Βιβλίο Η Αδελφότητα της Ασημένιας Σκόνης
Συγγραφέας Παντελής Περιβολάρης
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα / Περιπέτεια
Εκδότης Ωκεανός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Παντελής Περιβολάρης στο πρώτο του μυθιστόρημα μπαίνει στα βαθιά νερά του αντισημιτισμού και αναμιγνύει με σωστό τρόπο αληθινά πρόσωπα, οργανώσεις και καταστάσεις με την αστείρευτη φαντασία του, με αποτέλεσμα να δημιουργηθεί ένα κείμενο γεμάτο ανατροπές, διαρκές ανθρωποκυνηγητό και πολλά πραγματολογικά στοιχεία. Ο Παύλος Δημητρίου, αθλητικογράφος σε μεγάλη εφημερίδα, ειδοποιείται για τη δολοφονία του Κοέν και σπεύδει να την καλύψει ειδησεογραφικά, χωρίς να γνωρίζει πως αυτό θα είναι το βήμα που θα αλλάξει για πάντα τη ζωή του. Υπεύθυνη θα είναι η Βασιλική Βουνάτσου, επικεφαλής της Διεύθυνσης Εγκληματολογικών Ερευνών, που έρχεται να συνδράμει με τις εξειδικευμένες γνώσεις της στην περισυλλογή και την αξιοποίηση των πειστηρίων, ποιος όμως είναι ο πραγματικός της ρόλος στην υπόθεση και γιατί προσφέρει μια άτυπη συνεργασία στον Δημητρίου, που μπήκε ξαφνικά στο μάτι του κυκλώνα και ίσως κάποιοι τον βλέπουν ως αποδιοπομπαίο τράγο; Ο αστυνομικός διευθυντής του Πύργου Ηλείας Κώστας Βεργόπουλος, που είχε μια καλή σχέση με τον Δημητρίου, διαπιστώνει πως η υπόθεση παίρνει ανησυχητικές διαστάσεις, με την Αμερικανική Πρεσβεία, τις μυστικές υπηρεσίες του Ισραήλ και όχι μόνο, με ακροδεξιές οργανώσεις και άλλα πρόσωπα να πιέζουν για τη λύση της υπόθεσης ή να κάνουν τα πάντα για να μείνουν τα μυστικά κρυμμένα στο σκοτάδι.

Από τη μια λοιπόν έχουμε έναν αγώνα δρόμου με τον Δημητρίου και τη Βουνάτσου που μπαίνουν στο μάτι του κυκλώνα να προσπαθούν να μείνουν ζωντανοί και να βρουν την άκρη σ’ ένα μυστήριο που πυκνώνει ολοένα και περισσότερο, με τα ίχνη που οδηγούν στην πολύτιμη Κιβωτό της Διαθήκης να τους φέρνουν πιο κοντά ή να τους απομακρύνουν, σε μια διαδρομή γεμάτη εχθρούς και ανέλπιστους συμμάχους. Ταυτόχρονα όμως αποφασισμένοι εγκληματίες, όπως ο Κλάους Μπρίχνεν που ακολουθεί τις εντολές του Δόκτορα Εσσή, το ηγετικό στέλεχος της Compat 18 Hellas Γιώργος Σιδηρόπουλος, ο θεωρητικός του εθνικοσοσιαλισμού Μάριος Δημητρόπουλος που συνδέεται με την οργάνωση του Σιδηρόπουλου και άλλοι τους παρακολουθούν στενά και προσπαθούν να τους βγάλουν από τη μέση. Η κεντρική ιδέα του βιβλίου λοιπόν αντικατοπτρίζει τις ανησυχητικές διαστάσεις του ακροδεξιού ρεύματος που όντως βιώνουμε στην εποχή μας και ο συγγραφέας καταφέρνει να στήσει ρεαλιστικά ένα αρραγές δίκτυο που περιλαμβάνει το μεγαλύτερο ακροδεξιό κόμμα της Γερμανίας AFD,  την τρομοκρατική οργάνωση NSU που αποκαλύφθηκε το 2011 οδηγώντας τους Ούβε Μούντλος και Ούβε Μπένχαρτ σε μαρτυρικό, κατά τους θιασώτες της, θάνατο και άλλες ενώσεις ή φορείς που αποσκοπούν, με αφορμή την αναζήτηση του θησαυρού των Εβραίων, να κυριαρχήσουν ξανά στην Ιστορία και να ολοκληρώσουν ό,τι άφησαν στη μέση οι Γερμανοί με το Ολοκαύτωμα.

Οι αποκαλύψεις είναι απανωτές, η δράση σε αρκετά σημεία καταιγιστική και οι πληροφορίες έρχονται σωρηδόν είτε σε μορφή υποσημειώσεων είτε με, αρκετά παραπάνω από το επιτρεπτό σε έκταση και συχνότητα, παρεκβολές στη ροή της ανάγνωσης. Το μυθιστόρημα με βοήθησε να μάθω πολλά πράγματα: για την Κιβωτό της Διαθήκης, τι περιέχει και ποια είναι η σημασία της, πώς βρέθηκαν οι Εβραίοι της Αιθιοπίας στην Ελλάδα, γιατί μας ενδιαφέρει η ιστορία του Νώε Γιουσουρούμ που έδωσε το όνομά του στην ομώνυμη πλατεία, ποιος ήταν ο ρόλος του Μοδιάνο στην εβραϊκή κοινότητα της Θεσσαλονίκης, ακόμη και για το ριφιφί του 1992 στην Τράπεζα Εργασίας που παραμένει ανεξιχνίαστο ως σήμερα! Αυτός όμως είναι και ο λόγος που εν συνόλω το μυθιστόρημα ίσως δείχνει αδύναμο και σε κάποια σημεία πιο αργό. Πληθώρα πληροφοριών και επεξηγήσεων, είτε σύντομα σε υποσημειώσεις είτε πιο εκτεταμένα εν τη ρύμη του λόγου στο κυρίως κείμενο, αρκετές παρεκβολές (όπως για παράδειγμα η εκτεταμένη αναφορά στην 11^η Σεπτεμβρίου την περίοδο που βρισκόταν στην Αμερική ο Παύλος Δημητρίου, μόνο και μόνο για να δείξει πως δε φοβάται, καθώς και στοιχεία από το παρελθόν κάποιων προσώπων που δεν επηρεάζουν τις εξελίξεις ούτε συμβάλλουν σε κάποια απόφαση ή πλευρά του χαρακτήρα των ηρώων στο σήμερα) και λεπτομέρειες που ίσως φανούν χρήσιμες σε κάποιους αναγνώστες αλλά δεν ενσωματώνονται στη ροή του κειμένου (όπως για παράδειγμα, η παράθεση των αστυνομικών διατάξεων ή η εκτεταμένη εξιστόρηση για τους Ναΐτες ιππότες κ. π. ά.), θυμίζοντας έτσι ξένο σώμα. «Η Αδελφότητα της Ασημένιας Σκόνης» είναι μια αξιόλογη πρώτη προσπάθεια του συγγραφέα για γνήσιο ελληνικό θρίλερ-περιπέτεια, με άφθονες πληροφορίες γύρω από την ακροδεξιά, τον νεοναζισμό και τον φυλετικό ρατσισμό της εποχής μας και με μια ενδιαφέρουσα πλοκή γεμάτη ανατροπές και εκπλήξεις.

Βιβλίο 36 Δίκαιοι 
Τίτλος πρωτοτύπου 36 Righteous Men
Συγγραφέας Steven Pressfield
Μεταφραστής Αντώνης Καλοκύρης
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Πατάκης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Πρωταγωνιστές του βιβλίου είναι οι Επιθεωρητές Τζέιμς Μάννινγκ και Κοβίνα «Ντιούι» Ντουβέ. Εκείνος επανήλθε από δωδεκάμηνη άδεια ύστερα από μια οικογενειακή τραγωδία, δύο εβδομάδες πριν ξεκινήσει η συνεργασία του με την Ντιούι, χρησιμοποιεί προτάσεις-αξιώματα, είναι ολιγόλογος και πρακτικός, υποφέρει από ημικρανίες. Εκείνη, κατώτερη ιεραρχικά, αποδέχεται τις διαθέσεις του Μάννινγκ και ζει με τα ξεσπάσματά του γιατί η υπηρεσία δίπλα σε έναν βετεράνο σαν αυτόν είναι η καλύτερη εκπαίδευση. Η κατώτερη θέση της και το φύλο της τη φέρνουν πάντα σε δύσκολη θέση στο ανδροκρατούμενο περιβάλλον εργασίας της. Είναι υπάλληλοι στην Έκτη Υποδιεύθυνση της Υπηρεσίας Ερευνών στην Αστυνομία της Νέας Υόρκης, η οποία αποτελεί τον ειδικό ερευνητικό βραχίονα της Διεύθυνσης Ανθρωποκτονιών και μαζί κάνουν ένα αχτύπητο δίδυμο! Αναλαμβάνουν λοιπόν τη διαλεύκανση μιας σειράς φόνων, με τα δύο πρώτα θύματα να ταιριάζουν με κάποια που βρέθηκαν στη Ρωσία ως προς τον τρόπο θανάτου και την ταυτότητα του δολοφόνου. Ένας διευθύνων σύμβουλος μιας τράπεζας επενδύσεων, ένας Αμερικανός υφυπουργός Οικονομικής Ανάπτυξης, ένας ανώτερος αξιωματούχος του ρωσικού Υπουργείου Γεωργίας κι ένας συγγραφέας πέθαναν χωρίς ο δολοφόνος τους να αφήνει πίσω του κάποια ίχνη. Οι κάμερες δεν τον καταγράφουν, οι μετρήσεις στον χώρο δε δείχνουν τα ζωτικά του σημάδια, επομένως τι συμβαίνει; Στην πορεία οι δρόμοι τους θα διασταυρωθούν με της ραβίνου και πρώην ανθυπολοχαγού στις εφεδρικές δυνάμεις του ισραηλινού στρατού Ρέιτσελ Ντέιβιντσον, η οποία αποπέμφθηκε ατιμωτικά για προσβολή της εβραϊκής θρησκείας και με του Ισραηλινού ανθρωπολόγου και ακτιβιστή για την κλιματική αλλαγή Αμός Μπεν-Νταβίντ. Γιατί θέλουν κι αυτοί να βρεθεί ο ένοχος; Τι γνωρίζουν για τους 36 Δίκαιους και πώς τους ανακάλυψαν; Η αφήγηση είναι ουδέτερη και θυμίζει μαρτυρική κατάθεση ενώ εναλλάσσεται με την πρωτοπρόσωπη αφήγηση της Ντιούι σε ενεστώτα διαρκείας κι όχι στον οικείο αφηγηματικό αόριστο κι επίσης η γλώσσα της Επιθεωρήτριας παραμένει «ξύλινη», στεγνή, άκρως επαγγελματική. Περίεργο και δυσεξήγητο για μένα είναι που οι διάλογοι παρατίθενται σα να διαβάζουμε σενάριο, με αλλαγή γραμματοσειράς και στοίχισης και το όνομα που εκφέρει τα εκάστοτε λόγια να προηγείται των προτάσεων.

Όλα αυτά συμβαίνουν στη Νέα Υόρκη του 2034, όπου ο συγγραφέας βάζει να γίνονται πολλά κοσμοϊστορικά γεγονότα που έχουν αλλάξει για πάντα τη ζωή της ανθρωπότητας! Η στάθμη του νερού έχει ανέβει μετά τις πλημμύρες του 2029 και άστεγοι άνθρωποι έχουν περικλειστεί από το κράτος σε καταυλισμούς, η Υπερκαταιγίδα Λόρελαϊ τον Σεπτέμβριο του 2021 κατέστρεψε πολλές περιοχές της Πολιτείας, ισοπεδώνοντάς τες, μεταξύ αυτών την περιοχή Κανάρσι στα ανατολικά της πόλης, οπότε τα ερειπωμένα κτήρια χρησιμοποιούνται από αστέγους, παράνομα κατασκευαστήρια και αυτοσχέδια γιουσουρούμ. Η κυανοπράσινη απόχρωση του ήλιου το μεσημέρι δεν είναι φυσιολογική. Επίσης, το 2027 ξέσπασαν Μεταναστευτικές Ταραχές όταν 1,7 εκατομμύρια μετανάστες από Νοτιοανατολική Ασία και Υποσαχάρια Αφρική πλημμύρισαν τις Ηνωμένες Πολιτείες εξαιτίας των κατεστραμμένων καλλιεργειών, του λιμού και της ενδοφυλετικής γενοκτονίας, τότε μάλιστα βομβαρδίστηκε και το περιβόητο κτήριο Ντακότα, το οποίο έκτοτε δεν ξανακατοικήθηκε. Αν τώρα απομακρυνθούμε από την αμερικανική ήπειρο, θα δούμε ότι η άνοδος της στάθμης της θάλασσας και οι μουσώνες απειλούν την Ασία, οι παγετώνες της Γροιλανδίας εξαφανίζονται, οι κοραλλιογενείς ύφαλοι στο νότιο ημισφαίριο πεθαίνουν, η Μόσχα ψήνεται στους 44 βαθμούς Κελσίου στον πιο ζεστό Απρίλιο που έχει καταγραφεί ποτέ κι έτσι ο πλανήτης έχει περάσει το σημείο χωρίς επιστροφή, με τον παγκόσμιο πληθυσμό να ανέρχεται στα 8,7 δισεκατομμύρια. Εξίσου ενδιαφέρουσες είναι και οι αλλαγές στο Ισραήλ, όπου χρειάζεται να μεταβούν οι επιθεωρητές κατά την πορεία των ερευνών τους, μεταξύ των οποίων η συμβίωση μεταξύ Παλαιστινίων και Ισραηλινών και η ευρύτερη γεωπολιτική κατάσταση. Μέσα σε αυτό το ανατριχιαστικό φουτουριστικό περιβάλλον μαθαίνουμε πολλά πράγματα για την Εσχατολογία, τη μελέτη δηλαδή της συντέλειας του κόσμου και για τη Γεματρία,  την εβραϊκή αριθμολογία που κάποια συστήματά της μελετούν αποσπάσματα ιερών κειμένων και κύρια ονόματα για να αποκαλύψουν την αποκρυφιστική σημασία τους. Τέλος, οι 36 Δίκαιοι είναι ένας θρύλος που πρεσβεύει πως ο Θεός προστατεύει τον κόσμο χάρη σε αυτούς αλλά αν χαθούν ο Θεός δεν έχει καμία δέσμευση απέναντι στο ανθρώπινο είδος. Ναι αλλά ποιοι και πώς θεωρούνται δίκαιοι; Αφού τους ξέρει μόνο ο Θεός, ούτε καν οι ίδιοι δεν ξέρουν ο ένας τον άλλον, πώς τους ανακάλυψε ο δολοφόνος και πώς καταφέρνει να τους εντοπίζει; Ποιος είναι ο στόχος του, η συντέλεια του κόσμου ή κάτι άλλο, πιο σκοτεινό; Πώς αντιμετωπίζει η εβραϊκή κοινότητα το τέλος της ανθρωπότητας και πώς προετοιμάζει τους πιστούς για τη σωτηρία τους;

Οι «Τριάντα έξι Δίκαιοι» είναι ένα δυστοπικό μυθιστόρημα περιπέτειας που διαδραματίζεται στις έσχατες μέρες του κόσμου που ήδη γνωρίζουμε ότι πάει στραβά, χωρίς εμβάθυνση σε χαρακτήρες αλλά με ενδιαφέρουσες ανατροπές ενώ η πραγματική ταυτότητα του δολοφόνου ήταν κάτι διασκεδαστικό για μένα αλλά ο συγγραφέας το χειρίστηκε με σύνεση, ρεαλισμό και πειστικότητα, οπότε, ναι, πέρασα καλά διαβάζοντας το βιβλίο ενός συγγραφέα που έχω γνωρίσει με τα αξεπέραστα ιστορικά του μυθιστορήματα. Εδώ δοκιμάστηκε σε κάτι διαφορετικό και τα κατάφερε καλά. Θεωρίες συνωμοσίας, Εβραίοι και Γέεννα, άνθρωποι που έχουν χαρακτηριστεί ως Δίκαιοι και ο δολοφόνος τους κυνηγάει, ενδιαφέρων χειρισμός, καλή πλοκή, αγωνία και σασπένς!

Βιβλίο Φοβού τους Δαναούς
Τίτλος πρωτοτύπου Greeks bearing gifts
Συγγραφέας Philip Kerr
Μεταφραστής Γιώργος Μαραγκός
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα / Αστυνομικό μυθιστόρημα 
Εκδότης Κέδρος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Είμαστε στο 1957. «Πιστεύω πραγματικά ότι η νέα Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας μπορεί να γίνει εξαιρετική χώρα όταν θα έχουμε τελειώσει τα μερεμέτια» (σελ. 13), εικάζει ο Μπέρνι Γκούντερ που εργάζεται ως Κρίστοφ Γκαντς στο νεκροτομείο ενός νοσοκομείου του Μονάχου. «…για πόλη της Βαυαρίας, το Μόναχο είναι επίπεδο σαν στρώμα ύπνου και εξίσου αναπαυτικό» (σελ. 48). Αγωνίζεται να ξεχάσει, να προχωρήσει μπροστά κι ας υπάρχουν γύρω του ακόμη ερείπια είτε με τη μορφή κτηρίων είτε με τη μορφή ανθρώπων. Η γνωστή φιλοσοφία του απέναντι στον πόλεμο, τη ματαιότητα κλπ. είναι εμφανής κι εδώ, απλώς πιο «κατασταλαγμένη» και γλυκόπικρη: «Με μικρές πράξεις, όπως και η ίδια η Γερμανία, προσπαθούσα να φτάσω σιγά σιγά στην ηθική αξιοπρέπεια» (σελ. 20). Κάνει μια νέα αρχή, παραμένοντας ανώνυμος και σχεδόν κρυμμένος από τις υπηρεσίες αντικατασκοπείας και ασφαλείας. Κάποια στιγμή όμως τον αναγνωρίζει ο Κρίστιαν Σράμα, ένας βρώμικος μπάτσος που τον αναγκάζει να συμμετάσχει σε μια παράνομη δοσοληψία μεταξύ στρατηγών και πολιτικών.

Ο Γκούντερ καταφέρνει να γυρίσει το παιχνίδι κι αυτό τον φέρνει σ’ επαφή με έναν έμπιστο φίλο από το παρελθόν που, ως αντάλλαγμα, του προτείνει να εργαστεί ως πραγματογνώμων σε ασφαλιστική εταιρεία. Η εταιρεία λοιπόν στέλνει τον πρώην επιθεωρητή στην Ελλάδα για μια τυπική έρευνα γύρω από το ναυάγιο ενός πλοίου γερμανικής ιδιοκτησίας που έχει ασφαλιστεί, μόνο που αυτή η υπόθεση θα φέρει τον Γκούντερ αντιμέτωπο με τον αφανισμό των Εβραίων της Θεσσαλονίκης το 1943 και με τις αποτυχημένες προσπάθειες αποκατάστασης των περιουσιών όσων επέζησαν. Όταν μάλιστα βρίσκει ένα πτώμα στον δρόμο της έρευνας, ο υπαστυνόμος Σταύρος Λεβέντης τον πειθαναγκάζει να βρουν μαζί τον ένοχο! Και σα να μη φτάναν όλα αυτά, στο προσκήνιο έρχεται ένας εγκληματίας πολέμου που πρέπει να συλληφθεί, μόνο που η Ελλάδα δεν έχει κάνει καμία τέτοια δίκη.

Η νέα περιπέτεια του Μπέρνι Γκούντερ είναι εντελώς διαφορετική από τις προηγούμενες και ταυτόχρονα εξίσου πολύπλοκη και ανατρεπτική, με τις απανωτές εκπλήξεις που ρίχνουν τον πρωταγωνιστή από τα χέρια του ενός στην ανάγκη του άλλου να έρχονται με καταιγιστικούς ρυθμούς κι όλα αυτά να δένονται εξίσου σφιχτά όσο και οι προηγούμενες υποθέσεις. Η πλοκή διαδραματίζεται μόνο στο παρόν κι έτσι παρακολουθούμε ανεμπόδιστα τα βήματα που θα οδηγήσουν τον Γκούντερ στην έρευνα περί ασφάλισης, στον τρόπο που χάθηκαν οι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης, στο φημολογούμενο μέρος όπου βυθίστηκε ο χρυσός τους και στα ίχνη του Μαξ Μέρτεν, με τους φανταστικούς χαρακτήρες να αναμιγνύονται σωστά με πραγματικά ιστορικά πρόσωπα. Μέσα από το κείμενο διαφαίνονται πολλές από τις εξελίξεις σε οικονομικό, πολιτικό και διπλωματικό επίπεδο στη Γερμανία και γενικότερα στην Ευρώπη. Μου έκανε εντύπωση η επικείμενη κυριαρχία της Γερμανίας μέσω άλλων οδών, κυρίως οικονομικών, μιας και τα πρώτα της βήματα στη σύγχρονη πραγματικότητα, όπου και πάλι έχει τον πρώτο λόγο στα διεθνή πράγματα, δεν τα είχα συνδυάσει με τις εξελίξεις της εποχής του βιβλίου.  Εξίσου άγνωστα μου ήταν και τα πρώτα βήματα της ΕΟΚ με τις αντίστοιχες αντιδράσεις και προσδοκίες των κρατών, ακριβώς όμως επειδή εδραιώθηκε σε περίοδο νέων πολέμων, στις 25 Μαρτίου 1957, μόλις τέσσερα χρόνια μετά τη λήξη του πολέμου της Κορέας και σχεδόν στο τέλος της σύρραξης στην Αίγυπτο: «Μια κοινότητα οικονομικών συμφερόντων φάνταζε εντελώς άσχετη με τις ανάγκες των απλών ανθρώπων» (σελ. 249). «Με τη νέα ΕΟΚ η Γερμανία μπορεί να γίνει αυτό που πάντα ήταν το πεπρωμένο της να γίνει: ο αδιαμφισβήτητος άρχοντας της Ευρώπης» (σελ. 435). Προφητικός Μαξ Μέρτεν ή διεισδυτικός και παρατηρητικός Philip Kerr;

Ο Μαξ Μέρτεν είναι και ο άνθρωπος που σχεδόν πρωταγωνιστεί στο μυθιστόρημα και απασχόλησε τον ελληνικό και διεθνή Τύπο όταν συνελήφθη στην Ελλάδα για εγκλήματα πολέμου το 1957 αλλά εν όψει του δανείου με τη Γερμανία τον Νοέμβριο του 1958 άλλαξε ο σχετικός νόμος το 1959 κι έτσι επιτρεπόταν η απελευθέρωση των εγκληματιών πολέμου, κάτι που προκάλεσε παγκόσμια κατακραυγή! Απελευθερώθηκε και απελάθηκε στη Γερμανία, ξεκινώντας μια σειρά έντονα δυσφημιστικών δημοσιευμάτων και μαρτυριών που γιγάντωσαν το ήδη υπάρχον σάλο. Ο χαρακτήρας του είναι σχεδόν τρισδιάστατος και πολυεπίπεδος, οδηγεί τις εξελίξεις, επιφυλάσσει εκπλήξεις και καταστρέφει μια από τις τελευταίες ελπίδες του Γκούντερ για ήρεμη ζωή. Από το κείμενο περνάνε κι άλλοι εγκληματίες πολέμου κι έτσι έχουμε και πάλι ένα δυνατό, ανατρεπτικό, ενδιαφέρον και τεκμηριωμένο μυθιστόρημα.

Κρίμα όμως που η ματιά του συγγραφέα απέναντι στα ελληνικά πράγματα είναι αρκετά υποτιμητική, έστω και με τη δικαιολογία πως δεν καταγράφει δικές του γνώμες αλλά διατυπώνει ειρωνικά και καυστικά σχόλια μέσω των ηρώων του. Από την αρχή σχεδόν ο διευθυντής της ασφαλιστικής εταιρείας τονίζει: «Η ουσία είναι πως σε ό,τι έχει σχέση με το χρήμα -το δικό μας χρήμα- δεν μπορούμε να εμπιστευτούμε τους Έλληνες. Αυτοί οι κατσικογάμηδες είναι η πιο ακόλαστη φυλή στην Ευρώπη. Γεννιούνται ψεύτες και λωποδύτες… Οι δυνατότητες για κομπίνα είναι ατελείωτες» (σελ. 123). Ο Έλληνας βοηθός πραγματογνώμονας της εταιρείας, Αχιλλέας Γαρλόπης (δεν ξέρω τι είναι χειρότερο, το ονοματεπώνυμό του ή το βαφτιστικό της γραμματέως του, Τελέσιλλα) λέει: «…και οι δύο αυτές υπηρεσίες, όντας ελληνικές, είναι αργές και γραφειοκρατικές…» (σελ. 133). Και το υπερβολικό και ίσως άτοπο: «Πολλοί Έλληνες οπλοφορούν, φυσικά. Εξαιτίας των ναζί. Και πριν από αυτούς, εξαιτίας των Τούρκων» (σελ. 134).

Ο συγγραφέας δε διστάζει να περιγράψει με υποτιμητικά σχόλια την αλλαγή φρουράς και τους Εύζωνες (σελ. 139-140, «…φαινόταν λες και οι δύο άντρες προσπαθούσαν να παρωδήσουν την όλη τελετή, αλλά το μόνο που πρόσθετε αυτό ήταν μια διασκεδαστική γραφικότητα» μεταξύ άλλων) ενώ οι περιγραφές της κυκλοφοριακής συμφόρησης και ο θόρυβος από τα μηχανάκια καταντούν σχεδόν γραφικές. Δεν αντιδρώ από υπερβολική αγάπη για την πατρίδα μου, η οποία, όπως όλες, έχει κι αυτή τα ελαττώματά της, και καταλαβαίνω το πνεύμα του σκεπτικιστή και κυνικού Μπέρνι Γκούντερ, απλώς η όλη αίσθηση που αποκομίζει κανείς είναι αυτή του κιτσαριού, της ελαφρότητας και της κουτοπονηριάς, χωρίς μεγάλα περιθώρια να περιγραφούν άλλες αρετές του λαού. Δείτε για παράδειγμα πόσο πιο έξυπνο και μετριοπαθές είναι αυτό το σχόλιο: «Όχι, η ιστορία του ανθρώπου έχει πιο πολλές τρύπες κι από τις πολιτικές διακηρύξεις της κυβέρνησης» (σελ. 159). Ακόμη κι αυτή η παρατήρηση για το αργασμένο δέρμα των ψαράδων: «Ο λιμενάρχης ανήκε σε ένα είδος που διέφερε από τους αρχαϊκούς ανθρώπους της Ερμιόνης, αφού το δέρμα του προσώπου του δεν ήταν αγορασμένο από το ντόπιο βυρσοδεψείο» (σελ. 295). Επομένως, ίσως να φταίει η επιλογή λέξεων ή η σχεδόν μονοδιάστατη καταγραφή των ελληνικών συνηθειών που να δημιουργεί αυτό το άσχημο κλίμα. Ευτυχώς που έρχεται ο Αυστριακός Γκέοργκ Φίσερ: «Ποιος μπορεί να έχει κακή διάθεση σε μια χώρα όπως αυτή; Μπορεί οι Έλληνες να είναι απερίσκεπτοι αλλά το καλοκαίρι αυτή η χώρα είναι η καλύτερη χώρα στον κόσμο» (σελ. 143). Στα θετικά είναι επίσης το σεργιάνι στην Πλάκα μέσα από εντελώς διαφορετικής κατεύθυνσης τότε δρόμους, κάτι που δείχνει την έρευνα του συγγραφέα, οι πανέμορφες Σπέτσες και η συναρπαστική περιγραφή του Παρθενώνα (πάλι καλά που άρεσε στον Γκούντερ, που μέχρι κι αυτός λύγισε μπροστά στην ομορφιά του).

Το κέντρο της Αθήνας, η πλατεία Συντάγματος με τα ξενοδοχεία της, οι φυλακές Αβέρωφ στη λεωφόρο Αλεξάνδρας, το Παναθηναϊκό Στάδιο, ο Πειραιάς, η Κόρινθος, η Ερμιόνη και η Κόστα, οι Σπέτσες είναι τα σημεία στα οποία διαδραματίζεται η νέα περιπέτεια του Μπέρνι Γκούντερ, με αρκετές ενδιαφέρουσες αποκαλύψεις, βρώμικα μυστικά, σοκαριστικές αλήθειες, διεισδυτικές παρατηρήσεις, κυνισμό, λίγο ρομάντσο και μια δυνατή και εντελώς διαφορετική πρόταση συνεργασίας που θα φέρει στη ζωή του πρώην αστυνομικού τα πάνω κάτω. Πικρές αλήθειες για τον χειρισμό των εγκληματιών πολέμου από τις ευρωπαϊκές χώρες μετά τον πόλεμο, διευκρινίσεις για την τύχη του χρυσού των Εβραίων της Θεσσαλονίκης και ένας μάρτυρας-κλειδί είναι μερικά μόνο από τα πραγματολογικά επιχρίσματα μιας δυνατής, αν και κάπως ανθελληνικής, περιπέτειας.

Βιβλίο Τρομοκρατικό χτύπημα
Τίτλος πρωτοτύπου L’ attentat
Συγγραφέας Yasmina Khadra
Μεταφραστής Γιάννης Στρίγκος
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Καστανιώτης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Αμίν χάνει τη γη κάτω από τα πόδια του. Αρνείται να το πιστέψει. Μόνο όταν λαμβάνει ένα γράμμα από τη νεκρή σύζυγό του που το παραδέχεται κλονίζεται συθέμελα. Ενώ αρχίζει να δέχεται ρατσιστικές επιθέσεις και σχόλια, ακόμη και από το νοσοκομείο τον διώχνουν, με τη βοήθεια της καλύτερής του φίλης, μεταβαίνει στη Βηθλεέμ και ακολουθεί τα χνάρια της φατρίας που έκανε πλύση εγκεφάλου στη γυναίκα του. Δε θέλει να σκοτώσει ή να εκδικηθεί, θέλει να καταλάβει τι δεν της προσέφερε που το εκμεταλλεύτηκαν κάποιοι άγνωστοι και της άλλαξαν τα μυαλά.

Αυτό το ταξίδι δυστυχώς θα είναι μια μεγάλη αποκάλυψη και για τον ίδιο, όχι μόνο για τη γυναίκα που αγαπούσε και ονειρευόταν τόσο πολύ που δεν τη ζούσε, όσο και για το πουπουλένιο στρώμα που του χαρίζει η κοινωνική αναγνώριση, αν και Παλαιστίνιος. Μπορεί να ζει σε μια τσιχλόφουσκα, δίπλα του όμως υπάρχουν άνθρωποι που δεν ανέχονται την ταπείνωση και την προσβολή και θέλουν να ζήσουν ελεύθεροι και αξιοπρεπείς. Ένα ένα γκρεμίζονται τα τείχη της άνετης και απυρόβλητης ζωής του χειρούργου, ο οποίος έρχεται αντιμέτωπος με την πραγματική διάσταση των γεγονότων στη χώρα που τον φιλοξενεί, άλλωστε το Τείχος των Δακρύων χωρίζει την κάπως άνετη πρωτεύουσα του Τελ-Αβίβ από την κατεστραμμένη και βομβαρδισμένη Τζαμίν.

Ένα ταξίδι αυτογνωσίας, η ανατροπή μιας δεδομένης αλλά όχι και αληθινής κατάστασης, το τέλος του χτες και η αρχή ενός νέου αύριο. Κι όταν ο Αμίν συμφιλιώνεται με τα ιδανικά που ενέπνευσαν τον αγώνα της γυναίκας του για ελευθερία, ένα αντίστοιχο τρομοκρατικό χτύπημα, αυτήν τη φορά από έναν ξάδερφό του, του γκρεμίζει και τον τελευταίο θεμέλιο λίθο για την πραγματικότητα που ζει, όσο κι αν επιμένει ότι μεγαλύτερη αξία έχει το δικαίωμα να ζεις και να σώζεις ζωές παρά να αυτοκτονείς και να δολοφονείς, όσο αγνές κι αν είναι οι προθέσεις σου.

Ένα κείμενο-κόλαφος για τις σχέσεις Εβραίων και Παλαιστινίων, που σηκώνει κάθε εκατοστό της κουβέρτας του μεσανατολικού ζητήματος και δε σε αφήνει να ανασάνεις είτε από την αποφορά αυτών που εκμεταλλεύονται επιθυμίες απλών ανθρώπων για πανανθρώπινα ιδανικά (δεδομένα για πολλές χώρες της Δύσης) είτε από τα χημικά και τη σκόνη των εμπόλεμων περιοχών. Μηνύματα και ηθική παντού, καλογραμμένο κείμενο, απίστευτη ψυχολογική επεξεργασία.

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«Το παιδί είναι δώδεκα χρόνων κι έχει καρδιά από πορσελάνη. Σ’ αυτήν την ηλικία, όπου ερωτεύεται κανείς τα πάντα κεραυνοβόλα, μόνο και μόνο επειδή η εμπιστοσύνη που νιώθει για τα πράγματα είναι τόσο μεγάλη όσο και η χαρά του, το αγοράκι θα ήθελε να χαρεί τους καρπούς της ζωής, πεπεισμένο πως το μόνο που χρειάζεται να κάνει είναι να σηκώσει το χέρι για να δρέψει την ευτυχία του κόσμου όλου…» (σελ. 11).

Διαβάστε για τη νοοτροπία των ανθρώπων-καμικάζι όπως την καταγράφει ο μεγάλος αυτός συγγραφέας:

«Αρκεί ένας απλός μηχανισμός να μπει σε λειτουργία στο ασυνείδητο κι αυτό είναι όλο. Τα κίνητρα δεν έχουν όλα την ίδια βαρύτητα αλλά γενικά πρόκειται για πράγματα που μεταδίδονται απ’ τον έναν στον άλλον μέσα σε μια στιγμή…Ή σου πέφτουν ξαφνικά στο κεφάλι σαν πυραμίδα ή αγκιστρώνονται μέσα σου σαν σκουλήκι που σου τρώει τα σωθικά. Έπειτα παύεις να βλέπεις πια τον κόσμο με το ίδιο μάτι. Δεν έχεις παρά μονάχα μια σκέψη στο μυαλό: να ανασηκώσεις αυτό το πράγμα που κατοικεί στην ψυχή και στο σώμα σου για να δεις τι κρύβεται από κάτω. Απ’ αυτό το σημείο και μετά είναι αδύνατον πια να κάνεις πίσω. Άλλωστε, δεν είσαι εσύ πια που έχεις το τιμόνι στα χέρια. Νομίζεις πως κάνεις αυτό που θέλεις αλλά δεν είναι αλήθεια. Δεν είσαι πια παρά το όργανο των ίδιων σου των απωθημένων. Για σένα, η ζωή και ο θάνατος είναι το ένα και το αυτό. Κατά κάποιο τρόπο έχεις πια οριστικά απαρνηθεί οτιδήποτε θα μπορούσε να σου δώσει μια ευκαιρία να επιστρέψεις στη γη. Αεροβατείς. Είσαι ένας εξωγήινος. Ζεις στα όρια ενός άλλου κόσμου, κυνηγώντας τα ουρί του Παραδείσου και τους μονόκερους. Δεν θέλεις πια να ακούς λέξη για τούτον εδώ τον κόσμο. Περιμένεις μονάχα τη στιγμή που θα κάνεις το διάβημα. Ο μόνος τρόπος για να ξανακερδίσεις όσα έχασες ή να επανορθώσεις αυτά που δεν κατάφερες, με δυο λόγια, ο μόνος τρόπος για να χαρίσεις στον εαυτό σου μια θέση στο μύθο είναι να έχεις ένα ωραίο τέλος: να μεταμορφωθείς σε πυροτέχνημα μέσα σ’ ένα κατάμεστο σχολικό λεωφορείο ή σε τορπίλη που εξαπολύεται με θανατηφόρα ταχύτητα ενάντια στο άρμα του εχθρού. Μπουμ! Και ιδού το μεγάλο άνοιγμα, με ανταμοιβή την υπόσταση του μάρτυρα. Η μέρα που θα περιμαζέψουν τη σορό σου γίνεται τότε στα μάτια σου και η μοναδική στιγμή κατά την οποία θα αποκτήσεις αξία στα μάτια των άλλων. Τα υπόλοιπα, η προηγούμενη μέρα και η επόμενη, παύουν να σ’ απασχολούν πια, για σένα δεν υπήρξαν ποτέ» (σελ. 98-99).

«Ο Εβραίος γεννήθηκε ελεύθερος σαν τον άνεμο, απόρθητος σαν την έρημο της Ιουδαίας. Παρέλειψε να οριοθετήσει την πατρίδα του σε σημείο που παραλίγο να του την πάρουν από τα χέρια, επειδή για πολύ καιρό πίστευε πως η γη της επαγγελίας ήταν πάνω απ’ όλα εκείνη όπου δε θα υπήρχε κανένας τοίχος που να εμποδίζει το βλέμμα του να φτάνει πιο μακριά από τις κραυγές του» (σελ. 246).

Βιβλίο Η επόμενη στάση
Συγγραφέας Δημήτρης Πολίτης
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ίαμβος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο κύριος Δημήτρης Πολίτης γράφει ένα ευρηματικό κοινωνικό μυθιστόρημα, γεμάτο ζωές ανθρώπων που όλοι μας συναντάμε καθ’ οδόν για τη δουλειά μας. Μια καθημερινή ρουτίνα μάς φέρνει αντιμέτωπους με χιλιάδες πρόσωπα, που ίσως κάποιους απ’ αυτούς τους ξανασυναντήσουμε αργότερα σε κάποια φάση της ζωής μας. Οι χαρακτήρες είναι καλοδουλεμένοι και συγκροτούν ένα πάνθεον ηρώων με ποικίλες κουλτούρες, αντιλήψεις, προσδοκίες, προσωπικότητες, με διαφορετικά ερεθίσματα και αντιδράσεις σε γεγονότα που έρχονται αναπάντεχα να τα βιώσουν.  Η αφήγηση δεν είναι μονοδιάστατη, μιας και η ιστορία ξεκινάει με το πρωινό δρομολόγιο του Κηθ Μακφάρλαντ προς τη δουλειά του αλλά στην πορεία επιστρέφουμε στην Ιρλανδία για να δούμε τις σημαντικότερες στιγμές της ζωής του. Με τον ίδιο τρόπο συστήνονται και οι υπόλοιποι, με περιορισμένες και απολύτως απαραίτητες αναδρομές στο παρελθόν τους την ίδια ώρα που διαδραματίζονται κρίσιμα γεγονότα στο παρόν τους.

Εκτός από αυτό όμως, έχουμε σε δύο τουλάχιστον περιπτώσεις και ανάκληση γεγονότων, μιας και στην πορεία της ανάγνωσης η πλοκή προχωράει ως συνέπεια κάποιων περιστατικών που όμως περιγράφονται αργότερα μες στην αφήγηση. Δεν είναι τόσο δύσκολο ή απωθητικό όσο ακούγεται, απλώς ο συγγραφέας πειραματίζεται με ποικίλες μορφές αφήγησης, προσκαλώντας τον αναγνώστη σε διαφορετικά χρονικά επίπεδα και χωρίς να τον αφήνει να κουραστεί ούτε λεπτό. Επιπρόσθετα σε αυτό έχουμε και το διαρκές ερώτημα: «γιατί εκτός από τον Κιθ και το εργασιακό του περιβάλλον μας απασχολούν άνθρωποι που βιώνουν καταστάσεις τόσο μακριά από τις Βρυξέλλες»; Συνιστώ στον αναγνώστη λοιπόν υπομονή, γιατί το κάθε τι έχει τη δική του κατάλληλη θέση μα πάνω απ’ όλα το ανατρεπτικό τέλος θα τον αφήσει άφωνο και γεμάτο ένταση, επομένως «Η επόμενη στάση» πρέπει να διαβαστεί χωρίς ανυπομονησίες και βιαστικό ξεφύλλισμα.

Ο Κηθ Μακφάρλαντ από την Ιρλανδία εργάζεται στις Βρυξέλλες, στο Τμήμα Αγροτικών Επιδοτήσεων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ως προϊστάμενος λογιστηρίου, και μια μέρα βρίσκει ένα υπηρεσιακό σημείωμα αρχειοθετημένο στο κοινό ηλεκτρονικό αρχείο που προερχόταν από το προσωπικό γραφείο του Λιθουανού Επιτρόπου και μεροληπτούσε σε μια διαδικασία υποβολής προσφορών για ένα σημαντικό project. Η Φεριντέ Οκέμ, μητέρα ενός βρέφους και χήρα, ζει στην Άγκυρα και μαθαίνει πως έχει επιθετικό καρκίνο. Η Κάσια Οφιανέφσκα, που ζει στο Κατοβίτσε της Πολωνίας, γνωρίζει τον γοητευτικό Αμερικανό Ντέιβιντ Καντίνσκι σ’ ένα σεμινάριο στην Κρακοβία όπου την έστειλε το Υπουργείο Οικονομικών της Πολωνίας στο οποίο εργάζεται. Η Σεβερίν Ντ’ Υντεκέμ-Μορέ, με σοβαρά ψυχικά τραύματα από την παιδική της ηλικία, μιας και μεγάλωσε μ’ έναν αυταρχικό και τυραννικό πατέρα, είναι η διευθύντρια του Κηθ, σε μια από τις πιο σημαντικές Γενικές Διευθύνσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, στην οποία αναρριχήθηκε πατώντας επί πτωμάτων. Ο Τζοβάνι ντελ Κολόμπο από την κεντρική Ιταλία εργάζεται ως διερμηνέας στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή των Βρυξελλών και αποφασίζει να εκδικηθεί τον παντρεμένο σύντροφό του όταν του ανακοινώνει τον χωρισμό τους. Μια σφαγή αμάχων Παλαιστινίων είναι η αφετηρία ενός αναπάντεχου ταξιδιού.

Υπέροχο πάνθεον ηρώων, διαλεχτές και καλογραμμένες ιστορίες, που με γέμισαν σκέψεις και αισθήματα, αληθοφανέστατα παιχνίδια της μοίρας και οι ζωές όλων αυτών να συνενώνονται χωρίς υπερβολές και παρατραβηγμένες καταστάσεις. Τα περιστατικά που βιώνουν όλοι τους πριν έρθουμε στο παρόν των Βρυξελλών, εκτός από τη δυναμικότητα στην αφήγηση, είναι καλογραμμένα μικρά ψυχογραφήματα, γεμάτα ανθρωπιά, ρεαλισμό και παραστατικούς διαλόγους. Μου άρεσαν αυτά που επέλεξε ο συγγραφέας και φυσικά ο τρόπος μέσω των οποίων έπλασε αυτούς τους δυνατούς και υπέροχους πρωταγωνιστές, που με ταξίδεψαν από στάση σε στάση: απώλειες αγαπημένων προσώπων, κίνδυνοι από ψυχολογική βία, μάχη ενάντια στον άτρωτο σχεδόν καρκίνο, άνανδρες δολοφονίες Παλαιστίνιων οικογενειών από Ισραηλινούς και πολλά άλλα αναμετρώνται σε ένταση και δύναμη με τις εξελίξεις του σήμερα, όπου ο κάθε χαρακτήρας έρχεται σε μια κρίσιμη καμπή της ζωής του και πρέπει να κάνει ένα βήμα παρακάτω. Ο συγγραφέας φωτίζει με εξίσου παραστατικό τρόπο ένα σημαντικό γεγονός από τη ζωή του κάθε προσώπου που θα του δώσει το ψυχικό σθένος και θα τον κάνει να συγκροτήσει την ταυτότητα με την οποία κινείται πλέον στο μυθιστόρημα: πείσμα, δύναμη, αντοχή, πάθος είναι γνωρίσματα που σφυρηλάτησαν τις ζωές των πρωταγωνιστών. Δεν είναι τυχαίο μάλιστα που όλοι τους έχουν ξεφύγει από τον θάνατο ή έχουν βιώσει το βάρος της οριστικής απώλειας.

Μου φάνηκε ιδιαίτερο το γεγονός πως κάθε κεφάλαιο έχει τον τίτλο συγκεκριμένης στάσης από τη γραμμή 1 του μετρό των Βρυξελλών, υπό την οποία ξεδιπλώνονται οι περιπέτειες κάθε χαρακτήρα. Επίσης, χωρίς πολλά καλολογικά στοιχεία, ο συγγραφέας καταφέρνει να περιγράψει την ατμόσφαιρα και το κλίμα των Βρυξελλών πολύ παραστατικά, κάνοντάς με να νιώθω πως είμαι κι εγώ εκεί, σε αυτήν την «υγρή και μουντή» πόλη, πως ξυπνάω με ομίχλη «τα σκούρα πρωινά» και περπατάω σε πεζοδρόμια «με νοτισμένες πλάκες», πως κατεβαίνω στο μετρό ή μπαίνω στα γυάλινα κτήρια της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

Κλείνοντας, εύχομαι να μπορούσα να γράψω όλα όσα μου γέννησε το τέλος του βιβλίου αλλά φυσικά αυτό δεν είναι εφικτό. Μου έδωσε να καταλάβω πως ο συγγραφέας δεν ήθελε να ρίξει το βάρος στη φυσική νομοτέλεια ενός μυθιστορήματος, με αρχή, μέση και τέλος (με την έννοια της ολοκλήρωσης) αλλά, βαθιά συγκινημένος από ανώνυμες απώλειες και με δέος απέναντι στο δευτερόλεπτο εκείνο που θα σου αλλάξει τη ζωή για πάντα, προτίμησε να γράψει ένα κείμενο γεμάτο ένταση, πάθος, πρόσωπα, εξελίξεις και γεγονότα ώστε να κρατήσει τον αναγνώστη σε αγωνία και ξαφνικά να του δείξει πως δεν εξαρτώνται όλα από μας τελικά. Στο τελευταίο κεφάλαιο λοιπόν ολοκληρώνεται με πρωτότυπο τρόπο η ιστορία που με ταξίδεψε στην πρωτεύουσα του Βελγίου και μου γνώρισε ανθρώπους που θα ήθελα να είχα συναντήσει από κοντά για να συγχαρώ, υποστηρίξω, αγκαλιάσω ή καταχερίσω. Και δεν είναι μόνο το φινάλε αλλά και το γεγονός πως εκεί στο τέλος μπαίνουν και τα τελευταία κομμάτια του παζλ, αφήνοντάς με άφωνο με τη συγγραφική δεινότητα του κυρίου Πολίτη και τον τρόπο που άλλαξε την οπτική γωνία με την οποία με καλωσόρισε στο πρώτο κεφάλαιο του μυθιστορήματος. Παρ’ όλ’ αυτά, ένας χαρακτήρας που εμφανίζεται πολύ αργότερα από τους άλλους, αν είχε βγει νωρίτερα και έκοβε τις εξελίξεις της δικής του ζωής σε σελίδες τοποθετημένες ανάμεσα στα υπόλοιπα κεφάλαια θα απογείωνε την ένταση, την αγωνία και το σασπένς σε δυσθεώρητα ύψη.

Δυστυχώς, το βιβλίο δεν έχει την επιμέλεια που θα του άξιζε, μιας και βρίθει τυπογραφικών λαθών ενώ βρήκα πάρα πολλές αβλεψίες όπως: «την έπιασε απροειδοποίητη» αντί «απροετοίμαστη» (σελ. 148) ή «Τα λεφτά θα σας εμβαστούν» (σελ. 279) και περιττές εκφραστικές επαναλήψεις: «να την ξανασφίξει δυνατά και πάλι» (σελ. 123), «να σταθεί σταθερός» (σελ. 136), «…λεπτά χείλη, μόνιμα σφιγμένα που προσπαθούσαν να καμουφλάρουν μόνιμα τη στριμάδα τους αυτή…» (σελ. 191) κ. ά. Αυτά όμως δε στάθηκαν ικανά ν’ αποσοβήσουν τα θετικά συναισθήματα που μου δημιουργήθηκαν κατά την ανάγνωσή του.

«Η επόμενη στάση» είναι ένα συναρπαστικό και διεισδυτικό μυθιστόρημα που μεταμορφώνει τον τρόπο με τον οποίο ταξιδεύει κανείς με το μετρό και μου σύστησε, μέσω μιας άρτιας συγγραφικής δουλειάς, χαρακτήρες αληθινούς, πολύπλοκους, με σάρκα και οστά, που με καλωσόρισαν στις ζωές τους και την καθημερινή τους ρουτίνα αλλά και στα κρυμμένα τους μυστικά (κέντημα η σκηνή της δολοφονίας του κατάκοιτου με ενέσεις ινσουλίνης). Ένταση στην αφήγηση, απροσδόκητες εξελίξεις κι ένα από τα καλύτερα αμφίσημα φινάλε βιβλίου που θα προβληματίσει αρκετούς αναγνώστες είναι μερικά από τα θετικά χαρακτηριστικά του μυθιστορήματος.

Βιβλίο Η κραυγή της πέτρας
Τίτλος πρωτοτύπου Le cri des pierres (إن شاء الله: 2- صرخة الحجارة)
Συγγραφέας Gilbert Sinoué
Μεταφραστής Βασιλική Κοκκίνου
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Συρία, Αίγυπτος, Λίβανος, Παλαιστίνη, Ιράκ, Ιορδανία: ποια η μοίρα τους και η τύχη τους μετά τη διάλυση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, πώς τις αντιμετωπίζουν αυτοί που έχουν την Ιστορία στα χέρια τους και πόσο επηρεάζει το βαθμό έντασης στο καζάνι που βράζει η παρουσία των Εβραίων στην Παλαιστίνη, που στέλνονται καραβιές με εντολή των Άγγλων; Με αφορμή αυτήν την ιστορία ξεδιπλώνονται οι ιστορίες πέντε οικογενειών, που μπλέκονται μεταξύ τους, και διαβάζουμε την Ιστορία μέσα από τις τύχες, τις πληγές και τις χαρές αυτών των ανθρώπων. Δεν είναι κουραστικό, έτσι όπως είναι γραμμένο είναι σαν να φωτίζονται σκηνές και κομμάτια της Ιστορίας που δεν κρατάνε πάνω από 4-5 σελίδες, οπότε ο αναγνώστης δεν μπλέκεται και δεν κουράζεται. Δεν έχουμε ατέλειωτη και συνεχή ροή γεγονότων, ονομάτων, ιστορικών πράξεων αλλά σύντομες, βαθιές ανάσες πάνω στην αιματηρή πορεία της Μέσης Ανατολής στο χρόνο. Σχεδόν αποσπασματικά παρακολουθούμε και τις εξελίξεις στις ζωές των οικογενειών, με αποτέλεσμα να έχουμε ένα πολύχρωμο ψηφιδωτό που αντανακλά πραγματικές πτυχές και γεγονότα στο διάβα του χρόνου.

Εδώ δε θα αναλύσω τα ιστορικά γεγονότα του βιβλίου όπως έκανα στην παρουσίαση της «Πνοής του γιασεμιού». Η κραυγή της πέτρας είναι η κραυγή για ελευθερία, η κραυγή εναντίον κάθε μορφής αδικίας, η κραυγή εναντίον των απίστων. Πλέον η κατάσταση έχει ξεφύγει από κάθε έλεγχο και ο θρησκευτικός πόλεμος συνεχίζεται αμείλικτος και ανελέητος. Τζιχάντ, Ιντιφάντα, Σαντάμ Χουσείν, Νάσερ, Σαντάτ, Ακίλε Λάουρο, Ηνωμένη Αραβική Δημοκρατία, Λωρίδα της Γάζας, αεροπειρατείες, Γιάσερ Αραφάτ, όλα παρουσιάζονται στις σελίδες αυτού του καταπληκτικού συγγραφέα. Έμαθα πώς ξεκίνησε ο θρησκευτικός φανατισμός, για τι αγωνίζονται (έστω και με άσχημο τρόπο) οι άνθρωποι-καμικάζι που δε διστάζουν να πάρουν μαζί τους αθώους ανθρώπους στον άλλο κόσμο, έμαθα πολλά και ντρέπομαι που είμαι άνθρωπος.

Μέσα σε όλα αυτά τα γεγονότα υπάρχουν άνθρωποι που πονάνε, που ματώνουν, που σχεδιάζουν χάρτες χωρίς να τους νοιάζει το κόστος και το μέλλον. Ο συγγραφέας έχει διαλέξει με πολύ μεγάλη προσοχή τι χαρακτήρες θα φέρει στο φως, τι καταστάσεις θα ζήσουν, σε τι συνθήκες θα αλλάξουν τη νοοτροπία και το χαρακτήρα τους. Τα ιστορικά πρόσωπα επηρεάζουν τις πράξεις τους, τις σκέψεις τους, το μέλλον τους. Και ιδού ανάγλυφη η τοιχογραφία της Μέσης Ανατολής στα μάτια του αναγνώστη. Ο αναγνώστης έχει ευκαιρίες να ξεκουραστεί, να σκεφτεί, να διαβάσει κάτι άλλο, το κείμενο ποτέ δεν καταντά κουραστικό ή ένα άψυχο μάθημα ιστορίας. Αυτό είναι πραγματικά τέχνη!

Στο τέλος του βιβλίου, όπως και στο προηγούμενο, υπάρχει συμπληρωματική βιβλιογραφία για όσους θέλουν να εντρυφήσουν περισσότερο.

Χαρακτηριστικό απόσπασμα:

«-Ο όχλος είναι μια μάζα ανθρώπων που συγκεντρώνονται ανάλογα με τις περιστάσεις. Ο λαός είναι μια συνεχή οντότητα που διαμορφώνεται από την Ιστορία. Αντίθετα από τον όχλο, ο λαός ξέρει τι θέλει. Μόνο που δεν ξέρει πώς να το καταφέρει. Γι’ αυτό χρειάζεται τους αρχηγούς. Αφοσιώνεται τυφλά σ’ αυτούς, εφόσον κι αυτοί αφοσιώνονται σ’ εκείνον. Αλλά όταν αυτοί, αντί για οδηγοί, συμπεριφέρονται σαν αφέντες, όταν προδίδουν τις προσδοκίες του εξαιτίας της πλεονεξίας τους ή από προσωπική φιλοδοξία, τότε τους ανατρέπει. Καίει αυτούς που έκανε το λάθος να λατρέψει. Ένας λαός δεν αφοσιώνεται σε αρχηγούς για ν’ αποκτήσουν αυτοί πλούτη ή για να δοξαστούν -πόσο μάλλον για να τον οδηγήσουν στην καταστροφή. Αφοσιώνεται σε αυτούς για να τους υποχρεώσει να πετύχουν καλύτερες συνθήκες ζωής. Τέτοιους αρχηγούς, πιστέψτε με, δε θα τους εγκαταλείψει ποτέ» (σελ. 144-145).

Βιβλίο Η πνοή του γιασεμιού
Τίτλος πρωτοτύπου Le souffle du jasmin (إن شاء الله: 1-أريج الياسمين)
Συγγραφέας Gilbert Sinoué
Μεταφραστής Βασιλική Κοκκίνου
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός (εξαντλημένο στον εκδότη)
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Αίγυπτος: μετά τον Α΄ Παγκόσμιο πόλεμο αναδύεται η μορφή του αγωνιστή Σάαντ Ζαγλούλ και το κόμμα του, Ουάφντ. Μετά από αποτυχημένες προσπάθειες στη διεθνή διπλωματική κονίστρα για αποτίναξη του αγγλικού ζυγού, οι Άγγλοι εξορίζουν τον Ζαγλούλ στη Μάλτα, με αποτέλεσμα να έχουμε την πρώτη μεταπολεμική επανάσταση στην Αίγυπτο το 1919, που οδήγησε στην ανεξαρτησία της χώρας το 1922. Ο Ζαγλούλ έγινε πρωθυπουργός, όμως η στάση και η συμπεριφορά του βασιλιά Φαρούκ έκανε την κατάσταση ετοιμόρροπη. Το 1952 ο Νάσερ και ο Ναγκίμπ έκαναν πραξικόπημα και ανάγκασαν τον Φαρούκ να παραιτηθεί υπέρ του γιου του, Φουάντ. Το 1953 η Αίγυπτος είναι μια δημοκρατική χώρα, όμως ο Νάσερ ανατρέπει τον Ναγκίμπ και αναλαμβάνει την εξουσία ως Πρόεδρος της Δημοκρατίας. Το βιβλίο κλείνει με τον αραβο-ισραηλινό πόλεμο του 1956, με στόχο τη διεθνοποίηση του Καναλιού του Σουέζ.

Συρία: το 1916 υπεγράφη η μυστική Συμφωνία Σάικς-Πικό, με την οποία οι Άγγλοι και οι Γάλλοι χώριζαν τις αραβικές χώρες σε σφαίρες επιρροής. Η Ρωσία συμμετείχε σε λιγότερο βαθμό, όμως η συμφωνία αποκαλύφθηκε μετά την έκρηξη της Ρωσικής Επανάστασης. Οι Άγγλοι, αποσκοπώντας στον έλεγχο της Μεσογείου, κράτησαν υπό την επιρροή τους την Ιορδανία, το νότιο Ιράκ και την περιοχή μεταξύ Χάιφας και Άκρας. Η Γαλλία κράτησε τη νοτιοανατολική Τουρκία, το βόρειο Ιράκ, τη Συρία και τον Λίβανο. Όταν βρέθηκε πετρέλαιο στη Μοσούλη τα πράγματα χειροτέρεψαν. Το 1920 έχουμε το ανεξάρτητο βασίλειο της Συρίας του Φαϊζάλ, όμως η Διάσκεψη του Σαν Ρέμο υπαγόρευσε τη γαλλική κατοχή της Συρίας. Ο Σουλτάνος Αλ-Ατράς πολέμησε σκληρά εναντίον των Γάλλων, όμως ηττήθηκε και το έσκασε στην Υπεριορδανία. Μετά τον πόλεμο, οι Βρετανοί και η συνεχιζόμενη αντίσταση στη χώρα έδιωξαν τα γαλλικά στρατεύματα από τη χώρα. Το 1948 η ήττα της στον αραβο-ισραηλινό πόλεμο οδήγησε σε μια σειρά από πραξικοπήματα. Η χώρα αναμιγνύεται στον αραβο-ισραηλινό πόλεμο .

Ιράκ: το Ιράκ τελούσε υπό αγγλική κατοχή, όμως άσχημες επιλογές ανθρώπων σε θέσεις ισχύος στη χώρα και ο απόηχος της κακής μεταχείρισης του ήρωα Τ. Ε. Λώρενς (γνωστού και ως Λώρενς της Αραβίας) έκαναν τους Άγγλους να αλλάζουν συνέχεια ανθρώπους σε σημεία-κλειδιά της διοίκησης του Ιράκ. Τελικά το 1932 το Ιράκ κηρύχτηκε ανεξάρτητο, αν και οι στρατιωτικές δυνάμεις των Άγγλων παρέμεναν. Το 1941 ανετράπη ο Αμπντάλα από τον Ρασίντ αλ-Γκαϊλάνι και με τον αγγλο-ιρακινό πόλεμο, οι Άγγλοι επιτέθηκαν στο Ιράκ από φόβο ότι οι φιλοναζιστικές τάσεις του Γκαϊλάνι ίσως αποκόψουν την παροχή πετρελαίου στους Συμμάχους.

Λίβανος: το 1920 ήταν μέρος του Βασιλείου της Συρίας αλλά ο Συρο-Γαλλικός πόλεμος οδήγησε τους Άραβες στην ήττα. Οι Γάλλοι ανέκτησαν τις χαμένες περιοχές και το 1926 ο Λίβανος έγινε ανεξάρτητο κράτος. Κατά τη διάρκεια του Δευτέρου Παγκοσμίου πολέμου η κυβέρνηση του Βισύ χρησιμοποίησε το Λίβανο για να περάσουν γερμανικά στρατεύματα και να επιτεθούν στους Άγγλους. Οι Άγγλοι επιτέθηκαν στη χώρα και την κατέλαβαν. Ο Λίβανος, υπό γαλλική κατοχή ξανά, έκανε εκλογές, κάτι που δεν αναγνώρισαν οι Γάλλοι, η γενική κατακραυγή όμως τους ανάγκασε να αναγνωρίσουν τον Λίβανο ως ανεξάρτητο. Στο Λίβανο συγκατοικούν Μαρονίτες, Σουνίτες, Σιίτες, μουσουλμάνοι και χριστιανοί ορθόδοξοι. Ο Λίβανος συμμετείχε ενεργά στον αραβο-ισραηλινό πόλεμο.

Έχουμε και την Παλαιστίνη! Εν συντομία στις χώρες της Παλαιστίνης ζούσαν Άραβες και μόλις έληξε ο Πρώτος Παγκόσμιος πόλεμος ξεκίνησε η ιδέα του σιωνισμού, με αποτέλεσμα χιλιάδες Εβραίοι να αποβιβαστούν στη γη της Παλαιστίνης και να αναγκαστούν να συγκατοικήσουν με τους Άραβες κατοίκους, κατόπιν προτροπής και υποστήριξης των Άγγλων, ώστε να έχουν την περιοχή στο χέρι τους. Εμφύλιες συγκρούσεις υπήρξαν χιλιάδες και γιγαντώθηκαν όταν με τα πολλά οι Άγγλοι απλώς έπαψαν να θέλουν ως προτεκτοράτο τους την Παλαιστίνη. Ο εμφύλιος πόλεμος που ξέσπασε είχε ως αποτέλεσμα ποταμούς αίματος και την ανεξαρτησία της Παλαιστίνης το 1948. Σύντομα, με τον Αραβο-ισραηλινό πόλεμο, τα πράγματα άλλαξαν. Η Ιορδανία κατέλαβε τη Δυτική Όχθη και η Αίγυπτος τη Λωρίδα της Γάζας. Περισσότερα για τον αραβο-ισραηλινό πόλεμο με αφορμή τη Διώρυγα του Σουέζ εδώ.

Μέσα σε όλα αυτά τα γεγονότα υπάρχουν άνθρωποι που πονάνε, που ματώνουν, που σχεδιάζουν χάρτες χωρίς να τους νοιάζει το κόστος και το μέλλον. Ο συγγραφέας έχει διαλέξει με πολύ μεγάλη προσοχή τι χαρακτήρες θα φέρει στο φως, τι καταστάσεις θα ζήσουν, τι συνθήκες θα επηρεάσουν τη νοοτροπία και το χαρακτήρα τους. Τα ιστορικά πρόσωπα έχουν αντίκτυπο στις πράξεις τους, στις σκέψεις τους, στο μέλλον τους. Και ιδού ανάγλυφη η τοιχογραφία της Μέσης Ανατολής στα μάτια του αναγνώστη. Επαναλαμβάνω ότι έγραψα τις ανωτέρω παρατηρήσεις ώστε ο αναγνώστης να έχει μια εισαγωγική-συνολική εικόνα της τοιχογραφίας που θα διαβάσει και όλα αυτά τα γεγονότα ξεδιπλώνονται αργά, προσεκτικά, μελετημένα και καθόλου κουραστικά. Ο αναγνώστης έχει ευκαιρίες να ξεκουραστεί, να σκεφτεί, να διαβάσει κάτι άλλο, το κείμενο ποτέ δεν καταντά κουραστικό ή ένα άψυχο μάθημα ιστορίας. Αυτό είναι πραγματικά τέχνη!

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«Σε έναν κόσμο χωρίς μελαγχολία, τα αηδόνια θα άρχιζαν να ρεύονται» (σελ. 213).

«Ένα πετάρισμα των βλεφάρων η διάρκεια της ζωής μας, ώσπου να τη συνηθίσουμε ένα χέρι μας δείχνει την έξοδο. Άδικο; Όχι. Αναμφίβολα ήταν υγιές να παραχωρείς τη θέση από τη στιγμή που η αποστολή σου εκπληρώθηκε» (σελ. 296).

Βιβλίο Επτά χρόνια ευτυχίας
Τίτλος πρωτοτύπου The seven good years
Συγγραφέας Etgar Keret
Μεταφραστής Μάγκυ Κοέν
Κατηγορία Χιούμορ / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Καστανιώτης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Με αφορμή τα επτά πρώτα χρόνια της ζωής του γιου του, ο Έτγκαρ δίνει με άφθονο αυτοσαρκασμό και διαφορετική οπτική την καθημερινότητα της ισραηλινής κοινότητας, ιστορίες από την οικογένειά του, τον τρόπο που αντιμετωπίζει τις άσχημες καταστάσεις υγείας των δικών του ανθρώπων. Δεν ειρωνεύεται, σαρκάζει. Και δε διστάζει να κλάψει μπροστά μας (όχι μπροστά στους δικούς του) ώστε να γεμίσει δύναμη και να τη μοιράσει στην οικογένειά του. Τα μικρά, σύντομα κεφάλαια και η ελάχιστη σύνδεση μεταξύ τους βοηθούν στην ευκολοδιάβαστη ανάγνωση, όμως χρειάζεται προσοχή: τα υπονοούμενα και οι στηλιτεύσεις είναι τόσο καλά κρυμμένα που δε φαίνονται με την πρώτη ματιά. Ουσιαστικά, ένιωθα σα να διάβαζα ένα κρυπτογραφημένο βιβλίο. Υποδόριο χιούμορ, σαρκαστικές κοινωνιολογικές, ιστορικές και θρησκευτικές απόψεις, νότες αισιοδοξίας, αγωνία για το αύριο της οικογένειας που δημιούργησε και τον δημιούργησε, ευρεία αντίληψη και μάθηση είναι όλα εδώ και με έκαναν να δω με άλλο μάτι τη δύσκολη θέση των ισραηλινών και την αβεβαιότητα του να ζει κανείς στο Τελ Αβίβ. Και ο συγγραφέας δε μένει μόνο εκεί, χάρη στην εμπειρία του από τον χώρο της λογοτεχνίας μοιράζεται με τον αναγνώστη ευτράπελα περιστατικά από βιβλιοπαρουσιάσεις και ταξίδια!

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«Ο γιος μου, το πρεζάκι. Ζητώ συγγνώμη από τους απανταχού εξαρτημένους και απεξαρτημένους και με όλο το σεβασμό που έχω σε αυτούς και στα βάσανά τους, πρέπει να πω ότι κανενός η εξάρτηση δεν φτάνει ούτε στο νυχάκι την εξάρτηση του γιου μου. Όπως κάθε αληθινό πρεζάκι, όταν πρόκειται για τον ελεύθερο χρόνο του, δεν έχει τις ίδιες επιλογές με όλους εμάς –τις συνηθισμένες αυτές δραστηριότητες, του τύπου να διαβάσεις ένα βιβλίο, να κάνεις μια βραδινή βόλτα, να δεις έναν αγώνα στην τηλεόραση. Για αυτόν, υπάρχουν μόνο δύο πράγματα: το στήθος ή η κόλαση» (σελ. 17).

«Τι μπορείς να γράψεις πάνω στο βιβλίο ενός εντελώς αγνώστου, κάποιου που μπορεί να είναι οτιδήποτε ή οποιοσδήποτε, από κατά συρροήν δολοφόνος μέχρι ο Δίκαιος των Εθνών; «Φιλικά», αγγίζει τα όρια του ψεύδους. «Με θαυμασμό», δεν στέκει. «Θερμές ευχές» ακούγεται πολύ πατερναλιστικό και «Ελπίζω να ευχαριστηθείτε το βιβλίο μου» στάζει γλύψιμο από το πρώτο γράμμα ως το τελικό θαυμαστικό» (σελ. 30).