Βιβλίο Παράλληλες τροχιές
Συγγραφέας Κωνσταντίνος Ιωακειμίδης
Κατηγορία Συλλογή διηγημάτων
Εκδότης Κάπα Εκδοτική
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Κωνσταντίνος Ιωακειμίδης δημιούργησε έξι χαρακτήρες που με όλους ταυτίστηκα και συγκινήθηκα. Είτε σ’ ένα ταξίδι με το τρένο είτε στις πλούσιες συνοικίες των βορείων προαστίων είτε στα χαμόσπιτα έξω από την Πάτρα είτε και κάπου αλλού υπάρχουν άντρες και γυναίκες που γεννιούνται σε περιβάλλοντα που δεν επέλεξαν, πλήττονται από ασθένειες που δε θέλησαν (ποιος ποτέ θέλησε μιαν ασθένεια στη ζωή του άλλωστε; ), ερωτεύονται, απομονώνονται, ζουν τις δικές τους δυσκολίες ο καθένας. Με υποδειγματικό τρόπο μπλέκονται προσωπικά βιώματα του δημιουργού με την αχαλίνωτη φαντασία του και παρουσιάζονται με τον καλύτερο συγγραφικά ως τώρα τρόπο, μιας και η πένα του Κωνσταντίνου σε κάποια εξ αυτών δείχνει πόσο πολύ έχει βελτιωθεί συν τω χρόνω. Όσο κι αν σε κάποια συναντάμε το οικείο χιούμορ του ή τον γνωστό ρομαντισμό του, υπάρχουν και καινοφανείς τεχνοτροπίες που δείχνουν πόσο πολύ έχει ασχοληθεί με τη γραφή.

Στο «Ταξίδι στο όνειρο», ένας διάσημος πλέον συγγραφέας ζει στον Πειραιά και συναντά μια φορά την εβδομάδα τους φίλους του στην Κηφισιά. Μεγάλωσε γράφοντας ιστορίες και τώρα, μόνος και μοναχικός, κατάφερε να δημοσιεύσει τα έργα του. Γράφει ακόμη μυθιστορήματα, διηγήματα, ό,τι τον εμπνέει και ό,τι αναπολεί από τη ζωή του. «…από τόσο δα μικρός ήξερα τι ήθελα να κάνω. Να καταγράφω στο χαρτί τις μικρές μου ιστορίες και να τις μοιράζω στους ανθρώπους να τις διαβάζουν» (σελ. 16). Αυτήν τη φορά το καθιερωμένο ραντεβού με την παρέα του είναι παραμονή Πρωτοχρονιάς και προς έκπληξή του διαπιστώνει πως μια κοπέλα στο βαγόνι διαβάζει δικό του έργο. Η Ελπίδα είναι στριφνή και κοφτή αρχικά, γλυκιά και λιγότερο απόμακρη στη συνέχεια. Ο Μάνος παραδέχεται στον εαυτό του: «Ξεκίνησα από τον Πειραιά απλώς ερωτευμένος με την ομορφιά της και κόντευα να την αγαπήσω» (σελ. 26). Πράγματι, πόσο γλυκιά είναι η στιγμή που αφήνεται η κοπέλα να κοιμηθεί στον ώμο του και τον παρακαλά να της πει μια ιστορία, «Ευχάριστη, σαν αυτή που θα έγραφες για μας». Όσο γνωρίζονται, τόσο την ερωτεύεται ο Μάνος, εκείνη όμως τι νιώθει γι’ αυτόν; Γιατί το κορίτσι πρέπει να τελειώσει το βιβλίο του ως τα μεσάνυχτα που θ’ αλλάξει ο χρόνος;

Από σελίδα σε σελίδα, ο άντρας που υποστηρίζει πως: «Σε όλη μου τη ζωή αποζητούσα την επιβεβαίωση… Ίσως να μην την άξιζα τελικά  αφού δεν είχα το θάρρος να τη διεκδικήσω» (σελ. 40) μεταμορφώνεται, αλλάζει ενώ σταδιακά ανακαλύπτουμε το τραυματικό του παρελθόν, με τον κακοποιητικό πατέρα που τον πίεσε να δουλέψει μαζί του παρατώντας το σχολείο, που έδερνε τη μητέρα του, που οι σχέσεις τους καταστράφηκαν οριστικά εκείνη τη μοιραία στιγμή ενώ δάκρυσα με την έντονη συναισθηματικά σκηνή στον σταθμό του Ταύρου. Θύμησες που διακόπτουν την ευτυχία του με την Ελπίδα όσο ταξιδεύουμε προς Κηφισιά, διακόπτοντας μια τρυφερή ρομαντική ιστορία, με κάποιες όμως σκοτεινές στιγμές, όπως ακριβώς είναι η ζωή: «συγχρόνως τόσο θλιβερή και όμορη». Το τέλος ήταν γροθιά στο στομάχι: «Η φαντασία μου εξαντλήθηκε», μια διττή φράση, που έδειξε το τέλος της φαντασίας του αφηγητή αλλά και το όριο των ψυχολογικών του αντοχών. Βούρκωσα…

Στο «Σ’ αγαπώ που δε μου είπα», ο Φίλιππος βιώνει μια ζωή δύσκολη και σκληρή, με τη μητέρα του να παλεύει σκληρά με τον καρκίνο και τον πατέρα του να πάσχει από αλτσχάιμερ. Από τα πιο σκληρά και απαισιόδοξα κείμενα της συλλογής, όσο κι αν λάμπει κάτι φωτεινό στο φινάλε του κειμένου. Πεσιμιστικές και αποθαρρυντικές οι σκέψεις και οι περιγραφές του αφηγητή, άκρως ρεαλιστικός ο τρόπος που βρίσκει καταφύγιο σε τραγούδια και στην απομόνωση για να τα βγάλει πέρα, διάχυτη σκοτεινιά και ταυτόχρονα εντυπωσιακή καταγραφή του ψυχοσυναισθηματικού φορτίου που κουβαλάει κάποιος με διπολική διαταραχή. Ο συγγραφέας όμως παρασύρθηκε από τη θέλησή του να γράψει καταλεπτώς τα όσα συμβαίνουν γύρω και μέσα σε έναν τέτοιο άνθρωπο, με αποτέλεσμα να έχουμε ένα καλογραμμένο αλλά εκτενές κείμενο για το αλτσχάιμερ και τη διαταραχή, ασθένειες για τις οποίες μαθαίνουμε πολλά και εξαιτίας των οποίων καταγράφονται άφθονα στιγμιότυπα. Ένα χρονικό για τα φάρμακα που παίρνει για να διώχνει τις φωνές και τις φοβίες και για να έχει ήρεμο ύπνο χωρίς εφιάλτες, για το πώς λειτουργεί ο δικός του εγκέφαλος εν αντιθέσει με των άλλων, για τους κανόνες που δεν πρέπει να παραβλέπει επ’ ουδενί, μα πάνω απ’ όλα για την απελευθέρωση ότι μπορεί να μιλήσει για την ασθένειά του πλέον χωρίς να τον αποκαλούν «τρελό» και να τον αποφεύγουν είναι όσα αφορούν το πρώτο σκέλος της ιστορίας. Τι είναι η διπολική διαταραχή ή μανιοκατάθλιψη, ποιοι γιατροί πρέπει πάντα να βρίσκονται δίπλα στον ασθενή, πότε και πώς εμφανίζεται, ποιο το στίγμα και τα στερεότυπα που τη συνοδεύουν, πώς συνδέεται με τη δημιουργικότητα και την ιδιοφυία;

«Κι εμένα με αγαπώ αλλά πάντα ξεχνάω να μου το πω. Λάθος!… Γιατί αν δεν αγαπάμε τον εαυτό μας εμείς, κανένας άλλος δε θα μας αγαπήσει» (σελ. 66), τονίζει ο αφηγητής, που βιώνει ταυτόχρονα μια εξίσου σκληρή κατάσταση με τον πατέρα του, με τις κρίσεις του ανθρώπου αυτού, τις αστοχίες του, την αδυναμία του να αντιληφθεί τα βασικά, να θυμάται, να αναγνωρίζει: «Δεν καταλαβαίνει τι κάνει. Δεν καταλαβαίνει γιατί βάζει τις φωνές με το παραμικρό… Γιατί με πονάει τόσο που δε με αναγνωρίζει;… …ήταν πάντα δίπλα μου, να μου κρατάει το χέρι, να με ενθαρρύνει. Τώρα μου τράβαγε το παντελόνι να με διώξει γιατί “ήμουνα ένας ξένος”» (σελ. 71). Ο αφηγητής παραθέτει και γι’ αυτήν την ασθένεια τα αίτια, τις συνέπειες, την καθημερινότητα, τα προβλήματα, τις παρενέργειες, τα φάρμακα που παίρνει ο ασθενής για να τον κοιμίζουν και όχι για να τον θεραπεύουν αφού η νόσος είναι ανίατη, τις φωνές των συγγενών του «λες και με το μάλωμα θα καταλάβαινε τον κίνδυνο που διατρέξαμε»! Μια απολογία ζωής, ένα ξεσκαρτάρισμα «φίλων», λάθη, αβλεψίες, αδυναμίες, όλα χαρίζονται στον αναγνώστη με ειλικρίνεια, αμεσότητα και αντικειμενικότητα, αν και με έκταση μεγαλύτερη απ’ όσο χρειαζόταν.

Το «Δεν είμαι εγώ η Σταχτοπούτα» είναι ένα ξεκαρδιστικό, ανάλαφρο κείμενο που βρίσκεται λες σκόπιμα ανάμεσα στα άλλα κείμενα της συλλογής ακριβώς για να ελαφρύνει το κλίμα με τις ατάκες και το χιούμορ του. Είναι μια ιστορία που κινείται ανάμεσα στο φανταστικό και στον ρεαλισμό, με ηρωίδα μια κοπέλα που έζησε στη σκιά της πατρικής απουσίας και πάλεψε να επιβιώσει. Η Μαρία-Λουίζα ή Σταχτοπούτα λοιπόν είναι υπομονετική, υποτακτική, ήρεμη, κόρη παντρεμένου που τον είδε ελάχιστες φορές και μεγάλωσε μόνο με τη μάνα της, την Πηνελόπη, στα Εξάρχεια, αναρχικιά από τα Lidl, νερόβραστη όπως τη χαρακτήριζαν οι «συναγωνιστές» της. Από την άλλη, στην Πολιτεία, έχουμε την Μπαμπέτ, κούκλα και χωρίς μυαλό, και τη Σαμάνθα Βρανά, πανούκλα, δίδυμες αδελφές που ζουν στον πύργο που κληρονόμησαν και ροκανίζουν τα χρηματικά αποθέματα των γονιών τους χωρίς έλεος και χωρίς να σκέφτονται ότι θα μείνουν απένταρες. Λίγο πιο πέρα, ο εφοπλιστής Πιπερόπουλος, που ξεκίνησε από φτωχές καταβολές, έχει φάει τ’ αυτιά του γιου του, Αλέξανδρου, να σταματήσει να σπαταλάει τα χρήματά τους και να στρωθεί στη δουλειά, να συνεχίσει την εταιρεία τους, και κυρίως να παντρευτεί, αλλιώς θα τον αποκληρώσει. Πώς θα συνδεθούν αυτές οι αλλοπρόσαλλες οικογένειες; Με τον πιο ευφάνταστο τρόπο θα έλεγα, που θα σκορπίσει άφθονα γέλια και αξέχαστες ατάκες. Μια ιστορία που ακολουθεί τη δομή του κλασικού παραμυθιού της Σταχτοπούτας αλλά είναι έξυπνα προσαρμοσμένη στο σήμερα και διανθισμένη με κωμικά στιγμιότυπα.

Οι «Δέκα μαύρες εντολές» είναι ένα αστυνομικό διήγημα, γραμμένο ως μονόλογος στο πλαίσιο μιας δίκης. Πρωταγωνιστεί η Ελίζα Περόν που παραδέχεται πως δολοφόνησε δέκα άντρες, όσες και οι εντολές του Κυρίου, ανθρώπους που στάθηκαν εμπόδιο στη ζωή της είτε εν γνώσει είτε εν αγνοία τους και τους τιμώρησε. Θύμα κακοποίησης από τον πατέρα της, γνώρισε άτομα που τα εμπιστεύτηκε και τα αγάπησε, το καθένα τους όμως την πρόδωσε ή την κακομεταχειρίστηκε, με αποτέλεσμα να δημιουργηθεί ένα ψυχρό τέρας. Πώς εκτέλεσε τους φόνους, πώς δεν εντοπίστηκε νωρίτερα, γιατί παραδέχτηκε τα εγκλήματά της, πώς θα τιμωρηθεί; Βρήκα έξυπνη την ταύτιση των δολοφονιών και των κακοποιητικών στιγμών που ζούσε η Ελίζα με τη διατύπωση των δέκα εντολών.

Στο σύντομο «Έρωτας είναι» η Μιρέλλα Σάλτη, μια μοναχική γυναίκα, επιστρέφει στο σπίτι της στην Εκάλη μετά από ψώνια στο κέντρο ερωτευμένη με τον ταξιτζή που την έφερε. Η ιστορία που θα ζήσει μαζί του θα την ανεβάσει στα ουράνια αλλά ταυτόχρονα θα τη ρίξει στα τάρταρα, με κίνδυνο να καταστραφεί η καριέρα της ως τηλεπερσόνα. Μια σύντομη, γλυκόπικρη, ανατρεπτική ρομαντική ιστορία. Τέλος, στης «Πατρινιάς ο γιος», έχουμε έναν γοητευτικό άντρα, μοντέλο καριέρας αλλά στις προσωπικές του στιγμές μελαγχολικό, που βάζει τα κλάματα χωρίς λόγο και που η διάθεσή του χαλάει στο άψε σβήσε. Με διαρκή πρωθύστερα ταξιδεύουμε στο παρελθόν του, οπότε και βλέπουμε πώς μεγάλωσε με τη Φωφώκα έξω από την Πάτρα ως κτηνοτρόφος, πώς έγινε μοντέλο και πόσο διαφέντευε τη ζωή του η μάνα του και με τι συνέπειες. Το κείμενο έχει ένα ιδιαίτερο στυλ γραφής, ανακατεύοντας τον σαρκασμό και το χιούμορ με το δράμα, εκεί δηλαδή που πήγα να πάρω στα σοβαρά τις εξελίξεις του σήμερα, έρχεται το χτες σα φαρσοκωμωδία με απανωτές ατάκες και αλλάζει τη διάθεση και το κλίμα. Το τέλος μάλιστα, εκτός του ότι αποτελεί μια καλή κορύφωση της πλοκής, μπλέκει υποδειγματικά την πραγματικότητα με τη φαντασία. Μια ιστορία που δείχνει την αρρωστημένη εξάρτηση μάνας με γιο και τις ανυπολόγιστες ζημιές από κάτι τέτοιο, αν και ο το τέλος ανατρέπει τα πάντα.

«Παράλληλες τροχιές» έξι ανθρώπων που βιώνουν διαφορετικά στιγμιότυπα και ερεθίσματα αποτελούν την καλογραμμένη αυτή συλλογή διηγημάτων που μου χάρισε ποικίλα συναισθήματα και μου έδειξε το εύρος του ταλέντου του Κωνσταντίνου Ιωακειμίδη. Πότε γελώντας και πότε κλαίγοντας βίωσα ερωτικές στιγμές, σκληρές δυσκολίες, ανολοκλήρωτους έρωτες και πολλά άλλα. Έξι κείμενα με ποικίλους τρόπους γραφής και πολλές κεντρικές ιδέες που δημιουργούν προβληματισμό και συγκίνηση.

Βιβλίο Δεκαεπτά κλωστές 
Συγγραφέας Πάνος Δημάκης
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Κάπα Εκδοτική
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το μυθιστόρημα αρχίζει μ’ έναν εντυπωσιακό πρόλογο, στον οποίο το γεφύρι στην Ξεροσοβάλα μας αφηγείται πόσοι και πόσοι το διέσχισαν ανά τους αιώνες, κάτι που το γεμίζει με την πείρα και τη γνώση τού να ξέρει ποιος αλαφροπατάει, ποιος έχει έγνοιες και ποιος είναι δαίμονας σωστός, να, σαν αυτόν τον άντρα που κοχλάζει από θυμό: «Στέναζε κάτω από το βάρος του οδοιπόρου και της δαιμονικής συντροφιάς του και παρακαλούσε να περάσει γρήγορα και να εξαφανιστεί… ας μην ξαναπερνούσε από δω, να μην υπέμενε άλλη μια φορά το γεφύρι το φορτίο της ψυχής αυτού του περαστικού, γιατί έτρεμε ότι θα διαλυθεί» (σελ. 14). Κι η γέφυρα εμφανίζεται ξανά απρόσμενα στη συνέχεια: «Οι γέφυρες είναι σοφές. Όλες έχουν τη σοφία της πέτρας, ακόμα και οι φρεσκοχτισμένες, γιατί έχουν δει χιλιάδες ανθρώπους μες στους αιώνες και ξέρουν ότι θα δουν άλλους τόσους. Η πέτρα γνωρίζει τα πάντα γιατί υπήρχε εδώ πριν τους ανθρώπους» (σελ. 91-92). Ο Καστελάνης λοιπόν: «Άφηνε τη μία όχθη για να φτάσει στην άλλη με όλο και λιγότερη λογική» (σελ. 14). Ποιος είναι λοιπόν αυτός ο άνθρωπος (ή μήπως θηρίο; ) και πού πάει, τι τον έκανε να γεμίσει θυμό και αποφασιστικότητα; «Η φιγούρα του Καστελάνη ήταν πλέον σαν ένα μαύρο νήμα που κρεμόταν από τον ουρανό, μια κλωστή που έτρεμε σαν να καίγεται» (σελ. 16). Κι η ιστορία ξεκινάει, γυρνώντας μας πίσω στο 1907.

Ο Αντώνης Γερακίτης ή Καστελάνης καταγόταν από οικογένεια αρχοντάνθρωπων που δεν είχαν αίμα ευγενών αλλά θύμιζαν ιδιοκτήτες μεσαιωνικών κάστρων, εξ ου και το παρατσούκλι, όλοι τους μια γενιά σαν κλωστή που τους ενώνει με τους αιώνες «φτιαγμένη από χιλιάδες ίνες ανεπιτήδευτης ευγένειας» (σελ. 23). Ζούσε στα Αρωνιάδικα με πατέρα τσαγκάρη, σε μια εποχή που το νησί, με την Ενετοκρατία ακόμη να επηρεάζει γλώσσα, ήθη, ρούχα και εικόνες, ζει την belle epoque του, οπότε, θέλοντας να βελτιωθεί στην τέχνη του τσαγκάρη, πηγαίνει στη Χώρα για να μαθητέψει δίπλα στον αξεπέραστο τεχνίτη Δέρκο. Αδρά σκιαγραφημένοι είναι και οι γονείς του, με τη μητέρα προσγειωμένη και ρεαλίστρια, αλλά με φιλοδοξίες για καλύτερη ζωή, χωρίς ωστόσο να προβαίνει σε ακρότητες («αυτή η τύχη μου έλαχε, με αυτήν θα πορευτώ»), και με τον πατέρα δουλευταρά και λίγο πιο αισιόδοξο. Θέλουν κι οι δυο τους να φύγει το παιδί από κοντά τους, να αντρειωθεί, να προκόψει, να κάνει την οικογένειά του και τον στηρίζουν σε αποφάσεις κι επιλογές που κάνει, κάτι πρωτόγνωρο ή έστω δύσκολο για την αγροτική κοινωνία της εποχής. Ταυτόχρονα, στα Φράτσια, ζει η Άννα Καμπίτη με την εντελώς αντίθετη φυσιογνωμικά και συμπεριφορικά αδερφή της, Ρόζα, σα να είναι από άλλες γενιές η κάθε μια. Η μεγαλύτερη Ρόζα με κορμί και ομορφιά νέας κοπέλας αλλά μυαλό σαραντάρας, με έμφυτη τάση να κοιτάζει διερευνητικά και με ευθύτητα, να πετάει αιχμές και ανήλεα σχόλια, κάτι που της δημιούργησε κακό όνομα στην τοπική κοινωνία, έχει στο μυαλό της ένα σωρό ξεπερασμένες ιδέες, απόρροια της οπισθοδρομικής μητέρας τους. Από την άλλη, η Άννα είναι προσεκτική κι ενάρετη, συμμορφώνεται με τις νουθεσίες και τις διαταγές των γονιών της και να που συναντάει τον Αντώνη σ’ ένα πανηγύρι κι ερωτεύονται. Η Ρόζα βλέπει ότι σπάει η σειρά παντρειάς, καταλαβαίνει πως θα μείνει στο ράφι κι έτσι γεμίζει θυμό, μίσος, κακία και δηλητήριο για την τύχη της αδερφής της,

Δεν έχουμε όμως μόνο τις οικογένειες των δύο νέων αλλά και χαρακτήρες που προχωράνε την πλοκή παρακάτω, με την ιδιαίτερη προσωπικότητά τους, όπως ο Τζώρτζης Σκαλέρης που ζει στο Κατούνι, έμπορος με παντοπωλείο στο κέντρο του χωριού, επιχειρηματίας που έχει επεκτείνει το εμπόρευμα σε τέτοιο βαθμό που η ποικιλία του να απειλεί τα άλλα μαγαζιά αλλά δεν τον νοιάζει, έχει γίνει πλέον άπληστος. Είναι παντρεμένος με την Αντζολέτα, μια γυναίκα που γεννήθηκε φτωχή αλλά τώρα έχει οικονομική άνεση και φυσικά λατρεύει το χρήμα και μαζί θα αποτελέσουν και την αρχή του τέλους. Έχουμε επίσης την καθημερινότητα του Βρετού και της Ανθής Βιλάνου, ενός ζευγαριού που ζει με τα πεθερικά της Ανθής και τα τρία τους παιδιά, χωράφι και μαντρί εκείνος, το νοικοκυριό εκείνη, τι γλυκός ο μικρόκοσμος που ζωντανεύει κυρίως σε αυτές τις σελίδες, πόσο διεισδυτική η ματιά του συγγραφέα και πόσο προσεγμένη η γραφή του, πόσες όμορφες εικόνες φέρνει στο φως, πώς στήνει ένα νοικοκυριό που είναι χαρούμενο κι ευτυχισμένο με όσα έχει: «Μια τυπική μέρα είχε φτάσει στο τέλος της. Με την τέρψη των μικρών στιγμών που αθροίζονται στο τέλος της μέρας και σχηματίζουν αυτό που λένε ευτυχία, αφού πρώτα σπρώξουν την εξάντληση και τις μικροστενοχώριες και τις θάψουν στο μαλακό έδαφος» (σελ. 166). Κι αυτή η ομορφιά χάνεται σχεδόν αυτόματα όταν διαπιστώνεις πως ο ρόλος των Βιλάνων είναι άκρως τραγικός στο κείμενο!

Όλα ξεκινάνε λοιπόν σα μια κλασική ιστορία αγάπης που τρανώνεται όπως παντού εκείνη την εποχή κι έχουμε διαβάσει σε όλα τα σχετικά μυθιστορήματα. Προκομένοι νέοι, σεβαστικές οικογένειες, κρυφές ματιές στον χορό, προξενιά… Μόνο που η μοίρα φέρνει τούμπα τη ζωή όλων και συνεπακόλουθα το μυθιστόρημα, οπότε συνέχιζα να διαβάζω με κομμένη ανάσα, μαθαίνοντας για πλεκτάνες, για την κακή δύναμη του κουτσομπολιού, για όλα αυτά τα κύματα που πήγαν κι έπνιξαν τον Αντώνη, για τον Πειραιά, για τις ατυχίες που εξακολουθούσαν να τον κυνηγούν, για τον θυμό που μάζευε μέσα του κάθε φορά που κάτι του συνέβαινε. Και πόση ανατριχίλα αναδύεται από το σημείο-μηδέν που ξεκινάει το καθαυτό δράμα, που σπάει η ψυχή, που λυγίζει, που μεταμορφώνεται το πρόβατο σε αιμοβόρο τέρας! Το μυθιστόρημα είναι γεμάτο από χαρακτήρες, κάποιοι εκ των οποίων δε διστάζουν να καταστρέψουν τη φήμη και τη ζωή όποιου βάλουν στο μάτι μεταδίδοντας ακρίτως όσα κουτσομπολιά σκορπίζουν τεχνηέντως άλλοι φυσιολογικοί άνθρωποι σαν αυτούς, νοικοκύρηδες και ηθικοί. Τι τραγικότητα να χάνεται αυτή η ομορφιά μέσα στην κακοδαιμονία και τον φθόνο κι εξαιτίας όλων αυτών μια ψυχή να μαυρίζει όλο και περισσότερο! Προς τιμήν του, ο συγγραφέας δεν ξεφεύγει από τον στενό κύκλο του δράστη ούτε εξαπλώνει το κείμενό του τήδε κακείσε, παρά επικεντρώνεται στην καθαυτή ιστορία και στους παράγοντες που έφεραν το ειδεχθές τέλος. Καλοκαιρινές, Φράτσια, Κατούνι, Αρωνιάδικα, Πιτσινιάνικα, Αλοϊζιάνικα, ένας δοκιμασμένος τόπος, με τις γυναίκες, αχ, πάντα οι γυναίκες, να είναι οι ηρωίδες του καθημερινού μόχθου («Οι δώδεκα άθλοι του Ηρακλή ωχριούσαν μπροστά στα κατορθώματα αυτών των ηρωίδων στο περιβόλι, τον αργαλειό και την κουζίνα», σελ. 164) γιατί: «Αυτές είχαν πιο πολλούς περιορισμούς και περισσότερους ρόλους να εκπληρώσουν:  κόρες, σύζυγοι, μητέρες» (σελ. 51).

Η συγγραφική τέχνη του Πάνου Δημάκη δίνει αφειδώς λυρικές και προσεγμένες περιγραφές του τόπου, των χωριών, των σπιτιών, των δρόμων, των πλατειών, των κατοίκων: «..όσο οι κοκκινωπές σφαίρες της χαράς κυλούσαν μέσα στα καλάθια των χωριατισσών κι ύστερα συνθλίβονταν για να σταλάξουν το δώρο του γλεντιού…» (σελ. 41). Όλη η γεωγραφία του νησιού των Κυθήρων είναι στολισμένη με προσεγμένα καλολογικά αλλά και ρεαλιστικά στοιχεία. Ο συγγραφέας εντρυφεί ακόμη και στις γενικότερες κοινωνικές αντιλήψεις περί γάμου, αμωμίας κλπ. οι οποίες και φυσικά καταστρατηγούνται από κάποια ασυγκράτητα νιάτα, άλλωστε το νησί είναι της Αφροδίτης, όπως και η Κύπρος, μόνο που: «Αυτόν τον [αγνό] έρωτα αδημονούσαν οι νεαρές Κυθήριες δεσποινίδες να νιώσουν, παρόλο που η Κύπρια ξαδέρφη της δικιάς τους Αφροδίτης όλο και τους ψιθύριζε στ’ αυτί λάγνες υποσχέσεις και τις έκανε να ξεστρατίζουν στα απόμερα δασωμένα μέρη…» (σελ. 46). Με εντυπωσίασε επίσης η φροντισμένη έκδοση του βιβλίου, με την ωραία του γραμματοσειρά και το ελαφρύ χαρτί, με μια πρωτότυπη σελιδοποίηση, όπου το μαύρο κυριαρχεί στις πρώτες σελίδες, κάτι που εισάγει τον αναγνώστη από την αρχή στη σκοτεινιά της πλοκής, αλλά κι ενδιάμεσα στα κεφάλαια, τονίζοντας το ασφυκτικό περιβάλλον του δράστη και το αναπόφευκτο τέλος.

Πώς γίνεται λοιπόν αυτός ο φιλόδοξος νεαρός με τη φυσική συστολή και το μεγάλο ταλέντο της υποδηματοποιίας, ο σεβαστικός γιος, να μεταμορφωθεί σε τέρας διψασμένο για εκδίκηση; Ποιος τα έβαλε με την τιμή του και με ποιον τρόπο; Πώς μπορεί ένα σκάνδαλο να ατιμάσει για χρόνια και γενιές ολόκληρες ένα νησί; Πώς γίνεται να χειρίζεται κανείς τόσο καλά το κουτσομπολιό και τις φήμες που όχι μόνο να αναδειχθεί ήρωας αλλά να αυξήσει και τα έσοδά του; Τελικά τον πρώτο ρόλο στη ζωή μας τον έχει η μοίρα ή ο άνθρωπος; Πού σταματάει η δύναμη της μοίρας και πού αρχίζει η ανθρώπινη πρωτοβουλία; Ως πού μπορεί να φτάσει η κακεντρέχεια και ο φθόνος κάποιων για όποιον προοδεύει και δε δίνει ποτέ το παραμικρό δικαίωμα; Πόσα εγκλήματα κρύβουν άλλα εγκλήματα και πόσοι αργοπεθαίνουν παγιδευμένοι μακριά από τις επιθυμίες τους για τη φράση «τι θα πει ο κόσμος»; Να παίρνουμε τον νόμο στα χέρια μας; Ποιος πραγματικά οπλίζει το χέρι του θύτη; Τελείωσα το μυθιστόρημα μ’ ένα βάρος στην ψυχή και το μεγάλο ερώτημα να πλανιέται ακόμη μέσα μου: τελικά ποιος έφταιγε; Οι «Δεκαεπτά κλωστές» είναι ένα δυνατό και σκληρό κοινωνικό μυθιστόρημα με διεισδυτικά ψυχογραφήματα, διαχρονικά μηνύματα και μια πλήρη παράθεση γεγονότων, αίτιων και αιτιατών φωτισμένα από τη μυθιστορία και την αλήθεια αντάμα, γραμμένη με μετρημένο λυρισμό και προσεγμένη αντικειμενικότητα.