Βιβλίο Κράτα την ανάσα σου
Συγγραφέας Αιμίλιος Σολωμού
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Καστανιώτης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Αιμίλιος Σολωμού στο νέο του μυθιστόρημα ξεδιπλώνει με λιτές περιγραφές και κοφτές προτάσεις μια ιστορία διασυρμού δύο ουσιαστικά ανθρώπων, μιας και στη σκιά της απηνούς καταδίωξης του καθηγητή Ιωάννη Καλλέργη ζει και αναπνέει η μαθήτρια Άννα. Τα φώτα πέφτουν φυσικά στον διωκόμενο, τον οποίο γνωρίζουμε από κάθε πλευρά. Βλέπουμε τις εξελίξεις από τη δική του οπτική, η αφήγηση αρχικά είναι αποσπασματική, είναι τόσο σοκαρισμένος που δυσχεραίνει τη θέση του κι όταν αρχίζει να ξεδιπλώνεται το κουβάρι μαθαίνουμε τι πραγματικά συνέβη, πώς ήταν οι σχέσεις του με τον διευθυντή και με τους καθηγητές, πώς είναι ο γάμος του με την Αλεξάνδρα. Έχει τύψεις; Άγχος; Φόβο; Νιώθει αδικημένος; Γιατί; Σιγά σιγά αρχίζει η κατρακύλα στη δουλειά του, δοκιμάζεται η σχέση του με τη σύζυγό του, γίνεται θέμα στις ειδήσεις κι όσο συμβαίνουν αυτά η αλήθεια για τη ζωή της μαθήτριας περνάει πίσω από τις γραμμές, οι προτάσεις υποδεικνύουν ξεκάθαρα τι της συμβαίνει και τι έγινε στην πραγματικότητα, τι την οδήγησε στην καταγγελία. Το ψυχογράφημα του καθηγητή είναι διάφανο, αντικειμενικό, βαθύ, όλα τα γεγονότα που ακολουθούν τη διαπόμπευση τον γονατίζουν και η αγωνία επιτείνεται με τη χρήση ενεστώτα διαρκείας. Μελετητής της Ιστορίας και της ανθρώπινης ψυχολογίας, της ανθρώπινης συμπεριφοράς, της ψυχολογίας των μαζών, ο Καλλέργης ξέρει πολύ καλά για τον παρορμητισμό, την απουσία λογικής και κριτικού πνεύματος, την ευπιστία, τη ροπή στην υπερβολή των συναισθημάτων, ξέρει πώς λειτουργούν αυτοί οι μηχανισμοί σε κάθε εποχή, ξέρει, απλώς δεν περίμενε πως θα ζούσε τις στιγμές του Ντρέιφους. Ο καθηγητής προσπαθεί να θυμηθεί τι συνέβη αλλά όλα του φαίνονται σαν όνειρο, έχει κενά μνήμης, θυμάται σποραδικές εικόνες και στιγμιότυπα, πού τελειώνει η πραγματικότητα και πού αρχίζει η φαντασία; Ο καθηγητής αγωνίζεται να κρατήσει την ανάσα του, νιώθει πως ξαναβιώνει τον πνιγμό και την ασφυξία όπως τότε που ήταν έφηβος στο χωριό όπου μεγάλωσε. Τι συνέβη εκείνη την περίοδο και τι σχέση έχει με τα όσα ζει τώρα;

Βήμα προς βήμα μαθαίνουμε και για τη σχέση του Καλλέργη με την Αλεξάνδρα, η οποία, μετά την καταγγελία, περνάει από χίλια κύματα: βεβαιότητα και αμφιβολία, δυσπιστία και αγάπη, ειλικρίνεια και υποστήριξη. Πώς γνωρίστηκε το ζευγάρι, τι χαρακτήρες είναι, πώς πάει ο γάμος τους, τι νιώθει ο ένας για τον άλλον; Είναι δυο άνθρωποι με βαρύ οικογενειακό παρελθόν και δεν έχουν αποκτήσει παιδιά, «πάντα ένιωθαν τη σχέση τους λειψή… ένα πένθος, ανομολόγητο και θαμμένο βαθιά στην ψυχή τους σερνόταν μετέωρο ανάμεσά τους» (σελ. 95). Εκείνη κλονισμένη από διάφορα περιστατικά που βίωσε πριν τον γνωρίσει, εκείνος κουβαλάει την τραγωδία που σημάδεψε την εφηβεία του και ακόμη ξυπνάει από εφιάλτες. Ο Καλλέργης είναι ένας άνθρωπος που κατάφερε να ξεφύγει από το χωριό του, να διαβάσει, να ανοίξει τους ορίζοντές του και τελικά να ενταχθεί σ’ έναν κύκλο σημαντικών  γνωριμιών που τον ήθελαν για τη διαφορετική του ματιά στα πράγματα, χάρη στην αφέλεια και στον ρομαντισμό του και στον τρόπο που αναμίγνυε τη λογοτεχνία. Να όμως που κι αυτά κόπηκαν μαχαίρι και μάλιστα με άγαρμπο τρόπο μετά τη δημοσιοποίηση της καταγγελίας. Ένα μικρό ψέμα από δω, ένας υπαινιγμός από κει, οδηγούν τον ήρωα του βιβλίου να επιστρέψει στο χωριό του, όπου κυριαρχεί η σιωπή μακριά από τη συνάφεια του κόσμου κι εκεί ξέρει πως θα έρθει κάποτε η μοναδική στιγμή που θα δώσει νόημα στα τόσα χρόνια καρτερίας. Ο συγγραφέας δίνει τον καλύτερό του εαυτό στις λυρικές περιγραφές του τόπου και της φύσης όπου απομονώνεται ο Καλλέργης, όμως αυτή η φυγή έχει λόγο ύπαρξης, έχει ανατροπές κι η ιστορία συνεχίζεται με αμείωτο ενδιαφέρον. Ο καθηγητής ξαναγίνεται ο άνθρωπος που υπήρξε κάποτε, αυτός που προοριζόταν να γίνει και δεν έγινε. Και τότε έρχεται το παρελθόν με μια σημαντική αποκάλυψη που εξηγεί όσες απορίες είχε πάρει μαζί του φεύγοντας κι αυτό βάζει τη ζωή του σε νέες βάσεις! Κάπου κάπου ένας μυστηριώδης άντρας αναλαμβάνει με πρωτοπρόσωπη αφήγηση να φωτίζει κάποιες γωνίες της καθαυτής ιστορίας αλλά ποιος είναι, γιατί ενδιαφέρεται, τι σκοπό έχει;

Το «Κράτα την ανάσα σου» είναι ένα συναρπαστικό μυθιστόρημα ενδοσκόπησης που λοιδωρεί με λυρικότητα και διεισδυτικά ψυχογραφήματα την ευκολία με την οποία κάποιοι (χρήστες μέσων κοινωνικής δικτύωσης, δημοσιογράφοι, ακόμη και τα ίδια τα θύματα) μπορούν να τινάξουν στον αέρα τη ζωή του θύματός τους χωρίς αποδείξεις. Από κεφάλαιο σε κεφάλαιο και από σελίδα σε σελίδα βλέπουμε πώς δημιουργείται ένα μαύρο πρόβατο μιας κοινωνίας που νοσεί και την ίδια ώρα εθελοτυφλεί. Μια φήμη, μια καλά προβεβλημένη είδηση που δεν έχει διασταυρωθεί αν είναι αλήθεια, αλλάζει από τη μια στιγμή στην άλλη τη στάση ανθρώπων που βοηθήθηκαν, που το θύμα τούς στήριξε ή απλώς μιλούσε μαζί τους. Του γυρνούν την πλάτη και τον λοιδωρούν, γράφουν συνθήματα στον τοίχο του σπιτιού του. Πώς μπορεί λοιπόν κάποιος να ξεφύγει από αυτήν την αρρώστια; Έχει νόημα να υπερασπιστεί τον εαυτό του; Ένα μυθιστόρημα που διαβάζεται με κομμένη ανάσα και κρατάει αμείωτο το ενδιαφέρον ως το τέλος χάρη στην έξυπνη πλοκή και τα καθόλου πληκτικά ψυχογραφήματα των ηρώων που μας συστήνει.

Βιβλίο  Δάσκαλος και μαθητής
Τίτλος πρωτοτύπου Il sopravvissuto
Συγγραφέας Antonio Scurati
Μεταφραστής Δήμητρα Δότση
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Πόλις (εξαντλημένο στον εκδότη)
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το βιβλίο δεν είναι αστυνομικό αλλά ψυχολογικό-ψυχογραφικό. Είτε θα αρέσει είτε όχι. Με κέντρισε ο τρόπος που περιγράφει ο συγγραφέας διάφορα περιστατικά για τα οποία διαβάζουμε μέσα από τα μάτια αυτών των ηρώων, δηλαδή τον επικήδειο των καθηγητών απευθείας από τον ιερέα, την ιατροδικαστική έκθεση απευθείας από τον ιατροδικαστή κλπ. σε μικρά παρένθετα κεφάλαια, σαν ιντερμέδια σε ένα μεγαλύτερο έργο. Ακόμη σκέφτομαι την περιγραφή της δολοφονίας των θυμάτων: όχι αίματα, αγωνία κλπ. σα να τα αφηγείται ένας αυτόπτης μάρτυς αλλά σα να είσαι η σφαίρα, διεισδυτική περιγραφή δηλαδή των καταστροφών σε χόνδρους, αρτηρίες, κόκαλα κλπ.!

Το κείμενο είναι δύσκολο και ομολογώ ότι κάποιες περιγραφές σε πρώτο πρόσωπο τις προσπέρασα. Συνολικά όμως το βιβλίο μου άρεσε γιατί έδινε πολύ καλά τις ψυχολογικές πλευρές και επιπτώσεις μιας τέτοιας περίπτωσης, αδιαφορώντας για το “έλεος” και την “κάθαρση”. Δε μας νοιάζει ο ένοχος κι αν τον συλλαμβάνουν, μας νοιάζει ο επιζών και μέσα από αυτήν την περιπέτεια η δύσκολη καθημερινότητα που αντιμετωπίζει ο εκπαιδευτικός όταν διδάσκει. Τελικά δεν είναι και τόσο εύκολο να είσαι καθηγητής, ειδικά σε “δύσκολες” περιοχές, ειδικά με παιδιά σε προεφηβική και εφηβική ηλικία. Και ό,τι ζεις, ό,τι αντικρίζεις, ό,τι βλέπεις, ανάλογα με το χαρακτήρα και την ιδιοσυγκρασία σου, σε στοιχειώνει και σε κυνηγά ώσπου είτε να αυτοκτονήσεις είτε να πέσεις σε κατάθλιψη είτε να παραιτηθείς. Εντάξει, δεν το παθαίνουν όλοι αυτό, όμως ένα μεγάλο ποσοστό ζει και εργάζεται υπό έντονο καθεστώς άγχους και ομολογώ ότι άρχισα να τους βλέπω με άλλο μάτι!

Ένα διαφορετικό μυθιστόρημα, για πιο εξειδικευμένους ή / και απαιτητικούς αναγνώστες, όπου η κοινωνία και η παιδεία ανατέμνονται αργά αργά και ωμά μπροστά στα μάτια μας.

Χαρακτηριστικό απόσπασμα:

“Στα σπίτια των μέσων οικογενειών, οι γονείς εξακολουθούσαν να εξετάζουν καχύποπτα τα παιδιά τους που βρίσκονταν στην εφηβεία, ενώ εκείνα εξακολουθούσαν να κλείνουν πίσω τους την πόρτα του δωματίου τους, βάζοντας το στερεοφωνικό στη διαπασών για να πνίξουν τον πόνο τους και να ξεχάσουν το ερευνητικό βλέμμα των γονιών τους. Οι γονείς, τότε, άνοιγαν την τηλεόραση για να πνίξουν τον πόνο τους και να ξεχάσουν το χαμένο βλέμμα των παιδιών τους” (σελ. 199).