Βιβλίο Ήμουν ένας bully 
Τίτλος πρωτοτύπου Ero un bullo
Συγγραφέας Andrea Franzoso
Μεταφραστής Φοίβος Μπότσης
Κατηγορία Εφηβικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Καστανιώτης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Andrea Franzoso έγραψε ένα ενδιαφέρον μυθιστόρημα που απευθύνεται κυρίως σε εφήβους αλλά και σε ενήλικες. Με γρήγορες εξελίξεις και πολλές αλλαγές στη ζωή του πρωταγωνιστή, καταγράφει το πώς και το γιατί ενός έφηβου επαναστάτη και ενήλικου μικροκακοποιού που προσπαθεί να καταλάβει ποια είναι η θέση του στην κοινωνία και κυρίως ποιος φταίει και έχει συγκεντρώσει τόσο θυμό μέσα του. Παρ’ όλο που στην περίληψη του οπισθόφυλλου αναγράφεται ένας ιερέας ως σημαντικό πρόσωπο, δεν είναι μόνο ο Ντον Κλαούντιο που επηρεάζει τον Ντάνιελ αλλά πολλά πρόσωπα σε διαφορετικές φάσεις της ζωής του: συμμαθητές, κολλητοί, οι κοπέλες του, συγκρατούμενοι, ψυχολόγοι, όλοι τους τον βοηθάνε να χωθεί βαθύτερα στα λάθη ή τον κρατούν στην επιφάνεια. Ο συγγραφέας δεν είναι επικριτικός ούτε υποκειμενικός, αντίθετα, παρακολουθεί από κοντά τον ήρωα του βιβλίου του και καταγράφει με ακρίβεια τα περιστατικά και τις συνθήκες που θα τον οδηγήσουν στον κακό ή / και στον έντιμο δρόμο, με τις εξελίξεις πότε να πηγαίνουν προς τη μια μεριά και πότε προς την άλλη, με αποτέλεσμα να μη γνωρίζει ο αναγνώστης πού θα καταλήξει όλη αυτή η περιπέτεια.

Η δράση εκτυλίσσεται κυρίως  στην υποβαθμισμένη περιοχή του Κουάρτο Οτζάρο στο Μιλάνο όπου έφτασαν οι γονείς του Ντάνιελ για να ξεκινήσουν να επιβιώνουν με δουλειές του ποδαριού και μαθαίνουμε για την άσχημη μεταξύ τους σχέση που συχνά κατέληγε σε ξύλο κι από τις δυο μεριές, με καβγάδες για ασήμαντο λόγο, με τη μνησικακία και την περιφρόνηση να τους κατακλύζει, οπότε δε συγκρατούνταν ούτε μπροστά στα παιδιά, στον Ντάνιελ και στη μεγαλύτερή του αδελφή, Λουτσία. Ο πατέρας ποτέ δε συμπαραστάθηκε στον γιο του, αντίθετα, τον τσάκιζε λεκτικά χωρίς έλεος ενώ και οι δυο γονείς έκαναν λάθος χειρισμούς στην ανατροφή των παιδιών τους: ο Ντάνιελ είναι το χαϊδεμένο και τη μεγαλύτερή του αδελφή τη βάζουν να υποχωρεί στις απαιτήσεις του αλλά αν παραπονιόταν της ζητούσαν να δείξει ωριμότητα! Ο πατέρας φέρεται απαξιωτικά στον γιο του και τον προσβάλλει, διαλέγει με ακρίβεια τις πιο αιχμηρές λέξεις και δε διστάζει να σηκώσει χέρι όχι μόνο στη γυναίκα του μα και στην κόρη του. Αυτό το οικογενειακό περιβάλλον κάνει τον Ντάνιελ να μαζεύει θυμό, σιωπηλό, παγερό θυμό έτοιμο να εκραγεί.

Με αυτό το βάρος, ο μικρός ήρωας του βιβλίου πηγαίνει στο γυμνάσιο: «Το καλό παιδί έψαχνε τον δικό του χώρο, που του τον είχαν αρνηθεί μέχρι εκείνη τη στιγμή. Ήταν θυμωμένος…Με όποιον του είχε κλέψει τα παιδικά του χρόνια. Με όσους ήταν πιο τυχεροί από εκείνον. Με όποιον ήταν ευτυχισμένος» (σελ. 29). Ζαβολιές, αποβολές, τιμωρίες, βίαια περιστατικά, εκφοβισμός αδύναμων μαθητών, έρωτας με διάφορες κοπέλες, ακόμα και παράλληλες σχέσεις. Στο πλάι του, ο κολλητός του, ο Μαξίμ, επίσης από διαλυμένη οικογένεια, με τον οποίο δημιουργούν συμμορίες, κλέβουν, χτυπούν, προκαλούν. «Στο Κουάρτο Οτζάρο η αξία ενός προσώπου μετριόταν με βάση τα εγκλήματά του, την ικανότητά του να μπαίνει φυλακή…Τον σεβασμό τον κέρδιζε ο πιο δυνατός, ο πιο παραβατικός, ο πιο εγκληματίας» (σελ. 77). Η φιλία τους, χωρίς να το καταλαβαίνουν, είναι σημαντική για τα δυο παιδιά, μιας και υποσυνείδητα αντιπροσωπεύει ένα προστατευμένο μέρος, έναν χώρο όπου εκφράζουν ανάγκες και φιλοδοξίες χωρίς προσχήματα και μυστικά. Η ραπ είναι το αποκούμπι του Ντάνιελ, περιγράφει τέλεια την πραγματικότητά του, βυθίζεται στη μουσική και στους στίχους της.

Από κει και πέρα τα πάντα είναι μονόδρομος: ληστείες τραπεζών που η επιτυχία τους τονώνει το ηθικό του παιδιού και κάνει τρελές σπατάλες αλλά και λάθη και φυσικά αναμορφωτήρια και φυλακές. Παραδόξως, όταν τον συλλαμβάνουν νιώθει αγωνία και ανυπομονησία από τη μια, υπερηφάνεια και επαναστατικότητα από την άλλη, δεν έχει συνειδητοποιήσει τι έχει κάνει και πόσο πλήγωσε την οικογένειά του και κυρίως τον εαυτό του. Μια σειρά από περιστατικά που τονίζουν την αξία της εμπιστοσύνης και ταυτόχρονα ο εγωισμός του Ντάνιελ, η αχαριστία του, η κακή του πλευρά είναι οι δύο πόλοι στους οποίους στηρίζεται το μυθιστόρημα ως το λυτρωτικό τέλος και η ρεαλιστική γραφή με έκανε να νιώσω πως ζούσα από κοντά όλα αυτά τα γεγονότα, τις επιπλήξεις, τις αποδράσεις, τις τιμωρίες. Το «Ήμουν ένας bully» είναι η συναρπαστική ιστορία ενός θυμωμένου παιδιού που άργησε να καταλάβει τι πραγματικά του φταίει, που γύρισε την πλάτη του στις ευκαιρίες και έζησε σκληρά περιστατικά που τον έφτασαν στα όρια της αντοχής του. Δυνατό, ρεαλιστικό και ανατρεπτικό κείμενο με απανωτές ανατροπές που με κράτησε ως το τέλος.

Βιβλίο Η πλεξούδα
Τίτλος πρωτοτύπου La tresse
Συγγραφέας Laetitia Colombani
Μεταφραστής Γιάννης Στρίγκος
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Πατάκης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Laetitia Colombani έγραψε ένα αισιόδοξο μα και σκληρά ρεαλιστικό μυθιστόρημα που μας ταξιδεύει στη θρησκόληπτη Ινδία, στο φωτεινό τοπίο της Ιταλίας και στο δύσκολο εργασιακό περιβάλλον του Καναδά. Η Σμίτα ανήκει στη χαμηλότερη κοινωνική τάξη, μαζεύει περιττώματα για να βγάζει το μεροκάματο και αποφασίζει αυτό να μην το ζήσει η κόρη της. Η ξέγνοιαστη Τζούλια ανακαλύπτει πως η οικογενειακή τους βιοτεχνία είναι έτοιμη να φαληρίσει και προσπαθεί να βρει τρόπους να τη σώσει ενώ ερωτεύεται μάλλον τον λάθος άνθρωπο. Η Σάρα που εργάζεται σκληρά σε μια σημαντική δικηγορική εταιρεία μαθαίνει πως έχει καρκίνο και διαπιστώνει πως τα όσα κατάφερε τόσα χρόνια μπορούν να της αφαιρεθούν μέσα σε μια στιγμή. Μια πλεξούδα λοιπόν από τρεις τούφες μαλλιά που πλέκονται μεταξύ τους, έτσι διασταυρώνονται οι ζωές των τριών γυναικών του μυθιστορήματος που δε θα συναντηθούν ποτέ.

Η Σμίτα ανήκει στην κάστα των Ανέγγιχτων (Ντάλιτ), στο χαμηλότερο σκαλοπάτι της ινδικής κοινωνίας. Εκατομμύρια άνθρωποι σαν κι αυτήν βρίσκονται εκτός κοινωνικού συστήματος, γιατί ανήκουν σ’ ένα είδος που θεωρείται πολύ μιασμένο για να έρχεται σ’ επαφή με άλλα είδη. Ζουν έξω από τις πόλεις, στην περιφέρεια της ανθρωπότητας. Η Σμίτα ζει σε άθλιες συνθήκες σ΄ ένα χωριό «μια ζωή ανάμεσα σε άλλες», δουλεύει στα αποχωρητήρια των σπιτιών, μαζεύει τις ακαθαρσίες με τα χέρια, είναι το καθήκον της, το ντάρμα της, μια δουλειά που περνάει από μάνα σε κόρη! Ταυτόχρονα, ο άντρας της πιάνει ποντίκια, μια δουλειά που επίσης περνάει από γενιά σε γενιά και βοηθάει τα χωράφια και τις σοδειές των άλλων! Μάλιστα, τους αρουραίους μπορούν να τους φάνε, είναι «η κότα του φτωχού»! Η συγγραφέας περιγράφει χωρίς ωραιοποιήσεις τη σκληρή ζωή της ηρωίδας, τις ανύπαρκτες συνθήκες υγιεινής στα χωριά, όπου «οι αρρώστιες μεταδίδονται σαν σπίθα σε μπαρούτι», τη θέση της γυναίκας όπου ο βιασμός είναι σε πρώτο πλάνο για το παραμικρό, χωρίς τιμωρία των ενόχων ή σωτηρία των θυμάτων. Η κόρη της Σμίτα, Λαλίτα, είναι το στήριγμά της και μια μέρα θα πάρει την παράτολμη απόφαση να τη στείλει σχολείο για να μη βιώσει όσα κάνει η ίδια στη ζωή της, για να μάθει ανάγνωση και γραφή και να μην ξανασκύψει το κεφάλι, για να αποκτήσει αξιοπρέπεια, να ζήσει καλύτερα, να τη σέβονται. Τα πράγματα όμως δεν εξελίσσονται όπως τα περίμεναν, μιας και ο ταξικός διαχωρισμός οδηγεί σε ταπεινώσεις, τιμωρίες και κακοποίηση. «Ο ρόλος του σχολείου είναι να διδάσκει, όχι να υποτάσσει», θυμώνει η Σμίτα κι έτσι στη συνέχεια πραγματοποιεί μια σιωπηλή, αθόρυβη, σχεδόν αόρατη επανάσταση.

Ταυτόχρονα, η Τζούλια Λανφρέντι, κόρη βιοτέχνη περουκών στο Παλέρμο, μιας οικογενειακής επιχείρησης που βρίσκεται σε αδιέξοδο λόγω σημαντικών κοινωνικών και οικονομικών αλλαγών, ερωτεύεται έναν Ινδό μετανάστη και θα γνωρίσει μια διαφορετική πλευρά της ζωής ενώ ταυτόχρονα θα ανακαλύψει τη δεινή οικονομική θέση της βιοτεχνίας του πατέρα της, όπου εργάζονται σα μια οικογένεια πολλές εργάτριες. Με παραστατικότητα και ωραίες περιγραφές η συγγραφέας μας δίνει ένα κλίμα συναδελφικότητας και αλληλεγγύης ανάμεσα στις γυναίκες αυτές που ξέρουν μυστικά, γελάνε, υποστηρίζουν, φιλιώνουν και ξανατσακώνονται σε έναν αέναο βουερό κύκλο. Χάρη στην ιστορία της Τζούλια έμαθα για την κασκατούρα, παλιά παράδοση της Σικελίας όπου τα μαλλιά των ανθρώπων που πέφτουν ή κόβονται φυλάσσονται για ποστίς και περούκες που κατασκευάζει πλέον ως η τελευταία της παράδοσης η βιοτεχνία Λανφρέντι. Τα μαλλιά είναι πάθος για την οικογένεια, γι’ αυτό και η Τζούλια δεν προχώρησε στις σπουδές της και αφοσιώθηκε στην επιχείρηση. Παρ’ όλ’ αυτά μπορεί να χαθεί με τις ώρες σ’ ένα λογοτεχνικό βιβλίο και αγαπά την ησυχία και την ηρεμία της βιβλιοθήκης. Μας δίνονται παραστατικές εικόνες της συγκομιδής των τριχών από τα νοικοκυριά και τα κομμωτήρια, τρυφερές στιγμές πατέρα-κόρης και ρομαντικά περιστατικά της Τζούλια με τον αγαπημένο της. Η κοπέλα είναι γαλουχημένη από γενιές προκαταλήψεων και στερεότυπων για τις ανθρώπινες σχέσεις και τότε αναπάντεχες εξελίξεις κλονίζουν την ήρεμη ζωή της.

Τέλος, η Σάρα Κοέν είναι μια πετυχημένη δικηγόρος στο Μόντρεαλ, της οποίας κάθε λεπτό της ζωής της μετράει, η μέρα της είναι χρονομετρημένη στο χιλιοστό, τα πάντα προγραμματισμένα, οργανωμένα, προσχεδιασμένα. Είναι εργαζόμενο στέλεχος, διαζευγμένη δυο φορές και μητέρα τριών παιδιών, αγαπάει τη δουλειά της, που είναι η προσωπική της δικαίωση, η επιτυχία της, και έχει καταφέρει να διαπρέψει σ’ ένα ανδροκρατούμενο περιβάλλον,. Επόμενος στόχος είναι η θέση του γενικού διευθυντή που συνταξιοδοτείται αλλά ο καρκίνος ανατρέπει τα πάντα στη ζωή της. Η συγγραφέας αναπτύσσει ένα ενδιαφέρον κείμενο γεμάτο αντιθέσεις: από τη μια η αφοσίωσή της στη δουλειά, εξαιτίας της οποίας θυσίασε πολλά απ’ τις ζωές των παιδιών της, έχασε στιγμές μαζί τους κι έτσι η ενοχή έγινε μόνιμη φίλη της κι από την άλλη οι νέες προοπτικές που της ανοίγει η ασθένεια, στις οποίες αντιστέκεται και τις κρύβει σα να μη συμβαίνει τίποτα ώσπου γίνεται ένα μοιραίο λάθος. Ανατρίχιασα με το γεγονός πως η Σάρα στη δουλειά δεν είπε τίποτα για τα παιδιά της και κατάφερε να κρύψει τις εγκυμοσύνες της, ώστε να μη χάσει ευκαιρίες ανέλιξης, με αποτέλεσμα να υπάρχει ένα τείχος ανάμεσα στην επαγγελματική και στην οικογενειακή της ζωή, ένα τείχος εύθραυστο με ρωγμές που κάποια μέρα θα καταρρεύσει.

Η συγγραφέας σχεδόν δεν της χαρίζεται: μια όμορφη, πετυχημένη μητέρα και συνέταιρος με μια ζηλευτή καριέρα αλλά έχει ένα τραύμα βαθιά κρυμμένο κάτω από τα ταγέρ και το μακιγιάζ, ένα τραύμα που θα την κόψει στα δύο. Δεν αφήνει τίποτα στην τύχη, «προηγείται των πραγμάτων» και τότε έρχεται ο καρκίνος και ο αποκλεισμός του εργασιακού της περιβάλλοντος. Με επίσης έντονο ρεαλισμό και ολοζώντανες σκηνές μαθαίνουμε πώς είναι η ψυχολογία της, πώς αλλάζουν οι προτεραιότητές της, ποια είναι τα συναισθήματά της πριν και μετά, γιατί δεν αντιδρά στην είδηση, τι θα κάνει, πώς θα παλέψει; Η Σάρα ισχυρίζεται πως θα το χειριστεί όπως χιλιάδες άλλες υποθέσεις της, δεν έχει χάσει ποτέ δίκη και δε θα το αφήσει να τη φοβίσει όσο κακόβουλο κι αν είναι, οπότε οπλίζεται με θάρρος, επιμονή κι υπομονή για να κερδίσει μια αμφίρροπη μάχη ενώ ταυτόχρονα θα διεξαγάγει έναν ύπουλο πόλεμο με τη δουλειά της. Μόνο που: «όταν κάποιος κολυμπά ανάμεσα σε καρχαρίες, καλύτερα να μην αιμορραγεί».

Τρεις ενδιαφέρουσες, συγκινητικές, τρυφερές μα και σκληρές ιστορίες που μπλέκονται μεταξύ τους, σταματώντας σε κρίσιμο σημείο για να δώσουν τη θέση τους η μία στην άλλη, μας συστήνουν γυναίκες στιγματισμένες μα αποφασισμένες, ορμητικές και ουσιαστικά ελεύθερες και αποφασισμένες. Η Σάρα είναι προνομιούχα και σταδιακά στιγματίζεται, η Σμίτα γεννιέται και μεγαλώνει στιγματισμένη, η Τζούλια προσπαθεί να αποφύγει τον στιγματισμό. Τρεις γυναίκες σφιχτά δεμένες με τις πλεξούδες ενός ψεύτικου καθωσπρεπισμού, υποχρεωμένες να υπακούσουν στις προσταγές των γονιών ή / και της κοινωνίας. Αν αντιδράσουν, αν επαναστατήσουν, είναι έτοιμες να πληρώσουν το τίμημα; Με τι κόστος θα εναντιωθούν σε απόψεις αιώνων; Στην κλειστή, αυστηρή κοινωνία της Ινδίας οι γυναίκες σε όποια τάξη κι αν ανήκουν είναι ασήμαντες για τους άντρες, στην προοδευτική Ιταλία η κόρη αναγκάζεται να υπακούσει και να δοθεί σε άντρα που δεν θέλει, στον Καναδά η ασθένεια είναι εμπόδιο για την πορεία των εργασιών και γκρεμίζει σε μια στιγμή ό,τι έχει καταφέρει για χρόνια μια γυναίκα σ’ ένα περιβάλλον αντρών. Τρεις γυναίκες που τελικά θα έρθουν κοντά με απρόσμενο και έξυπνο τρόπο, κάνοντάς με να θαυμάσω το στήσιμο της ιστορίας και πώς ουσιαστικά έβλεπα το ίδιο πρόσωπο από τρεις διαφορετικές μεριές, με την κάθε μία να απέχει χιλιόμετρα από την άλλη, όσο και οι τρεις αυτές γυναίκες ενώ ταυτόχρονα οι ιστορίες τους συγκλίνουν, κάνοντάς με να τελειώσω το βιβλίο με δάκρυα στα μάτια αλλά και γεμάτος αισιοδοξία.

Βιβλίο Separazione
Συγγραφέας Λένα Κικίδου
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Γραφή
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η πρώτη προσπάθεια της Λένας Κικίδου για αστυνομικό μυθιστόρημα ήταν ικανοποιητική. Έχει πολλά προσωπικά στοιχεία (γραφή, λεξιλόγιο, κεντρική ιδέα, περιγραφές) που τη βοηθάνε να χαράξει το δικό της μονοπάτι στον χώρο αυτού του είδους και έναν πρωτότυπο σχεδιασμό πλοκής, που όμως με μπέρδεψε σε κάποια σημεία, μιας και χρησιμοποιούνται γεγονότα από το αφηγηματικό παρόν μαζί με το παρελθόν στο ίδιο κεφάλαιο χωρίς διευκρινίσεις ή υπέρτιτλους. Επίσης, ειδικά στο δεύτερο μέρος, παρεμβάλλονται κεφάλαια που τονίζουν την προσωπικότητα είτε του δράστη είτε του θύματος αλλά τα ένιωσα λίγο παράταιρα με τη γρήγορη ροή της κυρίως δράσης. Από την άλλη, μου άρεσαν τα άκρως ρεαλιστικά και ποικίλα στιγμιότυπα από τις ζωές των θυμάτων λίγο πριν χάσουν τη ζωή τους, γιατί αποτυπώνουν διάφορες και διαφορετικές πτυχές της ζωής στην πόλη της Γένοβας. Ένα στέλεχος ναυτιλιακής και γόνος εύπορης οικογένειας, ένας καλλιτέχνης τατουάζ, μια ασήμαντη ταλαιπωρημένη εργαζόμενη, μια ηλικιωμένη κι ένας δεκαπεντάχρονος δολοφονήθηκαν με το περίστροφο που αφαίρεσε τη ζωή του Αβραάμ Λίνκολν, με περσικά βέλη σαν αυτά που χρησιμοποιήθηκαν στις Θερμοπύλες το 480 π. Χ. και με άλλα παραπλήσια όπλα. Φαίνονται ασήμαντοι, άψογοι, ταπεινοί, στο δεύτερο μέρος του βιβλίου όμως ακολουθεί η αποδόμησή τους και μπαίνουμε στο σκοτεινό τους παρελθόν.

Ο επιθεωρητής Τζανλούκα Τζούστι προσπαθεί να λύσει μια δύσκολη υπόθεση και ταυτόχρονα να αντιμετωπίσει τα ψυχολογικά και σωματικά τραύματα που του άφησε η προηγούμενη, μια άκρως σκληρή και απάνθρωπη περίπτωση δολοφονίας, που επίσης παρεμβάλλεται στην κυρίως αφήγηση, με αχρείαστα και εμετικά σκληρές εικόνες, από την οποία επέζησε «σαν να είχε πάει στην Κόλαση και να είχε σωθεί ο μισός». Όλο αυτό διέλυσε την ψυχολογία και τον γάμο του, με αποτέλεσμα, στο ήδη φορτωμένο κεφάλι του, να προστίθεται και η αγωγή διαζυγίου από μια γυναίκα που στερείται κατανόησης και τον μισεί θανάσιμα. Διοικητής, βοηθός και ιατροδικαστής στέκονται στο πλευρό του και η ιχνηλάτηση της ζωής των θυμάτων τον στέλνουν σε πολλά και διαφορετικά χωριά και πόλεις της Ιταλίας. Πώς οδηγήθηκε στο διαζύγιό του με τη γυναίκα του, πώς ένιωθε πλέον μαζί της, γιατί την απέφευγε, πώς κατέληξαν να κάνουν μοναχικά πράγματα για να μην έρχονται σε επαφή, γιατί επέστρεψε στην Μπέλα και πώς τον βοήθησε στην περιπέτειά του;

Μετά τις δολοφονίες και τις έρευνες προχωράμε στο δεύτερο μέρος, όπου έχουμε ενδιαφέρουσες συζητήσεις με την ύποπτη, Λούνα Πάτσε, συντηρήτρια έργων τέχνης, η οποία έχει άλλοθι για τις τέσσερις από τις πέντε δολοφονίες. Μαθαίνουμε για τη ζωή της, πώς μεγάλωσε σε αυστηρή και συντηρητική οικογένεια σ’ ένα κλειστό και σχεδόν απομονωμένο περιβάλλον, τι φοβίες της δημιούργησε, πώς κατάφερε να ξεφύγει από αυτό κι από κεφάλαιο σε κεφάλαιο διαπιστώνουμε πόσο τεράστια ψυχολογική και σωματική κακοποίηση βίωνε. Θα είχε όμως το σθένος και την ορμή να διαπράξει αυτούς τους φόνους; Γνώριζε τα θύματα; Αν όχι, πώς μπλέχτηκε το όνομά της στην υπόθεση; Παράλληλα, σε β΄ ενικό, κάποιος αφηγείται ιστορίες από το παρελθόν των θυμάτων, τα οποία αποδομούνται, βλέπουμε τα σκοτεινά τους σημεία, κατανοούμε ότι έπρεπε να πληρώσουν, ποιος είναι ο αφηγητής όμως; Πώς γίνεται να βρίσκεται μπροστά σε όλα αυτά τα εγκλήματα που απέχουν χιλιόμετρα μεταξύ τους; Η αυτοδικία θεωρείται λύτρωση; Είναι η σωστή τιμωρία για όσους έχουν ξεφύγει από τη δικαιοσύνη;

Το «Separazione» είναι ένα καλό και διαφορετικό αστυνομικό μυθιστόρημα, γεμάτο ωραίες περιγραφές της Γένοβας και των ανθρώπων της, ενδιαφέρουσες παρομοιώσεις, παραστατική ατμόσφαιρα και ρεαλισμό. Ακολουθεί μια διαφορετική αφήγηση που ίσως μπερδέψει κάποιους αναγνώστες, ξεχειλίζει από οργή και αδικία για όσους διαπράττουν εκφοβισμό (σχολικό bullying) και κακοποίηση και όλα αυτά ξεσπούν σ’ ένα λουτρό αίματος από έναν θύτη που αποκαλύπτεται στο τέλος, φέρνοντας μια μεγάλη ανατροπή. Βέβαια εξακολουθώ να έχω απορίες, όπως για τη χρήση των ιστορικών όπλων (γατί επιλέχθηκαν και πώς χρησιμοποιήθηκαν, αφού δε μετακινήθηκαν από τις προθήκες των μουσείων και των άλλων ιδρυμάτων), για τον ρόλο των παρένθετων αφηγήσεων και κυρίως για την ταυτότητα του δράστη και για το πώς συνδέεται με τα θύματα και με την ύποπτη. Πολλά ερωτήματα που ίσως όμως απαντηθούν σε επόμενη περιπέτεια του επιθεωρητή Τζανλούκα Τζούστι.

Μια γυναίκα περιπλανιέται στην Ευρώπη του μεσοπολέμου, γεύεται κάθε στιγμή, δημιουργεί εφήμερες σχέσεις, σκανδαλίζει τα σαλόνια κι όλα αυτά έχοντας αφήσει τον άντρα της και την κακοποιητική του συμπεριφορά πίσω στην Ελλάδα. Όλα αυτά θα αλλάξουν όμως με τη μικρασιατική καταστροφή και με την αδιάφορη γι’ αυτήν τη συμφορά στάση των ανθρώπων που συναναστρέφεται, με αποτέλεσμα να ταξιδέψει στην Κωνσταντινούπολη και να αγωνιστεί για την ευαισθητοποίηση του κόσμου όσο κινδυνεύει η Ανατολική Θράκη.

Βιβλίο Τερέζα 
Συγγραφέας Φρέντυ Γερμανός
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Μια υπέροχη, σαγηνευτική και λεπτοδουλεμένη ιστορία από τον μετρ της γραφής και της έρευνας Φρέντυ Γερμανό, ο οποίος στήνει με επιδεξιότητα τα πιο σημαντικά πιόνια της ευρωπαϊκής και όχι μόνο ιστορίας σε μια σκακιέρα γεμάτη κινδύνους, ανταλλάγματα, προδοσίες και αίμα. Μια γυναίκα-μύθος, η Τερέζα Δαμαλά, ψευδώνυμο μιας προσωπικότητας που επηρέασε όσο καμία άλλη λογοτέχνες, πολιτικούς και διπλωμάτες σε Ελλάδα, Τουρκία, Γαλλία, Ιταλία, γεύεται πρωτόγνωρες εμπειρίες, καθορίζει και επηρεάζει ανθρώπους και τύχες. Μοντέλο του Πάμπλο Πικάσο, έρωτας ζωής του Έρνεστ Χέμινγουεϊ, αποκούμπι του Μπαζίλ Ζαχάρωφ, αξέχαστο φλερτ του Ίωνα Δραγούμη, τόσα κι άλλα τόσα που πηγάζουν από μια γυναίκα ρευστή αλλά με αρχές, ευεπηρέαστη αλλά σταθερή στις αποφάσεις της, διασκεδαστική και επιφανειακά ελαφρόμυαλη αλλά με ένα παρελθόν που δε θα ξεχάσει ποτέ. Με διαρκή πρωθύστερα και αδιάλειπτα ταξίδια στο χτες και στο σήμερα ξεδιπλώνεται μια πολύπλευρη προσωπικότητα γεμάτη αντιθέσεις που ζει στα άκρα αλλά δεν κωφεύει στις σειρήνες του μικρασιατικού μετώπου. Το βιβλίο ξεκινάει με το Παρίσι της δεκαετίας του 1920, είμαστε δηλαδή σε μια εποχή και σε μια πόλη γεμάτη ατελιέ ανερχόμενων ή καταξιωμένων ζωγράφων που πατούν στα κουφάρια του περασμένου πολέμου. Η Τερέζα ήδη έκλεψε την καρδιά του Γκαμπριέλε ντ’ Ανούντσιο πριν δυο χρόνια και του Ίωνα Δραγούμη πριν πέντε. Κατάγεται από την Αδριανούπολη και την ενοχλεί η αδιαφορία του Παρισιού και της Ευρώπης για τις σφαγές στη Μικρά Ασία, για κάτι που κατ’ αυτούς γίνεται μακριά τους. Κάποτε ήταν μια όμορφη γυναίκα, «έτοιμη να γευτεί τη γλύκα της ζωής και να κάνει τρέλες…», τώρα όμως όλος ο κόσμος είναι μια τρέλα! Παντρεμένη αλλά δε διστάζει να φλερτάρει, το σκάει μακριά από την υποτακτική και πειθήνια στάση του άντρα της απέναντι στις χειροδικίες και στη λεκτική κακοποίηση που υφίσταται η γυναίκα του από τον ταγό του, Ιωάννη Μεταξά και ζει σημαντικές στιγμές, ώσπου γνωρίζει τον έρωτα στα μάτια και στα χέρια του Έρνεστ Χέμινγουεϊ.

Πότε έχουμε τριτοπρόσωπη αφήγηση, πότε έχουμε ρεαλιστικούς διαλόγους με σημαντικά πρόσωπα της πολιτικής και καλλιτεχνικής ελληνικής και όχι μόνο σκηνής, ένα κείμενο-ποταμός, με μια ασταμάτητη παρέλαση προσωπικοτήτων που γνωρίζουν, ερωτεύονται, κυνηγούν, νουθετούν, συμβουλεύονται την Τερέζα. Γεγονότα που θα μπορούσαν ν’ αλλάξουν τη γνωστή ροή των εξελίξεων, επιστολές και ημερολόγια που χάθηκαν σε ταξίδια ή μετακομίσεις, χαρακτήρες που θα μπορούσαν να είχαν πλαστεί αλλιώς, η ιστορία της Ευρώπης και της Μεσογείου δοσμένη με άλλο τρόπο και με παρασκηνιακές αναπάντεχες διασυνδέσεις, τις οποίες η μαγική και ρεαλιστική γραφή του Φρέντυ Γερμανού ενορχηστρώνει με τέτοιο τρόπο που ένιωθα τα γεγονότα να συμβαίνουν μπροστά στα μάτια μου και διαπίστωνα πως όσα ξέρω, όσα έμαθα στο σχολείο και μεταγενέστερα ίσως να έγιναν με αφορμή αυτά που ξεδιπλώνονται στο βιβλίο και όχι με τα επίσημα αίτια! Το κείμενο εμπλουτίζουν μαρτυρίες και αφηγήσεις σημαντικών προσωπικοτήτων, όπως της Μελίνας Μερκούρη, της Μαίρης Χέμινγουεϊ και άλλων που συμπληρώνουν με άριστο τρόπο τα γεγονότα που εκτυλίσσονται στο βιβλίο και επηρεάζουν τον χαρακτήρα της Τερέζας.

Με άφθαστη δεξιοτεχνία μπλέκεται η φαντασία με την πραγματικότητα όσο τα συναρπαστικά γεγονότα του πρώτου μισού του 20ού αιώνα και σημαντικές ιστορικές προσωπικότητες ξεπηδούν μέσα από τις σελίδες. Ο Ιωάννης Μεταξάς, ο Ελευθέριος Βενιζέλος και ο Εθνικός Διχασμός, ο Ίωνας Δραγούμης, ο βασιλιάς Κωνσταντίνος που «ήξερε περισσότερα για τις κρεβατοκάμαρες των φίλων του από όσα ήξερε για το μέλλον της Μικράς Ασίας» (σελ. 30), ο Μπαζίλ Ζαχάρωφ με τα μικρασιατικά κύτταρα «που δεν είχε πολύ στενές σχέσεις με την ηθική», η Σάρα Μπερνάρ, τώρα «μια χούφτα κόκαλα, μια μανιασμένη γριά που κάποτε ήταν η μαγική ιέρεια της Ευρώπης», η μαντάμ Γκρες όπου στο σαλόνι της γραφόταν η ιστορία της Ευρώπης («το μπορντέλο της Ρωμιάς»), ο Γκαμπριέλε ντ’ Ανούντσιο, ποιητής και πολέμαρχος, ο Μπενίτο Μουσολίνι, η Μιστενγκέτ και πολλοί άλλοι αφήνουν το δικό τους αποτύπωμα στο βιβλίο και στη ζωή της Τερέζας, όσο εκείνη αγωνίζεται να ξεχάσει και να ξεχαστεί αλλά στη συνέχεια να επιβιώσει.

Στο δεύτερο μέρος του μυθιστορήματος, οπότε και πέφτει το μικρασιατικό μέτωπο και κινδυνεύει η Ανατολική Θράκη, η Τερέζα, που πλέον βαρέθηκε ό,τι ζούσε και ό,τι ποθούσε, φεύγει για την Κωνσταντινούπολη με τον έρωτα της ζωής της, τον δημοσιογράφο τότε και συγγραφέα αργότερα Έρνεστ Χέμινγουεϊ. Εκεί γνωρίζουμε ακόμη περισσότερο αυτόν τον άνθρωπο που εστάλη ως ανταποκριτής καναδικής εφημερίδας στην Ανατολική Θράκη για να καταγράψει τις θηριωδίες και τα κύματα των προσφύγων, οπότε μέσα από τα κείμενά του διαπιστώνουμε αντικειμενικά τα λάθη που οδήγησαν στην καταστροφή: «Ο πόλεμος ήταν μια ιδεολογία γι’ αυτόν τον νέο άντρα κι όλοι όσοι πολεμούσαν σαν τους Έλληνες φαντάρους ήταν οι τελευταίοι ιδεολόγοι ενός κόσμου που ξεπουλιόταν για τα πετρέλαια της Μοσούλης ή για το κάρβουνο της Σιλεσίας» (σελ. 163). Η Τερέζα και ο Έρνεστ ζουν έναν απαγορευμένο πλέον έρωτα, αφού εκείνος στο μεσοδιάστημα που χάθηκαν παντρεύτηκε κι οι ευτυχισμένες τους στιγμές αντιδιαστέλλονται με τον φόβο και την αγωνία της επικείμενης άφιξης του Μουσταφά Κεμάλ, που καταστρατηγεί την ουδετερότητα της Κωνσταντινούπολης. Τα κείμενα του Χέμινγουεϊ είναι γροθιά στο στομάχι, φέρνουν δάκρυα στα μάτια των ξένων αλλά και του αναγνώστη: «Τριάντα δύο χιλιόμετρα κάρα!» ο απολογισμός της αποχώρησης μετά το τελεσίγραφο του Κεμάλ για εκκένωση της Ανατολικής Θράκης. Τι θα απογίνουν τελικά οι δύο εραστές; Θα γλυτώσουν από τον κίνδυνο; Θα γυρίσουν στους συζύγους τους; Πώς θα χειριστούν το πάθος που τους έχει κυριεύσει;

Η »Τερέζα» είναι η ιστορία μιας γυναίκας που την κυνηγάει ο άντρας της και ταυτόχρονα μιας ηπείρου που την κυνηγάει η Ιστορία, σε μια εποχή όπου «ο κόσμος άλλαζε… με βίαιες πινελιές, σαν ιμπρεσιονιστικός πίνακας» (σελ. 121). Ένα πλάσμα που μπορεί να έζησε ως το μεδούλι τον έρωτα και τις απολαύσεις, δεν έπαυε όμως να είναι ευαίσθητη: «Δεν άντεχε πια να βλέπει γύρω της αυτούς τους μεσόκοπους χειρουργούς, που είχαν κόψει το 1916 την Ελλάδα στη μέση και τώρα έκοβαν με την ίδια ευκολία ανθρώπινες ζωές» (σελ. 88). Είναι η μυθιστορηματική βιογραφία ενός υπαρκτού προσώπου, μιας γυναίκας από την Αδριανούπολη που επηρέασε τον Έρνεστ Χέμινγουεϊ, μιας περιζήτητης και σκανδαλώδους νεαρής που αναστάτωσε την Ευρώπη ρουφώντας άπληστα κάθε πτυχή του έρωτα και της ευζωίας («Ακόμα και οι αμαρτίες της είχαν μια αγιότητα», σελ. 241). Παρελθόν και παρόν, αλήθεια και μύθος, όλα άριστα δεμένα σε μια ιστορία που κρατά αμείωτο το ενδιαφέρον και καταγράφει τις παρασκηνιακές εξελίξεις των σημαντικότερων ιστορικών γεγονότων του μεσοπολέμου με τέτοιο τρόπο που κόβει την ανάσα. Το κείμενο είναι γραμμένο από τον άνθρωπο που κατάφερε να φέρει στο φως την επί εβδομήντα πέντε χρόνια κρυφή, ανείπωτη επαφή του Ίωνα Δραγούμη με την Πηνελόπη Δέλτα, «η πιο ωραία σελίδα της ζωής τους», με απόλυτο σεβασμό στην ψυχολογία και στα συναισθήματα των ηρώων, γνωρίσματα και αρετές που συναντάμε και σε αυτό το μυθιστόρημα. Στο Υστερόγραφο μάλιστα ο Φρέντυ Γερμανός δίνει το συναρπαστικό χρονικό της συγγραφής του βιβλίου, τα εμπόδια που συνάντησε για τη διασταύρωση των στοιχείων, τις ψηφίδες που μάζευε υπομονετικά από ανθρώπους και βιβλιοθήκες ώστε να συγκροτήσει και να ολοκληρώσει το μυθιστόρημα.

Κλείνοντας, θα κάνω μια ιδιαίτερη αναφορά στην αισθητική του βιβλίου, το οποίο κινείται στους τόνους του γκρι και του μπεζ, με τον φάκελο στον οποίο αναγράφεται το όνομα της ηρωίδας στο εξώφυλλο να χωρίζει και τα μέρη του βιβλίου ενώ το χρώμα του κυριαρχεί στις αριστερές πρώτες σελίδες. Η γκρίζα θαμπάδα του εξωφύλλου συνάδει με τη θολή ταυτότητα της Τερέζας κι όλα αυτά συγκροτούν ένα άρτιο αποτέλεσμα ήδη πριν ξεκινήσει κανείς το διάβασμα. Ο σχεδιασμός οφείλεται στην Ελένη Κυριακίδου και οι επιλογές της ταιριάζουν απόλυτα με το εκδοτικό παρελθόν και με το περιεχόμενο του βιβλίου. Το μυθιστόρημα κυκλοφόρησε πρώτη φορά το 1997 και τώρα ξαναβγαίνει σε φροντισμένη έκδοση και με επίμετρο του καθηγητή στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Δημήτρη Κόκκορη. Ένα ιστορικό μυθιστόρημα που έχει ακόμη λόγο ύπαρξης στα ράφια και στις ζωές μας.

Βιβλίο Το γκαμπί του βασιλιά και το μυστήριο του Πολέριο 
Συγγραφέας Κώστας Στοφόρος
Εικονογράφος Λίλα Καλογερή
Κατηγορία Παιδικό μυθιστόρημα / Περιπέτεια
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Κρίστα και ο Κομνηνός, δίδυμα αδέλφια, ταξιδεύουν με τη μητέρα τους στο Λαντσιάνο της Ιταλίας, όπου εκείνη θα μιλήσει σε ένα συνέδριο συντηρητών έργων τέχνης. Η Κρίστα είναι ενθουσιασμένη γιατί, ως Κατάσκοπος της Γεωγραφίας, γνωρίζει πως στο Λαντσιάνο γεννήθηκε ο Τζούλιο Τσέζαρε Πολέριο, ένας από τους μεγαλύτερους σκακιστές όλων των εποχών, ίσως ο πρώτος που επινόησε τη σικελική άμυνα και το γκαμπί του βασιλιά! Τα δυο αδέρφια τσακώνονται συνέχεια γιατί ο Κομνηνός θεωρεί χάλια την ιδέα του ταξιδιού στο Λαντσιάνο ενώ οι φίλοι του έχουν πάει σε πιο γνωστά μέρη της Ιταλίας! Σύντομα όμως τα γεγονότα θα τον κάνουν να αλλάξει γνώμη. Στο Λαντσιάνο τους υποδέχονται η Τζουζεπίνα κι ο μαθητής της, Φίλιππο, που ξέρει ελληνικά από τη γιαγιά του και τώρα μαθαίνει αρχαία ελληνικά. Η σικελική πόλη είναι πανέμορφη και γραφική όπως την αποτυπώνει ο συγγραφέας, ο οποίος τοποθετεί τη δράση του βιβλίου και σε άλλα σημεία, όπως στο Κρέκιο και στην Κόστα ντέι Τραμπόκι. Η Κρίστα κατέκτησε την τρίτη θέση στο Πανελλήνιο Πρωτάθλημα Σκακιού, ένα χόμπι που την έχει συναρπάσει από τότε που της το έμαθε ο παππούς ένα καλοκαίρι στο Καστελλόριζο. Με απλά λόγια και συγκεκριμένες κινήσεις μαθαίνουμε κι εμείς σκάκι μαζί με τη μικρή πρωταγωνίστρια του βιβλίου. Στρατηγικές, ανοίγματα, κινήσεις, γεμίζουν ιδέες και ενδιαφέρον την Κρίστα, η οποία με χαρά μαθαίνει πως στην πόλη διοργανώνονται διεθνείς σκακιστικοί αγώνες προς τιμήν του Πολέριο! Η αγωνία κορυφώνεται όταν ένας παγωτατζής της αφήνει μια χαρτοπετσέτα με ένα μήνυμα για το Βυζαντινό Μουσείο του Κρέκιο, μιας πόλης κοντά στο Λαντσιάνο, όπου υπάρχει κάτι που έχει σχέση με το σκάκι!  Κάποιος όμως παρακολουθεί τα παιδιά, αποφασισμένος να αρπάξει πρώτος ό,τι ανακαλύψουν κι έτσι η πλοκή κλιμακώνεται και ο κίνδυνος μεγαλώνει! Η εικονογράφηση της Λίλας Καλογερή είναι λεπτομερής, παραστατική, πολύχρωμη, με ολοσέλιδες ή μικρότερες εικόνες που αποτυπώνουν σωστά τις δύο πόλεις και τις εκφράσεις των χαρακτήρων, τα τοπόσημα, τα μνημεία κι έτσι ταξιδεύουμε κι εμείς μαζί με τους ήρωες αυτής της περιπέτειας σε τόπους μακρινούς και ενδιαφέροντες.

«Το γκαμπί του βασιλιά και το μυστήριο του Πολέριο» είναι άλλη μια συναρπαστική κι ανατρεπτική περιπέτεια γεμάτη γεωγραφικές και ιστορικές γνώσεις που βοηθάει τους μικρούς αναγνώστες να μάθουν τις βασικές κινήσεις και τη φιλοσοφία του σκακιού ενώ ταυτόχρονα τους ξεναγεί στα πιο όμορφα χωριά της Σικελίας. Σασπένς, εκπλήξεις, μυστήριο και αγωνία χαρίζονται απλόχερα μέσα από μια ιστορία που κρύβει πολλά μυστικά!

Βιβλίο Χωρίς ρίσκο
Τίτλος πρωτοτύπου Nothing ventured
Συγγραφέας Jeffrey Archer
Μεταφραστής Μαρία Παπανδρέου
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Bell
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η ιστορία διαδραματίζεται στο πρώτο μισό της δεκαετίας του 1980 κι έχει ως πρωταγωνιστή έναν συναρπαστικό και ενδιαφέροντα χαρακτήρα που έρχεται σε κόντρα με τον πατέρα του, σερ Τζούλιαν, από τη στιγμή που αποφασίζει να ακολουθήσει τον δικό του δρόμο και να μπει στη Μητροπολιτική Αστυνομία παρά να συνεχίσει στο οικογενειακό δικηγορικό γραφείο. Δε θέλει να γίνει ποινικολόγος που υπερασπίζεται καθάρματα, αντιθέτως, προτιμάει να τα βάζει για πάντα στη φυλακή και να εμποδίζει τις εγκληματικές τους δραστηριότητες. Η μητέρα, Μάρτζορι, είναι πιο διαλλακτική και θεωρείται η φωνή της λογικής ενώ η αδελφή του Γουίλιαμ, Γκρέις, που είναι δικηγόρος, υπερασπίζεται κάθε αδέκαρο κακομοίρη που θα βρεθεί στον δρόμο της, κάτι που τη ρίχνει σε εκτίμηση και αξία στα μάτια του πατέρα τους. Οι οικογενειακοί δεσμοί είναι καλογραμμένοι, διασκεδαστικοί και διαπιστώνουμε πως ο πατέρας δεν είναι αυστηρός, άτεγκτος και μονοκόμματος αλλά δέχεται ν’ ακούσει και μιαν άλλη άποψη, σέβεται μια τεκμηριωμένη γνώμη κι αφήνει τον γιο του να κάνει αυτό που θέλει υπό όρους. Η στάση του απέναντι στην κόρη του είναι εξίσου σταθμισμένη, αφού δεν του αρέσουν οι επαγγελματικές της επιλογές, της αφήνει όμως περιθώρια ελιγμών ή / και ιδεών. Επιπλέον, μέσω της Γκρέις ο συγγραφέας μας εντάσσει στο πνεύμα αλλαγής και νεωτερικότητας που ερχόταν τη δεκαετία του 1980 απέναντι στα δικαιώματα των γυναικών, οι οποίες άρχισαν να μπαίνουν σε ανδροκρατούμενους χώρους και να διεκδικούν ισότητα ακόμη και στην πρωτοτοκία.  Η Γκαλερί Τέιτ όμως δε θα βάλει ποτέ γυναίκα σε διευθυντική θέση!

Το βιβλίο είναι ένα καλογραμμένο και συναρπαστικό αστυνομικό μυθιστόρημα που πατάει στα οικεία χνάρια γραφής του Jeffrey Archer, αγνοώντας τα στερεότυπα του κλασικού αστυνομικού μυθιστορήματος. Απανωτές ανατροπές, εκπλήξεις και αλλαγές, ένα κείμενο που ρέει σα νεράκι κι όλα κλείνουν με δυο άκρως ενδιαφέρουσες και παραστατικά γραμμένες δίκες, στις οποίες ο χειρισμός της αγωνίας και το κλείσιμο του ματιού απέναντι στον αναγνώστη είναι διαρκή και τόσο γρήγορα που ένιωθα να παρακολουθώ αγώνα τένις. Έχοντας υπ’ όψιν το μότο του συγγραφέα πως «Αυτό δεν είναι μια αστυνομική ιστορία, είναι μια ιστορία για έναν αστυνομικό», παρακολουθούμε κάπως χαλαρά τις σπουδές του Γουίλιαμ στην Ιστορία της Τέχνης αρχικά, για να κάνει το χατίρι στον πατέρα του, και στη συνέχεια στο Αστυνομικό Κολέγιο Χέντον στο βόρειο Λονδίνο, όπου αριστεύει στην επιστημονική και εγκληματολογική ανάλυση, στη νομολογία και στις πολεμικές τέχνες. Ξεκινάει ως αστυφύλακας από μια περιοχή όπου δεν είχε βρεθεί ποτέ, το Λάμπεθ και περιμένει να περάσουν δύο χρόνια πριν προσπαθήσει να προαχθεί σε ντετέκτιβ. Μέντοράς του σε αυτές τις περιπολίες είναι ο επίσης αστυφύλακας Φρεντ Γέιτς: «Μη δέχεσαι τίποτα, μην πιστεύεις κανέναν, αμφισβήτησε τα πάντα»! Να όμως που μια σειρά από γεγονότα τον φέρνουν στη Σκότλαντ Γιαρντ, όπου ο διοικητής Τζακ Χόκσμπι, η αρχιφύλακας Τζάκι Ρόικροφτ και ο αρχιεπιθεωρητής Μπρους Λαμόντ, επικεφαλής του Τμήματος Έργων Τέχνης, ψάχνουν να βρουν τον κλεμμένο πίνακα του Ρέμπραντ «Οι σύνδικοι της συντεχνίας των υφασματεμπόρων». Επτά χρόνια τώρα το Τμήμα προσπαθεί να συλλάβει τον Μάιλς Φόκνερ, μια εγκληματική διάνοια που καταφέρνει να ξεγλιστράει απ’ τα χέρια τους, παρ’ όλο που κλέβει κορυφαία έργα τέχνης και βγάζει μια περιουσία χωρίς να φαίνεται ότι παρανομεί. Ικανότατος και άψογα οργανωμένος, τους δυσκολεύει κάθε φορά και πιο πολύ.

Παράλληλα, τον Γουίλιαμ τον απασχολούν κι άλλες, ήσσονος αφηγηματικής σημασίας υποθέσεις (βιβλία του Ουίνστον Τσόρτσιλ που υποτίθεται πως έχουν την ιδιόχειρη υπογραφή του, ένα φιαλίδιο σεληνιακής σκόνης, ένας μυστηριώδης τύπος που θέλει να αγοράσει ασήμι εκατό ετών και πάνω από διαπιστωμένα καταστήματα ασημικών κ. ά.) που απλώς εμπλουτίζουν το κείμενο, όλες όμως συγκροτούν μια καλά οργανωμένη πλοκή γεμάτη σασπένς και εκπλήξεις ενώ ταυτόχρονα παρακολουθούμε τον πρωταγωνιστή σε διαφορετικά σημεία του Λονδίνου, το οποίο γνωρίζουμε κι από την καλή κι από την ανάποδη, τις περιοχές του, τους δρόμους του, τις συγκοινωνίες του. Φυσικά, μέσα σε όλα αυτά εισχωρεί κι ο έρωτας στο πρόσωπο της Μπεθ Ρέινσφορντ, η οποία είναι βοηθός έρευνας στην πινακοθήκη Φιτζμόλιαν απ’ όπου εκλάπη ο Ρέμπραντ. Ο Γουίλιαμ την ερωτεύτηκε αμέσως και η σχέση τους αρχίζει ν’ ανθίζει αλλά και να δέχεται τους τριγμούς της άστατης δουλειάς του αστυνομικού, μόνο που η Μπεθ έχει ένα καλά κρυμμένο μυστικό. Επίσης, οι αναφορές σε πίνακες ζωγραφικής πολλών διαφορετικών μεταξύ τους καλλιτεχνών και τεχνοτροπιών με οδηγούσαν πολλές φορές να ψάξω περισσότερες πληροφορίες, να τους χαζέψω, να διαβάσω αναλύσεις τους κλπ.

Το «Χωρίς ρίσκο» είναι τα πρώτα βήματα ενός χαρακτήρα που θέλει να ακολουθήσει το όνειρό του και να ενταχθεί στη Σκότλαντ Γιαρντ ως ερευνητής. Θα τον βοηθήσει άραγε ο κλεμμένος Ρέμπραντ να το πραγματοποιήσει; Πίνακες ζωγραφικής και άλλα έργα τέχνης, ενδιαφέρουσες λεπτομέρειες και ιστορίες από γνωστούς καλλιτέχνες, πλούσια πλοκή, ένας καλοσχεδιασμένος πυρήνας δράσης γεμάτος εμπόδια, εκπλήξεις και ανατροπές, γρήγορες εξελίξεις, ρεαλιστικοί διάλογοι, όλα αυτά με κράτησαν ως το τέλος και μου σύστησαν έναν χαρακτήρα τον οποίο ανυπομονώ να συναντήσω ξανά και ξανά ώστε να απολαύσω τις περιπέτειές του και να δω πώς θα εξελιχθεί ως προσωπικότητα από βιβλίο σε βιβλίο.

Βιβλίο Φιλί που έμοιαζε με αντίο 
Συγγραφέας Άρης Αποστολάκης 
Κατηγορία Ρομαντικό μυθιστόρημα
Εκδότης Πνοή
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Άρης Αποστολάκης στο μυθιστορηματικό του ντεμπούτο γράφει μια τρυφερή, ρομαντική ιστορία γεμάτη εμπόδια και δυσκολίες, ελπίδα και αγάπη, ανατροπές και παιχνίδια της μοίρας. Οι ήρωές του ξεκινάνε τις πορείες τους από το Μεγάλο Χωριό Ευρυτανίας τη δεκαετία του 1990 κι έκτοτε ο δρόμος τούς βγάζει στη Χαλκιδική, στη Νέα Υόρκη, στη Ρώμη, ακόμη και στη Φολέγανδρο ενώ οι πραγματικές ρίζες της πλοκής άρχισαν να πλέκονται πίσω στη δεκαετία του 1960. Το μυθιστόρημα ξεκινάει πατώντας σε αναμενόμενα για μια τέτοια ιστορία στερεότυπα, σύντομα όμως ξεφεύγουμε αρκετά, μιας και μπλέκονται πολλά πρόσωπα (χωρίς όμως να χαθώ ούτε στιγμή), διαδραματίζονται καταστάσεις που δε σταματούν να οδηγούν τους ήρωες του βιβλίου σε αλληλοεπιδράσεις ενώ οι εκπλήξεις που συνάντησα κατά την ανάγνωση ενέτειναν την αγωνία μου όχι μόνο για το τι συνέβη στο παρελθόν αλλά και πώς θα κλείσει ο κύκλος που άνοιξε ανάμεσα σε δυο γυναίκες. Ο Πέτρος και η Ρεγγίνα ακολουθούν το δικό τους κοινό μονοπάτι, αφήνουν πίσω τους γκρεμισμένες ψυχές αλλά κι οι ίδιοι τιμωρούνται. Η αφήγηση εναλλάσσεται μεταξύ τριτοπρόσωπης και πρωτοπρόσωπης (κυρίως από τη Ρεγγίνα) ενώ τα πρωθύστερα επιτείνουν την αγωνία με την (όχι πολύ αργή) σταδιακή αποκάλυψη των περασμένων και των μελλούμενων. Μια εξαφάνιση κι ένας θάνατος είναι η αρχή για ένα κουβάρι που ξετυλίγεται σταδιακά κι όσο μας απομακρύνει από την αρχική αιτία του κακού τόσο αναρωτιόμουν τι ακριβώς συνέβη και οδηγηθήκαμε ως εδώ.

Το «Φιλί που έμοιαζε με αντίο» είναι μια ενδιαφέρουσα ρομαντική ιστορία που περιέχει οικεία μυθιστορηματικά στερεότυπα περί εμποδίων και απαγορευμένου έρωτα, σύντομα όμως η πλοκή ακολουθεί δικά της μονοπάτια, γίνεται πολυεπίπεδη και διάφορα πρόσωπα την εμπλουτίζουν με σημαντικό ρόλο ο καθένας τους. Ταξίδεψα, γνώρισα, έμαθα, γέμισα ποικίλα συναισθήματα, συγκινήθηκα σ’ ένα αναγνωστικό ταξίδι γεμάτο αποκαλύψεις, εκπλήξεις, έρωτα, αγάπη, προδοσία, μυστήριο, τύψεις, θάνατο. Μου άρεσαν η γραφή, η ατμόσφαιρα και η τόσο καλοσχεδιασμένη πλοκή σε τέτοιο βαθμό που αποχωρίστηκα το βιβλίο με δυσκολία.

Βιβλίο Old soul
Συγγραφέας Γιώργος Καστέλλης
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Πνοή
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Γιώργος Καστέλλης έγραψε ένα υπέροχο, συναρπαστικό, πρωτότυπο μυθιστόρημα γεμάτο φρεσκάδα, χιούμορ, διαχρονικές σκέψεις και έξυπνο χειρισμό πλοκής που με ξενύχτησε, με συγκίνησε και μου γνώρισε ποικίλους χαρακτήρες και πολλές διαφορετικές ιστορικές περιόδους. «Ζηλεύω όποιον έχει την ακλόνητη πεποίθηση, ή έστω τον ακλόνητο φόβο, πως όλα αρχίζουν στη γέννα και τελειώνουν στον θάνατο…εγώ θυμάμαι» (σελ. 16). Αυτή είναι μία από τις πρώτες εξομολογήσεις που κάνει στον αναγνώστη κι έτσι ξεκινάει μια ιστορία που ακροβατεί μεταξύ σουρεαλισμού και πραγματικότητας, φαντασίας και βαθιάς αγάπης για το ανθρώπινο είδος. Δεκατέσσερις ζωές θυμάται ως τώρα κι αυτό του έχει δώσει τον χρόνο να πειραματιστεί με διάφορα στην αναζήτησή του για την ευτυχία: θρησκείες, επιστήμες, τέχνες, πολιτική, αποκρυφισμό. Παρατηρεί πώς δουλεύει ο κόσμος, μελετάει το κάρμα και κάπου στην πορεία συναντάει την αδελφή ψυχή του, δυστυχώς σε αντίξοες συνθήκες, τη χάνει, την ξαναβρίσκει, κάποιες φορές κάνει λάθη οπότε κι εκείνη του κρατάει μούτρα για αιώνες! Το σοκ της γέννας που το βιώνει ξανά και ξανά δεν μπορεί να το συνηθίσει, είναι μεγάλη ταλαιπωρία κι ευτυχώς που οι άνθρωποι δεν το θυμούνται. Τον έχει κουράσει η μοναξιά και βρίσκει ανούσια τα όσα κάνει στην προσπάθειά του να γίνει καλύτερος άνθρωπος και να βρει τρόπο να λύσει τα μάγια: «ακόμα ένας κόκκος γνώσης κι εμπειρίας στο κάστρο από άμμο που χτίζω αιώνες τώρα» (σελ. 87).

Όλα άρχισαν το 1453 με την κατάρα μιας μάγισσας! Ο αφηγητής είχε γεννηθεί κοντά στη Βάρνα, ήταν γιος ψαρά και αγρότισσας αλλά οι Τούρκοι κατακτητές τον έκαναν γενίτσαρο και με την άλωση της Πόλης έζησε μια πρωτόφαντη εμπειρία. Έκτοτε θυμάται κάθε στιγμή απ’ όλες τις ζωές που ζει κι από τη μια είναι κωμικοτραγικές οι μετενσαρκώσεις που ζει και οι άνθρωποι που γνωρίζει αλλά τους ξέρει ήδη από τις προηγούμενες ζωές κι από την άλλη μου άρεσε πάρα πολύ ο τρόπος που ο συγγραφέας έμπλεκε όλες αυτές τις ιστορίες για να μας φέρει σιγά σιγά στα τέλη του 20ού αιώνα και στην κυρίως πλοκή! Επιπλέον, εφόσον θυμάται, ο αφηγητής έχει διαβάσει στο μεταξύ διάφορα βιβλία που του εξηγούν κάποιες κοινωνικοπολιτικές καταστάσεις που έχει ήδη βιώσει ή βιώνει, μορφώνεται και μαθαίνει, αποκτά γνώσεις και πλούσιο λεξιλόγιο. Από την Ισπανία της Ιεράς Εξέτασης στην Χίο του 15^ου αιώνα και στην Ινδία των Βραχμάνων, από τη Νέα Ορλεάνη και τις βαμβακοφυτείες της στην Πράγα του 19^ου αιώνα, στο κολέγιο του Ήτον το 1904 και στην Μπολόνια με τους δύο παγκόσμιους πολέμους για να καταλήξουμε σ’ ένα τραίνο στη μετα-covid εποχή όπου επιβιβάζονται μια επιμελήτρια κι ένας συγγραφέας. Ο αφηγητής αλλάζει φύλα, προσωπικότητες, εποχές, βιώνει όλη την πρόσφατη και τη σύγχρονη ιστορία της ανθρωπότητας αλλά δε μαθαίνουμε για όλες τις ζωές του, οπότε το κείμενο δε βαραίνει και δε με κούρασε ούτε στιγμή (ο ευφάνταστος συγγραφέας σε κάποιο σημείο εξηγεί γιατί απέφυγε να αναφερθεί σε μερικές από αυτές). Κάθε ζωή είναι και μια συναρπαστική διαφορετική ιστορία γεμάτη ανατροπές και εκπλήξεις, σασπένς και γρήγορο ρυθμό, αυτοτελείς στο σύνολό τους αλλά σε κάποιες περιπτώσεις αποτελούν και λογαριασμούς που πρέπει να κλείσει ο αφηγητής στις μετενσαρκώσεις που βιώνει. Δεν αφήνουμε όμως καμία πίσω μας, αφού με διαρκή πρωθύστερα επιστρέφουμε σε κάποια σημεία τους για να φανούν όλοι οι κρίκοι μιας αλυσίδας αποφάσεων και ενεργειών που διαφεντεύουν τη ζωή του αφηγητή ώστε να απαντηθούν ερωτήματα, να εξηγηθούν κάποιες εκκρεμότητες και να προχωρήσουμε πιο βαθιά στο σήμερα ή να γεννηθούμε σε μια νέα ζωή.  «…τα καλύτερα σε μια ζωή έρχονται μόνο εφόσον αρχίζεις να νιώθεις ευγνωμοσύνη για όσα ήδη έχεις κι έρχονται μόνο και μόνο για να στην πάρουν πίσω» (σελ. 89), αυτή είναι μία από τις πικρές διατυπώσεις του αφηγητή και παρακολουθούσα με αγωνία κάθε λέξη, κάθε κεφάλαιο, μην και τυχόν συμβεί κάτι που να του ανατρέψει αυτήν την άποψη και βρει λίγη αισιοδοξία σε μια από τις ζωές του.

Στο μυθιστόρημα παρακολουθούμε μια ψυχή που παραδέρνει από αιώνα σε αιώνα, από πόλη σε πόλη, που κάνει διάφορα, κατακριτέα και μη, που κανείς δεν τον καταλαβαίνει, οπότε δεν μπορεί να συνδεθεί ουσιαστικά με κανέναν κι έτσι οι οικογενειακές σχέσεις χάνουν τη σημασία τους μέσα στην αιωνιότητα: «Πώς να αγκαλιάσεις έναν αδερφό αν γνωρίζεις πως στην προηγούμενη ζωή σου ήταν ο δολοφόνος σου» (σελ. 79); Ψάχνει τρόπους να λύσει την κατάρα, προσπαθεί να ενταχθεί στην εκάστοτε κοινωνία όπου φυτρώνει, δεν μπορεί να συμμεριστεί τις φιλοδοξίες και τους φόβους κανενός αφού ξέρει και θυμάται πως υπάρχουν επόμενες ζωές, εξ ου και έχει καταρριφθεί μέσα του ο φόβος του θανάτου. Γνωρίζει πως υπάρχουν ευκαιρίες για μια καλύτερη επόμενη ζωή, οπότε γιατί τόσο άγχος, φόβος, θρησκοληψία; «Μερικές φορές το καλύτερο που έχεις να κάνεις όταν σου υψώνουν το ποτήρι είναι να γελάς και να το τσουγκρίζεις. Γιατί ίσως η μόνη κόλαση είναι να μην υπάρχει κανείς για να πιει μαζί σου στην υγεία σου» (σελ. 119). Υπάρχουν όμως και νότες χιούμορ που αλαφραίνουν το κείμενο: «Κάπου εδώ, λογικά, έχεις καταλάβει τι τρέχει μαζί μου και φωνάζεις τους γιατρούς να με μαζέψουν» (σελ. 16) ή «Τίποτα δεν ήταν ικανό να με απομακρύνει από κει, ούτε οι κούφιες επιπλήξεις της μητέρας μου ούτε τα κουνούπια που έστελνε με περισσή γενναιοδωρία ο Μισισιπής στην αυλή μας δίχως να του το ζητήσει κανείς» (σελ. 86). Ελάχιστα και τα καλολογικά στοιχεία: «…μέσα στο ποτάμι του χρόνου υπάρχουν σταγόνες ειδικής σημασίας…» (σελ. 80). Το αγαπημένο μου: «Έτσι τις αναγνωρίζει κανείς τις ψυχές, από τα μάτια… Κι αν έχεις ξεχάσει το χρώμα ή το σχήμα, αυτό που αισθάνεσαι όταν σε κοιτάζουν είναι αλάνθαστο, μοναδικό σαν δακτυλικό αποτύπωμα» (σελ. 12).

Αυτή η ποικιλία εποχών και περιόδων αφήνουν περιθώρια στον συγγραφέα για πολλές σκέψεις και παρατηρήσεις πάω στην εξέλιξη του ανθρώπινου είδους, χωρίς όμως να καταφέρεται εναντίον κανενός status quo, απλώς καταγράφει τις αντιλήψεις και τη νοοτροπία μέσα από γεγονότα που τις στηλιτεύουν από μόνα τους. Οικογενειακοί δεσμοί, δολοφονίες, ομοφυλοφιλία, ακόμη και ο ρόλος της θρησκείας είναι σημεία που φωτίζονται αντικειμενικά και χωρίς ίχνος επίκρισης: «[Ο Θεός] θα πρέπει να ένιωθε πολύ μόνος, όσο μόνος νιώθω εγώ κι εσύ, γι’ αυτό έσπασε σε κομμάτια από τη θλίψη του. The big bang. Ξεχάσαμε την αθανασία μας, για να ξεχάσουμε αυτή τη θλίψη, κι επινοήσαμε μια άλλη θλίψη, τον θάνατο, για να μπορούμε να χαρούμε λίγο τη ζωή» (σελ. 78). Και αργότερα: «-Η σχέση με αυτό που βρίσκεται εκεί πάνω και μας προσέχει είναι το πιο όμορφο ρούχο που μπορεί να ράψει κανείς, μικρέ μου. Οι εκκλησίες είναι για τους τεμπέληδες που θέλουν το πατρόν έτοιμο» (σελ. 265). Ποιο είναι το τελικό συμπέρασμα; «Αυτό είμαστε τελικά, ούτε όσα κάναμε ούτε όσα πάθαμε, μόνο όσα ποθήσαμε. Στις ζωές που άλλαξα και στα σώματα που ενδύθηκα δεν βρήκα άλλη ενιαία ταυτότητα από τις επιθυμίες» (σελ. 287).

Στο δεύτερο μέρος αποκαλύπτεται το πρόσωπο στο οποίο απευθυνόταν κατά την αφήγησή του ο πρωταγωνιστής της ιστορίας και μεταφερόμαστε στο 2021, όπου μια επιμελήτρια κειμένων παίρνει τη σκυτάλη της ιστορίας και εξιστορεί τα γεγονότα όσο ταξιδεύει στην Ιταλία με τα μέτρα προφύλαξης και υγιεινής που απαιτούν οι πρώτες μέρες μετά την πανδημία του covid. Εκεί πλέον η φαντασία μπερδεύεται αριστοτεχνικά με τη μυθιστορηματική πραγματικότητα, έχουμε διαρκές κλείσιμο του ματιού ως προς τα γεγονότα που διαβάσαμε στο πρώτο μέρος, τα ξανακοιτάμε με θεωρητική ματιά όσο προχωράει η ιστορία, η οποία ειλικρινά δεν ξέρεις πού θα καταλήξει κι αυτό με γέμιζε αγωνία μαζί με την απόλαυση που πηγάζει από την ευφάνταστη συνέχεια της πλοκής. Με ποιον ταξιδεύει η επιμελήτρια και γιατί; Τι γυρεύει στη γειτονική μας χώρα; Πιστεύει τον συνεπιβάτη της ή όχι; Αν όχι, γιατί είναι μαζί του; Πώς θα τελειώσει αυτή η σαγηνευτική ιστορία; Το «Old soul» του Γιώργου Καστέλλη είναι ένα υπέροχο, έξυπνο και ανατρεπτικό μυθιστόρημα που ρίχνει μια εντελώς ξεχωριστή ματιά στην έννοια της μετενσάρκωσης και καταφέρνει να συνδέσει διαφορετικές μεταξύ τους εποχές και ιστορικές περιόδους με τη διαρκή αγωνία περί της αλήθειας της ζωής και να δώσει, αν όχι απαντήσεις, τουλάχιστον κάποιες βάσιμες κατευθύνσεις στις αναζητήσεις περί θανάτου και νέων ζωών που παραμένουν σε εκκρεμότητα και δεν ησυχάζουν μέχρι να κλείσουν οι απαραίτητοι λογαριασμοί. Πώς θα λυθεί η κατάρα και πώς θα καταφέρει ο αφηγητής να κάνει τα βήματα που απαιτούνται σε ένα σερί αλλαγών και εποχών; Γιατί δεν πρέπει να εμπιστευτεί σε κανέναν το μυστικό του; Πώς γίνεται να αγαπήσεις μια ψυχή πιο πολύ απ’ οτιδήποτε άλλο και σε κάθε ζωή να τη συναντάς με τέτοιο τρόπο που μόνο πόνο προκαλεί; Ένα συναρπαστικό ταξίδι σε εποχές και χρόνους, μια διαφορετική και απόλυτα ρεαλιστική ματιά σε μια σουρεαλιστική αφήγηση γεμάτη εκπλήξεις, ανατροπές, έξυπνες ιδέες για σκέψη και συγγραφική δεξιοτεχνία που απόλαυσα από την πρώτη ως την τελευταία σελίδα.

Βιβλίο Οι μικροί παράδεισοι 
Συγγραφέας Πάρις Σταμέλος
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Καστανιώτης (εξαντλημένο στον εκδότη)
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Πάρης Σταμέλος έγραψε ένα εντελώς διαφορετικό μυθιστόρημα, γεμάτο υπέροχα λόγια, τρυφερές παρομοιώσεις κι ενδιαφέρουσες εξελίξεις, εκπλήσσοντάς με ευχάριστα. Η ιστορία κινείται μεταξύ της Ικαρίας και της Φλωρεντίας, με το κάθε μέρος να έχει την τιμητική του σε αναφορές και λεπτομέρειες. Ο Μπαμπού, σχολάρχης στην Ικαρία του 1968, τονίζει στους μαθητές του πως πρέπει να ξέρουν την ιστορία τους για να κατανοήσουν τη ζωή τους: «Να ξέρω για κείνους και να φτάνω σ’  εμάς» (σελ. 20). Ο Μπαμπού διδάσκει με ιστορίες και διάφορες αφορμές τους μαθητές του πολλά πράγματα από τα μυθικά ως τα βυζαντινά και τα σύγχρονα χρόνια, όχι μόνο της τοπικής αλλά και της ευρύτερης ιστορίας. Μαθαίνουμε για τις ταξιδιωτικές εντυπώσεις από το Αιγαίο του Φλωρεντινού ιερέα Χριστόφορου Μπουοντελμόντι, για το κρασί και τα χωστοκέλια της Ικαρίας, για το πώς δημιούργησαν οι κάτοικοι την ψευδαίσθηση της ερημιάς για να γλυτώσουν από Τούρκους και πειρατές ακολουθώντας μια νέα τακτική ζωής (ασχολούνταν με τα βιοτικά τους μόνο τη νύχτα και σταμάτησαν να κυκλοφορούν τη μέρα), για τις ιδιοτροπίες και για την πρακτικότητα της ικαριώτικης οικιακής αρχιτεκτονικής. «Η περιουσία τους ήταν ελάχιστη, μα η ελευθερία και η ασφάλειά τους μεγάλη. Είχανε λίγα, δεν τους έλειπε όμως τίποτα» (σελ. 29). Η επιβίωση της Ικαρίας βασίστηκε στο πρότυπο της αραιής, διάσπαρτης οίκησης, κάτι σπάνιο στην Ελλάδα και κουμάντο κάνει η μάνα ή η πρωτοκόρη της οικογένειας.

Στο βιβλίο ζούμε από κοντά την καθημερινότητα της Μαρίας και του Γιούση κι όταν τελικά οδηγούνται στον γάμο, οπότε ο συγγραφέας καταγράφει ευσύνοπτα τα ήθη και τα έθιμα του νησιού, τα τραγούδια, τα προικοσύμφωνα. Εξίσου όμορφα και παραστατικά, με την ιστορία της και τη ρυμοτομία της, δίνεται και η Φλωρεντία, όπου η Κρίστα και ο Άντζελο γνωρίζονται κι ερωτεύονται. Αγαπημένη τους έξοδος είναι το καφενείο του Ρικάρντο, που παράτησε τη ζωγραφική από σεβασμό για τους ήδη καταξιωμένους καλλιτέχνες και άνοιξε ένα καφενείο που έγινε σύντομα στέκι φοιτητών και άλλων ενώ ο συνεργάτης του, Βίτο Βιτόρε, οργανώνει φιλοσοφικές βραδιές με ποικίλα θέματα, για την αγάπη προς τον εαυτό μας και προς τους άλλους, για τον έρωτα κ. ά. Έτσι ο συγγραφέας δείχνει πώς μπορούμε να εντάξουμε τη φιλοσοφία στη ζωή μας, πώς μας βοηθάει με τα προβλήματα και τους προβληματισμούς μας κ. ά. Τι συνδέει τα δυο παιδιά με το ζευγάρι από την Ικαρία το αφήνω στον αναγνώστη να το ανακαλύψει. Υπάρχει πλοκή και μάλιστα γεμάτη ανατροπές και αναπάντεχες εξελίξεις, το βάρος όμως δίνεται στη φιλοσοφία, στην ψυχολογία και στην ηθική που διέπει τις ανθρώπινες σχέσεις. Η αφήγηση είναι περίτεχνη, με έμφαση σε παρομοιώσεις και μεταφορές, σε «πεζή ποίηση» γεμάτη λυρισμό, με τις σκηνές του βιβλίου να τυλίγονται από ολόκληρες παραγράφους γεμάτες παρομοιώσεις και μεταφορές, άφθονα καλολογικά στοιχεία, στοχασμούς και μια ιδιαίτερη ποιητικότητα. Θεωρώ ελλιπή τα στοιχεία των χαρακτήρων για να τους γνωρίσουμε καλύτερα και για να καταλάβουμε τις μεταξύ τους σχέσεις, όμως αυτό, χάρη στην ιδιαίτερη αφηγηματικότητα του συγγραφέα, δημιουργεί μια μυστηριακή ατμόσφαιρα και μια γλυκιά ασάφεια στην αφήγηση. Δεν είναι τυχαίο που ο κύριος Σταμέλος διαλέγει άκρως αντίθετους θεματικούς άξονες: από τη μια αστροφυσική και διάστημα, οπότε έχουμε φιλοσοφία περί του σύμπαντος κι από την άλλη εσωτερικότητα, αποκρυφισμός, πνευματική αναζήτηση με κάποιους από τους χαρακτήρες να μεταβαίνουν στο Άγιο Όρος και στην Πάτμο. Χωρίς να είναι αυτός ο σκοπός του μυθιστορήματος, ερχόμαστε πιο κοντά στην έννοια του Θεού και της παντοδυναμίας Του σε πραγματικές βάσεις, χωρίς όμως θρησκοληψία και φανατισμό αλλά με όχημα τη γοητεία της φιλοσοφίας και του ανοιχτού πνεύματος. Οι δοκιμασίες και οι αλλαγές που υφίστανται οι χαρακτήρες τούς οδηγούν να αντιδράσουν διαφορετικά και να οδηγήσουν έτσι σε νέες αναζητήσεις και σκέψεις τον αναγνώστη αλλά και τους ίδιους.

Το κείμενο είναι μια ενδιαφέρουσα μυθιστορηματική καταγραφή και μια έξυπνη επαφή με το βάθος, την έκταση και το μέγεθος της φιλοσοφίας, σε τέτοιο βαθμό που από ένα σημείο και μετά δεν παρακολουθούσα τόσο φανατικά τις εξελίξεις όσο τις αφορμές για στοχασμούς, συζητήσεις και παρατηρήσεις. Είναι ένα εντελώς διαφορετικό μυθιστόρημα από έναν ξεχωριστό συγγραφέα που δοκιμάστηκε σε κάτι εντελώς πρωτότυπο για τη γραφή του και θα βρει τον δρόμο του ανάμεσα σε αναγνώστες που αγαπούν τέτοιου είδους ιστορίες.

Βιβλίο Το αδύνατο 
Τίτλος πρωτοτύπου Impossibile
Συγγραφέας Erri De Luca
Μεταφραστής Άννα Παπασταύρου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης  Κέλευθος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το μυθιστόρημα του Erri De Luca είναι κάτι εντελώς διαφορετικό απ’ όσα έχω διαβάσει ως τώρα! Είναι μια ιστορία που εκτυλίσσεται κυρίως μέσω των ερωτήσεων και των απαντήσεων μεταξύ δικαστή και ορειβάτη και μέσω των επιστολών που γράφει ο τελευταίος στη γυναίκα που αγαπάει και αφήνει σημαντικές αιχμές και μνείες για την αριστερά, την αξία της αντιεξουσιαστικής πάλης, το ηθικό δίλημμα της προδοσίας μιας ιδεολογίας και πολλά άλλα. Το κείμενο ξεφεύγει εντελώς από κάθε αφηγηματικό στερεότυπο, προχωράει την πλοκή με ιδιαίτερο και ευρηματικό τρόπο ενώ πίσω από τις γραμμές υπάρχουν σκέψεις και προβληματισμοί που κάποιες φορές με έκαναν να σταματώ την ανάγνωση για να τα επεξεργαστώ καλύτερα. Προφορικός και γραπτός λόγος με σύντομες και κοφτές προτάσεις βοηθάει το κείμενο να κυλήσει σα νεράκι, κάτι που δε φανταζόμουν όταν το ξεκινούσα ή όταν διάβαζα την περίληψη. Ο Erri De Luca που έγραψε το βιβλίο ήταν κι ο ίδιος ανακατεμένος με ακροαριστερή οργάνωση και ταυτόχρονα φανατικός ορειβάτης, στοιχεία που αντικαθρεπτίζονται στο κείμενό του: «Ανεβαίνω στο βουνό γιατί ως εκεί πάνω έχει φτάσει το όριο της γης… μπορώ να πάω ως εκεί όπου δεν υπάρχει πια αλλού να σκαρφαλώσω. Ακολουθώ τη γη ως εκεί που έχει φτάσει κι αυτή…» (σελ. 31).

Η αντιπαράθεση μεταξύ του υπόπτου και του δικαστή που τον ανακρίνει δεν αφορά μόνο τα στάδια αποκάλυψης και εντοπισμού της αλήθειας μέσα από παιχνίδια μυαλού, μπλόφες ή καταδικαστικές σιωπές αλλά και τις ηθικές ιδεολογίες ανθρώπων που βρίσκονται σε διαμετρικά αντίθετες θέσεις. Ο δικαστής θεωρεί τη συνάντηση των δύο ορειβατών μεγάλη σύμπτωση και, καταβάλλοντας προσπάθεια να αποφύγει την υφέρπουσα ένταση με τον ύποπτο, ακολουθεί το γράμμα του νόμου και δείχνει προκατειλημμένος απέναντι στον ορειβάτη. Στην προσπάθειά του να καταλάβει, ακόμη και να εκμαιεύσει την απάντηση που περιμένει, παρά τις αντίθετες απόψεις του ορειβάτη για τη στάση του, χρησιμοποιεί παρεκβάσεις για να αναδυθούν ενδιαφέρουσες λεπτομέρειες, μιλάει με απλό λεξιλόγιο, αγωνίζεται να φωτίσει τα γεγονότα. Τι καταφέρνει τελικά; Τη χλεύη του συνομιλητή του, ο οποίος εξομολογείται σε ένα από τα γράμματα προς τη γυναίκα που αγαπάει: «Ο δικαστής, επιμένοντας στις ερωτήσεις του, ισχυριζόταν ότι ήθελε να μάθει την αλήθεια. Δεν είναι έτσι. Ζητάει να μάθει ώστε να επιβεβαιώσει όσα νομίζει πως ήδη ξέρει» (σελ. 81).

Στον αντίποδα, ο ορειβάτης, που έχει πληρώσει για τα λάθη του αλλά παραμένει πιστός στην ιδεολογία του, δε χάνει ευκαιρία να προσβάλλει τον συνομιλητή του μέσα από το αξιακό σύστημα που εκπροσωπεί. Ο ορειβάτης παραδέχεται πως είναι μέλος της δικαστικά πιο κυνηγημένης γενιάς στην ιστορία της Ιταλίας, κάτι που μου κίνησε το ενδιαφέρον για να μάθω περισσότερα για την πολιτική και αντιεξουσιαστική ιστορία της γείτονος χώρας! Στις επιστολές του ανακαλεί τις όμορφες και τις δύσκολες στιγμές ζωής με τη σύντροφό του, με την οποία γνωρίζονται δέκα χρόνια και της μεταφέρει τη ζωή του στη φυλακή όσο κρατείται ως ύποπτος, τις συμπεριφορές των γυναικών με ανθρώπους που έχουν φυλακιστεί, σα να την προετοιμάζει για έναν αποχωρισμό, να όμως που, έχοντας ήδη δοκιμάσει και μάλιστα με τον πιο σκληρό τρόπο την «επιείκεια» της αστυνομίας, ξέρει, νιώθει βαθιά μέσα του, πως ακόμη κι αν είναι αθώος, εκπροσωπεί κάτι που πρέπει να τιμωρηθεί παραδειγματικά (ναι, πάλι). Γι’ αυτό και όσο πλησιάζουμε στο τέλος τόσο κυριαρχεί η σκέψη μήπως τελικά όλο αυτό είναι ένα πείραμα, πώς να εξωθήσουν δηλαδή κάποιον να ομολογήσει ένα πολιτικό έγκλημα, το τελευταίο που προστέθηκε σε μα εποχή ξεπεσμένη, κι ας μην το διέπραξε καν; Πόσο έξυπνη και αξιοθαύμαστη είναι η κεντρική ιδέα: «Με τον δικαστή πιο πολύ κουβέντα γίνεται παρά ανάκριση. Δεν έχει ακόμα εμφανίσει κάποιο αποδεικτικό στοιχείο, γι’ αυτό συζητάμε πάνω στη δική του υπόθεση κατηγορίας. Αυτός την παρουσιάζει, εγώ του την αποδομώ» (σελ. 131). Κι ας μην ξεχνάμε πως ο ορειβάτης είναι πλέον ηλικιωμένος και ο δικαστής έχει την ηλικία του γιου που δεν έχει. Έτσι αναδύεται με ωραίο τρόπο όχι μόνο το χάσμα γενεών ανάμεσά τους σε χόμπυ, μουσικά ακούσματα, λεξιλόγιο αλλά τονίζεται και η διαφορετικότητα δράσης και συμπεριφοράς των αντιεξουσιαστικών ομάδων τότε και τώρα.

Και το θύμα; Ο νεκρός καταδότης δεν περιγράφεται μόνο ως οντότητα, ως χαρακτήρας, ως άνθρωπος αλλά και ως συνεργάτης, ως σύντροφος της παράταξης της οποίας αποτελούσε μέλος και δίνεται η σχέση του συγκεκριμένα με τον ορειβάτη: «Για σας δεν πρόκειται για έναν απλό προδότη. Εδώ υπάρχει ένας άντρας με τον οποίο μοιραστήκατε μεν εντάσεις, αλλά σας συνέδεε και αμοιβαία εμπιστοσύνη. Εδώ υπάρχει ένας άντρας τον οποίο μάλιστα εσείς θαυμάσατε» (σελ. 105). Και τι ισχυρίζεται ο ύποπτος; «Αυτός που έχει διαπράξει προδοσία, έχει προδώσει και τον εαυτό του. Όσο κι αν προσπαθεί να πειστεί ότι έχει κάνει αυτό που όφειλε, έχει καταστρέψει ένα κομμάτι του εαυτού του, της νιότης του» (σελ. 95). Τελικά, αυτός που καταδίδει τους συντρόφους του είναι προδότης ή απλώς μετανιώνει που ακολούθησε την πολιτική γραμμή της οργάνωσης; Είναι εγκληματίας ή κάποιος που ακολουθεί μια πιο ανθρώπινη και περίπλοκη διαδρομή γύρω από την ιδεολογία του;

«Το αδύνατο» είναι ένα ενδιαφέρον μυθιστόρημα που, μέσα από μια πρωτότυπη αφήγηση, καταγράφει ολοκληρωμένα ψυχογραφήματα χαρακτήρων μέσα από αριστερές αντιλήψεις και πώς αυτές εξακολουθούν να τις υποδέχονται θέσεις εξουσίας, όπως το δικαστικό σύστημα. Χωρίς κατηγορίες, χωρίς φορτωμένο με πολιτικούς ορισμούς λεξιλόγιο, το κείμενο απλώς καταγράφει δύο άκρως αντίθετες θέσεις και στάσεις ζωής με αφορμή ένα έγκλημα που ίσως διέπραξε ένας ύποπτος, ο οποίος, ακόμη κι αφού φυλακίστηκε για τον αντιεξουσιαστικό του αγώνα, παραμένει πιστός σε μια ιδεολογία φίλα προσκείμενη στον «ρατσισμό» και την προκατάληψη της κραταιάς εξουσίας.