Βιβλίο Η σονάτα της άνοιξης 
Συγγραφέας Ελένη Σίντου
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Κύφαντα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το νέο αστυνομικό μυθιστόρημα της Ελένης Σίντου είναι μια αξιόλογη προσπάθεια γραφής, γεμάτη σασπένς και αγωνία και με ταξίδεψε στα αγαπημένα Γιάννενα μέσα από μια ιστορία γεμάτη ανατροπές και γρήγορο ρυθμό εξελίξεων. Από την αρχή έχουμε καλά συστατικά του είδους: σωστές περιγραφές θυμάτων, λιτούς διαλόγους, παραστατικότητα, διαρκή και αναπάντητα ερωτήματα και μια ποικιλία θανάτων με βασικό μοτίβο τα καψίματα στα χέρια από τσιγάρο. Όσο η αστυνόμος Μιχαέλα Θεοδότου προσπαθεί να εξιχνιάσει την υπόθεση, τόσο τα πράγματα περιπλέκονται κι επιπλέον αρχίζει κι η προσωπική της ζωή να διαλύεται με μια σειρά από λάθη που διαπράττει επηρεασμένη από την ένταση της υπόθεσης. Η Θεοδότου, διευθύντρια στην Υποδιεύθυνση Ασφάλειας Ιωαννίνων, με προϋπηρεσία στο Εγκληματολογικό Θεσσαλονίκης και στο Τμήμα Εγκλημάτων Κατά Ζωής, είναι «ένας ψυχρός και μόνος άνθρωπος», σκιαγραφεί με επιτυχία τα προφίλ των δραστών, προσπαθεί να μην μπλέξει τη δουλειά με τα προσωπικά της, σύντομα όμως θα βρεθεί στον κυκεώνα λάθος αποφάσεων. Έχει ήδη στην πλάτη της ένα δύσκολο παρελθόν και στην πορεία θα διαπιστώσει πως ό,τι ήξερε για την οικογένειά της θα πρέπει να το ξαναπιάσει από την αρχή.

Στο πλάι της, είναι ο Ιγνάτιος Παπασταύρου, υποδιευθυντής και συνεργάτης της, που από την αρχή την υποδέχτηκε με θέρμη και ανιδιοτέλεια. Γιατί λοιπόν εγκατέλειψε τη Θεσσαλονίκη η Θεοδότου και γιατί προσπαθεί ν’ απομακρύνει από κοντά της τον Παπασταύρου; Μήπως κι αυτός έχει κρυμμένα μυστικά; Γιατί ζήτησε διαζύγιο από τη Μαρία μετά από επτά υπέροχα χρόνια; Ταυτόχρονα, φτάνουν στην πόλη με εντολή υπουργού για να μην εκτροχιαστούν τα πράγματα, ο διευθυντής του Εγκληματολογικού Κωνσταντίνος Μαρκάκης και ο Αντώνης, με τον οποίο η Μιχαέλα έχει ένα παρελθόν από το οποίο αγωνίζεται να ξεφύγει. Και το κυνήγι αρχίζει! Τα πτώματα είναι ξαπλωμένα ειρηνικά αλλά με έναν ψυχαναγκαστικό τρόπο τελειότητας και ποικίλουν. Το κάθε θύμα έχει κάτι πάνω του που οδηγεί στο επόμενο αλλά όχι με φανερό τρόπο. Ταυτόχρονα ο δολοφόνος αλλάζει συμπεριφορά και μοτίβο αλλά παραμένει οργανωμένος. Είναι αλαζόνας, χειριστικός και μεγαλομανής, δε νιώθει ενοχές για τις πράξεις του και εναποθέτει στα θύματά του διάφορα αντικείμενα για την επίτευξη της καλλιτεχνικής δημιουργία που επιδιώκει. Από την αρχή σχεδόν στοχοποιεί τη Θεοδότου, την ειρωνεύεται ότι δε θα τον πιάσει ποτέ και ότι το έργο του θα μείνει στην αιωνιότητα. Αυτό την ανησυχεί, γιατί πριν λίγο καιρό μετατέθηκε στα Γιάννενα, δεν την ξέρουν ακόμη τόσο καλά. Πώς και πότε γνωρίστηκαν λοιπόν και τι τους συνδέει;

Μου άρεσε πολύ η υποβλητική ατμόσφαιρα και το πόσο παραστατικά ζωντανεύει η πόλη. Οι οδοί Αβέρωφ, Αγίας Μαρίνας, 28^ης Οκτωβρίου, το πάρκο Λιθαρίτσια, το κάστρο με την παλιά πόλη, το Δικαστικό Μέγαρο, το Ιτς Καλέ, η μαρτυρική λίμνη, η καμπάνα του εμβληματικού ρολογιού της πόλης και πολλά άλλα σημεία είναι το ιδανικό φόντο για ένα ανθρωποκυνηγητό που δείχνει να μην τελειώνει ποτέ. Οι χαρακτήρες κινούνται σε μια πόλη που η συγγραφέας έχει βιώσει και μελετήσει πολύ καλά ενώ κάπου στη μέση υπάρχει κι ένα ταξίδι στη Βαρσοβία. Εκεί η Μιχαέλα προσπαθεί να βρει τον εαυτό της, οπότε η συγγραφέας μιας παραθέτει αρκετές τουριστικές πληροφορίες κι εκεί που αναρωτιόμουν γιατί αφήσαμε την υπόθεση στη μέση και ζούμε ρομαντικές στιγμές μ’ ένα πρόσωπο που ενδιαφέρει την ηρωίδα μας, σκάει η μεγάλη βόμβα της ανατροπής. Η λυρικότητα είναι περιορισμένη και δε βαραίνει τα όσα διαδραματίζονται κι έτσι έχουμε κομψές περιγραφές που ακροβατούν ανάμεσα στον λυρισμό και στον ρεαλισμό: «Ο ήλιος άρχισε να αγκαλιάζει το θολό τοπίο που ανοιγότανε μπροστά του…Το απαλό σώμα της ομίχλης αγκάλιαζε στοργικά όλο το λεκανοπέδιο, σκεπάζοντας κάθε τι τριγύρω» (σελ. 12). Από την άλλη, έχουμε αρκετές επαναλήψεις κινήσεων από τους χαρακτήρες, για παράδειγμα η Μιχαέλα έπρεπε να κατεβαίνει συνέχεια έξω για τσιγάρο στη Βαρσοβία ή να καπνίζει πολύ στα Γιάννενα. Κι ενώ ήταν έξυπνη η επιλογή να φωτιστεί συγκεκριμένο πρόσωπο ως ένοχο μόνο και μόνο για να επέλθει η μεγάλη ανατροπή κοντά στο τέλος, μου φάνηκε βιαστική και σχεδόν ανεδαφική η επιλογή του πραγματικού ενόχου. Το γεγονός μάλιστα πως όλα αυτά είναι μέρος ενός ευρύτερου σχεδίου αλλά αυτό μένει μετέωρο ως το επόμενο (σίγουρα) βιβλίο δε μου φάνηκε σωστή επιλογή. Παρ’ όλ’ αυτά, η αποκάλυψη του μοτίβου στο οποίο βασίζονται οι δολοφονίες μου τράβηξε την προσοχή και με έβαλε να ψάχνω και για άλλες λεπτομέρειες!

«Η σονάτα της άνοιξης» είναι μια κραυγή διαμαρτυρίας για τις «κλειστές πόρτες», τις «κλειστές κοινωνίες», για όσα ξέρουμε ότι γίνονται αλλά (νομίζουμε πως) δε μας αφορούν, είναι οι συνέπειες της εγκατάλειψης και της κακοποίησης, είναι ένα σουλάτσο στα υποβλητικά Γιάννενα με τα μυστικά τους, με τις κρυψώνες τους, με τη μαγευτική λίμνη τους. Μια ανατρεπτική ιστορία γεμάτη μυστικά και αρκετά θετικά χαρακτηριστικά που με κράτησαν ως το τέλος.

Βιβλίο Το κύμα 
Συγγραφέας Νεφέλη-Πόπη Ζάνη
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ανεμολόγιο
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Νεφέλη-Πόπη Ζάνη έγραψε ένα μικρό σε έκταση αλλά πλούσιο σε συναισθήματα και ανατροπές μυθιστόρημα, γεμάτο σκληρές αλήθειες και ρεαλισμό. Η ιστορία ξεκινάει λίγο πριν την πτώση της Δικτατορίας των Συνταγματαρχών, σε ένα χωριό κοντά στα Γιάννενα, όταν η Κατερίνα στα 16 της κι ο Πέτρος στα 25 του παντρεύονται από προξενιό. Εκείνη είναι άμαθη, αδαής, ένα μικρό παιδί κι εκείνος συνηθισμένος σε μια ελεύθερη ζωή. Η Κατερίνα είναι αντιδραστική, γεμάτη όνειρα αλλά η εγκυμοσύνη της θα δυσχεράνει τη σχέση τους, μιας κι ο Πέτρος γεμίζει με ευθύνες, έννοιες και υποχρεώσεις που τελικά ποτέ δεν ήθελε. Όταν αποφασίζουν να χωρίσουν, ο αυστηρός και σκληρός πατέρας της Κατερίνας, Κωνσταντής, παίρνει την κατάσταση στα χέρια του. Το σχέδιο που εξυφαίνεται είναι σατανικό και επηρεάζει πολλούς από τους ήρωες του βιβλίου: κάποιοι θα λυγίσουν από τις ενοχές, κάποιοι θα παραμείνουν αμετανόητοι, το παιδί που έρχεται όμως στον κόσμο δεν το ρωτάει κανένας. Οι εξελίξεις είναι ραγδαίες, σε μια εποχή και σε μια κοινωνία με σκληρούς άντρες και υπάκουες γυναίκες. Ταυτόχρονα, στα Γιάννενα, η Θάλεια και ο Αποστόλης μεγαλώνουν την κόρη τους παρέχοντάς της το κάθε τι που χρειάζεται. Όταν μεγαλώνει και μαθαίνει κάποιες αλήθειες που βάζουν τη ζωή της σε νέες βάσεις γυρνάει την πλάτη της στις φιλοδοξίες των γονιών της για εκείνη και ξεκινάει μόνη της το ταξίδι της ενηλικίωσης. Μεταμορφώνεται σε μια γυναίκα που κουβαλάει το φευγιό μέσα της, την αίσθηση του ανικανοποίητου, λες και προσπαθεί να ξεχάσει την αλήθεια που έμαθε και κατά βάθος δεν αποδέχτηκε ποτέ. Η γνωριμία της με τον Άρη που οδηγεί σε γάμο δείχνει να την ηρεμεί λίγο και τη βοηθάει να απαγκιάσει, μόνο που το παρελθόν δεν έχει ξεμπερδέψει μαζί της.

Το μυθιστόρημα διαπραγματεύεται τις ζωές ανθρώπων που χτίζουν την καθημερινότητά τους πάνω σε ένα ψέμα, τονίζει την ατελεύτητη αγάπη κυρίως της μάνας προς το παιδί, παραθέτει με ειλικρίνεια τις σκέψεις των γονιών για τα παιδιά τους και τα όνειρα που κάνουν αντί γι’ αυτά, άλλοτε από αγάπη κι άλλοτε από εγωισμό. Πολλά διαχρονικά μηνύματα ξεπηδούν μέσα από τις σελίδες: για το βάρος της αλήθειας, για τη δύναμη της συγχώρεσης, για τις ενοχές που ίσως οδηγήσουν σε λάθος μονοπάτια και πολλά άλλα. Πρόκειται για μια συγκινητική και τρυφερή ιστορία με γρήγορες κα αναπάντεχες εξελίξεις, με ρεαλισμό, με αληθινούς χαρακτήρες που αντιδρούν σωστά και φυσιολογικά, μια ιστορία που θα μπορούσε να εξελιχθεί και δίπλα μας ή και στη δική μας ζωή. Οι ήρωες του βιβλίου έρχονται αντιμέτωποι με τις πράξεις τους και τιμωρούνται ή δικαιώνονται για τις επιλογές τους κι όλοι μαζί συγκροτούν μια γρήγορη πλοκή με αναπάντεχες εξελίξεις, που ξετυλίγεται με φόντο την άγρια και γοητευτική ομορφιά του ηπειρώτικου τοπίου.

Λίγοι και ουσιαστικοί διάλογοι, ολοκληρωμένοι χαρακτήρες, ανατροπές, ιστορία που κυλάει σα νεράκι και γεγονότα που με έβαλαν σε σκέψεις, μου έδειξαν αλήθειες και με συγκίνησαν είναι χαρακτηριστικά γνωρίσματα μιας καλογραμμένης ιστορίας που με ξενύχτησε για να φτάσω ως το τέλος. Στο δεύτερο μέρος παρατίθενται απόψεις ειδικών, έρευνες και μελέτες από διακεκριμένους φορείς αλλά και η προσωπική γνώμη της συγγραφέως γύρω από τις διαδικασίες υιοθεσίας, τη συχνότητά τους, πώς και γιατί καταφεύγουν κάποιοι στις παράνομες διαδικασίες και μια εκτενή ενότητα για την ψυχολογία του υιοθετημένου παιδιού. Αν συγκρατήθηκα στο πρώτο μέρος, δάκρυσα στο δεύτερο με όλα όσα συμβαίνουν τελικά όντως γύρω μας κι εμείς δε γνωρίζουμε κάτι γι’ αυτά και για το μέγεθος επιρροής των ανθρώπινων ζωών που εμπλέκονται. «Μια πληγή που αιμορραγεί, ζωές κλεμμένες, ψυχές που αναζητούν την αγάπη προσπαθώντας να ξορκίσουν τον φόβο της εγκατάλειψης» (σελ. 116).

Βιβλίο Η τελευταία συγγνώμη
Συγγραφέας Μιχάλης Σπέγγος
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Πολύ σύντομα και με αναδρομική αφήγηση, μεταφερόμαστε στα Γιάννενα του τέλους της ζοφερής δεκαετίας του ’30, όπου γινόμαστε κοινωνοί της ζωής των ρωμανιωτών, της εβραϊκής παροικίας της πόλης και της καθημερινότητας όπως αυτή σκιαγραφείται με τη συνύπαρξη Ελλήνων και Εβραίων. Με αφορμή τον ανεκπλήρωτο έρωτα ενός χριστιανού και μιας εβραίας, αμφότεροι γόνοι καλών οικογενειών με φιλικές σχέσεις, παρακολουθούμε την ανατολή του Ναζισμού και τις μετέπειτα διώξεις των ρωμανιωτών. Στο παζλ των ηρώων έρχονται να προστεθούν και δύο Γερμανοί με καταγωγή από το Αμβούργο, των οποίων η πορεία θα διασταυρωθεί καταλυτικά με τους Γιαννιώτες. Και ενώ η μία επανάσταση, αυτή των Συνταγματαρχών, εκπνέει, ο συγγραφέας μας βυθίζει σταδιακά στην ωμότητα της άλλης, του Γ΄ Ράιχ, διότι επανάσταση αυτοαποκαλείται και αυτή διά στόματος των Ες Ες.

Καθώς τα γεγονότα αρχίζουν να πλέκονται, οι απορίες λύνονται και το κάθε πρόσωπο που διαδραμάτισε κάποιον ρόλο, βρίσκει τη θέση του. Το βιβλίο έχει να κάνει με δυνατούς χαρακτήρες και αυτό αποτελεί ακόμη μία από τις αρετές του. Παρότι ογκώδες, είναι καλογραμμένο και με πλοκή που κρατάει αμείωτο το ενδιαφέρον. Οι ενστάσεις μου αφορούν κυρίως την κατάληξη της νεαρής χήρας, όπου θα προτιμούσα έναν πιο ενεργό ρόλο της Θείας Δίκης. Επίσης, σκέφτηκα για ακόμη μία φορά, πόσο μεγάλη σημασία έχουν τα παιδικά βιώματα στην εξέλιξη ενός χαρακτήρα. Εντυπωσιακές στην περιγραφή τους οι σκηνές στο στρατόπεδο συγκέντρωσης, με αποκορύφωμα τη σκηνή που οι κατάδικοι σκάβουν τους λάκκους στους οποίους θα πέσουν οι ίδιοι, χτυπημένοι από τα γερμανικά πυρά. Εξαιρετική η απόδοση της ντοπιολαλιάς δια στόματος Φταλίας, ένα υπέροχο κρεσέντο φαρμακερών σχολίων αλλά και απύθμενης αγάπης και αφοσίωσης.

Ένα μεστό βιβλίο, γεμάτο μνήμες που αποδόθηκαν με σεβασμό, χαρακτήρες που διδάσκουν εντιμότητα και αγάπη, όπως και χαρακτήρες αλλοτριωμένους από το μίσος και την ανάγκη της επιβίωσης.

Βιβλίο Η άγνωστη δίπλα μου
Συγγραφέας Μαρία Κωνσταντούρου
Κατηγορία Ρομαντικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Λιβάνης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ένα υπέροχο κοινωνικό μυθιστόρημα, γεμάτο αλήθειες γύρω από τις διαπροσωπικές ανθρώπινες σχέσεις. Η Μελίνα γνωρίζει ανθρώπους που η συγγραφέας φροντίζει να μας συστήσει σε όλες τους τις διαστάσεις: καλοί, κακοί, μοναχικοί, σιωπηλοί, απογοητευμένοι, δυστυχισμένοι, επίμονοι, εμμονικοί….

Απολαύστε χαρακτήρες: η πρώτη φίλη που πιάνει η Μελίνα είναι μια μεσήλικη κυρία που γνωρίζει τους πάντες στο χωριό της, χήρα, την ενδιαφέρει κάποιος αλλά έχει παραιτηθεί από τη ζωή για να διεκδικήσει ξανά την ελπίδα και το όνειρο. Ο κύριος Κώστας έχει την ταβέρνα του χωριού. Είναι έξω καρδιά, μαγκούφης, ντόμπρος και υπέροχος φίλος. Ο Νότης και ο Λεωνίδας είναι δύο πρώην φίλοι, που μίσησαν ο ένας τον άλλον όταν μπήκε ανάμεσά τους η νεκρή πια Θεώνη. Μια γυναίκα που διέλυσε μια φιλία χρόνων άθελά της και τώρα δεν μπορούν να αντέξουν το γεγονός ότι σκοτώθηκε σε τροχαίο πριν μπουν τα πράγματα στη ζωή τους σε μια σωστή και ειλικρινή ευθεία. Ο Μάνος είναι ένας απομακρυσμένος, μοναχικός άντρας, που ζει σε ένα θεόκλειστο σπίτι, χωρίς να μιλάει σε άνθρωπο και χωρίς να έχει χαμογελάσει ποτέ. Η Αναστασία είναι μια γυναίκα που αγαπάει φανατικά τον Νότη και αντιμετωπίζει τη Μελίνα ως δυνάμει εχθρό της, πεπεισμένη ότι ο Νότης θα υποκύψει στα θέλγητρά της.

Αυτά είναι τα κύρια πρόσωπα της ιστορίας μας, με τα μυστικά τους, τα βάρη τους, τις ενοχές τους, τις αγάπες τους, τις τύψεις, το μίσος. Η γραφή της κυρίας Κωνσταντούρου χαρτογραφεί με ωραίο, αν και κάπου κάπου πολύ αναλυτικό, τρόπο τις σκέψεις, τις πράξεις, τα αίτια, τις συνέπειες όλων αυτών των χαρακτήρων. Δε με κούρασε, δε βαρέθηκα στιγμή, απλώς ήταν πολύ αναλυτική η γραφή και ίσως να μη χρειαζόταν τόσο. Και μάλλον το λέω αυτό γιατί άργησε πολύ να αποκαλυφθεί η ταυτότητα και ο ρόλος του πλάσματος με τα λευκά και είμαι αναγνώστης που θέλει γρήγορη δράση, ανατροπές και εξελίξεις!

«Η άγνωστη δίπλα μου» είναι ένα καλογραμμένο μυθιστόρημα, που με αφορμή μια ιστορία απογοήτευσης, αναπτύσσει έναν άξονα πλοκής γύρω από τον οποίο στήνει σημαντικές διαχρονικές και διεισδυτικές παρατηρήσεις γύρω από την ψυχολογία των ανθρώπων που επιλέγει να μας παρουσιάσει αλλά και γύρω από τη σημερινή πραγματικότητα, με την απομόνωση, τον αγώνα για ένα καλύτερο αύριο χωρίς να ζούμε το σήμερα, για την επιτυχία που κυνηγάμε όλοι μας χωρίς να δίνουμε σημασία σε μικρές καθημερινές στιγμές με ανθρώπους που αγαπάμε και μας αγαπάνε κλπ. Παρ’ όλο που η δράση εκτυλίσσεται σε ένα μικρό χωριό, όπου δεν έχεις πολλές αφορμές για σκηνικά και εναλλακτικά τοπία, πουθενά δε βρήκα κοιλιά ή περιττές παραγράφους. Η ματιά της συγγραφέως μπαίνει βαθιά στη μικρή κοινωνία που καλείται να περιγράψει, τονίζει τις αρετές της αγάπης και της δοτικότητας και μου χάρισε ένα συγκινητικό φινάλε.

Βιβλίο Γινάτι: ο σοφός της λίμνης
Συγγραφέας Γιάννης Καλπούζος
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο κύριος Γιάννης Καλπούζος με το γνωστό του αξεπέραστο στυλ και ύφος χτίζει άλλη μια συναρπαστική ιστορία με ολοζώντανους χαρακτήρες και με ρεαλιστική απεικόνιση περιοχών, εποχών, τόπων, ανθρώπων, κουλτούρας και γλώσσας. Ολοκληρωμένοι πρωταγωνιστές και δευτεραγωνιστές ματώνονται, παλεύουν, καταδίδουν, ερωτεύονται, προδίδουν, εξαπατούν, απάγουν, βιάζουν, στρατεύονται, απογοητεύονται, ζουν από κοντά τα γεγονότα της δεκαετίας 1917-1927, με τα πάμπολλα εθνικά και τοπικά κοινωνικά περιστατικά.

Ο συγγραφέας για άλλη μια φορά παραθέτει άφθονες λεπτομέρειες για την ετυμολογία λέξεων, ιστορικές εξελίξεις πασίγνωστες όπως οι συνέπειες του Α΄ Παγκόσμιου πολέμου επί της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, το βορειοηπειρωτικό ζήτημα, η ζωή και το έργο του Γιοσέφ Ελιγιά, η εκστρατεία της Καλλίπολης και της Μικράς Ασίας αλλά και άγνωστες όπως η Δημοκρατία της Πίνδου, οι περιοδείες των θιάσων στην Ήπειρο, η ληστοκρατία με τις απαγωγές για λύτρα και χιλιάδες άλλα μικρά και μεγάλα που ξεπηδούν κυρίως μέσα από τις σελίδες της εφημερίδας «Ήπειρος» αλλά και από στόμα σε στόμα. Είναι ο οικείος και σε μένα αγαπημένος τρόπος γραφής του κυρίου Καλπούζου που δίνει την απαραίτητη αληθοφάνεια και στήνει λες πάνω σε χάρτη τα όσα διαδραματίζονται στην ιστορία του. Στο «Γινάτι» οι λεπτομέρειες και οι παραθέσεις είναι ακριβώς όσες χρειάζονται για να αποδώσουν τον ρεαλισμό που απαιτείται ώστε να ζωντανέψουν στα μάτια του αναγνώστη οι πόλεις της Ηπείρου την εποχή που διαδραματίζεται το μυθιστόρημα.

Ο απαγορευμένος έρωτας που αποτελεί την κεντρική ιδέα του βιβλίου δεν είναι χάρτινος ούτε πατάει σε κλισέ λογοτεχνικά μονοπάτια. Σχηματίζεται, δημιουργείται, ανάβει, καίει, καταστρέφει και ακολουθεί το δικό του δρόμο με τις απαραίτητες παράπλευρες απώλειες. Αγνοούνται τα στερεότυπα που εύκολα κάποιος θα ακολουθούσε αναμασώντας έτσι μια τετριμμένη ιστορία και προτιμώνται οι ρεαλιστικές εξελίξεις που δίνουν δύναμη και ένταση αλλά και διαρκείς εκπλήξεις. Μακάρι να μπορούσα να εκφράσω ακριβώς τις σκέψεις μου επί του εκπληκτικού χειρισμού του θέματος αυτού όμως θα αποκάλυπτα πράγματα και δεν πρέπει, θέλω ο αναγνώστης να νιώσει βαθιά μέσα του την ιστορία του Ζώτου και της Θωμαής με τον δικό του τρόπο και ρυθμό ανάγνωσης. Μιλώντας ευρύτερα παρ’ όλ’ αυτά, θα σημειώσω πως αυτοί οι δύο άνθρωποι θα έρθουν απρόσμενα κοντά χάρη στην αντρειοσύνη της Χαβαής, το πείσμα της και το ανοιχτό μυαλό της. Ο έρωτας θ’ ανθίσει και θα βλαστήσει, υπάρχουν όμως γεγονότα όπως αυτά της Σμύρνης του 1922 και συνεπακόλουθα της ανταλλαγής των πληθυσμών αλλά και μυστικά του Ζώτου που θα βάλουν σε πολύ μεγάλη δοκιμασία τον δεσμό των δύο πρωταγωνιστών. Οι ανατροπές είναι συνεχείς και καταγράφουν με άφθαστη αληθοφάνεια τις απαντοχές ενός έρωτα που γεννήθηκε για να ζήσει, επειδή όμως συμβαίνει μεταξύ ανθρώπων τα πάντα μπορούν να συμβούν. Έξυπνοι χειρισμοί, λογική και συνάφεια σε δράσεις κι αντιδράσεις και φυσικά μυστήριο και αγωνία, μιας και ο συγγραφέας αφήνει κενά στην εξιστόρηση ώστε να τα συμπληρώσει αργότερα, όταν πρέπει, στο σημείο που πρέπει. Δολοφονίες, απαγωγές, προδοσίες και εξαπατήσεις είναι κάποια επιπλέον εμπόδια που θα δημιουργήσουν νέες απρόσμενες καταστάσεις.

Εκτός από τον Ζώτο και τη Χαβαή έχουμε τον παπα-Λέρα, μια προσωπικότητα που ακροβατεί ανάμεσα στη φυσιογνωμία του Αρτέμη Μάτσα και του Δήμου Σταρένιου, έναν χαρακτήρα που εκμεταλλεύεται τη θέση του και την ιδιότητά του για να κατασκοπεύει, να ρουφιανεύει, να εκμεταλλεύεται σεξουαλικά τις γυναίκες και να παίζει επικίνδυνο διπλό ή και τριπλό παιχνίδι σε περιπτώσεις εγκλημάτων. Έχουμε τον Βιργίλη, έναν άνθρωπο που μια δουλεύει και μια σκορπάει απλόχερα το χαρτζιλίκι του. Πάει κυριολεκτικά όπου φυσάει ο άνεμος, αρκεί να βρει παράδες, ανακατεύεται μέχρι και με τους ρουμανόβλαχους, είναι ένα καλό φιλικό αποκούμπι για τον Ζώτο και μέσα από αυτόν ζούμε πολλές ιστορικές εξελίξεις της περιοχής. Υπάρχει και η παντρεμένη Σαραλίν, μια αγαπημένη μου προσωπικότητα, που καίγεται για τον Ζώτο και θα κάνει στην κυριολεξία τα πάντα για να τον κερδίσει ολοκληρωτικά. Είναι μια γυναίκα-αράχνη που εξελίσσεται σε μια προοδευτική για την εποχή φυσιογνωμία, μη ορρωδούσα προ ουδενός. Επίσης οφείλω να αναφέρω τον σιόρ Δονάτο, τον λεμβούχο, τον σοφό της λίμνης, που έχει το δικό του μυστηριώδες παρελθόν και πρέπει να περάσουν πολλές σελίδες και πολλά γεγονότα με τον Ζώτο για να ανοίξει την καρδιά του και ο αναγνώστης να διαπιστώσει με έκπληξη πως αποτελεί νευραλγικό σημείο στον καμβά του μυθιστορήματος κι όχι έναν δορυφόρο γύρω από τα δρώμενα.

Όλα αυτά τα πρόσωπα συναναστρέφονται, δρουν, περπατάνε, ζουν στα στενά και στους δρόμους των Ιωαννίνων. Εκατομμύρια πληροφορίες γι’ αυτήν την πόλη παρατίθενται, σε βαθμό εμμονής: περιγραφές σκηνών με πάρα πολλές πληροφορίες για τα γύρω οδόσημα, τοπωνύμια, χαρακτηριστικά γνωρίσματα του τόπου, εξέλιξη του βιοτικού επιπέδου της πόλης από τις λάμπες πετρελαίου στον ηλεκτρισμό, από τους καρόδρομους στους αμαξιτούς, ποια καφενεία άνοιξαν και έκλεισαν, ποιες προτομές στήθηκαν πού, ποιες μουσικές εκδηλώσεις γίνονταν, ποια μπουλούκια έρχονταν να παίξουν, πώς προέκυψαν κάποια κύρια ονόματα, το παρελθόν και το παρόν των Ιωαννίνων και άλλα είναι κυριολεκτικά όλα εδώ, μέσα από τις κλιματικές αλλαγές και τη σειρά των εποχών,  με τη συγγραφική επιλογή να παρατίθενται τα γεγονότα ακόμη και ημερομηνιακά.

Δε βρήκα πουθενά την έκφραση «την άλλη μέρα» ή «μια βδομάδα μετά» κ. τ. ό., μόνο ακριβείς ημερομηνίες, ακόμη και κοντινές μεταξύ τους, κάτι που δημιούργησε ένα ιδιότυπο και για μένα γοητευτικά ρεαλιστικό ημερολόγιο, γιατί είμαι σίγουρος πως αν δεν έχει κάποιος τη στόφα, την πείρα και την τέχνη του συγκεκριμένου συγγραφέα θα παραθέσει ένα ξερό, στεγνό σωρό από ημερομηνίες και γεγονότα, με αποτέλεσμα την πλήξη και την ανία. Εδώ όμως έχουμε μια δυνατή πένα κι έναν άνθρωπο που συμβιώνει με τις λέξεις, γνωρίζοντάς τες σε βάθος και τοποθετώντας τες έτσι όπου δει. Όλα τα πραγματολογικά στοιχεία δίνονται ντυμένα με καλλιέπεια και αγκαλιασμένα με ποικίλα καλολογικά στοιχεία, που δίνουν μια πρωτόγνωρη δύναμη στον γραπτό λόγο και μου έκανε εντύπωση που μπορέσαμε να ταξιδέψουμε δέκα ολόκληρα χρόνια με τις αντίστοιχες εναλλαγές του τοπίου και του καιρού χωρίς να επαναληφθεί ούτε μια μεταφορά ή παρομοίωση ή να δοθεί έμφαση στις ίδιες αλλαγές (δέντρα, βροχή, χιόνι κλπ.) με τις ίδιες λέξεις. Οι παρομοιώσεις και οι μεταφορές, τα καλολογικά στοιχεία, το ζωντάνεμα τοπίων άψυχων με πρωτοφανείς εκφράσεις είναι θετικότατα στοιχεία που δίνουν αξεπέραστη ζωντάνια στο κείμενο και νέο νόημα στον ρομαντισμό: «Τούτη τη λεκάνη, εξόν απ’ τις εκατόν εξήντα πηγές, τη γιόμισαν και τα δάκρυα των ανθρώπων. Άμα τη θωρείς με τέτοια μάτια, αλλιώς μπήγεις τα κουπιά. Γιατί δεν τα βυθίζεις στο νερό αλλά στις ψυχές που έκλαψαν στις όχθες της και τη στοίχειωσαν με τις χαμένες τους ελπίδες. Ορφανά όνειρα έχει για νερά» (σελ. 46). Και τέλος: «Αλλά και οι παλιές έγνοιες του καθενός δε χάνονται. Μόνο σβήνονται απ’ το τεφτέρι όποιου πεθαίνει. Καθότι υπάρχουν λογαριασμοί που μεταπηδούν σε αλλωνών κατάστιχα με χίλιους τρόπους» (σελ. 532).

Φυσικά ο συγγραφέας δε γίνεται να μην αναστενάξει κι εδώ για τα δεινά του ελληνισμού και να μην τονίσει τα κακά χαρακτηριστικά της γενιάς μας. Μέσα από ένα άκρως συγκινητικό κομμάτι κατάφερε να δώσει σε πέντε αράδες όλα τα χαρακτηριστικά του ελληνισμού: «Είμαστε σαν τους αρχαίους ή τους Βυζαντινούς ή εκείνους του 1821; Όχι. Όλα εξελίσσονται και διαφοροποιούνται στο διάβα των εποχών, ο πολιτισμός, οι θρησκείες, τα ήθη, οι συμπεριφορές, ακόμα κι οι απλές συνήθειες… Θα μου πεις τίποτε δε στέκεται σταθερό ή αναλλοίωτο; Μένει η μαγιά, ό,τι συνθέτει τη διαχρονικότητα του Ελληνισμού και το δέσιμο μαζί του. Έλληνας είναι όποιος λαχταρά να ανήκει στο ράμμα του Ελληνισμού. Να νιώθει κομμάτι της Ιστορίας και της συνέχειάς του. Να αγαπά την ελληνική γλώσσα και να προσπαθεί να μπει στην ψυχή της… η Ελλάδα υπάρχει άμα πασχίζουμε να υπάρχει. Έλληνας είναι αυτός που θέλει να είναι Έλληνας» (σελ. 512-513).

Ακόμη κι αυτό το ιστορικό γεγονός της άτακτης υποχώρησης του ελληνικού στρατού στη Μικρά Ασία το 1922, κατά τη διάρκεια του οποίου πραγματοποιήθηκαν βιαιότητες και ασχημονίες, που έχει δώσει αφορμή για εκατομμύρια αιματοβαμμένες λογοτεχνικές σελίδες, εδώ παίζει τον δικό του ιδιαίτερο ρόλο, μιας και ο στρατευμένος ήρωας (δεν θα τον κατονομάσω για τους γνωστούς λόγους άστοχης αποκάλυψης καίριων σημείων της πλοκής) γίνεται μάρτυρας σε ένα περιστατικό, του οποίου τις συνέπειες κάποιοι θα εκμεταλλευτούν για να προκαλέσουν έριδες και αντιδικίες. Παραδέχομαι με μεγάλη μου λύπη πως αυτές τις σελίδες, που βρίθουν ιστορικών αναφορών, τις προσπέρασα χωρίς δεύτερη σκέψη, ακριβώς γιατί κατέγραφαν κάτι για το οποίο έχω διαβάσει πάρα πολλές φορές. Ε λοιπόν αυτή η αλαζονία μου τιμωρήθηκε, μιας και το ανωτέρω συμβάν εμφανίστηκε να παίζει όπως προέγραψα σημαντικό ρόλο στην εξιστόρηση κι έτσι αναγκάστηκα με την ουρά στα σκέλια να επιστρέψω σε αυτές τις σελίδες. Άλλο ένα λοιπόν χαρακτηριστικό γνώρισμα μιας καλής πένας: κομβικές εξελίξεις σε σημεία αφήγησης-κλειδιά!

Εκτός λοιπόν από τους ρεαλιστικούς χαρακτήρες, που ζουν κάτι πρωτόγνωρα δυνατό κι εξελίσσονται αληθοφανέστατα, εκτός από τα πραγματολογικά στοιχεία που στήνουν ένα τρισδιάστατο σκηνικό, υπάρχουν κι αυτές οι δεύτερες αναγνώσεις που πάνε το περιεχόμενο του κειμένου ακόμη πιο βαθιά για όσους θέλουν να ψάξουν περισσότερο κι έχουν την τύχη να εμπιστευτούν τη γραφή του κυρίου Καλπούζου. Ωραίες οι ανατροπές λοιπόν, άψογο το κλείσιμο κάθε ιστορίας, των οποίων οι ήρωες όσο κι αν φαίνεται πως αποσύρονται κάποια στιγμή, επιστρέφουν δριμύτεροι για να παίξουν το γκραν φινάλε τους, αφήνοντάς με άφωνο να παρακολουθώ τα γεγονότα, όμως ένα σωστό κείμενο οφείλει να δώσει και τροφή για σκέψη, να γεννήσει ερωτήματα ή νέες ιδέες, να προκαλέσει διέγερση νου και αντιλήψεων.

Έτσι κι εδώ, μέσα στον αρμονικό κυκεώνα που μας χάρισε ο συγγραφέας, υπάρχουν χιλιάδες σοφίες και διαχρονικές αλήθειες που εκφράζονται με λέξεις και δημιουργούν πρωτόφαντη δύναμη και τονίζουν αήθειες που ίσως να μην είχαν ποτέ σχηματιστεί κατ’ αυτόν τον τρόπο στο μυαλό μου. Κεντρικό ρόλο σε αυτές τις ιδέες παίζει φυσικά το γινάτι του τίτλου, που επεξηγείται όχι μόνο ως πείσμα αλλά και ως έρωτας και φιλότιμο! Υπάρχει λοιπόν η τρισυπόστατη ύπαρξη μιας έννοιας που κυριολεκτικά διαφεντεύει τα πάντα μέσα στο μυθιστόρημα και ο τρόπος που παρουσιάζεται και αναλύεται, στηριγμένος σε παραδείγματα δραματικά και τραγικά, είναι τόσο εύληπτος και συναρπαστικός που κατά καιρούς με ωθούσε να κλείσω το βιβλίο και να σκεφτώ. Πείσμα λοιπόν, έρωτας και φιλότιμο, κυρίαρχες έννοιες της ανθρωπότητας που κινούν στην κυριολεξία βουνά κι ανάλογα την ποσότητά τους επηρεάζουν τη λήψη αποφάσεων και φυσικά τις δράσεις και τις αντιδράσεις. Δεν υπάρχει δηλαδή μόνο ως κακό γινάτι, το πείσμα, που πραγματικά κάνει το μεγαλύτερο κακό, αλλά και ως έρωτας, με εξίσου μεγάλη ορμή, όμως αυτή είναι παραγωγική (πρωτίστως, γιατί ο έρωτας τυφλώνει κιόλας) και ως φιλότιμο, άκρως δημιουργικό συναίσθημα, χωρίς κακοσήμαντη χροιά (από φιλότιμο θα καλυτερέψω τη ζωή μου, από φιλότιμο θα θελήσω να πάω μπροστά γνωρίζοντας καλά τις συνέπειες της απραξίας ή της εγκληματικής συμπεριφοράς). Κι όλα αυτά όχι μέσα από φιλοσοφικές παραθέσεις ρητών ή προτάσεων που σχηματίζουν τον χαρακτήρα ενός ανθρώπου αλλά στέρεα τεκμηριωμένα μέσα από γεγονότα!

«Κακό γινάτι είναι να επιδιώκεις να υποτάξεις τον άλλον με οποιονδήποτε τρόπο. Να έχεις το πάνω χέρι στον έρωτα, στη δουλειά, στην οικογένεια, στη συντροφιά, στη συζήτηση… Στο κακό γινάτι συγκαταλέγεται η αχαλίνωτος και κατ’ επανάληψη οργή, η υπερβολική ζήλια, η ξεροκεφαλιά, ο φανατισμός, η εκδίκηση, να βάνεις μπροστά το εγώ, να περηφανεύεσαι πως είσαι όμορφος κι οι άλλοι άσχημοι, να κοκορεύεσαι για τα πλούτη σου δίχως να στοχάζεσαι ότι πολλοί δεν έχουν τίποτε. Κακό γινάτι κι ο πόλεμος, πιότερο σε όσους τους μεταλαμπαδεύεται το μίσος και καλούνται να σκοτώσουν… Λοιπόν, υπάρχει και καλό γινάτι, το γόνιμο πείσμα. Όταν λες θα σταθώ στα πόδια μου, θα σηκώσω ξανά το κεφάλι… Καλό πείσμα και να παλεύεις να μη σε νικήσει η αρρώστια, να μη σε σέρνουν οι άλλοι, να μην υποχωρείς σε ό,τι σε καταδυναστεύει, να μην επιτρέπεις να φυτρώνει εντός το κακό γινάτι. Καλό γινάτι λογίζεται και το πείσμα ν’ ανακαλύψεις την αιτία της ύπαρξής σου, να πλουταίνεις τον νου σου, να αναρωτιέσαι και να παρατηρείς για κάθε τι έξω σου και έσω σου, να μη δέχεσαι να σου τσαλαπατούν το φιλότιμο και την αξιοπρέπεια. Υφίστανται χίλιων λογιών γινάτια. Ξεύρεις ποιο είναι το μυστικό; Να χωρίσεις το γινάτι στα δύο. Να πετάξεις το κακό κομμάτι, να το νικήσεις και να μη σε νικά, και να κρατήσεις το καλό. Να γενεί γη και άτι. Να καλπάζει λεύτερα ο λογισμός σου απά στη γης» (σελ. 461-463).

Διαβάζοντας κανείς τον τίτλο συμπεραίνει πως το μυθιστόρημα θα περιστρέφεται γύρω από έναν άνθρωπο που η ζωή τον έκανε σοφό, που ωρίμασε μέσα από τα λάθη του και τώρα προσπαθεί να σώσει όσους διακρίνει εκείνος πως αξίζουν χρησιμοποιώντας αμπελοφιλοσοφίες ή παρεμβαίνοτνας συχνά, εις βάρος της πλοκής και της εξιστόρησης. Εδώ όμως έχουμε να κάνουμε με τον κύριο Καλπούζο κι έτσι κάθε τέτοιος (ευσεβής; ) πόθος σβήνεται ήδη από τις πρώτες σελίδες. Ο σιόρ Δονάτος δεν είναι πρωταγωνιστής, αντίθετα λείπει για αρκετό χρονικό διάστημα στην Αθήνα κι έτσι δίνεται άφθονος χώρος στους άλλους χαρακτήρες και κυρίως στον Ζώτο να προχωρήσουν την υπόθεση του βιβλίου, με τα ανθρώπινα λάθη τους, τις αδυναμίες τους κλπ. Ο σιόρ Δονάτος έχει κι αυτός τα δικά του μυστικά που συνδέονται άμεσα με τις ζωές όλων μέσα από μια ευρηματική ιδέα ενώ τα όσα εκστομίζει είναι τόσο μα τόσο αληθινά και αποδεδειγμένα!

Το «Γινάτι» είναι ένα εξαίρετο ιστορικό μυθιστόρημα, με πρωτότυπους και αληθινούς χαρακτήρες, γεμάτο από καινοφανείς δραματουργικές εξελίξεις, γραφή άκρως προσωπική και ίσως δύσκολη ή κουραστική για κάποιους, με ιδιολέκτους και εναρμονισμένη παράθεση πολλών πραγματιστικών λεπτομερειών κατά την αφήγηση και με πάμπολλα νοήματα και δεύτερες σκέψεις για όσους θέλουν να εντρυφήσουν λίγο περισσότερο σ’ ένα μυθιστόρημα. Πρόκειται για ένα ταξίδι στη λίμνη των Ιωαννίνων και ταυτόχρονα στα βάθη της ανθρώπινα ατελούς ψυχής όλων μας.

Βιβλίο Μη με λησμόνει
Συγγραφέας Κώστας Κρομμύδας
Κατηγορία Ρομαντικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Με στακάτη, κινηματογραφική αφήγηση, διαρκείς εναλλαγές εικόνων και ανατροπές στην πλοκή το Μη με λησμόνει κυλάει ορμητικά σα νερό και παρασέρνει την ανάγνωση σε ρυθμούς πρωτόγνωρους. Δεν μπορούσα να το αφήσω από τα χέρια μου, γιατί τα ερωτηματικά ξεπροβάλλουν το ένα πίσω από το άλλο και η αγωνία για το ποιος από τους πρωταγωνιστές είναι το μωρό που πουλήθηκε εκείνο το βράδυ κορυφώνεται σε κάθε σελίδα! Ο συγγραφέας χειρίζεται έξυπνα την πλοκή, ρίχνει φως όπου και για όσο θέλει και εστιάζει σε άλλα σημεία την πιο κρίσιμη στιγμή! Ομολογώ ότι κι εγώ παρασύρθηκα και πίστεψα λάθος πρόσωπο ότι είναι το μωρό εκείνης της νύχτας.

Παράλληλα με αυτήν την ιστορία, ο συγγραφέας, έχοντας διαλέξει πολύ καλούς χαρακτήρες και αληθινές προσωπικότητες βρίσκει χώρο να εκφράσει τα συναισθήματά του για τη θεία δίκη, να δελεάσει τους πρωταγωνιστές του να δεχτούν τις συνέπειες των πράξεών τους και πάνω από όλα να δείξει πως από το παρελθόν δεν ξεφεύγει κανείς, όσο μακριά κι αν πάει. Ένας σκληρός, κομπιναδόρος αστυνομικός και ένα αδίστακτο σημαίνον πρόσωπο των Ιωαννίνων είναι οι βασικοί μάρτυρες εκείνων των γεγονότων. Ο έμπειρος φωτογράφος και η δεξιοτέχνις χορεύτρια θα γνωριστούν και θα ερωτευτούν και θα στροβιλιστούν σε έναν κύκλο πάθους και ψεμάτων.  Ένας άντρας βρίσκει τη γαλήνη από το παρελθόν στον χώρο και στη βιβλιοθήκη της μονής της Πάτμου. Ποιοι είναι όλοι αυτοί οι άνθρωποι; Τι ρόλο έπαιξαν κάποτε και τι καλούνται να κάνουν τώρα; Πώς συνδέονται μεταξύ τους; Για ποια είναι το γαλάζιο μη με λησμόνει; Θα καταφέρει η αχλή του μύθου αυτού του λουλουδιού να νικήσει το μίσος και να αγκαλιάσει την αδόλευτη αγάπη που γεννιέται ανάμεσα σε δυο νέους ανθρώπους;

Καλογραμμένο, γρήγορο, ανατρεπτικό, με μια διαφορετική από τα συνηθισμένα ιστορία, η οποία είναι αληθινή κι αυτό κάνει την πλοκή και τη λύση του μύθου ακόμη πιο τραγικά! Χαμογέλασα διακριτικά όταν ο συγγραφέας μεταξύ άλλων ανέφερε για μια βιβλιοπαρουσίαση στο αγαπημένο μου βιβλιοπωλείο της Κέας, το οποίο περιέγραψε τόσο παραστατικά! Τα Γιάννενα με τον μυστηριώδη φόνο της Κυρα-Φροσύνης, το Παρίσι με την αίγλη του, η Πάτμος με τη γαλήνη της και το Γαλαξίδι με την ιστορία του είναι τα σκηνικά στα οποία διαδραματίζεται η νέα ιστορία του Κώστα Κρομμύδα. Μη λησμονήσετε αυτό το βιβλίο!

Βιβλίο Ερωτευμένο αίμα
Συγγραφέας Μιχάλης Σπέγγος
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο κύριος Μιχάλης Σπέγγος επιστρέφει με ένα καλοδουλεμένο ψυχογράφημα, αφιερωμένο στο αίμα που κυλά στις φλέβες μας και ποτέ δε θα σταματήσει να ερωτεύεται, αδιαφορώντας για τις συνέπειες και τις ζημιές που προκαλεί. Πρόκειται για ένα μυθιστόρημα που θέλει τον χρόνο του, που χρειάζεται αφοσίωση και καθόλου βιασύνη, όχι γιατί είναι δύσκολο ή μπερδεμένο (άλλωστε η αφήγηση του Μιχάλη που καταγράφει όλα τα γεγονότα έχει μια αμεσότητα και ειλικρίνεια ενώ ταυτόχρονα χρησιμοποιεί πολλές επεξηγήσεις για να δείξει σε ποιο σημείο του παρόντος ή του παρελθόντος είμαστε) αλλά γιατί παράλληλα με τη δράση των πράξεων έχουμε και δράσεις (μάλλον αντιδράσεις) στο μυαλό και στην ψυχή. Οι χαρακτήρες που διαλέγει ο συγγραφέας ωριμάζουν και αλλάζουν όσο προχωράνε οι σελίδες και εξελίσσεται η πλοκή. Κανείς δε μένει ίδιος ή ανεπηρέαστος: βελτιώνεται ή χειροτερεύει ή μένει στάσιμος. Ανθρώπινες καταστάσεις, βαθιά τομή στην ψυχολογία των ηρώων, απλές καθημερινές στιγμές που όμως επηρεάζουν δραματικά τα γεγονότα.

Η αφήγηση πότε αφορά το παρελθόν και πότε το παρόν. Στα Γιάννενα της δεκαετίας του 1930 έχουμε ένα ερωτικό γαϊτανάκι ανάμεσα στην Αμαλία, τον σύζυγό της, Τάκη, το αφεντικό του άντρα της, τον γιατρό Γιάννη αλλά και τον γιο του τελευταίου, Πέτρο. Στο σήμερα, ο πολυπόθητος και λαοπρόβλητος παρουσιαστής ειδήσεων Άλκης ξεκινάει μια σχέση με τη μέτρια και ίσως κακάσχημη Τούλα, ο ογκολόγος Μιχάλης προσπαθεί να μην υποκύψει στην ειδικευόμενή του, Βιβή, λόγω ηθικών αρχών ενώ η παρατημένη, μίζερη και σκορποχέρα Βιβή αγωνίζεται να βρει έναν προορισμό στη ζωή της, λεφτά ή έστω έναν άντρα που να τα συνδυάζει όλα αυτά. Εξαιτίας της Βιβής λοιπόν αρχίζει να ξετυλίγεται ένα κουβάρι που θα μπλέξει τους προγόνους με τους επιγόνους, θα φέρει στο φως ματωμένες σελίδες από τον Εμφύλιο στα Γιάννενα και γενικότερα την Ήπειρο και με όλα αυτά τα περιστατικά για πρώτη φορά τα αδέλφια θα ενωθούν για να πάρουν μαζί κάποιες αποφάσεις.

Το κείμενο περιέχει προτάσεις κοφτές και στακάτες. Το συντακτικό είναι εντελώς ανορθόδοξο, χαράζει τη δική του πορεία προσδίδοντας μια πρωτοφανή και γλυκιά σαν ποίηση ενάργεια και ένταση ενώ πρωταγωνιστεί ο ενεστώτας διαρκείας, όχι λόγω της πρωτοπρόσωπης αφήγησης. Πολλές φορές μάλιστα οι προτάσεις δεν έχουν καν ρήμα! Η αφήγηση κρατάει μόνο τα απαραίτητα για να προχωρήσει η πλοκή. Όχι αναλυτικές εικόνες, μόνο τα αντικείμενα, τα συναισθήματα και οι κινήσεις που απαιτούνται για να παρακολουθούμε τα δρώμενα λες και είμαστε εκεί, παρόντες. Η ατμόσφαιρα είναι τεταμένη και ασφυκτική, σε σημείο που αν το βιβλίο είχε χαρακτήρα αστυνομικού θα το διάβαζα με αναπνευστήρα δίπλα μου! Το ίδιο και τα κεφάλαια, είναι λες και ακολουθούν δική τους πορεία. Πότε μικρά, πότε εκτενή, πότε επικεντρωμένα σε ένα πρόσωπο και πότε αφοσιωμένα σε μια χρονική περίοδο. Μία λέξη είναι η κεφαλίδα ενώ τα ευδιάκριτα μέρη στα οποία χωρίζεται το κάθε κεφάλαιο αφορούν το κεντρικό πρόσωπο αλλά ποτέ δε μένουμε μόνο σε αυτό, μιας και το παρελθόν αναφέρεται μαζί με το παρόν, σ’ ένα αξεδιάλυτο κουβάρι που σταδιακά αποκαλύπτεται. Δυστυχώς κάπου η γλώσσα ήταν ωμή και χυδαία, κυρίως στις ερωτικές σκηνές (που κάποιες ήταν αχρείαστα λεπτομερείς) αλλά και στη στάση κάποιων χαρακτήρων απέναντι στα κακά της κοινωνίας μέσα στην οποία μεγαλώνει. Η ένταση, η ανάγκη, το πάθος μπορούν κάλλιστα να δηλωθούν και με άλλους τρόπους πλην των περιγραφών όμως το μυθιστόρημα είναι τόσο άρτιο εν συνόλω που αδιαφόρησα για το συγκεκριμένο ύφος.

Στις πρώτες 100 σελίδες σταμάτησα και άρχισα ξανά το κείμενο, όχι γιατί μπερδεύτηκα ή κουράστηκα αλλά γιατί ήθελα να αγκαλιάσω περισσότερο τους χαρακτήρες, να καταλάβω τους συναισθηματικούς τους δεσμούς, να μελετήσω καλύτερα την ψυχολογία και τις αντιλήψεις τους. Αφηγητής είναι ο ογκολόγος και διακεκριμένος επιστήμονας στην Αμερική, Μιχάλης, που καταγράφει την ιστορία εν είδει ημερολογίου για όσα είδε, έζησε ή έμαθε. Δεν έχουμε υφολογικά τη μορφή ημερολογίου, απλώς έτσι χαρακτηρίζει τις σημειώσεις του ο ίδιος. Χάρη σε αυτήν τη μορφή αφήγησης, ο αναγνώστης μπορεί να παρακολουθήσει άνετα την εξέλιξη της ιστορίας και να μη χαθεί στα διαρκή πισωγυρίσματα, τα οποία όμως συνδέονται πάντα με πρωτότυπο τρόπο: μια λέξη, μια ανάμνηση, ένα γεγονός. Πρόκειται για ένα «χρονικό εξερεύνησης»: «Αυτή εδώ είναι η ιστορία τους. Όπως τουλάχιστον την αντιλήφθηκα και την έπλασα. Μπορεί να υπάρχουν λάθη, ακόμη και ζαβολιές, οι ζαβολιές δεν επιτρέπονται στην επιστήμη μου, επιτρέπονται όμως στη συγγραφή. Τούτη η αφήγηση είναι ο δρόμος μου προς την αλήθεια, άρα προς την ψυχική μου γαλήνη» (σελ. 9).

Το μυθιστόρημα δε βιάζεται να σου αποκαλύψει τους ρόλους που παίζουν οι ήρωες σε αυτό. Ειδικά οι πρωταγωνιστές του παρελθόντος με παίδεψαν αρκετά μέχρι να καταλάβω τι πραγματικά συνέβη μεταξύ τους, πώς και κυρίως γιατί. Ο συγγραφέας δείχνει με αυτόν τον τρόπο τη δική του άποψη για το πώς πρέπει να είναι ένα μυθιστόρημα ώστε να συναρπάσει τον αναγνώστη. Αν προσφέρει από την αρχή το κυρίως θέμα και μετά εξελίξει την ιστορία θα είναι μονοδιάστατο και δε θα θεωρηθεί πρωτότυπο, διαφορετικό, απαιτητικό. Επομένως εδώ μια λέξη, μια πρόταση, μια κίνηση επεξηγούν σταδιακά στον αναγνώστη ποιοι δεσμοί ενώνουν τον Τάκη, τον Πέτρο, την Αμαλία και τον Γιάννη (δεν είναι μόνο το ερωτικό κομμάτι δηλαδή, με την Αμαλία για μήλον της έριδος αλλά και έτερα μυστικά) ενώ ταυτόχρονα η αφήγηση που σε φέρνει στο σήμερα καθυστερεί κι άλλο την εξέλιξη της πλοκής. Πρόκειται λοιπόν για ένα παιχνίδι που θα εξασκήσει το μυαλό όποιου εμπιστευθεί το νέο μυθιστόρημα του κυρίου Σπέγγου και για μια εξιστόρηση που δε βιάζεται να μπει στο κυρίως θέμα, στολίζοντας το ανηφορικό μονοπάτι ως την κορύφωση με λογιών λογιών ποικίλες αφηγηματικές μορφές, ξεχωριστό συντακτικό και μια ποικιλία πρωταγωνιστών και δευτεραγωνιστών, μέσα από τους οποίους φωτογραφίζονται χαρακτηριστικά παραδείγματα της κοινωνίας όπως ήταν και όπως είναι.

Στάθηκα κάμποσα λεπτά στην περιγραφή της εποχής και του τόπου με τον τρόπο που τα καταγράφει ο συγγραφέας, λιτά, σφιχτά: «Η πόλη… ήταν μικρή. Όλοι ήξεραν και καμώνονταν ότι δεν ήξεραν» (σελ. 21). «Ψευτιά και υποκρισία. Πουριτανισμός συνδαυλισμένος από την Εκκλησία. Στέρηση σεξουαλική και ομαδικά συμπλέγματα. Μια μεσαιωνική αντίληψη για τα πράγματα, κυρίως για τις σχέσεις των φύλων» (σελ. 27).

Τα Γιάννενα του Μεσοπολέμου, η επαρχία πριν τον όλεθρο, η επαρχία μετά την καταστροφή, ίσως ακόμη και σήμερα. Σε αυτό το κλίμα ζουν και πονάνε οι άνθρωποι εξαιτίας των οποίων θα αμφισβητηθεί η πατρότητα του Μιχάλη, του Άλκη και της Βιβής. Η Αμαλία, «μια από τις ομορφότερες γυναίκες της πόλης», έμεινε έγκυος από υπολοχαγό που την τύλιξε στα ψέματα πριν πάρει μετάθεση, έκανε έκτρωση όμως ήταν αδύνατο πια να βρεθεί άνθρωπος για να την παντρευτεί, εκτός από τον Τάκη! «Ο Αμερικάνος με την πόρνη», έτσι τους χαρακτηρίζουν πίσω απ’ την πλάτη τους. Ο Τάκης πήγε στην Αμερική για τέσσερα χρόνια, δεν τα κατάφερε, επέστρεψε: «Γρήγορα επάνω, πιο γρήγορα κάτω» (σελ. 14). Επιστάτης του Ρήγα, μετακομίζουν στο αρχοντικό κι έτσι η Αμαλία γίνεται ανομολόγητος πόθος για πατέρα και γιο! «Επάνω από όλα όμως ο έρωτας. Τριών για μία. Μίας για πόσους και για ποιους;» (σελ. 343). Ο Γιάννης Ρήγας, γιατρός, σπουδαγμένος στην Ιταλία, από πλούσια οικογένεια, μέσης ηλικίας και ερωτευμένος με τον ποδόγυρο, αν και παντρεμένος με την Ευτέρπη, ερωτεύεται σχεδόν αμέσως την Αμαλία. Ο Πέτρος Ρήγας, ο εικοσάχρονος γιος, πτυχιούχος της Νομικής Αθηνών, σοσιαλιστής (αιτία καβγάδων με τον πατέρα του) και λογοτέχνης, με αφανές συγγραφικό έργο. Χάρη στην ανδρεία του και την αφοσίωσή του στην πατρίδα θα ζήσει ιστορικές στιγμές, συμμετέχοντας ενεργά σε πολλά γνωστά ιστορικά τεκμηριωμένα γεγονότα.

Η ιστορία τους ξεδιπλώνεται όπως προείπα σταδιακά, με ελάχιστα ψήγματα κι αυτά διασκορπισμένα μες στο κείμενο. Όλα βγαίνουν στο φως όταν ένας δημοσιογράφος, παρακινημένος από τη Βιβή, ανεβαίνει στα Γιάννενα για να ακολουθήσει τα ίχνη της οικογένειας, ευελπιστώντας σε κρυμμένα λεφτά, αντιθέτως βρίσκει το ημερολόγιο του Πέτρου κι αυτό θα το εκμεταλλευτεί προς ίδιον όφελος. Το βάρος της μυθιστορίας όμως σηκώνουν τα τρία αδέλφια, που αποτελούν ακόμη πιο συγκροτημένες και ολοκληρωμένες προσωπικότητες και με αφορμή τα δικά τους γεγονότα ξεσπαθώνει ο κύριος Σπέγγος πότε υπέρ και πότε κατά του έρωτα και των όσων υποχρεώνει τους ανθρώπους να κάνουν στο όνομά του. Παραλογισμός, αυθορμητισμός, τύψεις, ανηθικότητα, μεταμέλεια μα και αγάπη, όμορφες στιγμές, δοτικότητα, ενότητα, αφοσίωση.

Μεγάλη εντύπωση μου έκανε η ιστορία του Άλκη Στεφάνου, παρουσιαστή κεντρικού δελτίου ειδήσεων ενός μεγάλου ιδιωτικού καναλιού για οχτώ χρόνια εξ ου η φήμη και οι θαυμάστριες και τώρα αρθρογράφου με μόνιμη στήλη σε εφημερίδα. Στην αρχή μου φάνηκε πως η γνωριμία του με την άχρωμη Τούλα θα ήταν κάτι σχεδόν παράλληλο με την εξέλιξη της ιστορίας, σταδιακά όμως, με τον γνωστό «ψυχοβγαλτικό» τρόπο που ανέφερα και πριν, διαπίστωσα πως αυτοί οι δύο είναι και οι πρωταγωνιστές, κυρίως η Τούλα, μιας και είναι παντρεμένη με δύο κόρες. Η Τούλα είναι όλες οι γυναίκες που νιώθουν τελματωμένες σ’ έναν γάμο και σε μια ρουτίνα και καταφέρνουν να βρουν το θάρρος και να κάνουν μικρά βηματάκια για να αρχίσουν να βγαίνουν απ’ τον λήθαργο. Στην περίπτωσή της όμως αυτό το θάρρος χρόνο με τον χρόνο μετατρέπεται σε θράσος και πρωτόγνωρη δύναμη, που θα την οδηγήσει σε άλλα, δύσβατα μονοπάτια. Είναι η γυναίκα που θα αγαπήσει και θα αγκαλιάσει με στοργή το τίμημα, η μάνα που θα βάλει σε δεύτερη μοίρα τα παιδιά της, η σύζυγος που θα ταλαντεύεται ανάμεσα σε δύο άντρες, ισοζυγίζοντας τα υπέρ και τα κατά του ενός και του άλλου. «Σκέφτομαι να σε αφήσω» είναι μια φράση τόσο κομψή στην εκφραστικότητά της και τόσο αδυσώπητη ταυτόχρονα, που θα πυροδοτήσει μια σειρά απρόβλεπτων γεγονότων. Την αγάπησα αυτήν τη γυναίκα, παρ’ όλο που σε γενικές γραμμές ο χαρακτήρας της έχει αρνητικές αποχρώσεις. Μακάρι να μπορούσα να γράψω εκτενέστερα (πόσο πια;) τα παραδείγματα που θα ήθελα για τεκμηρίωση της άποψής μου, όμως συμβαίνουν τόσα πολλά και αντιφατικά που δε θα είχε νόημα. Είναι ξεκάθαρα στο χέρι του αναγνώστη αν θα την καταλάβει ή θα την παρατήσει στην άκρη.

«Ο Άλκης ζει για τον Άλκη» (σελ. 34). Ένας άντρας ρηχός, επιφανειακός, που υποκύπτει στο φλερτ της μετριότητας και σταδιακά αρχίζει να νιώθει πρωτόγνωρα πράγματα, χωρίς αυτό να σημαίνει πως δε θα κάνει και βλακείες, μιας και όλα μέσα στη ζωή είναι! Λάθη, παραλείψεις και αβλεψίες, παρεξηγήσεις και απιστίες, εγωισμοί και ταπεινώσεις, είναι ελάχιστα από όσα διαδραματίζονται μεταξύ Άλκη και Τούλας, όπως ακριβώς γίνεται και στην πραγματική ζωή, ακριβώς με τον τρόπο που μια φίλη μάς έχει εκμυστηρευτεί ή εμείς φορτώσαμε σε ένα ευήκοον ους ή κουνήσαμε το κεφάλι με συμπάθεια για ένα γνωστό μας ζευγάρι.  Υπέροχοι, συναρπαστικοί, αληθινοί χαρακτήρες, με μειονεκτήματα και πλεονεκτήματα, δίνουν μια πρωτόγνωρη αληθοφάνεια στην αφήγηση και περίμενα με αγωνία πώς θα καταλήξει η σχέση τους, ειδικά από τη στιγμή που ο άντρας της Τούλας, ο Λάζαρος, από σπόντα γίνεται μέλος μιας σκοπευτικής ομάδας και πιάνει στα χέρια του όπλο! Αυτό δίνει την αφορμή στον κύριο Σπέγγο να τονίσει με την καταπληκτική του πένα το πώς νιώθει κάποιος που κρατάει στα χέρια του ένα Γκλοκ, τι αίσθηση δύναμης και υπεροχής του δίνει, πώς πρέπει να το χειρίζεται και γιατί πρέπει να το αντιμετωπίζει με σύνεση και μετριοφροσύνη. Όχι, η εξέλιξη δεν είναι αυτή που φαντάζεστε, ακριβώς γιατί στο μυθιστόρημα δε χωράνε κλισέ και κοινοτυπίες. Αναπάντεχα γεγονότα, απρόβλεπτες αντιδράσεις του ανθρώπινου παράγοντα και άλλες εκπλήξεις χαράζουν ένα μονοπάτι αμφισημίας στο οποίο ο αναγνώστης θα δυσκολευτεί να υποστηρίξει μονομερώς έναν από τους χαρακτήρες.

Εξίσου έντονη είναι και η ζωή του Μιχάλη, ογκολόγου στο Τζονς Χόπκινς της Βαλτιμόρης, που κάθε πέντε χρόνια μένει έναν ολόκληρο χρόνο στην Ελλάδα, χάρη σε ένα πρόγραμμα που χρηματοδοτήθηκε από έναν πλούσιο ευεργέτη Ελληνοαμερικανό. Τυπικά συνεργάζεται με ιδιωτικό νοσοκομείο των Αθηνών, ουσιαστικά όμως συναναστρέφεται τους γιατρούς της Παθολογικής-Ογκολογικής Κλινικής του Πανεπιστημίου. Επικεντρωμένος σε συγκεκριμένο πεδίο της ειδικότητάς του αλλά με παράπονο για «τη δύναμη του μεγάλου αντιπάλου μου, ανίκητος μέχρι τις μέρες μας στην πλειονότητα των περιπτώσεων» (σελ. 78). Αγωνίζεται, μελετάει, πειραματίζεται, προσπαθεί για ένα μέλλον χωρίς καρκίνο. Ερωτευμένος με την ειδικευόμενη Βικτωρία Παπασταύρου ή Βίκυ, που είναι παντρεμένη, ευτυχώς χωρίς παιδιά, αλλά δεν ενδίδει στη σχέση τους από ηθικούς ενδοιασμούς. Στην αρχή τουλάχιστον. Ο αμοραλισμός, η ισορροπία που κρατάει απέναντι στα γεγονότα, η αυτογνωσία του και η επιλογή του να καταγράψει την ιστορία της οικογένειάς του με το σκεπτικό που ανέφερα προηγουμένως δείχνουν άνθρωπο σχετικά προσγειωμένο και ήρεμο. Κάτι το βάρος της αφήγησης και κάτι η εσωτερική του εξισορρόπηση, δεν καταγράφηκαν και πολλές ανατροπές στη δική του ζωή, εκτός ίσως από την πιο σημαντική, εκεί λίγο πριν τον επίλογο.

Και τέλος, η Βιβή, που πολύ ωμά χαρακτηρίζεται σχεδόν εξαρχής «τελειωμένη»: «Κάθε σωστή ελληνική οικογένεια διαθέτει και έναν αποτυχημένο» (σελ. 52). Διαζευγμένη, άνεργη, με δυο παιδιά που μένουν με τον πατέρα τους, έναν άντρα που εκείνη μισεί και τ’ αδέρφια της συμπαθούν. Τεμπέλα και φαντασμένη, «έχει έναν μαγικό τρόπο… να ασχολείσαι μαζί της» (σελ. 52), «πρώην και παρατημένη, χωρίς ελπίδες και όνειρα αλλά με απαιτήσεις» (σελ. 53). Μίζερη ζωή, με ανασφάλειες, κόμπλεξ και στερήσεις. Όλα αλλάζουν όταν γνωρίζει έναν ετοιμοθάνατο ασθενή του αδερφού της, τον Αύγουστο Σούμπερτ! Αυτός θα είναι και ο συνδετικός κρίκος, μιας και έχει έναν ρόλο-έκπληξη μέσα στα γεγονότα και είναι ο άνθρωπος-κλειδί που θα συνδέσει κάποιες άλλες σκοτεινές σελίδες της μπλεγμένης στον Εμφύλιο οικογένειας των τριών αδελφών. Η προσωπικότητά του, η ηρεμία του εν όψει του θανάτου, και οι πάμπολλες, ίσως υπερβολικά ανεπτυγμένες, παραβολές του και οι φιλοσοφικές απόψεις σε κρίσιμα σημεία του βιβλίου, κάτι που θα δείξει στους συνομιλητές του κάποιες σωστές κατευθύνσεις για τις επόμενες αποφάσεις τους, είναι γνωρίσματα ενός χαρακτήρα που λειτουργεί πυροσβεστικά και θ’ αγαπηθεί από όσους τους αρέσει να μελετούν ενδόμυχα τον σκελετό μιας ιστορίας.

Μέσα σε αυτό το γοητευτικό, πρωτότυπο, σφιχτοδεμένο μυθιστόρημα, εκτός από τις ενδοσκοπήσεις στον ψυχισμό των χαρακτήρων, που καταγράφονται με έντονο και διεισδυτικό μάτι, υπάρχουν και πάμπολλα σχόλια πάνω στις ανθρώπινες σχέσεις, την κοινωνία, τις αντιλήψεις των ανθρώπων εν γένει. Όπως για παράδειγμα, η άποψη για την ανάγνωση:  «Λοιπόν συνιστώ να διαβάσεις τη ζωή σου σαν τη ζωή κάποιου άλλου. Δεν υπάρχει συνταγή ανάγνωσης, μόνο αυτό. Μετά, όταν θα ταυτιστείς, όταν θα κλάψεις ή θα γελάσεις, θα καταλάβεις τι πήγε στραβά και πότε. Πάντα ο καλός αναγνώστης καταλαβαίνει.» (σελ. 234).

Ο κύριος Σπέγγος ξέρει να διαλέγει τις φράσεις εκείνες που θα σταθούν στον λαιμό σου: «Πόσες και πόσες σχέσεις δεν έχουν κριθεί σε μικροστιγμές; Με αποφάσεις που θα μπορούσαν να πάνε είτε από τη μια είτε από την άλλη. Μια μικροστιγμή, μια λεπτή κλωστή περίμενε έναν μόνο μικρό καλό λόγο για να μη σπάσει. Δεν ήρθε» (σελ. 381). Ή ακόμη χειρότερα: «Για να χτίσεις, χρειάζεται κόπος και χρόνος. Για να γκρεμίσεις, αρκεί μια στιγμή. Έτσι και στις σχέσεις των ανθρώπων. Αρκεί μια στιγμή, χωρίς καν μια αφορμή, τουλάχιστον φαινομενικά. Βέβαια όλοι γνωρίζουν ότι άλλο αφορμή και άλλο αιτία. Οι αιτίες πάντα σιγοβράζουν, κάποτε το καπάκι σκάει και βγαίνουν στην επιφάνεια» (σελ. 594).

Τέλος, εντόπισα ένα πολύ σημαντικό επιχείρημα για την ύπαρξη της ρουτίνας σε μια καθημερινότητα, σε μια σχέση: «Γιατί η λέξη «ρουτίνα» είναι συνδεδεμένη με κάτι αρνητικό; … Τα πολλά μικρά και περιοδικά και καθιερωμένα, τα ωραία και τα καλά, τα αδιάφορα και τα άσχημα… Πώς ανατρέπεται μια συνήθεια όταν στο μεγαλύτερο μέρος της είναι καλή; Όταν σου δίνει ζεστασιά, όταν σε κάνει -γιατί όχι;- στο μεγαλύτερο μέρος της ευτυχισμένο. Μα γιατί να ανατραπεί; Δεν πρέπει να ανατραπεί. Πρέπει. Γιατί η συνήθεια είναι ένα πολύ περίεργο και ελλειμματικό πλάσμα. Τα πράγματα δεν τα ζυγιάζει καθόλου καλά. Αμβλύνει τη σημασία των πολλών και οξύνει των λίγων» (σελ. 554).

Το «Ερωτευμένο αίμα» επομένως είναι ένα υπέροχο, καλογραμμένο, διεισδυτικό, διαφορετικό, σκληρό, ρεαλιστικό μυθιστόρημα, γεμάτο αληθινούς χαρακτήρες που μεγαλώνουν και ωριμάζουν ταυτόχρονα με τον αναγνώστη, είναι ένα ταξίδι στον ευαίσθητο ψυχισμό του ανθρώπου και των σχέσεων που συνάπτει, ένα μελετημένο βιβλίο για τα ιστορικά γεγονότα μέσα στα οποία κόχλασε το αίμα που πάντα θα διψάει για εγωιστική επιβεβαίωση και δε θα πάψει να ερωτεύεται.

Βιβλίο Σασμός
Συγγραφέας Σπύρος Πετρουλάκης
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μίνωας
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το νέο μυθιστόρημα του Σπύρου Πετρουλάκη αναφέρεται στον ματωμένο κύκλο της εκδίκησης που επιβιώνει μέχρι και σήμερα στην Κρήτη κι αναμιγνύει αρμονικά την καταιγιστική δράση με τα έντονα συναισθήματα, τις αναπάντεχες εξελίξεις με τη ρεαλιστική καταγραφή ηθών κι εθίμων, τις αδρές σκιαγραφίες ολοζώντανων χαρακτήρων με τις λυρικές περιγραφές των τόπων και της γύρω φύσης. Με μεγάλη μου χαρά διαπίστωσα πως το βιβλίο, αν και διαπραγματεύεται ένα θέμα που υπάρχει και σε άλλα μυθιστορήματα, χαράζει εντελώς δικό του και πρωτότυπο δρόμο, αποφεύγοντας τα κακοτράχαλα μονοπάτια των στερεοτύπων και της επανάληψης.

Πρώτ’ απ’ όλα, δεν κατονομάζεται ο δολοφόνος κι έτσι υπάρχει μια αγωνία για το αν άνοιξε επί ματαίω η βεντέτα ή όχι, για το αν κάποιος κατέστρωσε ύπουλα σχέδια για δική του ευχαρίστηση ή αν όντως τα αλλεπάλληλα φονικά ήταν αποτέλεσμα γδικιωμού. Επίσης, δεν έχουμε τον έρωτα να μπλέκει στα γρανάζια της ιστορίας ή να είναι κάτι απαγορευμένο ανάμεσα στις αντίπαλες οικογένειες, αντίθετα, η όλη ιστορία είναι ακριβώς τα απόνερα μιας τρυφερής ερωτικής ιστορίας που γεννήθηκε λίγα χρόνια πριν ξεκινήσουν οι σημαντικές μέρες των ηρώων του βιβλίου.

Τρίτον, υπάρχουν πολλοί πρωταγωνιστές, των οποίων φωτίζεται η ψυχοσύνθεση και οι πράξεις τους είναι απότοκες συγκεκριμένων γεγονότων που επηρεάζουν τις επιθυμίες και τη βούλησή τους, επομένως δεν επικεντρωνόμαστε ούτε περιοριζόμαστε μόνο στα μέλη των αντίπαλων οικογενειών. Τέταρτον, έχουμε έναν ξεκάθαρα κακό χαρακτήρα, εξαιτίας του οποίου γίνονται πολλές παρεξηγήσεις, επομένως ήμουν σίγουρος πως αυτός θα είναι και ο ένοχος. Έλα όμως που έχουμε να κάνουμε με μια δοκιμασμένη και στιβαρή γραφή, αυτήν του Σπύρου Πετρουλάκη, κι έτσι, σχετικά αργά, κατάλαβα πως ο σκοπός αυτής της προσωπικότητας είναι να δείξει πως το κακό πάντα τιμωρείται και στη συγκεκριμένη περίπτωση υπήρξε μια άσχημη αλλά σωστή Θεία Δίκη. Τέλος, η ιστορία είναι πολυεπίπεδη και με συνεχή πρωθύστερα, επομένως ο αναγνώστης δεν έχει να παλέψει μόνο με την απορία για την ταυτότητα του ενόχου αλλά και για τις τύχες όσων γνώρισε στις πρώτες σελίδες: πού τους έστειλε η μοίρα, τι κάνουν, τι σκέφτονται, τι προετοιμάζουν;

Οι υπέροχες και παραστατικές λυρικές περιγραφές της φύσης του Ρεθύμνου και των Ιωαννίνων δημιουργούν ολοζώντανες εικόνες και με βοήθησαν να γευτώ και να μυρίσω ό,τι φωτίζει και υποδεικνύει ο συγγραφέας στις σκηνές που στολίζει με αυτές. Μεταφορές και παρομοιώσεις ρίχνουν επιπλέον φως στις χαρές και τα ευχάριστα γεγονότα ή καθοδηγούν ευκολότερα το δάκρυ ν’ αναβλύσει μέσα από τα σωθικά: «Τα Λευκά Όρη άστραφταν κάτω από τον χειμωνιάτικο ήλιο και η Κρήτη θαρρείς πως καθρεφτιζόταν σαν όμορφη κοπέλα στο αντιφέγγισμά τους. Το χιόνι σαν στιβαρό πέπλο είχε αγκαλιάσει στοργικά τις κορφές και απλωνόταν ως χαμηλά στις πλαγιές, αξιώνοντας να αγγίξει την αλμύρα της θάλασσας» (σελ. 153). Όλο το μυθιστόρημα είναι μια Κρήτη: «Τα φαράγγια, τα βουνά και η αλμύρα της θάλασσας είναι τα στοιχεία που σφυρηλατούν τους χαρακτήρες των ανθρώπων στην Κρήτη με αντιθέσεις της φωτιάς. Αγριάδα και μουσική, χαράδρες και κάμποι, πέτρα και χάδι, μαχαίρι και μετάξι» (σελ. 132). Κι όλα αυτά θα ήταν απλώς άψυχες λέξεις αν δε συντρόφευαν τους ιδιωματισμούς και την ντοπιολαλιά των εξίσου παραστατικών διαλόγων, που δίνουν το απαραίτητο ηχόχρωμα στην ιστορία (οι άγνωστες λέξεις επεξηγούνται με υποσημειώσεις στο κάτω μέρος της κάθε σελίδας).

Το μυθιστόρημα ξεκινάει δυναμικά, με τις περιγραφές των φονικών και των αντεκδικήσεων που είναι λες κινηματογραφικά γραμμένες και παραστατικές. Ο πόνος, οι κατάρες, το χυμένο αίμα, ο αδόκητος «ψυχικός θάνατος» των γυναικών (οι μάνες, αυτές οι μάνες, πάντα οι μάνες) που επιβίωσαν σε μια κοινωνία που με τα ίδια χέρια που θα τους «χαρίσει», με τα ίδια και θα τους δείξει, είναι γραμμένα με μεράκι και δε στοχεύουν στον συναισθηματικό εκβιασμό. Έτσι γίνονται τα γεγονότα, έτσι επηρεάζουν ψυχές και πεπρωμένα.

Η δυναμική αυτή αρχή παίζει με μια άλλη τραγική ιστορία, την ανάγκη μιας νέας κοπέλας να βρει συμβατό νεφρό και ν’ απαλλαγεί από το βάσανο της αιμοκάθαρσης. Σιγά σιγά διαπιστώνουμε ποια είναι αυτή η κοπέλα και ακολουθούμε τα χνάρια της πίσω στην ημέρα που ξεκίνησε η βεντέτα αλλά και τι έκανε όσο τα χρόνια περνούσαν μέχρι να έρθουμε στο σήμερα. Με τον ίδιο τρόπο ο συγγραφέας καταγράφει τις ζωές όλων των βασικών χαρακτήρων, πηγαίνοντάς με πότε στο μακρινό ή κοντινό παρελθόν και πότε στο παρόν, χωρίς να με αφήνει αβοήθητο ν’ αναρωτιέμαι για ποιους και σε τι χρονική περίοδο διαβάζω κάθε φορά. Οι τίτλοι των κεφαλαίων πάντα έχουν μια βοηθητική επεξήγηση χωροχρόνου, όπως και οι μεσότιτλοι στην παρένθετη ιστορία του Πανάρετου και της Ερωφίλης. Αυτό που μου άρεσε όμως πάνω απ’ όλα ήταν το γεγονός πως τα πάντα ολοκληρώνονται χωρίς υπερβολές, οι ερωτήσεις απαντώνται, η αφήγηση κλείνει μ’ έναν συγκινητικό κύκλο και ο πολυπόθητος «σασμός» (=συμβιβασμός, εξομάλυνση των σχέσεων) επέρχεται στην κυριολεκτικά τελευταία παράγραφο του μυθιστορήματος μ’ έναν τρόπο που μου έφερε ξανά δάκρυα στα μάτια.

Τα γεγονότα λοιπόν είναι καταιγιστικά, η δράση δε σταματά στιγμή κι όσο η ιστορία πλησιάζει προς το τέλος τόσο κορυφώνεται η αγωνία για την αλήθεια που τόσο έντεχνα κρύβεται πίσω από τις παραγράφους. Ο συγγραφέας δεν το κάνει εύκολο, μιας και ακόμη κι όταν ανοίγουν στόματα και γίνονται αποκαλύψεις, η πλοκή προχωράει παρακάτω με το όνομα να αποκρύπτεται και την αγωνία να φτάνει στα ύψη. Το δε γεγονός της μεγάλης αποκάλυψης περί του διπλού φονικού με το οποίο ξεκινάει το μυθιστόρημα ήταν κάτι ευφάνταστο και ρεαλιστικό ενώ η τίσις για κάποιους επήλθε όχι με καταγραφή γεγονότων και πράξεων αλλά με μια υπέροχη συμβολική περιγραφή, που πρέπει κάποιος να  έχει διαβάσει καλά το κείμενο για να συνδυάσει κάποια πράγματα.

Ο «Σασμός» είναι ένα δυνατό, ανατρεπτικό και πολυεπίπεδο μυθιστόρημα που μου χάρισε δυνατές στιγμές. Λυρικό και ρεαλιστικό, δυνατό και γερά ριζωμένο, πολυεπίπεδο, έχει πολλούς διαφορετικούς ήρωες και πολλές ιστορίες, ατμόσφαιρα Κρήτης, όλα φροντισμένα σωστά και καλογραμμένα. Άλλο ένα σημαντικό συγγραφικό βήμα για τον Σπύρο Πετρουλάκη που διαβάζεται με κομμένη ανάσα.