγάλη υποχώρηση του ΕΛΑΣ από την Αθήνα (αρχές Γενάρη 1945) και κλείστηκε στις φυλακές Αβέρωφ. Μετά από πορεία διαμαρτυρίας η Μέλπω γυρίζοντας σπίτι της με τη φίλη της, Δήμητρα, πέφτουν πάνω σε έλεγχο ταυτοτήτων. Η Δήμητρα αρνείται να δείξει τη δική της, γιατί ο άντρας δε φορά στολή αστυνομικού, κάτι που προκαλεί την οργή του και τη χτυπά. Η Δήμητρα επικαλείται το όνομα του Βελουχιώτη και ότι θα νικήσει τους εχθρούς του κομμουνισμού. Ο άντρας, γελώντας, της πετά στη μούρη το φύλλο του Ριζοσπάστη, όπου το ΚΚΕ διαγράφει τον Βελουχιώτη ως τυχοδιώκτη, αφού αρνήθηκε να καταθέσει τα όπλα μαζί με τους υπόλοιπους αντάρτες. Ο Βλάσης Πεχλιβάνης και τα τσιράκια του τις ξυλοκοπούν. Μήνες μετά ο Σπύρος επιστρέφει στη Θεσσαλονίκη και φέρνει άσχημα νέα για τη Μέλπω του: σύντομα κατά διαταγήν του Κόμματος θα πάνε για στρατιωτική εκπαίδευση στο Μπούλκες, πάνω από το Βελιγράδι. Η Μέλπω καταλαβαίνει πως και πάλι δεν έζησε τον άντρα της πάνω από 24 ώρες. Ο Σπύρος από την άλλη της κρύβει το γεγονός ότι ίσως μαζί με τους άντρες περάσουν τα σύνορα για τη Γιουγκοσλαβία κάποιες γυναίκες και παιδιά.

Στις 30/3/1946, παραμονή των πρώτων ελεύθερων εκλογών, τις οποίες το ΚΚΕ κατήγγειλε απέχοντας από τη διαδικασία, το Κόμμα και οι οργανώσεις του, για να επιτύχουν το στόχο του μεγάλου ποσοστού αποχής που είχε θέσει, άσκησε κάθε νόμιμο μέσο πίεσης και προπαγάνδας αλλά και παράνομο κι αιματηρό. Ο καπετάν Οδυσσέας με άλλους αντάρτες επιτίθεται στο Λιτόχωρο, σκορπώντας φωτιά και όλεθρο, έχοντας δώσει γερό χτύπημα κι έχοντας περάσει το μήνυμα του ΚΚΕ στο επίσημο κράτος (το κλίμα τρομοκρατίας και φόβου που θα διαμορφωνόταν τις επόμενες μέρες θα ήταν αποτρεπτικό για συμμετοχή στις εκλογές). Παρ’ όλ’ αυτά η συμμετοχή του κόσμου στις εκλογές ήταν αθρόα, διαψεύδοντας τις προσδοκίες του ΚΚΕ. Μετά την επίθεση, ο καπετάν Οδυσσέας συζητά με τον Λιάκο Στάκα και μαθαίνει ότι ο νεαρός Λιάκος πήγε με τον Σπύρο Ελευθεριάδη στο Βελιγράδι και μάλιστα είδε και την κόρη του, Φανή!

Η Μέλπω ξαφνικά συλλαμβάνεται από ασφαλίτες που ψάχνουν να συνδέσουν τον θείο της, Φίλιππο Ντερίδη, με το ΚΚΕ και την οργάνωση. Ο Φίλιππος έχει συλληφθεί, οδηγούν μπροστά του τη Μέλπω, η οποία ατσαλώνεται και κάνει ότι δεν τον αναγνωρίζει. Το σοκ της πάντως είναι μεγάλο γιατί δεν ήξερε ότι ήταν κρυφό στέλεχος του ΚΚΕ Θεσσαλονίκης. Ο Φίλιππος υποκύπτει στα τραύματά του κι οι ασφαλίτες τη στέλνουν στον Άη Στράτη. Ένα χρόνο μετά, στις 9/9/1947, μετά την άνευ όρων αμνηστία εις τους καταθέτοντας τα όπλα, αναθεώρηση των εκτοπίσεων και γενική αμνηστία μετά τη λήξη της ανταρσίας, όλα με την υπογραφή του Πρωθυπουργού Σοφούλη, η Μέλπω και η φίλη της, Δήμητρα, επιστρέφουν στη Θεσσαλονίκη. Πριν προλάβουν να ηρεμήσουν και να ξαναφτιάξουν τη ζωή τους, πάρθηκε απόφαση από την Κεντρική Επιτροπή το κέντρο βάρους της κομματικής δουλειάς να μεταφερθεί στον πολεμικό επιχειρησιακό τομέα κι έτσι ο Δημοκρατικός Στρατός Ελλάδας που συγκροτήθηκε να ενισχυθεί σημαντικά. Ο τρόμος τους μεγαλώνει όταν διαπιστώνουν ότι το κόμμα τις χρειάζεται στη Θράκη, στην οροσειρά του Μπέλες. Μετά από πορεία δύο μηνών φτάνουν στον προορισμό τους, όπου η Μέλπω βρίσκει γράμμα της κόρης της και δυο φωτογραφίες του άντρα της και του παιδιού της. Με απόφαση του κόμματος, η Δήμητρα τοποθετείται στα βουνά της Ροδόπης, στην Ταξιαρχία Θράκης ενώ η Μέλπω, που δεν είχε περάσει από εκπαίδευση και λόγω της συγγένειας του πιστού μέλους Σπύρου, θα παραμείνει στο Μπέλες. Οι δυο φίλες χωρίζονται κλαίγοντας.

– Στο Μυριόφυλλο, η Αγγέλα υποδέχεται με χαρά την επιστροφή του γιου της, Ηλία, και των συντρόφων του, οι οποίοι, κυνηγημένοι από τον τακτικό στρατό και τη Χωροφυλακή, κατευθύνονται προς τα σύνορα. Με λύπη του ο Ηλίας ανακοινώνει στη μητέρα του ότι η περιβόητη συμμορία του Καλαμπαλίκη επιτέθηκε στο στρατόπεδο του ΕΛΑΣ στα Άγραφα και το διέλυσε, αιχμαλωτίζοντας τα γυναικόπαιδα, ανάμεσά τους και τη Γιάννα! Στην πραγματικότητα, η Φανή και η Γιάννα είναι από τις πρώτες που ανακρίνουν οι συμμορίτες, οι οποίοι μάλιστα λιγουρεύονται τα κορίτσια. Η Φανή τραβά την προσοχή των αντρών και τους ερεθίζει για να μην ξεσπάσουν στη 12χρονη Γιάννα. Την «ανάκριση» διακόπτει ο λοχαγός Ιατρόπουλος της Εθνοφυλακής και ο λόχος του, ο οποίος επιπλήττει τους συμμορίτες και παίρνει τις γυναίκες του ΕΛΑΣ για τη Λάρισα ώστε να ανακριθούν κανονικά. Ανάμεσα σ’ αυτές τις γυναίκες είναι και η Κατερινούλα που την έφεραν αιχμάλωτη!

Στο δρόμο πέφτουν σε ενέδρα: μετά τη Συμφωνία της Βάρκιζας και την απόφαση για τη δημιουργία Σώματος Εθνοφυλακής που θα αναλάμβανε την τήρηση της τάξης μέχρι να δημιουργηθεί επαρκής τακτικός εθνικός στρατός, το Κομμουνιστικό Κόμμα αποφάσισε να διαβρώσει την καινούργια δύναμη και την κατάλληλη στιγμή να την ενσωματώσει στο σχεδιασμό του ή, έστω, να την αφαιρέσει από τον έλεγχο της κυβέρνησης. Έδωσε εντολή σε ολόκληρο τον κομματικό μηχανισμό να καταταγούν τα μέλη του στο νέο σώμα, δίχως όμως να φανερώσουν την κομματική τους ταυτότητα ή την πολιτική τους τοποθέτηση. Μέσα στις μονάδες θα οργανώνονταν με το γνωστό και δοκιμασμένο από την παρανομία σύστημα των τριάδων που εφάρμοζε το ΚΚΕ και θα άρχιζαν τη συνωμοτική δουλειά, τη διάβρωση και το σαμποτάρισμα του στρατού από τα μέσα. Πολλές φορές αυτοί οι πυρήνες του ΚΚΕ έγιναν πλειοψηφία μέσα στις μονάδες, με αποτέλεσμα να τις καταλάβουν ή να το σκάσουν, παίρνοντας τον οπλισμό και τα πυρομαχικά τους, ή ακόμη και να στραφούν εναντίον τους σε συνεννόηση με τους ομοϊδεάτες τους στα βουνά κι επιτιθέμενοι από κοινού (σελ. 165-166). Έτσι η Γιάννα, η Φανή και η Κατερίνα απελευθερώνονται από τους ομοϊδεάτες τους και το κόμμα τις στέλνει μαζί με άλλα γυναικόπαιδα σε ομάδες των πέντε, καθ’ υπόδειξιν του καπετάν-Οδυσσέα, σε διάφορα χωριά της Μακεδονίας φίλα προσκείμενα και συμπαθούντα προς τον κομμουνισμό. Η Φανή και η Γιάννα ξεκουράζονται στο χωριό Ζιάκα των Αγράφων και ξανακερδίζουν τη φιλία τους μετά την αυτοθυσία της Φανής.

Τέλη καλοκαιριού του 1945 την έννομη τάξη πέριξ της πόλεως των Γρεβενών ανέλαβε επιτέλους η Χωροφυλακή και πολλές φορές πραγματοποιούνταν έφοδοι με τη συνδρομή των άτακτων ένοπλων ομάδων της Ακροδεξιάς. Σε μια από αυτές, την οριστική, η έφοδος στο Ζιάκα (τη μικρή Μόσχα όπως έλεγαν το χωριό) οδήγησε στη σύλληψη πολλών αντρών και γυναικών αλλά ακόμη χειρότερα διαλύθηκαν οι σύνδεσμοι, αποκαλύφθηκαν κρυψώνες, όλη η συνωμοτική οργάνωση του ΚΚΕ διαλύθηκε. Ακόμη χειρότερα κάποιες αντάρτισσες λύγισαν στα βασανιστήρια και αποκάλυψαν πολλά μυστικά, που εξάρθρωσαν το παράνομο δίκτυο του ΚΚΕ σε όλο τον νομό, με μεγαλύτερη απώλεια τα όπλα. Έτσι στη σύσκεψη του αρχηγείου ανταρτών Βοΐου και Γράμμου, για να αποφευχθούν αντίστοιχες προδοσίες στο μέλλον, αποφασίστηκε τα γυναικόπαιδα να περάσουν κρυφά τα σύνορα της Γιουγκοσλαβίας και της Αλβανίας και να καταφύγουν σε στρατόπεδα που παραχωρούν στο ΚΚΕ οι συναγωνιστές αυτών των δύο Λαϊκών Δημοκρατιών. Τα γυναικόπαιδα θα πάνε με τα πόδια και ας είναι μακριά και ας είναι χειμώνας, δεν υπάρχει άλλη λύση. Η Κατερινούλα εξακολουθεί να είναι στην ίδια ομάδα με τις δυο κοπέλες.

Στη συνέχεια παρακολουθούμε τη ζωή των κοριτσιών στο Μπούλκες της Γιουγκοσλαβίας: χωριό στη Βοϊβοντίνα που παραχωρήθηκε εν λευκώ από τον Τίτο στο ΚΚΕ κι εκεί οργανώθηκε ένα ιδιότυπο λαϊκό κράτος μέσα στο γιουγκοσλαβικό έδαφος. Εκεί εγκαταστάθηκαν περίπου 3.000 μέλη του ΚΚΕ αρχικά, τα οποία έφτασαν τις 7.000 όσο το Κόμμα έστελνε τους πιστούς του για να εκπαιδευτούν στρατιωτικά και κομματικά. Το Μπούλκες οργανώθηκε σαν αυτόνομη κοινότητα με σύνορα, νόμους, νόμισμα κλπ. Κύριος στόχος ήταν η παραγωγή μαχητών, ανταρτών αξιωματικών και κομματικών στελεχών που θα πολεμούσαν πίσω στην Ελλάδα κατά του ελληνικού στρατού. Παράλληλα όμως λειτούργησε απίστευτος χαφιεδισμός, σπίλωση και συκοφάντηση. Στα μέσα του 1948 βγαίνει διαταγή όλες οι γυναίκες από 14 και πάνω να φύγουν από το Μπούλκες και να παρουσιαστούν στην έδρα του Γενικού Αρχηγείου του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδος στην Πύλη των Πρεσπών (οι κάτω των 16 θα μείνουν στο νοσοκομείο ή στην Επιμελητεία, οι άλλες θα πολεμήσουν).

Στο Μυριόφυλλο οι αντάρτες επιστρέφουν για να δημιουργήσουν περιμετρικές οχυρώσεις, πολυβολεία και χαρακώματα. Όσοι έχουν ανθρώπους στον Ελληνικό Στρατό ή συμπαθούντες του Παπανδρέου το σκάνε πάλι στα βουνά. Με μεγάλη χαρά και έκπληξη η Αγγέλα δέχεται την ξαφνική επίσκεψη της Γιάννας που ήρθε να μείνει στο σπίτι της με τη Φανή και την Κατερινούλα, την οποία η Αγγέλα αναγνωρίζει. Η στάση της Φανής είναι απόλυτα προσαρμοσμένη στη γραμμή του κόμματος με τσιτάτα και λοιπά, κάτι που δυσαρεστεί την Αγγέλα και τη θεια Βασίλαινα.

]]> https://www.vivliokritikes.com/%ce%bf%ce%b9-%ce%bc%ce%ac%ce%bd%ce%b5%cf%82-%cf%84%ce%b7%cf%82-%ce%ac%ce%b4%ce%b5%ce%b9%ce%b1%cf%82-%ce%b1%ce%b3%ce%ba%ce%b1%ce%bb%ce%b9%ce%ac%cf%82-%cf%80%ce%b1%cf%80%ce%b1%ce%b8%ce%b5%ce%bf%ce%b4/feed/ 0 «Οι κόρες της λησμονιάς», του Θοδωρή Παπαθεοδώρου, εκδ. Ψυχογιός (Η τετραλογία του Εμφυλίου #1) https://www.vivliokritikes.com/%ce%bf%ce%b9-%ce%ba%cf%8c%cf%81%ce%b5%cf%82-%cf%84%ce%b7%cf%82-%ce%bb%ce%b7%cf%83%ce%bc%ce%bf%ce%bd%ce%b9%ce%ac%cf%82-%cf%80%ce%b1%cf%80%ce%b1%ce%b8%ce%b5%ce%bf%ce%b4%cf%8e%cf%81%ce%bf%cf%85/?utm_source=rss&utm_medium=rss&utm_campaign=%25ce%25bf%25ce%25b9-%25ce%25ba%25cf%258c%25cf%2581%25ce%25b5%25cf%2582-%25cf%2584%25ce%25b7%25cf%2582-%25ce%25bb%25ce%25b7%25cf%2583%25ce%25bc%25ce%25bf%25ce%25bd%25ce%25b9%25ce%25ac%25cf%2582-%25cf%2580%25ce%25b1%25cf%2580%25ce%25b1%25ce%25b8%25ce%25b5%25ce%25bf%25ce%25b4%25cf%258e%25cf%2581%25ce%25bf%25cf%2585 https://www.vivliokritikes.com/%ce%bf%ce%b9-%ce%ba%cf%8c%cf%81%ce%b5%cf%82-%cf%84%ce%b7%cf%82-%ce%bb%ce%b7%cf%83%ce%bc%ce%bf%ce%bd%ce%b9%ce%ac%cf%82-%cf%80%ce%b1%cf%80%ce%b1%ce%b8%ce%b5%ce%bf%ce%b4%cf%8e%cf%81%ce%bf%cf%85/#respond Thu, 03 Dec 2020 18:16:15 +0000 https://www.vivliokritikes.com/?p=8813 Τρεις γυναίκες, τρεις μητέρες, τρεις ιστορίες. Άνθρωποι, πόνος, αίμα, Εμφύλιος. Τρεις άγνωστοι άνθρωποι που η Μοίρα τους φέρνει κοντά. Κοινό τους χαρακτηριστικό: η άδεια αγκαλιά. Ένα αριστούργημα λογοτεχνίας, ένας ύμνος στο παράλογο του Εμφυλίου, από έναν άντρα συγγραφέα που δεν παύει όμως να νιώθει τον ίδιο πόνο με μια γυναίκα που της παίρνουν το παιδί, από έναν άντρα συγγραφέα που θέλει να πει μια δύσκολη, σκληρή, ακόμα σιωπηρή για πολλούς ιστορία. Κρατήστε την ανάσα σας και διαβάστε το βιβλίο. Εδώ θα διαβάσετε όλες τις πλευρές του Εμφυλίου: ΕΑΜ, ΕΛΑΣ, ΕΠΟΝ, ΕΔΕΣ, ΟΠΛΑ, Χίτες, Ταγματασφαλίτες. Λαοκρατία, Χωνιά, Δεκεμβριανά, εξορίες, ΕΟΧΑ, Γρίβας, 5/42 Σύνταγμα Ευζώνων, μαυραγορίτες, όλα με αφορμή τα διάφορα περιστατικά που εκτυλίσσονται στο βιβλίο. Αίμα, αίμα, αίμα.

Βιβλίο  Οι κόρες της λησμονιάς
Συγγραφέας Θοδωρής Παπαθεοδώρου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο συγγραφέας κεντά έναν καμβά περιστατικών, γεγονότων, ιστοριών, χωρίς να γίνεται ποτέ κουραστικός και με ένα απαράμιλλο στιλ γραφής που συνδυάζει τη λυρικότητα και την αφήγηση, μας κρατά σε αγωνία για τη συνέχεια. Συγκλονιστικές σελίδες, ανθρώπινες ιστορίες, λάθη, αδικίες, φρικαλεότητες, οι λέξεις περισσεύουν μπροστά στον πλούτο των πληροφοριών, των γεγονότων και των περιστατικών. Και μιλάμε για το πρώτο βιβλίο της τετραλογίας! Εδώ ξεκινούν οι ιστορίες των τριών γυναικών, από τις τελευταίες μέρες της Κατοχής ως τη συμφωνία της Βάρκιζας. Το κείμενο είναι βασισμένο σε προσωπικές μαρτυρίες και συνοδεύεται από ενδεικτική βιβλιογραφία.

Όσο πυκνό και δύσκολο φαίνεται από την περίληψη, τόσο εύκολο να το παρακολουθήσεις και να το κάνεις δικό σου είναι. Πουθενά δεν κουράζει, πουθενά δεν κάνει κοιλιά, πουθενά δεν διδάσκει. Ο συγγραφέας δεν αγνοεί τα αίτια και τα αιτιατά του Εμφυλίου αλλά δε στηλιτεύει, προτιμά να μιλήσει μέσα από τις μητέρες, που δεν είναι ούτε αγωνίστριες, ούτε σύντροφοι, ούτε πολίτισσες, ούτε τίποτα, άνθρωποι είναι, μάνες, γυναίκες. Όπως τόσοι και τόσοι που θυσιάστηκαν για κάποια ιδανικά, που εκμεταλλεύτηκαν τις περιστάσεις που δημιούργησε η ήττα. Από τις ελάχιστες περιπτώσεις που θέλω να γνωρίσω από κοντά τον συγγραφέα και να συζητήσω μαζί του για τις σκέψεις του, τη νοοτροπία του, τα συναισθήματά του. Κι όσοι βιάζονται να με χαρακτηρίσουν μελό και το βιβλίο κακέκτυπο των ελληνικών ταινιών των δεκαετιών του 1950 και του 1960 ένα έχω να πω: η λογοτεχνική πένα σε κάνει να παραδεχτείς ότι έχουμε ένα ωραίο και καλογραμμένο κείμενο.

1) Αγγέλα: Μυριόφυλλο Καστοριάς. Απρίλης 1943.
Η Αγγέλα, μητέρα τριών παιδιών, του Ηλία, της Γιάννας και της Ελένης, γιορτάζουν την απελευθέρωση, όπως νομίζουν, από τους Ιταλούς (οι οποίοι στην πραγματικότητα, φοβισμένοι από την παρουσία του ΕΛΑΣ στα βουνά της Πίνδου, αποσύρονται στην έδρα τους, στην Καστοριά). Οι κάτοικοι, πριν προλάβει να στεγνώσει το δάκρυ της χαράς, υποδέχονται τον ΕΛΑΣ (στρατιωτικό σκέλος του ΕΑΜ, της αντιστασιακής οργάνωσης με πολιτικό φορέα το ΚΚΕ) ως απελευθερωτή, ο οποίος στρατός, με αρχηγό τον σκληραγωγημένο καπετάν Οδυσσέα, τους γεμίζει τα μυαλά με λαοκρατία, ιδέες περί απελευθέρωσης και ισότητας για όλους. Όλα αυτά όμως έρχονται σε σύγκρουση με την άδικη εκτέλεση και διαπόμπευση σημαντικών ανθρώπων του χωριού με αντίθετα φρονήματα. Η προπαγάνδα και η πλύση εγκεφάλου για τη στρατολόγηση νέων μελών βρίσκει ευήκοον ους στα ανήλικα παιδιά του χωριού, μεταξύ τους ο Λιάκος και η Γιάννα.

Σε εκείνες τις πρώτες μέρες του ΕΛΑΣ επιστρέφει ο πεθερός της Αγγέλας που το είχε σκάσει με τον γιο του στη Θεσσαλία για να βρουν δουλειά και να ζήσουν την οικογένειά τους. Κατάφεραν να βρουν δουλειά αλλά μετά από ένα εξάμηνο επέστρεφε το τάγμα του Ιωάννη Βελισσαρίδη (δεξί χέρι του Γεωργίου Πούλου, ιδρυτή της Εθνικής Ένωσης Ελλάς, που βοηθούσε το γερμανικό στρατό στις εκκαθαριστικές επιχειρήσεις εναντίον των ανταρτών στα βουνά) που τους στρατολόγησαν βίαια για φάμπρικες της Γερμανίας. Ο μπαρμπα-Ηλίας και ο γιος του, ο Γιώργος, έδωσαν ό,τι λεφτά είχαν μαζέψει κι έτσι ο Γιώργος κρατήθηκε να δουλεύει στα τρένα Αθηνών-Θεσσαλονίκης και να μην τον στείλουν στη Γερμανία. Ο μπαρμπα-Ηλίας επέστρεψε στο Μυριόφυλλο, τη νύφη του και τα εγγόνια του κι έζησε τις άσχημες στιγμές της κυριαρχίας του ΕΛΑΣ στην Πίνδο. Τελικά οι αντάρτες πήραν τα παιδιά μαζί τους με τη θέλησή τους: τα αγόρια στα Γραμμοχώρια και τα κορίτσια στην Αβδέλλα κι από κει στην Καρυά των Αγράφων! Ανάμεσά τους και ο Λιάκος με τη Γιάννα!

2) Μέλπω Ελευθεριάδη: Θεσσαλονίκη, Σεπτέμβρης του 1943.
Το Φλεβάρη του 1937 ο υπουργός Ασφαλείας του Μεταξά Μανιαδάκης κατάφερε να εξαρθρώσει τον παράνομο μηχανισμό του ΚΚΕ και να στείλει όλους τους αριστερούς σε «διακοπές με έξοδα του κράτους». Ανάμεσα στους εκτοπισμένους και ο Σπύρος Ελευθεριάδης, σύζυγος της Μέλπως και πατέρας της Φανής. Κέρκυρα, Κίμωλος, Γαύδος, Ακροναυπλία, φυλακές και τόποι εξορίας. Ο Σπύρος μεταφέρεται στην Ακροναυπλία, όπου είναι φυλακισμένα πολλά επίλεκτα στελέχη του ΚΚΕ. Ο Σπύρος απέκτησε κομματικά ερείσματα, ανέβηκε στην ιεραρχία και σφυρηλάτησε το χαρακτήρα του: σοβαρότητα, πειθαρχία, αγώνας. Με την είσοδο των Γερμανών στην Ελλάδα, λόγω των συνθηκών τότε, ο Σπύρος απελευθερώθηκε κι επέστρεψε στη Θεσσαλονίκη. Η Μέλπω δεν πρόκειται να ξαναδεί τον άντρα της όπως πριν, να περάσει μια ήσυχη βραδιά μαζί, σαν ζευγάρι. Κυνηγημένος και κατατρεγμένος, πιστός στο κόμμα του και μαζί με αυτόν και η γυναίκα του, αν και φορτωμένη με χιλιάδες αντιρρήσεις, σκέψεις και απορίες. ζουν σαν τα ποντίκια, κρυφά και υπό διωγμόν. Μετά από διάφορα περιστατικά και σαμποτάζ, η Μέλπω πέφτει σε παγίδα ελέω προδοσίας από «συναγωνίστρια» και συλλαμβάνεται. Η Φανούλα το σκάει.

3) Αριάδνη Κωνσταντάκη: Αθήνα, Νοέμβριος 1943
Ο Ελευθέριος Κωνσταντάκης και ο Εμμανουήλ Μυρτάκης, σύζυγος και αδερφός αντίστοιχα της Αριάδνης, πολεμούν τους Γερμανούς στα βουνά της Ρούμελης. Η Αριάδνη, νοσοκόμα, μετά τις φοβερές κακουχίες που έζησε στο μέτωπο του ’40-’41 επέστρεψε στην Αθήνα για να συνεχίσει την περίθαλψη στον Ευαγγελισμό. Στο νοσοκομείο, όμως, έχουν εισαχθεί κρυφά και παράτυπα στελέχη του ΕΑΜ και αντάρτες του ΕΛΑΣ χωρίς την απαραίτητη αναπηρία, μόνο και μόνο για να ελέγχουν έτσι το νοσοκομείο και να διαβρώνουν το μηχανισμό διοίκησης κι ακόμη χειρότερα τις εθνικές συνειδήσεις των ανθρώπων. Μετά από ένα φριχτό βράδυ, κατά το οποίο ταγματασφαλίτες εισέβαλαν στο νοσοκομείο και συνέλαβαν τους ψεύτικους αναπήρους κι έφυγαν πριν εισβάλουν οι ΕΛΑΣίτες και για αντίποινα της απειλήσουν τη ζωή, η Αριάδνη δεν ξαναπήγε στο νοσοκομείο. Αφοσιώθηκε στα συσσίτια που οργάνωνε η Αρχιεπισκοπή Αθηνών και η Ιωάννα Τσάτσου, προσωπική της φίλη. Κάποια στιγμή ο Αρχιεπίσκοπος αναθέτει στην Αριάδνη και σε άλλες αποφασισμένες γυναίκες να μεταβούν στις φυλακές Αβέρωφ και να συνομιλήσουν με 120 αιχμαλώτους που θα εκτελέσουν οι Γερμανοί για αντίποινα. Ανάμεσά τους είναι και ο Γιώργης Στάκας, που παρακαλεί την Αριάδνη να βρει τη γυναίκα του και να της δώσει το δαχτυλίδι του.

Αυτός είναι ο πρόλογος στις ιστορίες των τριών γυναικών. Στη συνέχεια έχουμε πολλές εξελίξεις, με ιστορικό υπόβαθρο την αποχώρηση των Γερμανών από την Ελλάδα, την κυβέρνηση του Παπανδρέου και τη λυσσαλέα μάχη-αγώνα των κομμουνιστών να εγκαθιδρυθούν στα πράγματα της χώρας αφανίζοντας κάθε άλλη αντιστασιακή ομάδα, οπότε ξεσπά λυσσαλέος εμφύλιος (αποκορύφωμα τα Δεκεμβριανά, από τις συγκλονιστικότερες σελίδες του βιβλίου η περιγραφή της πορείας και οι ένοπλες συγκρούσεις που ακολούθησαν) κι όταν αρχίζουν να υποχωρούν οι κομμουνιστές από την Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη επιτέλους παραδέχονται τους λανθασμένους χειρισμούς και υπογράφουν τη Συμφωνία της Βάρκιζας.

Το βιβλίο το συνιστώ μόνο σε όσους θέλουν να διαβάσουν αντικειμενικά για τον Εμφύλιο, να δεχτούν ότι υπήρξε άδικο και παραπλάνηση και από τις δυο (;) μεριές και να έχετε υπ’όψιν ότι πρόκειται για μυθιστόρημα κι όχι για ιστορικό δοκίμιο.

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«…ένα χαμόγελο πιο μελωμένο κι από καρπούζι αυγουστιάτικο σε ποτιστικό μποστάνι» (σελ. 32).

«Όμως εσύ είσαι μάνα, έχεις χέρια να κρέμονται στη φούστα σου, να έχουν την ανάγκη σου. Τα παιδιά σου…» (σελ. 73).

«Τι να την κάνω την περηφάνια; Μπορώ να την αγκαλιάσω και να κλάψω στον ώμο της; Μπορώ να κουρνιάσω μέσα της όταν φοβάμαι;» (σελ. 124).

«Όταν φύγουν οι Γερμανοί θα γίνει χαλασμός! Εκατόν είκοσι χρόνια χαράμι. Πάλι σε ρώσικα κι εγγλέζικα κόμματα είμαστε χωρισμένοι. Πέρασαν τα χρόνια, άλλαξε ο αιώνας, έγιναν δύο παγκόσμιοι πόλεμοι, μα το ρωμαίικο τσερβέλο δεν άλλαξε! Το ίδιο άμυαλο, ευκολόπιστο και φανατισμένο απέμεινε!» (σελ. 173).

«Εκτελέσεις. Άδικοι θάνατοι. Στο όνομα του λαού ο ένας, εν ονόματι του έθνους ο άλλος…Εν ονόματι του ανθρώπου δε θα μιλήσει κανείς» (σελ. 193).

«Είχε μαυρίσει το μάτι μου στη διαδρομή, είχε γδαρθεί η ψυχή μου. Το κόκκινο του αίματος, το μαύρο του θανάτου, αυτή ήταν η ζωή μας» (σελ. 198).

«Το ΚΚΕ τους είχε βρει μια ιδέα και ακριβώς επειδή ήταν απλώς μια ιδέα κι ακόμη δεν είχε δοκιμαστεί στην πράξη μετατράπηκε σε βαθιά πίστη. Στο όνομα αυτής της επαναστατικής πίστης θα θυσιάζονταν τα επόμενα χρόνια δεκάδες, εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι. Και πρώτοι απ’ όλους οι ίδιοι οι πιστοί, όπως συμβαίνει πάντα με όλα τα δόγματα» (σελ. 252).

«Τα ελληνικά ιδεώδη θριάμβευαν. Ήτοι, ρουσφέτια, απαλλοτριώσεις, συναλλαγές, εξυπηρετήσεις, ιδιοποιήσεις και μαύρη αγορά. Ούτε το δράμα της Κατοχής δεν άλλαξε τις απαράγραπτες παραδόσεις που κληροδότησαν στο λαό μας τα χίλια χρόνια του Βυζαντίου και των παρεπόμενων βυζαντινισμών, τα τετρακόσια χρόνια της οθωμανικής σκλαβιάς, οι φαναριώτικες τακτικές των εκκλησιαστικών παραγόντων και η αδηφαγία των Ελλήνων μπέηδων που αυτάρεσκα ονομάζονταν προεστοί και δημογέροντες» (σελ. 296).

«Ποιος θεός θα επέτρεπε μια τέτοια σφαγή; Ποιος θεός θα άφηνε να ρέει ποτάμι το αδελφικό αίμα; Ποιος θεός θα επέτρεπε τέτοιο ασύλληπτο όλεθρο σ\’ αυτό το ρημαγμένο για τόσα χρόνια τόπο; Ποιος» (σελ. 385);

«-Όταν μου ζητήσει το Κόμμα! – Ανάθεμα το κόμμα και την τελεία, σκέφτηκε. Μα φυσικά δεν το είπε» (σελ. 442).

Και φυσικά μην ξεχνάμε την υπεροπτική στάση του Τσόρτσιλ που ήρθε για να φτιάξει τα πράγματα και καλά: «Αγαπητέ μου, πρέπει να φύγουμε γιατί είμαστε ξένοι. Το σόου είναι των Ελλήνων…» (σελ. 455).

«Αυτό που δεν ήξεραν, που δεν μπορούσαν να κουλαντρίσουν, ήταν το αγιάζι της ψυχής τους. Καταδιωγμένη και φοβισμένη την ένιωθαν, η ψυχούλα τους έτρεμε πιο πολύ απ\’ το ξεπαγιασμένο τους κορμί. Και πού να βρεθεί φλοκάτη, πού να βρεθεί στρωσίδι να τη ζεστάνει κάπως την έρμη; Πώς να ημερέψει λιγάκι και να πάρει μια ανάσα, όταν κάθε σπιτικό είχε κι από έναν άνθρωπό του χαμένο; Σε βουνά και ράχες εξαφανισμένο, σε πολιτείες άγνωστες, μακρινές, θύμα του αγώνα και της ανάγκης. Αντάρτης ή όμηρος από την Κατοχή ακόμη, στρατολογημένος ή εξαφανισμένος, αδιάφορο το γιατί, ίδια πονούσε η αγωνία για την τύχη του, ίδια έκαιγε ο στοχασμός για τη χαμένη ζωή, όποιο κι αν ήταν το αίτιο\” (σελ. 587-588).

SPOILERS

Στη συνέχεια καταγράφω τα βασικά σημεία της πλοκής για να βοηθήσουν κι εμένα στη συνέχεια της ανάγνωσης και όσους αναγνώστες επιθυμούν να εντρυφήσουν σε μια διαφορετική εξιστόρηση του Εμφυλίου, αυτήν μέσα από τα μάτια των απλών ανθρώπων που την έζησαν.

-η Φανή Ελευθεριάδη έρχεται σε επαφή με τον πατέρα της, που τη στέλνει για ασφάλεια στον αδερφό της γυναίκας του, καπετάν Οδυσσέα (οπότε η Φανή γνωρίζει τη Γιάννα και γίνονται φίλες). Η Αγγέλα εντοπίζει τη Γιάννα και της ζητά να γυρίσει σπίτι. Το κορίτσι αρνείται, πιστό στον αγώνα, και η Αγγέλα, φουρκισμένη, ξεκινά για την Αθήνα, μπας και βρει έστω τον γιο της. Στη Θήβα συναντιέται με τάγμα του ΕΛΑΣ, στο οποίο είναι και ο αγνώριστος γιος της, παλικαρόπουλο που μεγάλωσε τόσα πολλά χρόνια σε τόσο λίγες μέρες. Ο Ηλίας μεταφέρεται στην Αθήνα για να ενισχύσει τις οδομαχίες του ΕΛΑΣ και υπόσχεται να γυρίσει, οπότε η Αγγέλα παραμένει στο στρατόπεδο της Θήβας ως νοσοκόμα. Αργότερα εκεί (βλ. παρακάτω) η Αγγέλα θα γνωρίσει την Αριάδνη που μετά από συζήτηση καταλαβαίνει ποια έχει μπροστά της αλλά δε θα προλάβει να της δώσει το δαχτυλίδι του άντρα της: η Αγγέλα κατηγορείται για χαφιές επειδή μιλούσε με την Αριάδνη και μοίραζε κρυφά γάλα στα αιχμάλωτα παιδιά. Επειδή είναι η μάνα του καπετάν Γράμμου δεν εκτελείται αλλά ξαποστέλλεται πίσω στο χωριό της (όπου ο πεθερός της έχει ήδη πεθάνει από καρδιά). Ταυτόχρονα η Γιάννα ερωτεύεται τον καπετάν Οδυσσέα και κάνει το λάθος να το εξομολογηθεί στη Φανή, που παρεξηγείται νομίζοντας ότι η Γιάννα της έκανε τη φίλη για να έχει από κοντά τον καπετάν Οδυσσέα!

– η Αριάδνη μαθαίνει ότι ο ήρωας, ο βενιζελικός της αδερφός φυλακίστηκε στις Σπέτσες για δωσιλογισμό και εσχάτη προδοσία μιας και ήταν Ταγματασφαλίτης (συμπεριφορά των ταγμάτων στον λαό σκληρή και ελεεινή). Όταν η Αριάδνη τον επισκέπτεται, ο Μανώλης της αποκαλύπτει ότι ήταν στο 5/42 Σύνταγμα Ευζώνων, που εξοντώθηκε από τους κομμουνιστές και ο δικός του λόχος κατέφυγε στην Πελοπόννησο. Κυνηγημένοι από τον ΕΛΑΣ αναγκάστηκαν να βρουν καταφύγιο στους Ταγματασφαλίτες για να επιζήσουν! Σοκαρισμένη η Αριάδνη μαθαίνει και για την εκτέλεση του συζύγου της, Λευτέρη. Επιστρέφει στην Αθήνα, κλείνεται στο σπίτι για να πενθήσει και μετά από τρεις μέρες, διασχίζοντας μια διχοτομημένη και διχασμένη πλέον Αθήνα επιστρέφει στο σπίτι που άφησε την κόρη της για να γυρίσουν στο δικό τους σπίτι. Δυστυχώς πέφτει σε Ταγματασφαλίτες, που λυσσασμένοι από τη στάση και τη συμπεριφορά του ΕΛΑΣ την περνούν για κομμουνίστρια και τη βασανίζουν. Ευτυχώς η ταυτότητα του συζύγου της τη σώζει. Καταφεύγει με την κόρη της στο σπίτι του Κωνσταντίνου και της Ιωάννας Τσάτσου. Κατά τη διάρκεια της ανακωχής λόγω της σύσκεψης του ίδιου του Τσώρτσιλ με την πολιτική ηγεσία της χώρας, η Αριάδνη καταφέρνει να γυρίσει σπίτι με την κόρη της και να περάσουν μιάμιση μέρα ξεγνοιασιάς. Ξαφνικά εισβάλλουν \”συναγωνιστές\” και τη συλλαμβάνουν ως ύποπτη για αντιλαϊκή δράση, βάση επώνυμης καταγγελίας. Τελικά ο ΕΛΑΣ αρχίζει να χάνει μία μία και τις τελευταίες εστίες αντίστασης στην Αθήνα κι έτσι οι αιχμάλωτοι πρώην σύντροφοι απομακρύνονται στοιχισμένοι σε δυάδες από την Αθήνα και καταλήγουν…στη Θήβα!Μετά από κακουχίες, ο Μήτσος Ντάκας, κατόπιν εντολής της οργάνωσης, διατάζει τα παιδιά να απομακρυνθούν τα παιδιά από το στρατόπεδο. Μες στην αγωνία η Αριάδνη του χαρίζει όλα της τα κοσμήματα, ακόμη και το δαχτυλίδι του Στάκα, αλλά γελώντας ο Μήτσος Ντάκας την κάνει πέρα και φεύγει με την κόρη της. Με την υπογραφή της Βάρκιζας οι κομμουνιστές αμνηστεύονται κι έτσι οι αιχμάλωτοι απελευθερώνονται. Η Αριάδνη ψάχνει παντού την κόρη της.

-η Μέλπω απελευθερώνεται χάρη σε χρυσές λίρες του θείου της, απόστρατου αξιωματικού, και φεύγει με τον Σπύρο για Αθήνα, ο οποίος Σπύρος συμμετέχει ενεργά στην πορεία διαμαρτυρίας της 3/12/1944 και στα δεκεμβριανά γεγονότα που ακολούθησαν. Αργότερα κι αυτή κι ο Σπύρος είναι μεταξύ των κομμουνιστών που παγιδεύουν τα υπόγεια του ξενοδοχείου της Μεγάλης Βρετανίας με εκρηκτικά. Ο Σπύρος συμπαθεί πολύ τον ριψοκίνδυνο και γενναίο Γράμμο ή αλλιώς Ηλία Στάκα, μέλος των ταγμάτων που απέσπασε το Κόμμα από την Πίνδο για να ενισχύσει τις δυνάμεις του ΕΛΑΣ που ηττώνταν σιγά σιγά και κάθε τετράγωνο της Αθήνας έπεφτε στα χέρια των Εγγλέζων. Η παρουσία του Τσώρτσιλ ακυρώνει το σχέδιο αλλά μόλις λήγει η συνάντηση με άκαρπα αποτελέσματα οι μάχες ξεκινούν πάλι λυσσώδεις. Ο Σπύρος, ο Ηλίας και η Μέλπω εγκαταλείπουν ένα από τα κτήρια για τα οποία ήταν υπεύθυνοι και αποσύρονται στη Θήβα. Εκεί ο αδερφός της, καπετάν Οδυσσέας, της αναγγέλλει με λύπη του ότι ξέσπασαν επιδρομές αναρχικών και ακροδεξιών συμμοριών, που εκμεταλλεύονται την ήττα του ΕΛΑΣ και λεηλατούν, σκοτώνουν και βιάζουν κομμουνιστές. Θύμα μιας τέτοιας συμμορίας, του Σούρλα συγκεκριμένα, επιτέθηκε στο στρατόπεδο που είχαν τη Φανούλα! Τέλος ο Σπύρος φεύγει σε άλλη βάση και χάνονται τα ίχνη του. Η Μέλπω φεύγει για Θεσσαλονίκη για να ψάξει και για τους δυο τους.

]]> https://www.vivliokritikes.com/%ce%bf%ce%b9-%ce%ba%cf%8c%cf%81%ce%b5%cf%82-%cf%84%ce%b7%cf%82-%ce%bb%ce%b7%cf%83%ce%bc%ce%bf%ce%bd%ce%b9%ce%ac%cf%82-%cf%80%ce%b1%cf%80%ce%b1%ce%b8%ce%b5%ce%bf%ce%b4%cf%8e%cf%81%ce%bf%cf%85/feed/ 0 «Γυναίκες της μικρής πατρίδας», του Θοδωρή Παπαθεοδώρου, εκδ. Ψυχογιός (Η τριλογία του Μακεδονικού Αγώνα #1) https://www.vivliokritikes.com/%ce%b3%cf%85%ce%bd%ce%b1%ce%af%ce%ba%ce%b5%cf%82-%cf%84%ce%b7%cf%82-%ce%bc%ce%b9%ce%ba%cf%81%ce%ae%cf%82-%cf%80%ce%b1%cf%84%cf%81%ce%af%ce%b4%ce%b1%cf%82/?utm_source=rss&utm_medium=rss&utm_campaign=%25ce%25b3%25cf%2585%25ce%25bd%25ce%25b1%25ce%25af%25ce%25ba%25ce%25b5%25cf%2582-%25cf%2584%25ce%25b7%25cf%2582-%25ce%25bc%25ce%25b9%25ce%25ba%25cf%2581%25ce%25ae%25cf%2582-%25cf%2580%25ce%25b1%25cf%2584%25cf%2581%25ce%25af%25ce%25b4%25ce%25b1%25cf%2582 https://www.vivliokritikes.com/%ce%b3%cf%85%ce%bd%ce%b1%ce%af%ce%ba%ce%b5%cf%82-%cf%84%ce%b7%cf%82-%ce%bc%ce%b9%ce%ba%cf%81%ce%ae%cf%82-%cf%80%ce%b1%cf%84%cf%81%ce%af%ce%b4%ce%b1%cf%82/#respond Mon, 05 Oct 2020 21:01:02 +0000 https://www.vivliokritikes.com/?p=7167 Η νοσοκόμα Αρετή Λάσκαρη, ξαδέλφη του Ίωνα Δραγούμη  και γαλουχημένη με τις αντιλήψεις και τη νοοτροπία του, και η δασκάλα Φωτεινή Βαρσάμη είναι δυο γυναίκες που συμμετέχουν με όλη τους την ψυχή και τη γενναιότητα στον Μακεδονικό Αγώνα, δυο ηρωίδες που δε λιποτακτούν, δε δειλιάζουν, αντίθετα, μπολιασμένες με τις ιδέες του ελληνισμού και γεμάτες πίστη στο δίκαιο για την ελληνικότητα της Μακεδονίας, παλεύουν, αντιστέκονται, φυγαδεύουν, υποστηρίζουν. Και χωρίς να το ξέρουν έχουν αγαπήσει τον ίδιο άντρα. Έτσι ξεδιπλώνεται ένα εκπληκτικό ιστορικό μυθιστόρημα, γεμάτο μάχες, ηρωισμούς, δράση, ανατροπές και ιδεώδη, που με ταξίδεψε από τη σφαγμένη Κρήτη και τον διωκόμενο ελληνισμό της Φιλιππούπολης του 1896 ως τη Θεσσαλονίκη του 1904 και την κοιμώμενη Αθήνα που κώφευε μπροστά στις αδήριτες ανάγκες των βόρειων περιοχών.

Βιβλίο  Γυναίκες της μικρής πατρίδας
Συγγραφέας Θοδωρής Παπαθεοδώρου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Πρόκειται για ένα τεκμηριωμένο και ταυτόχρονα συναρπαστικό βιβλίο, με πάμπολλα θετικά χαρακτηριστικά, που με συντρόφεψε για πολλές ώρες. Οι ζωές των δύο γυναικών ξεδιπλώθηκαν μοναδικά, παράλληλα, με εντελώς διαφορετικές αφετηρίες και υπό αντίθετες κοινωνικές καταστάσεις, κάτι που έδωσε την ευκαιρία στον συγγραφέα να ζωντανέψει πολλές τραγικές ιστορίες από την υπόδουλη ακόμη τότε Ελλάδα. Πρωταγωνιστές και δευτεραγωνιστές, προερχόμενοι από διαφορετικά κοινωνικά στρώματα και εντελώς παράταιρες ρίζες, έφτιαξαν ένα παζλ με σκοτεινά και φωτεινά κομμάτια, λουσμένα στο φως μα και στο σκοτάδι. Η Φωτεινή και η Αρετή, μεγαλωμένες σε αστικά περιβάλλοντα, μέσα από τα τραγικά γεγονότα που βιώνουν ωριμάζουν, αντρειώνονται, ατσαλώνονται, αφήνουν για πάντα πίσω τους την παιδική αθωότητα.

Οι λέξεις του κειμένου, διαλεγμένες μία προς μία, σχηματίζουν εικόνες γεμάτες δύναμη, ένταση, ρεαλισμό, τοποθετημένες κατά τέτοιο τρόπο που το βάρος της πρότασης να δίνεται σε ουσιαστικά κι επίθετα, κάτι πρωτόγνωρο σε ένα πεζογράφημα. Η εξίσου διαφορετική σύνταξη των προτάσεων αποπνέει μια αίσθηση ποίησης και λυρισμού, με το ρήμα, τοποθετημένο στο τέλος, να αφήνει στους επιθετικούς προσδιορισμούς και στα αντικείμενα τη δυναμικότητα της αφήγησης. Κάθε γεγονός που περιγράφει ο συγγραφέας δίνεται σε όλες του τις λεπτομέρειες με εύληπτο και καθόλου φλύαρο τρόπο. Ο κύριος Παπαθεοδώρου επικεντρώνεται στον χαρακτήρα και στις συγκεκριμένες περιστάσεις που διάλεξε να ζωντανέψει, χωρίς να χάνει στιγμή το μέτρο ή να πλατειάζει με λεπτομέρειες ανούσιες. Το παραμικρό που φωτίζεται στις σκηνές έχει τη θέση του, τον ρόλο του και αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της αφήγησης. Πρόκειται για έναν πλούτο πληροφοριών και γεγονότων που εντάσσονται αρμονικά, σωστά και ευσύνοπτα, χωρίς να κουράσουν ούτε στιγμή. Άλλωστε, για όσους θέλουν να μάθουν περισσότερα πράγματα πάνω στα γεγονότα, υπάρχουν οι αναλυτικές σημειώσεις στο τέλος του βιβλίου, καθώς και η εκτενής βιβλιογραφία.

Μελετημένα, τεκμηριωμένα και παραστατικά είναι τα πραγματολογικά στοιχεία που προσδίδουν αληθοφάνεια στα γραφόμενα. Η Αθήνα, η Φιλιππούπολη, η Θεσσαλονίκη και τα Χανιά των τελών του 19ου αιώνα ζωντανεύουν, φοβούνται, μαθαίνουν γεγονότα μέσα από εφημερίδες ή από στόμα σε στόμα, υποδέχονται τη μέρα και τη νύχτα τους με ποικίλους τρόπους, ενώ η πένα του συγγραφέα αναπαριστά με ρεαλισμό και πολλές λεπτομέρειες τοπόσημα, οδούς και μνημεία, με το καθένα τους να έχει τη σωστή θέση στις αντιλήψεις και την καθημερινότητα των ανθρώπων της εποχής: η πορεία ως το Βρεφοκομείο όπου ένα μωρό θα αφεθεί στην τύχη του με έκανε να νιώσω σα να ήμουν μπροστά στην τραγικότητα της στιγμής, η φύση της Ανατολικής Ρωμυλίας με το στενό γεφύρι, όπου θα ξεδιπλωθεί το θεαματικότερο και φρικτότερο κεφάλαιο του μυθιστορήματος, περιγράφηκε ολοζώντανη μπροστά μου, τα εσωτερικά σημαντικών κτηρίων περιγράφονται μοναδικά, οι τίτλοι των εφημερίδων εμφανίζονται για να τεκμηριώσουν τη διάθεση των αντίπαλων παρατάξεων κ. π. ά. Οι διαπραγματεύσεις μεταξύ Φιλελευθέρων και Συντηρητικών με την Εθνική Εταιρεία για τον τελικό ξεσηκωμό της Κρήτης κατά των Τούρκων κατακτητών (εκατόν είκοσι χρόνια αδιάκοπου αγώνα ήταν αυτά που ματοκυλούσε η Κρήτη) και την ένωση «με μια Ελλάδα που επισήμως έδειχνε αδιάφορη» (σελ. 155), ακόμη και οι λεηλασίες των ελληνικών μαγαζιών στα Χανιά του 1896, με παρεμφερείς σκηνές μ’ αυτές των Σεπτεμβριανών του 1955 να ζωντανεύουν μπροστά στα μάτια μου ενώ η αρχική ουδετερότητα των συμμαχικών πλοίων στο πρώην ενετικό λιμάνι μου θύμισε έντονα την καταστροφή της Σμύρνης, είναι ελάχιστα από τα στοιχεία που συγκράτησα και που ένωσαν αρμονικά την πραγματικότητα με τη δεξιοτεχνική φαντασία.

Ιδιωματισμοί, ορολογίες, λεξιλόγιο αντίστοιχο με όποιο πρόσωπο μιλάει (απλό, σχεδόν αργκό οι φτωχοί, με ντοπιολαλιά οι Ρωμυλιώτες και οι Κρήτες, πιο πλούσιο και καθόλου εξεζητημένο  οι λόγιοι), πλούτος μεταφορών και παρομοιώσεων είναι κάποια άλλα χαρακτηριστικά από τα οποία βρίθει το μυθιστόρημα: «…αν έπιανε τον σοφά στο σαχνισί με τον καφέ στο χέρι, νόμιζε πως η ζωή της φύραινε..» (σελ. 32), «σάμπως να της ανακάτεψαν τα σωθικά με το φουρνόξυλο» (σελ. 35), «…κι αν δεν βρισκόταν εκεί ο Στέργιος, ο χαμάλμπασης θα είχε αποδημήσει, να χαζεύει τον κόσμο απ’ τα ψηλά χαγιάτια» (σελ. 11), «Ασβολερό σεντόνι, νεκρικό. Έτσι έμοιαζε ολάκερη η συνοικία του Τοπανά ετούτη την αυγή» (σελ. 168), «Όχι πως ένιωθε τον πόνο, μια πέτρα ανθρωπόμορφη ήταν μονάχα» (σελ. 177), «…έπεσε στα πιάτα σαν δερβίσικο φουσάτο» (σελ. 200) κ. ά. Επίσης, ποιος δε θα κατανεύσει θετικά διαβάζοντας: «…Σάββατο, μέρα για πάστρεμα στα σπίτια και για ψώνια στο τσαρσί» (σελ. 139). Παρ’ όλο τον πόνο, τις μελανές σελίδες, τις δυσκολίες του ελληνισμού που περιγράφονται, υπάρχει χώρος και για λίγο χιούμορ: «-Ο αρχαίος ημών πρόγονος, ο μέγας Ευριπίδης, έγραφε πως η γυναίκα πρέπει να είναι ικανή για όλα μέσα στο σπίτι και επίσης ικανή για τίποτε έξω απ’ το σπίτι. -Γι’ αυτό κατάφερε να δημιουργήσει τόσες τραγωδίες, αγαπητέ μου…» (σελ. 78).

Δεν είναι όμως μόνο η μελετημένη χρήση της γλώσσας και της σύνταξης, ούτε η αληθοφάνεια από τα πραγματολογικά στοιχεία, ούτε καν οι μεταφορές και παρομοιώσεις που κάνουν το μυθιστόρημα αξιόλογο, λεπτοδουλεμένο και συναρπαστικό.  Υπάρχουν και διαχρονικά νοήματα που δίνουν εγκυρότητα στο κείμενο, όπως: «-Δασκάλα θα την κάνω. Ελληνικά να διδάξει, τη γλώσσα μας και την ιστορία του γένους μας. Από εκεί ξεκινάνε όλα, απ’ τη γνώση και την πίστη. Όχι απ’ τα τουφέκια και τα σπαθιά, αυτά έρχονται μετά» (σελ. 152), «Ρακί, φουστάνι και κουμάρι, οι τρεις σατανάδες των αντρών» (σελ. 205), «Τούτος ο κόσμος έχει φτιαχτεί από άντρες για άντρες, εμείς υπάρχουμε μόνο για να τον γεμίζουμε με ακόμη περισσότερους» (σελ. 336), «…κάθε φαμίλια τα δικά της βάσανα και τα δικά της έχει μυστικά, και δεν είναι σωστό ξένος να στήνει αυτί σαν χοντρόπετσος κουσκουσούρης» (σελ. 517).

Το βιβλίο περιγράφει γεγονότα μεταξύ των ετών 1883-1903, επομένως περιλαμβάνονται, εκτός του Μακεδονικού Αγώνα, οι σφαγές στην Κρήτη, ο διωγμός και το ξεκλήρισμα του ελληνικού στοιχείου της Ανατολικής Ρωμυλίας, το άνοιγμα της Διώρυγας της Κορίνθου και τα υπέρογκα δάνεια, η ίδρυση αξιόλογων και δραστήριων φορέων όπως ο Σύλλογος Γυναικών υπέρ της γυναικείας παιδεύσεως, η Φιλόπτωχος Εταιρεία Κυριών, η Εν Χριστώ Αδελφότης Κυριών, όλες από γυναίκες με περιουσία και καλούς τρόπους, που αγωνιούσαν να βοηθήσουν τον συνάνθρωπο και να δημιουργήσουν καλύτερες κοινωνικές και πνευματικές συνθήκες για τα παιδιά και τις γυναίκες, καθώς και οι αβάσταχτες οικονομικές συνέπειες του φαφλατά Επαμεινώνδα Δεληγιάννη, που οδήγησε τη χώρα στο αιματηρό 1897.

Ως συνέχεια λοιπόν των αναφορών στην προηγούμενη παράγραφο περί διαχρονικότητας, τονίζω εδώ πως οι συνθήκες που ακολούθησαν το μαύρο 1897 αποδίδονται σε λίγες μόνο προτάσεις, από τις οποίες αν αφαιρέσεις το υποκείμενο ή τις γενεσιουργούς αιτίες μεταστροφής του λαού, είναι σα να διαβάζεις τα γενικά χαρακτηριστικά μας από την αρχή της Ιστορίας μέχρι σήμερα: [μόλις ήρθε ο Θεόδωρος Δηλιγιάννης στην εξουσία, πριν το 1897 και την επερχόμενη επέμβαση του ΔΟΕ]«Τα τραγικά δάνεια, τα απλήρωτα χρέη και τα οικονομικά αδιέξοδα ξεχάστηκαν, θάφτηκαν πίσω από ελληνικές σημαίες και ολυμπιακές γιρλάντες, πίσω από αρχαιολατρικές γελοιότητες και δημαγωγικές κορόνες. Άρκεσαν λίγα λόγια συμπάθειας από τους πρώην μισητούς φραγκοφόρους και κάποιοι φανφαρόνικοι λόγοι τους περί αρχαίου κλέους για να αντικατασταθεί η απέχθεια με τη συνήθη δουλοπρέπεια. Ενθουσιασμός, παραλήρημα, έπαρση, μεγαλαυχία και μια γερή δόση από παλιό καλό ραγιαδισμό. Όλα ένα κουβάρι και η λογική απούσα μαζί με τον ρεαλισμό… μια χώρα πανηγύρεων και αναθεμάτων…» (σελ. 191-192).

Το μυθιστόρημα είναι τόσο ζωντανό και απτό που δε γίνεται να μην παρασυρθείς από τις περιγραφές του αιματοκυλίσματος των Ελλήνων από τους Βουλγάρους ή το ξεκλήρισμα των Κρητικών από τους πλιατσικολόγους, να μη συγχαρείς τα φλογερά λόγια του Μητροπολίτη Γερμανού Καραβαγγέλη, που αν και ιερέας ήταν ζωσμένος με φισεκλίκια, να μη βάλεις τα κλάματα όταν ξεκινάει η πρώτη μέρα στο σχολείο στο ακριτικό Ράκοβο Φλώρινας με ούτε τον στοιχειώδη εξοπλισμό για μαθητεία, έτσι όπως καταγράφει ο συγγραφέας τη λαχτάρα, την αδημονία και τη χαρά αυτών των μικρών παιδιών, να μην κρατήσεις την ανάσα σου όταν η Αρετή αγωνίζεται να πείσει την Καλλιρρόη Παρρέν να δημοσιεύσει κείμενά της στην Εφημερίδα των Κυριών σε μια συζήτηση εξαιρετική, όπου τα επιχειρήματα πηγαινοέρχονται και στα λόγια των οποίων αντικαθρεφτίζονται τα όνειρα και οι ιδέες του Ίωνα Δραγούμη από τη μια, ο συντηρητισμός και η αβεβαιότητα για τη χρησιμότητα ενός αγώνα υπέρ της Μακεδονίας απ’ την άλλη. Εξίσου τεκμηριωμένα δοσμένες είναι οι συνθήκες εργασίες στις αποθήκες και στα εργοστάσια της Θεσσαλονίκης (και όχι μόνο) με τις απάνθρωπες και εξαντλητικές ώρες εργασίας μα και χιλιάδες άλλες μικρολεπτομέρειες που έστησαν λες μια σκηνή μπροστά μου κι άρχισαν να αναπαριστούν τρισδιάστατα τις περιπέτειες των χαρακτήρων.

Και όλα αυτά τα περιστατικά, οι αγώνες για τη λευτεριά, οι διώξεις του ελληνικού στοιχείου, οι τοιχογραφίες που στο φόντο τους γεννήθηκαν και μεγάλωσαν η Αρετή κι η Φωτεινή, είναι μια αριστοτεχνική προετοιμασία για την κυρίως εξιστόρηση, αυτήν του Μακεδονικού Αγώνα, που ο συγγραφέας καταγράφει ακριβοδίκαια και με λαχτάρα μικρού παιδιού, σα να ήταν κι εκείνος εκεί τότε και να μοιράζεται το ίδιο πάθος με τους αγωνιστές της λευτεριάς και της Ένωσης. Οι διωγμοί της Φιλιππούπολης και η σφαγή των Χανίων σφυρηλάτησαν τις ψυχές που θα πρωταγωνιστήσουν στον κυρίως κορμό του μυθιστορήματος, με πρωτοστάτη τον Ίωνα Δραγούμη, ξάδελφο της Αρετής, που τοποθετήθηκε στο ελληνικό προξενείο του Μοναστηρίου, με στόχο και όραμα να εμψυχώσει και να χαλυβδώσει το εθνικό φρόνημα των κατοίκων της ευρύτερης περιοχής. Με τα δικά του μάτια περιγράφονται καταστάσεις ανήκουστες, επαίσχυντες και άκρως προδοτικές, που τον έκαναν να καταλάβει με πόνο ψυχής πως δεν μπορεί να στηρίζεται στο ελληνικό κράτος (που φοβόταν να μην κατηγορηθεί από τις Μεγάλες Δυνάμεις για αλυτρωτισμό κι εθνικισμό και χάσει την εύνοιά τους, δίνοντας όμως έτσι αφορμή για κορύφωση της σλαβικής προπαγάνδας) παρά μόνο σε φλογερούς πατριώτες σαν αυτόν, καταστάσεις που για άλλη μια φορά ομοιάζουν με τη σημερινή εποχή, όπου βιώνουμε μια εξίσου κρίσιμη για το ελληνικό έθνος και το μακεδονικό ζήτημα καμπή: «…προσπαθούσε να συνεγείρει τις συνειδήσεις του απλού κόσμου, αλλά κυρίως τα σφραγισμένα πορτοφόλια των χρυσοκάνθαρων της Αθήνας και την ελαστική ηθική των κομματαρχών. Πάλευε με νύχια και δόντια να ξυπνήσει το κοιμισμένο ελληνικό κράτος, που, πνιγμένο στη διαφθορά και στο ρουσφέτι, αγνοούσε εγκληματικά τον κίνδυνο που αντιμετώπιζε η αλύτρωτη βόρεια πατρίδα» (σε. 341).

Η Φωτεινή από τη Φιλιππούπολη κατέληξε στη Θεσσαλονίκη, η Αρετή από παρατημένο βρέφος έγινε δασκάλα και μυστικός σύνδεσμος στα μακεδονικά χωριά, ο Μάνος από την Κρήτη δεν κατάφερε να γλυτώσει την οικογένειά του από το λεπίδι του Τούρκου και στρατεύτηκε για να πολεμήσει τον εχθρό, ο Κοσμάς γράφτηκε στα εργατικά συνδικάτα προσδοκώντας σε καλύτερες συνθήκες εργασίας… Άνθρωποι, άνθρωποι, άνθρωποι, εμποτισμένοι με τα ίδια ιδεώδη, ζουν συνταρακτικές στιγμές στις προσωπικές τους ζωές, εξίσου έντονες και ανατρεπτικές όσο και της πατρίδας για την οποία πολεμά με τον τρόπο του ο καθένας. Έχοντας μόλις τελειώσει το βιβλίο κι αναμένοντας με αγωνία τη συνέχειά του, τα «Λιανοκέρια της μικρής πατρίδας», ξαναπερνούν μπροστά από τα μάτια μου τα γεγονότα που περιγράφονται στις σελίδες του και προσπαθώ να γράψω όσο γίνεται πιο ανεπηρέαστος από τον συναισθηματικό φόρτο του κειμένου, κάτι ανέφικτο κι ανεδαφικό.

Ο κύριος Παπαθεοδώρου κατέγραψε, απέδειξε, φώτισε, μέσα από σοβαρή, στιβαρή κι επιστάμενη μελέτη, τεκμηριωμένη με βιβλιογραφία και πηγές, τα πραγματικά αίτια και τις αφορμές που ζύμωσαν και γέννησαν τον Μακεδονικό Αγώνα. Ήταν και είναι ακόμη τέτοιες οι συνθήκες που δε χωράει αντικειμενικότητα στην εξιστόρηση κι εδώ ένιωσα τον σφυγμό ενός πατέρα που αγωνιά για την τύχη της αιμάσσουσας κόρης του, της Μακεδονίας. Πώς μπορείς να πεις πως το νόμισμα έχει δύο πλευρές όταν κομιτατζήδες και Σλάβοι σφαγιάζουν, λεηλατούν και βιάζουν ή Τουρκοκρητικοί, μέχρι χτες γείτονες, είναι οι πρώτοι που θα μπουκάρουν για πλιάτσικο στα σπίτια των Ελλήνων; Πώς μπορείς να σκεφτείς ότι υπάρχει και το άλλο δίκιο, όταν οι αποδείξεις για την ελληνικότητα και την ιστορικότητα ενός χώρου είναι οι ίδιοι οι σβώλοι του χώματος που θα πατήσει κάποιος φτάνοντας στα μέρη αυτά; Ο συγγραφέας γνωρίζει το βάρος της ιστορίας που έχει να διαχειριστεί κι αν δεν παίρνει ίσες αποστάσεις από τα γεγονότα καταφέρνει να δείξει μέσα από το μυθιστόρημά του πως οι συνέπειες θα είναι πάντα οι ίδιες, για νικητές και ηττημένους: οδύνη και απώλεια (προσέξτε μεταξύ άλλων τη σημείωση 28 στο τέλος του κειμένου και τις σελίδες 414-415). Από την άλλη, η ίδια η Αρετή το τόνισε: «Μα πού και πού καλό είναι να καθαρίζει το μάτι μας για να ζυγιάζουμε καλύτερα τις κρίσεις μας» (σελ. 523).

Μέσα από τις σελίδες του νέου ιστορικού μυθιστορήματος του κυρίου Θοδωρή Παπαθεοδώρου έζησα τις ματωμένες σελίδες του Μακεδονικού Αγώνα, βούτηξα τα χέρια μου στο αίμα της προδοσίας και της αδιαφορίας, έσφιξα την καρδιά μου για ν’ αντέξει τις σφαγές, τις δηώσεις και τις λεηλασίες του ελληνικού στοιχείου από την Κρήτη ως τη Θράκη και άγγιξα με σέβας τις λέξεις που σα δάφνινα στεφάνια αναπαύονται στα κεφάλια των ηρώων που διάλεξε ο συγγραφέας για να ζωντανέψει τις λαμπρές σελίδες των πρώτων χρόνων του ελληνικού 20ού αιώνα. Το λεπίδι επιτίθεται στο γέλιο, το αίμα στεγνώνει από τα όνειρα, η χαρά γεννοβολάει θάνατο κι ο αναγνώστης που θα ξεκινήσει ένα μυθιστόρημα του σημαντικού αυτού Έλληνα συγγραφέα δε θα είναι ποτέ ξανά ο ίδιος όταν το τελειώσει. Ένας μεγάλος λογοτέχνης που γεννήθηκε σε μια μικρή πατρίδα μας χάρισε άλλο ένα κείμενο-στολίδι.

]]> https://www.vivliokritikes.com/%ce%b3%cf%85%ce%bd%ce%b1%ce%af%ce%ba%ce%b5%cf%82-%cf%84%ce%b7%cf%82-%ce%bc%ce%b9%ce%ba%cf%81%ce%ae%cf%82-%cf%80%ce%b1%cf%84%cf%81%ce%af%ce%b4%ce%b1%cf%82/feed/ 0 «Η Σπηλιά του Δράκου», του Κώστα Στοφόρου, εκδ. Κέδρος (Η παρέα του Πόρτο Ράφτη #5) https://www.vivliokritikes.com/%ce%b7-%cf%83%cf%80%ce%b7%ce%bb%ce%b9%ce%ac-%cf%84%ce%bf%cf%85-%ce%b4%cf%81%ce%ac%ce%ba%ce%bf%cf%85-%ce%ba%cf%8e%cf%83%cf%84%ce%b1%cf%82-%cf%83%cf%84%ce%bf%cf%86%cf%8c%cf%81%ce%bf%cf%82/?utm_source=rss&utm_medium=rss&utm_campaign=%25ce%25b7-%25cf%2583%25cf%2580%25ce%25b7%25ce%25bb%25ce%25b9%25ce%25ac-%25cf%2584%25ce%25bf%25cf%2585-%25ce%25b4%25cf%2581%25ce%25ac%25ce%25ba%25ce%25bf%25cf%2585-%25ce%25ba%25cf%258e%25cf%2583%25cf%2584%25ce%25b1%25cf%2582-%25cf%2583%25cf%2584%25ce%25bf%25cf%2586%25cf%258c%25cf%2581%25ce%25bf%25cf%2582 https://www.vivliokritikes.com/%ce%b7-%cf%83%cf%80%ce%b7%ce%bb%ce%b9%ce%ac-%cf%84%ce%bf%cf%85-%ce%b4%cf%81%ce%ac%ce%ba%ce%bf%cf%85-%ce%ba%cf%8e%cf%83%cf%84%ce%b1%cf%82-%cf%83%cf%84%ce%bf%cf%86%cf%8c%cf%81%ce%bf%cf%82/#respond Sat, 26 Sep 2020 07:51:08 +0000 https://www.vivliokritikes.com/?p=6939 Η αγαπημένη μου παρέα επέστρεψε με ένα ταξίδι στη ρομαντική Καστοριά. Για άλλη μια φορά η συναρπαστική γραφή του Κώστα Στοφόρου ταξιδεύει τους αναγνώστες από 10 ετών και πάνω στην προϊστορική εποχή, στην Κατοχή και στο σήμερα. Ποιος είναι πραγματικά ο Γρηγόρης που εργάζεται στο ξενοδοχείο όπου καταλύουν τα παιδιά; Τι συνέβη με τον εβραϊκό πληθυσμό της πόλης; Τι απέγινε ο θησαυρός που αρπάχτηκε από τους κατοίκους, πού φυλάσσονται τα κιβώτια και ποιος ενδιαφέρεται τώρα να τον αποκτήσει; Πώς εμπλέκεται στην υπόθεση και πάλι ο συμπαθής αστυνόμος Παπαγεωργίου αλλά και οι μυστικές ισραηλινές υπηρεσίες; Ποιος είναι ο Κάρελ Βίντερ και ποια σχέση έχει με τον θανάσιμο εχθρό των παιδιών, Κουρτ Βίντερ, που έχασε τη ζωή του στη Χίο; Αυτά και πολλά άλλα ερωτήματα απαντώνται για όσους επιλέξουν να διαβάσουν τη «Σπηλιά του Δράκου».

Βιβλίο Η Σπηλιά του Δράκου
Συγγραφέας Κώστας Στοφόρος
Κατηγορία Περιπέτεια / Παιδικό μυθιστόρημα
Εκδότης Κέδρος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Κώστας Στοφόρος είναι αξιέπαινος ως προς τον τρόπο που χειρίζεται το υλικό του και ως προς τις αφηγηματικές τεχνικές που ακολουθεί. Αυτήν τη φορά, όπως αναφέρει και ο ίδιος στον επίλογο, συγκέντρωσε άφθονα ετερόκλητα στοιχεία (μυθολογία, λαογραφία, Ολοκαύτωμα, εγκληματίες πολέμου) σε έναν κεντρικό κορμό πλοκής, βαθύτατα επηρεασμένος τόσο από το μνημείο των Εβραίων της Καστοριάς και τον αφανισμό αθώων ανθρώπων όσο και από την επίμονη σήμερα έλλειψη αναγνώρισης αυτού του σημαντικού γεγονότος. Η ιστορία διαδραματίζεται στη δεκαετία του 1940, όπου γερμανικές δυνάμεις Κατοχής βάζουν στο χέρι τις περιουσίες αθώων ανθρώπων αλλά και στο σήμερα, όπου τα παιδιά της αγαπημένης μας παρέας κερδίζουν ένα ταξίδι με διαμονή στην Καστοριά και μεταβαίνουν όλοι μαζί, μικροί και μεγάλοι. Η γνωριμία με τη Ρεβέκκα, που ήξερε για τις περιπέτειές τους, είναι το απαραίτητο λιθαράκι για να ξεκινήσει άλλη μια αξέχαστη ιστορία. Αυτήν τη φορά, η πλοκή ξεφεύγει αρκετά από τη γνωστή συνταγή, μιας και οι εξελίξεις είναι ένα ξεκαθάρισμα λογαριασμών κι ένας αγώνας μέχρις εσχάτων ανάμεσα στο καλό και το κακό.

Η Αντιγόνη κερδίζει σ’ έναν διαγωνισμό διαμονή πέντε ημερών σε αρχοντικό της Καστοριάς που μπορεί να φιλοξενήσει μέχρι είκοσι άτομα κι έτσι τα παιδιά συγκεντρώνονται ξανά: ο Γιάννης, η Ζηνοβία, η Κατερίνα και η Ζωή με τον παππού Λευτέρη και τη γιαγιά Ζωή από τη Λέρο, ο Σάββας και ο Ιάσονας με τους γονείς τους, Πέτρο και Αγγελική, από το Λιτόχωρο συνόδεψαν τα δυο παιδιά και τους γονείς τους, Λιάνα και Περικλή, στην πανέμορφη πόλη της Μακεδονίας (οι γονείς του Ισίδωρου και της Μαρίας από τη Χίο μετακόμισαν πρόσφατα στον Πειραιά και ήταν δύσκολο να τους συνοδέψουν). Οι μικροί μας ήρωες δείχνουν πιο ώριμοι, προσέχουν την πλοήγησή τους στο διαδίκτυο, έχουν καταλάβει πως με την περιπέτειά και τον κίνδυνο δεν πρέπει να παίζεις, κάποια ερωτικά καρδιοχτύπια εγείρουν πρωτόγνωρα αισθήματα για κάποιους κι όλοι αφήνονται στη μαγική Ιστορία και Μυθολογία του τόπου ξένοιαστα κι ανέμελα.

Ο περιπετειώδης βίος του Παύλου Μελά, η ατμόσφαιρα του «Παραμυθιού χωρίς όνομα» της Πηνελόπης Δέλτα, μα πάνω απ’ όλα το σοκαριστικό Ολοκαύτωμα που ξεδιπλώνεται μέσα από τα μάτια των γονιών της Ρεβέκκας, Εσθήρ και Νατάν, που τα έμαθαν κι αυτοί από τη δική τους γιαγιά-ηρωίδα ζωντανεύουν εύληπτα και τοποθετούνται σε καίρια σημεία του μυθιστορήματος. Χάρη στο βιβλίο, έμαθα πολλά πράγματα και για τον Μαξ Μέρτεν, που έγινε το 1942 στρατιωτικός διοικητής Μακεδονίας και Αιγαίου, και ήταν ο κύριος υπεύθυνος της γενοκτονίας των Εβραίων της Θεσσαλονίκης και όχι μόνο. Το χειρότερο είναι που ακολούθησε τη μοίρα των περισσότερων εγκληματιών πολέμου κι έκανε μια διαπρεπή καριέρα στην πολιτική, αλώβητος και τιμώρητος! Επιπλέον, ήρθε στην Ελλάδα το 1957 ως Γερμανός πολιτικός, συνελήφθη ως εγκληματίας πολέμου αλλά απελευθερώθηκε τον επόμενο χρόνο βάσει νομοσχεδίου που κατέθεσε η ΕΡΕ, μιας και τότε συνήφθη δάνειο με τη Γερμανία ύψους 200.000.000 μάρκων! Είναι ένα από τα γεγονότα που επέλεξε ο Κώστας Στοφόρος να συστήσει στους αναγνώστες χωρίς να τα ωραιοποιεί ενώ ταυτόχρονα ο ίδιος, χωρίς να υψώνει δάκτυλο κατηγορίας, αφήνει το βάρος των γεγονότων να υποδείξει την αλαζονεία και τις διπλωματικές τούμπες.

Σπήλαια, παλαιολιθικοί οικισμοί, η λίμνη χτίζουν ένα υπέροχο και ρεαλιστικό σκηνικό, μέσα στο οποίο δρουν, παίζουν, κινδυνεύουν τα μέλη της παρέας που με ταξιδεύει κάθε φορά και σε άλλο σημείο της Ελλάδας. Ο συγγραφέας παραθέτει πάμπολλες εγκυκλοπαιδικές πληροφορίες και διάφορα ιστορικά στοιχεία, που τα μπλέκει μεταξύ τους αρμονικά, χωρίς πλατειασμούς, ωθώντας τους μικρούς αναγνώστες να ψάξουν περαιτέρω και δημιουργώντας ένα μυθιστόρημα ανυπολόγιστης εγκυκλοπαιδικής αξίας και υψηλής συναισθηματικής έντασης. Χιλιάδες ερωτηματικά, κλιμακούμενη αγωνία, ξενάγηση σε εκκλησίες, όχθες, σοκάκια, με πολλά ιστορικά στοιχεία που δύσκολα θα βρουν οι μικροί αναγνώστες στα σχολικά βιβλία ξεδιπλώνουν μια ιστορία που αυτήν τη φορά θα ωριμάσει αναπάντεχα τους πρωταγωνιστές της.

Τα διαρκή πρωθύστερα και το πλήθος των χαρακτήρων δε με μπέρδεψαν καθόλου, αντίθετα δημιούργησαν την απαραίτητη ένταση και σασπένς που χρειάζεται ένα καλοδουλεμένο μυθιστόρημα για να κρατήσει τον αναγνώστη ως το τέλος. Πρόκειται για άλλη μια υπέροχη ανατρεπτική, καλογραμμένη περιπέτεια για παιδιά και εφήβους που με συντρόφεψε ευχάριστα και με έκανε κι αυτή, όπως και όλες οι προηγούμενες της σειράς, να χάσω αρκετές στάσεις λεωφορείου μέχρι να το τελειώσω. Ο συγγραφέας ξέρει να γράφει και να εξισορροπεί τα εγκυκλοπαιδικά στοιχεία με το σασπένς, κάτι που με κάνει να τονίσω για πολλοστή φορά ότι το ανυπέρβλητο ταλέντο του είναι ένα κράμα της εγκυκλοπαιδικότητας της Αντιγόνης Μεταξά, της φροντίδας της Πηνελόπης Δέλτα και της αγωνίας στα βιβλία της Enid Blyton.

]]> https://www.vivliokritikes.com/%ce%b7-%cf%83%cf%80%ce%b7%ce%bb%ce%b9%ce%ac-%cf%84%ce%bf%cf%85-%ce%b4%cf%81%ce%ac%ce%ba%ce%bf%cf%85-%ce%ba%cf%8e%cf%83%cf%84%ce%b1%cf%82-%cf%83%cf%84%ce%bf%cf%86%cf%8c%cf%81%ce%bf%cf%82/feed/ 0 «Λιανοκέρια της μικρής πατρίδας», του Θοδωρή Παπαθεοδώρου, εκδ. Ψυχογιός (Η τριλογία του Μακεδονικού Αγώνα #2) https://www.vivliokritikes.com/%ce%bb%ce%b9%ce%b1%ce%bd%ce%bf%ce%ba%ce%ad%cf%81%ce%b9%ce%b1-%ce%b8%ce%bf%ce%b4%cf%89%cf%81%ce%ae%cf%82-%cf%80%ce%b1%cf%80%ce%b1%ce%b8%ce%b5%ce%bf%ce%b4%cf%8e%cf%81%ce%bf%cf%85/?utm_source=rss&utm_medium=rss&utm_campaign=%25ce%25bb%25ce%25b9%25ce%25b1%25ce%25bd%25ce%25bf%25ce%25ba%25ce%25ad%25cf%2581%25ce%25b9%25ce%25b1-%25ce%25b8%25ce%25bf%25ce%25b4%25cf%2589%25cf%2581%25ce%25ae%25cf%2582-%25cf%2580%25ce%25b1%25cf%2580%25ce%25b1%25ce%25b8%25ce%25b5%25ce%25bf%25ce%25b4%25cf%258e%25cf%2581%25ce%25bf%25cf%2585 https://www.vivliokritikes.com/%ce%bb%ce%b9%ce%b1%ce%bd%ce%bf%ce%ba%ce%ad%cf%81%ce%b9%ce%b1-%ce%b8%ce%bf%ce%b4%cf%89%cf%81%ce%ae%cf%82-%cf%80%ce%b1%cf%80%ce%b1%ce%b8%ce%b5%ce%bf%ce%b4%cf%8e%cf%81%ce%bf%cf%85/#respond Sat, 08 Aug 2020 14:06:34 +0000 https://www.vivliokritikes.com/?p=6081 Η νοσοκόμα Αρετή Λάσκαρη, ξαδέλφη του Ίωνα Δραγούμη  και γαλουχημένη με τις αντιλήψεις και τη νοοτροπία του, και η δασκάλα Φωτεινή Βαρσάμη είναι δυο γυναίκες που συμμετέχουν με όλη τους την ψυχή και τη γενναιότητα στον Μακεδονικό Αγώνα, δυο ηρωίδες που δε λιποτακτούν, δε δειλιάζουν, αντίθετα, μπολιασμένες με τις ιδέες του ελληνισμού και γεμάτες πίστη στο δίκαιο για την ελληνικότητα της Μακεδονίας, παλεύουν, αντιστέκονται, φυγαδεύουν, υποστηρίζουν. Και χωρίς να το ξέρουν έχουν αγαπήσει τον ίδιο άντρα. Έτσι ξεδιπλώνεται ένα εκπληκτικό ιστορικό μυθιστόρημα, γεμάτο μάχες, ηρωισμούς, δράση, ανατροπές και ιδεώδη.

Βιβλίο  Λιανοκέρια της μικρής πατρίδας
Συγγραφέας Θοδωρής Παπαθεοδώρου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Σε αυτήν τη συγκλονιστική συνέχεια του μυθιστορήματος «Γυναίκες της μικρής πατρίδας» η δασκάλα Αρετή γλυτώνει από τη σφαγή στο Ράκοβο και νοσηλεύεται στο Μοναστήρι, από όπου με τη βία ο πατέρας της τη φέρνει πίσω στην Αθήνα, αφήνοντάς την να αγωνιά για την τύχη της εξάχρονης Βάσιλκα που είχε σωθεί μαζί της. Ταυτόχρονα, η Φωτεινή συνεχίζει τις αποστολές της στη Θεσσαλονίκη, με αποκορύφωμα μια περίπτωση που θα τη φέρει αντιμέτωπη με τον Κοσμά, έναν εργάτη πιστό στον σοσιαλισμό αλλά συναναστρέφεται την ισχυρή βουλγαρική παρουσία της πόλης και με τον οποίο είχαν μια πολύ ενδιαφέρουσα σχέση στο προηγούμενο βιβλίο. Τέλος, ένας νέος μυθιστορηματικός ήρωας γεννιέται, ο Μήλιος Ζάικος από την Καστοριά, γιος του Λάμπρου, μέλους της Μακεδονικής Άμυνας που ίδρυσε και οργάνωσε ο Ίων Δραγούμης με τον Γερμανό Καραβαγγέλη στη Δυτική Μακεδονία. Ο Μήλιος νομίζει πως είναι ο μόνος επιζών από τη σφαγή στην Μπρέσνιτσα όπου έχασε την οικογένειά του και ψάχνει εναγωνίως την εξαφανισμένη αδελφή του, Ανθούλα. Τα γεγονότα θα τον φέρουν στο πλάι του Παύλου Μελά που φτάνει στη Μακεδονία με τους άντρες του.

Το νέο συναρπαστικό μυθιστόρημα του κυρίου Θοδωρή Παπαθεοδώρου περιγράφει τα γεγονότα που οδήγησαν στην εμφάνιση και δυστυχώς τη δολοφονία του Παύλου Μελά, καταγράφει ρεαλιστικά και τεκμηριωμένα πώς άλλαξε η στάση της ελληνικής κυβέρνησης απέναντι σε αυτόν τον «ανταρτοπόλεμο» κι επιτέλους άρχισε ο σωστός οπλισμός και η ιατροφαρμακευτική περίθαλψη και πώς κορυφώθηκε η μάχη ενάντια στον εξαρχισμό και την τουρκική υποδούλωση. Λεηλασίες και βιασμοί, προδοσίες και δολοφονίες, αγώνας για να διατηρηθεί στο ακέραιο το χριστιανικό και ελληνικό ιδεώδες των υπόδουλων κατοίκων της Μακεδονίας, μάχη κατά της βουλγαρικής και της ρουμανικής προπαγάνδας που έχει λυσσάξει να εντάξει στην Εξαρχία τους πληθυσμούς της περιοχής κι όλα αυτά υπό το βλέμμα της αιμάσσουσας Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Και σε αυτό το βιβλίο, όπως και στο προηγούμενο, ζωντανεύουν σελίδες ηρωισμού και ανθρωπιάς, φωτίζονται σημαντικά γεγονότα, ζωντανεύουν πρωτεργάτες του Μακεδονικού Αγώνας όπως ο Παύλος Μελάς, ο Γερμανός Καραβαγγέλης αλλά και ο ανθυπολοχαγός Πεζικού Γεώργιος Κατεχάκης ή καπετάν Ρούβας, που ανέλαβε την ηγεσία μετά τον θάνατο του Μελά.

Μέσα σε όλη αυτήν την κοσμοχαλασιά και τις λαμπρές σελίδες που έγραφε ακάματα η Ιστορία, υπάρχουν άνθρωποι με σάρκα, οστά και ψυχή, που δε λυγάνε, τάσσονται στο πλάι των Μακεδόνων, πολεμάνε εθελοντικά μαζί τους, ερχόμενοι ακόμη κι από την Κρήτη και την Κύπρο, αγωνίζονται, ματώνουν, χαρίζουν τη ζωή τους στο ενιαίο πανελλήνιο ιδεώδες. Ο συγγραφέας, εκτός από τις ιστορίες των βασικών ηρώων που εξελίσσει, δε χάνει ευκαιρία να καταγράψει μικρά και μεγάλα περιστατικά ανθρωπισμού, ευγένειας ψυχής και ταπεινότητας. Με αφορμή τη Βάσιλκα αλλά και τις συναναστροφές της Φωτεινής ως νοσοκόμας με τους άρρωστους Βούλγαρους κατοίκους του κέντρου της Θεσσαλονίκης, που εργάζονται στα καρβουνάδικα και ζουν σε εντελώς ακατάλληλες συνθήκες υγιεινής ξεπηδά η αγάπη προς τον άνθρωπο και η ανιδιοτέλεια. Δεν είναι όλοι οι άνθρωποι ίδιοι ούτε ταγμένοι στην Εξαρχία με δολοφονικές τάσεις. Μικρά παιδιά, φτωχοί και αγράμματοι νοικοκύρηδες που δεν έχουν στον ήλιο μοίρα ούτε που σκέφτονται τέτοιες διαφορές ανάμεσα σε Έλληνες και Βούλγαρους, πατριαρχικούς και εξαρχικούς, θέλουν μόνο να φάνε, να επιβιώσουν, να αντέξουν την τυραγνισμένη ζωή τους ως την τελευταία ανάσα.

Με αφορμή αυτήν τη ζωή των Βούλγαρων κατοίκων της Θεσσαλονίκης, ο κύριος Παπαθεοδώρου ζωντάνεψε με πλούσιο λεξιλόγιο και παραστατικότητα μια ολόκληρη πόλη και μια εποχή: «Καπνάδικα, υφαντουργεία, νηματουργεία, κεραμοποιίες, αλευρόμυλοι, γυαλάδικα και τσιμεντάδικα δούλευαν ολημερίς, τσιμινιέρες ξερνούσαν πηχτό καπνό, κάρα και υποζύγια χαράκωναν τους χωματένιους δρόμους, πλημμύριζε η εργατιά τις αυλές και τις αλάνες, δώδεκα ώρες δουλειά εφτά μέρες τη βδομάδα, χωρίς σταματημό κι άργητα, για μισή λίρα τη μέρα οι περισσότεροι, μόλις να πάρουν ένα καρβέλι και λίγα όσπρια, άντρες, γυναίκες, παιδιά και ηλικιωμένοι ριγμένοι όλοι στην εξουθενωτική βιοπάλη. Μαζί με τους παρίες, λιμενεργάτες και χαμάληδες, ναύτες και λοστρόμοι, τυχοδιώκτες που έφταναν με βαπόρια και τρένα στη Σαλονίκη, κάθε καρυδιά καρύδι, κάθε φυράματος και ράτσας. Χάνια, ταβέρνες, μπορντέλα και χασισοποτεία, δεκάδες τα καταγώγια για να εξυπηρετήσουν όλη αυτήν την πλέμπα. Κι από κοντά μέθυσοι, πόρνες, κλέφτες, μαχαιροβγάλτες και καπανταήδες, να γυροφέρνουν τα κοντινά σοκάκια όπως τα τρωκτικά το κελάρι. Χαμοζωή το δίχως άλλο…» (σελ. 429). Δεν είναι περίεργο λοιπόν που υπό αυτές τις συνθήκες εμφανίστηκαν τα εργατικά συνδικάτα, το όνειρο του σοσιαλισμού και οι πρώτες ενώσεις των ανθρώπων που ήθελαν να βελτιώσουν τη ζωή του μα δεν ήξεραν το πώς.

Το μυθιστόρημα είναι χωρισμένο σε κεφάλαια που αφορούν κυρίως τη Φωτεινή, την Αρετή και τον Μήλιο, μέσα όμως από αυτές τις ιστορίες παρακολουθούμε τη Βάσιλκα, τον Κοσμά, τον Μάνο Παπαδάκη και άλλους ήρωες, παλιούς και καινούργιους. Η σύνδεση με το προηγούμενο βιβλίο είναι καλή και καθόλου κουραστική, μιας και υπάρχει αφηγηματική πρωτοτυπία στον τρόπο που διάβασα για το τι συνέβη στις «Γυναίκες της μικρής πατρίδας» και έπιασα με άνεση το κουβάρι της ιστορίας από κει που το άφησα. Εξίσου σωστά σταματάει το βιβλίο αυτό σε κρίσιμη φάση, χωρίς απότομο φινάλε αλλά με συγκινητικές, λυρικές περιγραφές, αντίστοιχες όσων στεφανώνουν το μυθιστόρημα από την αρχή ως το τέλος.

Μου έκανε μεγάλη εντύπωση ο τρόπος με τον οποίο έκανε κτήμα του ο κύριος Παπαθεοδώρου τα ιστορικά γεγονότα του Μακεδονικού Αγώνα, πώς κατέκτησε τις μικρές και μεγάλες λεπτομέρειες αυτού του σημαντικού κεφαλαίου της εθνικής μας Ιστορίας και στη συνέχεια κατάφερε να το απλουστεύσει και να εντάξει σε αυτό τους χαρακτήρες που διάλεξε. Πρόκειται για μια αρμονική μίξη ρεαλισμού και φαντασίας, με τα γεγονότα να αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της αφήγησης και όχι να υπάρχουν απλώς για ρεαλιστικό φόντο στις ιστορίες των χαρακτήρων. Δεν έχει μείνει τίποτα κρυφό ή αφανές από όσα διαδραματίστηκαν στα όρη και τις πεδιάδες της Μακεδονίας, τα πάντα καταγράφονται είτε συναρπαστικά και τεκμηριωμένα στο μυθιστόρημα είτε μελετημένα και εγκυκλοπαιδικά στο Επίμετρο. Ρουφούσα άπληστα τα όσα συνέβησαν που ανάγκασαν τον Μελά να παρατήσει την τρυφηλή ζωή του και ν’ ανέβει να πολεμήσει στα βουνά, τις συνθήκες της δολοφονίας του, τον τρόπο που άλλαξε η επίσημη ελληνική κυβέρνηση τη στάση της απέναντι σε αυτόν τον αγώνα, το πώς καραδοκούσαν αλλά και χρηματίζονταν οι τουρκικές αρχές χωρίς να ανακατεύονται περαιτέρω (αντιθέτως, κάποιες φορές εκμεταλλεύονταν τις καταστάσεις για πλιάτσικο και βιασμούς) και τόσα άλλα σκληρά, δύσκολα και ηρωικά γεγονότα.

«Ο αγώνας είχε πολύ αγριέψει και είχε πάρει άλλη μορφή μετά τη δολοφονία του Μελά, τα εκκλησιαστικά και τα εκπαιδευτικά είχαν πια περάσει σε δεύτερη μοίρα, τον λόγο είχαν πλέον μόνο τα όπλα» (σελ. 498). Έτσι περνάμε από τη σχετική νηνεμία του πρώτου βιβλίου στη φουρτούνα του δεύτερου κι εύχομαι ολόψυχα να υπάρξει μια φίλα προσκείμενη στεριά στο τρίτο, αν και γνωρίζω πολύ καλά πώς κατέληξε το Μακεδονικό έπος. Η αναλγησία των βουλευτών, ακόμη και των ιεραρχών που είχαν να φροντίσουν για το ποίμνιό τους αλλά προτιμούσαν τα οφίτσια και ό,τι αυτό επιφέρει στις τσέπες τους, ήταν συγκλονιστική ως προς το πόσος πολύτιμος χρόνος χάθηκε για τις μάχες που περιγράφονται στα «Λιανοκέρια». Εξίσου ακριβοδίκαια καταγράφονται οι θέσεις των Μεγάλων Δυνάμεων, οι αντιλήψεις και η νοοτροπία των απλών κατοίκων αλλά και των σφαγέων-ληστών, οι συνέπειες της προδοσίας (δυστυχώς πάντα θα υπάρχουν σε αυτά τα σημαντικά γεγονότα σάρκινες κερκόπορτες που μόνο κακό προκαλούν), η αδιαφορία των πλουσίων στην Αθήνα που επικεντρώνονταν στις βόλτες, τις βεγγέρες και τα φθηνά κουτσομπολιά αντί να ανασκουμπωθούν και να στηρίξουν τον Αγώνα («Όλα ανούσια, όλα αχρείαστα, τόσο λίγα, τόσο ανούσια, τόσο μηδαμινά», σελ. 56) και χιλιάδες άλλα μικρά και μεγάλα περιστατικά και εξελίξεις.

Στον αντίποδα αυτών των συνθηκών, το δύσκολο έργο του ζωηρού, δραστήριου και ανοιχτόμυαλου πατριώτη Γενικού Προξένου Ελλάδος στη Θεσσαλονίκη Λάμπρου Κορομηλά, που έφερε νέο αέρα στο μακεδονικό ζήτημα, συνέδραμαν αποφασιστικά επαγγελματικές ενώσεις και οι εκπαιδευτικοί, μουσικοί, αθλητικοί, φιλανθρωπικοί και γυναικείοι σύλλογοι που ήδη λειτουργούσαν από τα τέλη του 19ου αιώνα σε πόλεις, χωριά και κωμοπόλεις Θεσσαλονίκης και Αδριανούπολης: «Τα μέλη αυτών των ενώσεων και των συλλόγων, όλοι Μακεδόνες και Μακεδόνισσες που ένιωθαν την Ελλάδα πατρίδα τους, στάθηκαν σε κάθε στιγμή του τετραετούς αγώνα στο πλευρό των αξιωματικών και των αγωνιστών με αυταπάρνηση και αυτοθυσία» (ΣΕΛ. 605). Χάρη σε όλους αυτούς και όχι στους αυλικούς χορούς αναχαιτίστηκε επιτέλους ο βουλγαρικός κίνδυνος και αποφεύχθηκε ο αφελληνισμός Μακεδονίας και Θράκης κι ο κύριος Παπαθεοδώρου ρίχνει άπλετο φως σε όλα ανεξαιρέτως τα γεγονότα.

Πίκρα και περηφάνια μαζί στο ίδιο κείμενο, στην ίδια σελίδα. Από τη μια ρεβεράντζες κι από την άλλη πόλεμος, από τη μια έκπαγλο φως κηρίων κι από την άλλη αφέγγαρες βραδιές με συντροφιά τα ύπουλα πατήματα του εχθρού. «Μήτε στο μικρό του δαχτυλάκι δεν έφτανε ένας λιμοκοντόρος των βουλεβάρτων του πολεμιστή που σήκωνε τα φλάμπουρα της λευτεριάς στα απάτητα μακεδονικά βουνά. Μήτε στο τόσο δα δεν έφτανε ένας επηρμένος αγορητής των καφενέδων της Ομονοίας τον ταπεινό μπαρμπα-Ηλία, που πρότασσε τον σταυρό και την πίστη του με σθένος… Μήτε να συγκριθεί μπορούσε μια δήθεν πατρικία των Αθηνών με τη Μακεδόνισσα χωρική που τα αργασμένα κι άξια χέρια της πάλευαν μέρα νύχτα να βαστάξουν σπίτι, παιδί και τσάπα. Πόσο δίκιο είχε ο Ίων, όταν της περιέγραφε με τρεις τέσσερις λέξεις τούτη την ασήμαντη, την εξοργιστική Ελλάδα των Αθηνών, των πολιτικάντηδων και των κομματαρχών: «μετριότητα, κενοδοξία, ψοφιοσύνη και αισχρός ύπνος» (σελ. 57). Κι έχεις στα τουρκοπατημένα ακόμη μακεδονικά χώματα ανθρώπους να πολεμάνε με το γκρα και στο «κεφάλι ένα καλπάκι μαύρο με καρφιτσωμένο πάνω του έναν μικρό σταυρό, καμωμένο πρόχειρα από κλαδάκια και σκοινί» (σελ. 325). Απλές λέξεις που έστησαν μια ολοζώντανη εικόνα και με γέμισαν δάκρυα και ταυτόχρονα περηφάνια. Το ίδιο λιτά και τεκμηριωμένα αποδόθηκε και ο θάνατος του Παύλου Μελά, που με συγκλόνισε. Ήταν ένα άξιο τέκνο της πατρίδας μας, που να «συναγείρει τις συνειδήσεις πάσχισε, να ξυπνήσει την Αθήνα της ψοφιοσύνης, του εκφαυλισμού και της σήψης. Με τη ζωή του. Με τη θυσία του. Με τον ηρωικό του θάνατο» (σελ. 413). Ο συγγραφέας βάλλει κατά δικαίων και αδικών τεκμηριωμένα, στρωτά, χωρίς εξάρσεις.

Γεμάτο συναισθήματα λοιπόν και λογοτεχνικές αρετές κι αυτό το μυθιστόρημα, όπως και οι «Γυναίκες». Λυρικότατες περιγραφές τοπίων και ψυχών, παρομοιώσεις, καλολογικά στοιχεία, μεταφορές, υπέροχη και στρωτή καλοκεντημένη ελληνική γλώσσα και ταυτόχρονα σωστές και αληθοφανείς εξελίξεις πλοκής, παράλληλες, ταυτόχρονες ή απότοκες των επίσημων ή ακατάγραφων γεγονότων της Ιστορίας, με ανατροπές και εκπλήξεις, αγωνία και ένταση, που δε με άφησαν στιγμή να ηρεμήσω. Αποσπάσματα σαν το ακόλουθο είναι διάχυτα μες στο μυθιστόρημα και δίνουν μια γλυκόξινη γεύση, μιας και ξέρεις πως σύντομα κάποιος θα χαθεί, κάπου θα επιτεθεί μια τσέτα, μια στρούγγα θα καεί συθέμελη: «Θαρρείς ποδιά απλωμένη μπροστά του η ισιάδα, σαν σεντόνι σε πρωινό κρεβάτι, ασπρισμένο από τη χειμωνιάτικη πάχνη. Η ράχη του χωριού στηριζόταν σε άδεντρους λόφους με αραιοσπαρμένα φρύγανα, τσαλιά και πεύκα. Παραπίσω, στη σκέπη του, η ψηλή Σαρακίνα και κατόπιν τα δασωμένα βουνά που στεφάνωναν τη λίμνη της Καστοριάς» (σελ. 486).

Οι λέξεις του κειμένου, διαλεγμένες μία προς μία, σχηματίζουν εικόνες γεμάτες δύναμη, ένταση, ρεαλισμό, τοποθετημένες κατά τέτοιο τρόπο που το βάρος της πρότασης να δίνεται σε ουσιαστικά κι επίθετα, κάτι πρωτόγνωρο σε ένα πεζογράφημα. Η εξίσου διαφορετική σύνταξη των προτάσεων αποπνέει μια αίσθηση ποίησης και λυρισμού, με το ρήμα, τοποθετημένο στο τέλος, να αφήνει στους επιθετικούς προσδιορισμούς και στα αντικείμενα τη δυναμικότητα της αφήγησης. Κάθε γεγονός που περιγράφει ο συγγραφέας δίνεται σε όλες του τις λεπτομέρειες με εύληπτο και καθόλου φλύαρο τρόπο. Ο κύριος Παπαθεοδώρου επικεντρώνεται στον χαρακτήρα και στις συγκεκριμένες περιστάσεις που διάλεξε να ζωντανέψει, χωρίς να χάνει στιγμή το μέτρο ή να πλατειάζει με λεπτομέρειες ανούσιες. Το παραμικρό που φωτίζεται στις σκηνές έχει τη θέση του, τον ρόλο του και αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της αφήγησης. Πρόκειται για έναν πλούτο πληροφοριών και γεγονότων που εντάσσονται αρμονικά, σωστά και ευσύνοπτα, χωρίς να κουράσουν ούτε στιγμή. Άλλωστε, για όσους θέλουν να μάθουν περισσότερα πράγματα πάνω στα γεγονότα, υπάρχουν οι αναλυτικές σημειώσεις στο τέλος του βιβλίου, καθώς και η εκτενής βιβλιογραφία.

Μέσα από τις σελίδες του μυθιστορήματος έζησα τις νέες ματωμένες σελίδες του Μακεδονικού Αγώνα, βούτηξα τα χέρια μου στο αίμα της προδοσίας και της αδιαφορίας, έσφιξα την καρδιά μου για ν’ αντέξει τις σφαγές, τις δηώσεις και τις λεηλασίες του ελληνικού στοιχείου από το Μοναστήρι και την Καστοριά ως τη Θράκη και άγγιξα με σέβας τις λέξεις που σα δάφνινα στεφάνια αναπαύονται στα κεφάλια των ηρώων που διάλεξε ο συγγραφέας για να ζωντανέψει τις λαμπρές σελίδες των πρώτων χρόνων του ελληνικού 20ού αιώνα. Το λεπίδι επιτίθεται στο γέλιο, το αίμα στεγνώνει από τα όνειρα, η χαρά γεννοβολάει θάνατο κι ο αναγνώστης που θα ξεκινήσει ένα μυθιστόρημα του σημαντικού αυτού Έλληνα συγγραφέα δε θα είναι ποτέ ξανά ο ίδιος όταν το τελειώσει. Ένας μεγάλος λογοτέχνης που γεννήθηκε σε μια μικρή πατρίδα μας χάρισε την αντάξια συνέχεια από ένα κείμενο-στολίδι.

]]> https://www.vivliokritikes.com/%ce%bb%ce%b9%ce%b1%ce%bd%ce%bf%ce%ba%ce%ad%cf%81%ce%b9%ce%b1-%ce%b8%ce%bf%ce%b4%cf%89%cf%81%ce%ae%cf%82-%cf%80%ce%b1%cf%80%ce%b1%ce%b8%ce%b5%ce%bf%ce%b4%cf%8e%cf%81%ce%bf%cf%85/feed/ 0 «Ένα δράμι δύναμης», του Γιώργου Τζιτζικάκη, εκδ. Ωκεανίδα https://www.vivliokritikes.com/%ce%ad%ce%bd%ce%b1-%ce%b4%cf%81%ce%ac%ce%bc%ce%b9-%ce%b4%cf%8d%ce%bd%ce%b1%ce%bc%ce%b7%cf%82-%cf%84%ce%b6%ce%b9%cf%84%ce%b6%ce%b9%ce%ba%ce%ac%ce%ba%ce%b7%cf%82/?utm_source=rss&utm_medium=rss&utm_campaign=%25ce%25ad%25ce%25bd%25ce%25b1-%25ce%25b4%25cf%2581%25ce%25ac%25ce%25bc%25ce%25b9-%25ce%25b4%25cf%258d%25ce%25bd%25ce%25b1%25ce%25bc%25ce%25b7%25cf%2582-%25cf%2584%25ce%25b6%25ce%25b9%25cf%2584%25ce%25b6%25ce%25b9%25ce%25ba%25ce%25ac%25ce%25ba%25ce%25b7%25cf%2582 https://www.vivliokritikes.com/%ce%ad%ce%bd%ce%b1-%ce%b4%cf%81%ce%ac%ce%bc%ce%b9-%ce%b4%cf%8d%ce%bd%ce%b1%ce%bc%ce%b7%cf%82-%cf%84%ce%b6%ce%b9%cf%84%ce%b6%ce%b9%ce%ba%ce%ac%ce%ba%ce%b7%cf%82/#respond Wed, 15 Apr 2020 09:17:29 +0000 http://www.vivliokritikes.com/?p=3867 Ο Νο ή Στίβι είναι μπράβος της νύχτας, μπιφ στο κεφάλι του αθηναϊκού υποκόσμου που είναι γνωστός με το ψευδώνυμο «Νερουλάς» και που ελέγχει τα πάντα: πορνεία, ναρκωτικά, όπλα, προστασία. Ο Νο είναι στο πλάι του νονού, ένα μπιφ όπως τους λένε, μια πολυκατοικία μυών 110 κιλών και ψηλός. Και μαλακός. Αποχαιρετά κάποια στιγμή τη νύχτα, όμως τρεις γυναίκες που εξαφανίζονται μυστηριωδώς τον αναγκάζουν να γυρίσει πίσω και να γλείψει αυτόν που έφτυσε. Τρεις γυναίκες που μοιράστηκε τις νύχτες και το κορμί του μαζί τους. Και κρατώντας ένα δράμι καλοσύνης προσπαθεί να επιβιώσει στη νύχτα, να βρει τις γυναίκες και να πάρει και την εκδίκησή του. Ένα σκαντζοχοιράκι γλυκό και αγκαθωτό. Θα τα καταφέρει; Πόσο περισσότερο θα σκληρύνει και θα αποκτηνωθεί; Θα δουλέψει το δικό του σχέδιο ή ως άνθρωπος θα κάνει λάθη; Ποιος είναι ο  πραγματικός νικητής σε έναν αδυσώπητο πόλεμο που μαίνεται όσο ο απλός κόσμος κοιμάται σε ένα ζεστό κρεβάτι;

Βιβλίο Ένα δράμι δύναμης
Συγγραφέας Γιώργος Τζιτζικάκης
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ωκεανίδα(εξαντλημένο στον εκδότη)
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Γιώργος Τζιτζικάκης επέστρεψε μετά το δυνατό και τρυφερό «Τ’ αηδονιού το δάκρυ» με το σκληρό, ωμό, ρεαλιστικότατο, νέο του μυθιστόρημα. Ένα κείμενο έμπλεο συναισθημάτων, εικόνων, στιγμών, περιστατικών, ψυχογραφημάτων. Κάθε σελίδα δάκρυ και πίκρα εναλλάξ. Ένα κράμα Δημήτρη Μαμαλούκα, Κώστα Μουζουράκη και Παύλου Μεθενίτη. Τραγικός και δύσκολος χαρακτήρας, που τούβλο τούβλο απογυμνώνεται μπροστά στον αναγνώστη και δυστυχώς σε κάποια άτομα που δε θα έπρεπε. Το φτωχόπαιδο ο Λάμπρος, που το έσκασε από την Καστοριά για να βρει μια καλύτερη ζωή μετά τον θάνατο των γονιών του. Ένα φτερό στον άδικο κόσμο του μίσους και του ψέματος. Ο Βόλος ήταν η αρχή, η Αθήνα είναι το τέλος(;). «Πως κάπως έτσι ήταν πάντα και εξακολουθεί να είναι η ζωή μου. Μια χιονισμένη αμμουδιά καταμεσής του καλοκαιριού. Πάνω ψυχρή, κάτω καυτή και ενδιάμεσα παγιδευμένη, μονίμως να λιώνει» (σελ. 147).

Από την κεντρική παρουσίαση του βιβλίου (το ρεπορτάζ από το Bookia)

Διαβάζοντας το συγκλονιστικό νέο έργο του Γιώργου Τζιτζικάκη έκλαιγα και βουβαινόμουν ταυτόχρονα. Έκλαιγα που ένα τέτοιο σπουργιτάκι αναγκάστηκε να γίνει γυπαετός για να επιζήσει, να έχει ταυτιστεί με αυτόν τον νέο ρόλο, να κάνει πράγματα που σιχαίνεται, να ατσαλώνεται μέρα τη μέρα, αίμα το αίμα. Ήθελα να τρέξω σαν τη μάνα του την Καλλιοπίτσα να τον σκεπάσω από τα αδηφάγα μάτια της νύχτας, να τον κρύψω βαθιά να μην τον βλέπει το φως του φεγγαριού και τον ντύσει με μίσος, αδιαφορία, σκληρότητα, καρφιά που πληγώνουν την ψυχή του και το δράμι να περιμένει μονάχο στη γωνία μέχρι να το αναζητήσει. Λάμπρο σκαντζοχοιράκι, που γνώρισες τη νύχτα και την ξέρασες από μέσα σου, αργά, μεθοδικά, για να πάρεις την εκδίκησή σου και να εκπληρώσεις τους στόχους σου! «Χρόνια τώρα αιμορραγώ. Είναι μέσα μου το παρελθόν και το παρόν, ένα γέρικο πλατάνι που έχει τις ρίζες του στο κελαρυστό ποτάμι της μοναξιάς. Το έχω δεχτεί, μόνο που τα κλαδιά του, όσο κι αν λέγονται ζωή, γίνανε βαριά και γέρνουν, κάποτε θα σπάσουν» (σελ. 154).

Οι χαρακτήρες είναι διαλεγμένοι ένας ένας: ο χαζός Ρόκυ («…από κορμί τανκ, από μυαλό όμως; Πιο ηλίθιος κι από ζακέτα που μαγκώνεται σε πόρτα»), ο αδυσώπητος Ρουμάνος και ο νιγηριανός Σάμμυ ο Γρήγορος. Αποβράσματα της ζωής, ξερατά της μοίρας, άνθρωποι που αποτελούν την προστασία του νονού «Νερουλά», σε ένα άκρως επικίνδυνο και αμιφταλαντευόμενο παιχνίδι εξουσίας, δύναμης, χρήματος και κόκας. Λεξιλόγιο της νύχτας, άψογη ενορχήστρωση πλοκής, απανωτές ανατροπές, άφθονο συναίσθημα (όχι εκβεβιασμένο αλλά πηγαίο), και μια τρομερή αντιδιαστολή του ωμού σήμερα με το δύσκολο και φτωχό χτες. Οικογενειακές στιγμές φτωχολογιάς που μου έκοβαν την ανάσα (Εσύ, [μανούλα], πονούσες πολύ, εγώ είχα μεγαλώσει για κυνηγητά κι ο πόνος που κουβαλούσες, δάσος καμένο που απλωνόταν και γιόμιζε την ψυχή σου, τι να σου’ κανε ο στερνός βασιλικός κουράγιου που σου πρόσφερα;», σελ. 193), ξεκαθαρίσματα λογαριασμών που μου γύρναγαν το στομάχι, όλα ισόποσα και χωρίς έλεος. Ένα τελείως διαφορετικό επόμενο βήμα για τον συγγραφέα, που μου χάρισε άφθονα ξενύχτια και με ανάγκασε να κλείνομαι στο σπίτι μου νωρίτερα από τις 22.00 για να μην αντικρίσω αυτό το πρόσωπο της νύχτας.

Η ιστορία ενός ανθρώπου που έγινε κτήνος αποζητώντας να παραμείνει άνθρωπος, ένα πλάσμα του σκότους, τριγυρισμένο από ανθρώπους που καιροφυλακτούν, από Σκοτεινούς (αστυνομικοί που συμμετέχουν ενεργά στα γρανάζια της νύχτας προς ίδιον όφελος), Σκιές (τα εκτελεστικά τους όργανα) και Σκύλους (τα «καρφιά» της φάρας των ανθρώπων του υποκόσμου που αλλαξοπιστούν και προδίδουν ανενδοίαστα). Μια ιστορία για ένα φως που παλεύει μες στο σκοτάδι με στόχο να λάμψει κάποια στιγμή.

Είναι τέτοια η ένταση των συναισθημάτων που μου προξένησε αυτό το μυθιστόρημα που δεν μπόρεσα να αγκαλιάσω με τίποτα το εξώφυλλο! Αρκετοί αναγνώστες και φίλοι έχουν πει ότι δείχνει κραυγή αγωνίας, απελπισία, ότι σε πρώτο φόντο το χέρι και στο βάθος μια σκιά που αγωνίζεται, είναι όσα αντικατοπτρίζει το βιβλίο. Κατά την ταπεινή μου άποψη όμως στο βιβλίο πρωταγωνιστεί αυτή ακριβώς η παλάμη που βλέπετε, που έχει ταυτιστεί με τη γνωστή ελληνική χειρονομία. Το εξώφυλλο το θεώρησα αντιαισθητικό και απωθητικό από την αρχή και δε μου γέννησε καμία τέτοια σκέψη. Έχοντάς το μάλιστα διαβάσει πιστεύω ότι το αδικεί κατάφωρα. Τα χρώματα είναι εξαιρετικά επιλεγμένα όμως η ανοιχτή παλάμη με απώθησε. Παρ’ όλ’ αυτά η δυνατή πένα του συγγραφέα που έχει δημιουργήσει φανατικό κοινό θα τραβήξει από μόνη της και νέους αναγνώστες, επομένως δε χρειάζεται να γράψω κάτι άλλο.

Διαβάστε αμέσως αυτό το εξαιρετικό δείγμα σύγχρονης νεοελληνικής γραφής!

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«Γιατί στις γωνιές της και κάτω απ’ τα παγκάκια υπάρχουν μάλλινα, παραταγμένα κουβάρια στη σειρά. Κουβάρια. Κινητά ρημάδια που τοίχους δεν έχουν για να πέσουν στις δυνατές βροχές, είναι από μόνα τους αυτά τα ρημάδια γκρεμισμένα. Κουζίνα, δωμάτιο, σαλονοτραπεζαρία ένα και το αυτό, πλεγμένα όλα μαζί σ’ έναν μπόγο σπίτι…Πάνω στα διπλά χαρτόκουτα που δε μαλακώνουν ποτέ όσο ένα στρώμα, κοιμούνται ζωντανά κορμιά» (σελ. 309).

«Χρόνια πέρασαν κι ακόμα κρυώνω, μάνα, τόσα πολλά χρόνια στο κρύο, που πλέον πίστεψα πως για να ζεσταθώ κάπως, πρέπει μαζί και να καώ» (σελ. 334).

 

]]> https://www.vivliokritikes.com/%ce%ad%ce%bd%ce%b1-%ce%b4%cf%81%ce%ac%ce%bc%ce%b9-%ce%b4%cf%8d%ce%bd%ce%b1%ce%bc%ce%b7%cf%82-%cf%84%ce%b6%ce%b9%cf%84%ce%b6%ce%b9%ce%ba%ce%ac%ce%ba%ce%b7%cf%82/feed/ 0