Βιβλίο Σπίτι από βιβλία κα πηλό 
Τίτλος πρωτοτύπου La librería y la diosa
Συγγραφέας Paula Vázquez
Μεταφραστής Δέσποινα Δρακάκη
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Paula Vázquez είναι συγγραφέας και ιδιοκτήτρια των βιβλιοπωλείων «Lata Peinada» στη Βαρκελώνη και στη Μαδρίτη, αφιερωμένων στη λατινοαμερικάνικη λογοτεχνία. Στο νέο της μυθιστόρημα, ένα τρυφερό, λυρικό και γλυκόπικρο αυτοβιογραφικό κείμενο, μας εξομολογείται τον φόβο της για τη μητρότητα, τον ψυχοσυναισθηματικό πόλεμό της κατά της πατριαρχίας, τις ελπίδες και τα όνειρά της για τα βιβλιοπωλεία που άνοιξε. Μέσα από ένα δυνατό, ρεαλιστικό κείμενο, γεμάτο σκέψεις, εικόνες και λέξεις που δημιουργούν αδρά στιγμιότυπα, ταξιδεύουμε στη μαγεία της ανάγνωσης, του βιβλίου και των βιβλιοπωλείων από τη μια, στη σκληρότητα και στη γλύκα της μητρότητας από την άλλη. Πρόκειται για την εξομολόγηση μιας γυναίκας που απέβαλλε δυο φορές, που έχασε νωρίς τη μητέρα της, που κατέφυγε από παιδί στο διάβασμα και στη γραφή για να αντέξει τα όσα έζησε. Από το χωριό όπου μεγάλωσε, έναν τόπο κι ένα σπίτι χωρίς βιβλία, με την άφιξη του πλασιέ να τη γεμίζει φως, μας φέρνει στο Μπουένος Άιρες κι από κει στην Ισπανία. Ποικίλες αναμνήσεις και διαφορετικά ερεθίσματα συγκροτούν τον χαρακτήρα της και γεμίζουν τις σελίδες του βιβλίου με παραστατικές και ρεαλιστικές εικόνες, φτιαγμένες από υπέροχες λέξεις και έναν λόγο που κυλάει σα νεράκι.

Η Paula Vázquez είναι μια γυναίκα που ερωτεύτηκε, που αγάπησε και που δόθηκε, βιώνοντας μια σειρά από ερωτικές σχέσεις: «μια συλλογή από διασταυρώσεις, σύντομα σταυροδρόμια και μονίμως διακλαδιζόμενα μονοπάτια». Τώρα που παντρεύτηκε, προσπαθεί δύο φορές αλλά μάταια ν’ αποκτήσει παιδί: «Η γαβάθα άδεια. Το σπίτι χαμένο. Πια δεν είχαν σημασία ούτε τα τραπεζομάντιλα ούτε τα παχύφυτα». Πάντως, δεν επεδίωξε να γίνει σύζυγος και να αποκτήσει παιδιά, γιατί «Ήθελα να είμαι άλλου τύπου γυναίκα. Ένας καλύτερος τύπος γυναίκας». Πολεμάει το στερεότυπο πως «μια γυναίκα που δεν απέκτησε παιδί επιβεβαιώνει την αποτυχία και την καταδίκη σε μια ανεκπλήρωτη ζωή», όχι μόνο επειδή είναι η κόρη μιας μητέρας που παντρεύτηκε έναν σύζυγο «με την άθλια δύναμη που παρέχει το χρήμα», μιας γυναίκας που «κατάπινε τις φωνές δαγκώνοντας το πιατόπανο που κρατούσε πάντα στα χέρια της» αλλά γιατί αυτός είναι ο δικός της χαρακτήρας. Δεν είναι λίγες δυστυχώς οι γυναίκες-θύματα που συνάντησε στη ζωή της, άβουλα πλάσματα, υποχείρια των αντρών και δυσανασχέτησε με την ανδροκρατία και την πατριαρχία της εποχής μας και όχι μόνο! Παλεύει, στηλιτεύει, υποστηρίζει, καταρρίπτει είδωλα και θέσφατα με την πένα της και με τον λόγο της.

Η συγγραφέας καταγράφει με ειλικρίνεια και χωρίς να ωραιοποιεί καταστάσεις τις προσπάθειές της να μεταμορφωθεί από γυναίκα σε μάνα, τις δυσκολίες που βίωσε, την κατάθλιψη που την παραμόνευε, τις φοβίες της και τις ελπίδες της ενώ ταυτόχρονα προσπαθούσε να νιώσει και να κατανοήσει πόσο σημαντική είναι μια γυναίκα που δεν απέκτησε παιδιά. Έζησε ως κόρη, άραγε πώς θα είναι, αν κι εφόσον τα καταφέρει, ως μάνα; Και ιδού: «Το πένθος είναι μια συνεχής διαδικασία, έχει όμως επιστρώσεις και διόδους, δεν προχωράει σε ευθεία γραμμή. Ένα από τα πιο πικρά και επίμονα κομμάτια του πένθους είναι η ενοχή. Όλες οι κόρες, σε κάποια στιγμή της ζωής τους, θα νιώσουν ενοχή που είναι κόρες. Το σώμα της μητέρας γερνάει, καμπουριάζει, παρακμάζει ενώ το δικό μας αναπτύσσεται, φουσκώνει, αποκτά καμπύλες, ετοιμάζεται να γεμίσει. Δεν υπάρχει κάτι που μπορούμε να κάνουμε γι’ αυτό» (σελ. 20). Παρ’ όλες τις σκοτεινές γωνίες, το βιβλίο διαπνέεται από αισιοδοξία και δύναμη, χειρίζεται με προσοχή την απώλεια και την ψυχική υγεία που τραυματίζει: «…η ζωή και ο θάνατος δεν είναι αντίθετα αλλά φάσεις, η μία πάνω στην άλλη, ένα ακορντεόν που διπλώνει και ξεδιπλώνει…» (σελ. 20). «Η λογοτεχνία ως συμπληρωματικός τρόπος του πόνου, που τον ταρακουνά και τον κάνει να στριφογυρίζει βίαια ώσπου από την άλλη πλευρά πέφτουν ο σπόρος, η φλόγα, οι στίχοι, η τροφή» (σελ. 21).

Ταυτόχρονα, ξεδιπλώνεται η επαγγελματίας, η βιβλιοπώλισσα, η έμπορος, η γυναίκα που συνδυάζει το όραμα ενός χώρου φιλαναγνωσίας, δημιουργικότητας και έκφρασης με την σκληρή πραγματικότητα των λειτουργικών εξόδων. Το πρώτο βιβλιοπωλείο που άνοιξε με τον φίλο της, Εσέκιελ, ήταν στη συνοικία Ραβάλ της Βαρκελώνης και είχαν ως όραμα μια κοινότητα για παρουσιάσεις, αναγνώσεις, εργαστήρια, με τη λατινοαμερικανική λογοτεχνία στο επίκεντρο, με βιβλία που δεν κυκλοφορούν στην Ισπανία. «Τα βιβλία ήταν για εμάς ένας… φεγγίτης στις ζωές των άλλων, τα βιβλιοπωλεία ήταν οι γενναιόδωροι χώροι που μας επέτρεπαν να συναντηθούμε μαζί τους» (σελ. 27). Γιατί το άνοιξε τόσο μακριά κι όχι στο χωριό των παιδικών της χρόνων; «Η λογοτεχνία για μένα δεν είναι παιδική ηλικία ούτε καταγωγή αλλά ένα ανοιχτό παράθυρο προς ένα πιο πλατύ κομμάτι του κόσμου» (σελ. 51). Τρυφερή η σκέψη που ξεδιπλώνεται: «Ανοίγοντας ένα βιβλιοπωλείο…καθιερώνεις έναν τόπο γεμάτο φωνές και τις άπειρες δυνατότητές τους για διάλογο…οργανώνεις τον χώρο για τη γονιμότητα που συνεπάγονται η ανάγνωση και οι εκβολές της προς τη συζήτηση» (σελ. 56). Διανομείς και ποσοστά έκπτωσης, δόσεις πληρωμών, διαδικαστικά για την εισαγωγή βιβλίων από τη Λατινική Αμερική, επικοινωνιακή στρατηγική, επαφές με το σωματείο βιβλιοπωλών, με ατζέντηδες, με συμβολαιογράφους και εμπορικούς αντιπροσώπους, με εκδότες, «μάθαινα μια καινούργια γλώσσα», γράφει χαρακτηριστικά. Και ευκαιρίας δοθείσης ξεδιπλώνονται ενδιαφέρουσες σκέψεις για την ποίηση και τη γραφή («Ένα εργαστήριο ποίησης δεν είναι απαραίτητο να χρησιμεύει σε κάποιον για να γράψει ποιήματα αλλά πρέπει να χρησιμεύει για να χειραφετηθεί», σελ. 29), καταγράφονται αποσπάσματα χαρακτηριστικών Λατινοαμερικάνων λογοτεχνών κι όλα αυτά δημιουργούν ένα συναρπαστικό βιβλιοφιλικό πλαίσιο.

Το «Σπίτι από βιβλία και πηλό» είναι η προσπάθεια της συγγραφέως Paula Vázquez να κατανοήσει τι συμβαίνει στο σώμα, στη ζωή και στην ψυχή μιας γυναίκας που δεν καταφέρνει να γίνει μάνα και ταυτόχρονα η γλυκόπικρη γεύση ενός επιτυχημένου βιβλιοπωλείου που αφυπνίζει τους αναγνώστες με πρωτότυπες επιλογές και δραστηριότητες. Ειλικρίνεια και αμεσότητα, ποιητικότητα και λυρισμός στις εκφράσεις, μικρά κεφάλαια, πρωτοπρόσωπη αφήγηση είναι μερικά μόνο από τα θετικά χαρακτηριστικά ενός βιβλίου που με ταξίδεψε στον μαγικό κόσμο της ανάγνωσης και των βιβλιοπωλείων και ταυτόχρονα μου σύστησε την πραγματική θέση της γυναίκας στη σημερινή εποχή και τι μπορεί να κάνει μακριά από τα στερεότυπα που καταπιέζουν τις επιθυμίες και την αυτοδιάθεσή της.

Βιβλίο Το αίμα της αμαρυλλίδας 
Συγγραφέας Μιχάλης Παπαγεωργίου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Γραφή
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Μιχάλης Παπαγεωργίου με το πρώτο του μυθιστόρημα μας γνωρίζει έναν ολοκληρωμένο χαρακτήρα, ο οποίος, όπως όλοι μας, ψάχνει κάτι που θα τον γεμίσει και θα τον ικανοποιήσει. Χρησιμοποιεί τα ταξίδια και τη μουσική για να ταξιδέψει και να γνωρίσει κόσμο, να ερωτευτεί και να αγαπήσει, να κάνει επιτυχία και να καταφέρει κάτι στη ζωή του. Όλα αυτά όμως είναι δοσμένα τόσο προσεγμένα που το βιβλίο ούτε ταξιδιωτικός οδηγός είναι ούτε γεμίζει σελίδες με φιλοσοφίες. Η ιστορία είναι γεμάτη εκπλήξεις και ανατροπές, οι χαρακτήρες ενδιαφέροντες και η κεντρική ιδέα παραμένει ως το τέλος, όπου οδηγούμαστε σ’ ένα συγκινητικό κλείσιμο του κύκλου που άνοιξε στην Καρθαγένη. Εκεί ο Αντρέας γνώρισε την Πιλάρ, μια γυναίκα με την οποία ερωτεύονται αμέσως, ένα γοητευτικό πλάσμα που όμως έχει τα δικά της μυστικά, όσο κι αν η σχέση τους την ηρεμεί και τη μεταμορφώνει. Μαζί ανακαλύπτουν το μέρος όπου ζουν, την Ταγγέρη, καθώς και άλλες πόλεις της Ισπανίας και της Αφρικής στην απέναντι μεριά της Μεσογείου. Τα κεφάλαια τα διαποτίζει η γλυκιά η μυρωδιά από την αμαρυλλίδα στον κήπο του πατέρα της Πιλάρ και οι παραστατικές περιγραφές δείχνουν την ομορφιά της Καρθαγένης. Ώσπου η Πιλάρ δίνει στον Αντρέα έναν κλειστό φάκελο και του τονίζει πως θα καταλάβει μόνος του πότε πρέπει να τον ανοίξει.

Η πρωτοπρόσωπη αφήγηση ενέχει δυναμισμό, παραστατικότητα και ταχύτητα, καταγράφονται ωραίες εικόνες και δίνονται σωστά και μετρημένα ψυχογραφήματα που ευτυχώς δεν απλώνονται σε πολλές σελίδες κι έτσι δε χάνουμε τον σφυγμό του κειμένου. Ο Αντρέας έχει πάθος για το βινύλιο, αγαπάει τη μουσική, ανακαλύπτει αξιόλογα γκρουπάκια απ’ όλο τον κόσμο και τα προωθεί μέσω της δισκογραφικής εταιρείας που ίδρυσε με τον φίλο του, τον Σωκράτη. «Η μουσική είναι από τα καλύτερα οχήματα για να γνωρίσει κανείς ανθρώπους» (σελ. 39). Γιατί όμως αναγκάζεται να ταξιδέψει στο Μεξικό αφήνοντας για πάντα πίσω του την Ισπανία; Από τι προσπαθεί να ξεφύγει; Τι τον στοιχειώνει; «Δεν ταιριάζουν οι άνθρωποι, ταιριάζουν οι στιγμές τους» (σελ. 53), αυτό φαίνεται να τον αντιπροσωπεύει σε κάθε του βήμα. Οι πόλεις που επιλέγονται έχουν αντιπροσωπευτικά χαρακτηριστικά και η κάθε μία κάτι αφήνει στον πρωταγωνιστή μα και στον αναγνώστη. Καλά τα πάρτι στο Λος Άντζελες αλλά οι αισθήσεις και η απόλαυση απογειώνονται στο Μεξικό, με κουλτούρες, ανθρώπους, φαγητά να διαδέχονται το ένα το άλλο από πόλη σε πόλη. Κι από κει γιατί ταξίδεψε στη Βομβάη; «Έτρεχα να ξεφύγω ή έτρεχα να βρω;» (σελ. 105), αναρωτιέται χαρακτηριστικά ο ήρωας του βιβλίου. Κι από κει φτάνουμε στο Λονδίνο, σε ένα από τα τελευταία μαγαζιά δίσκων βινυλίου, όπου ακούμε τους βρυχηθμούς ενός ασθενούς που αργοπέθαινε εξαιτίας της κασέτας και του cd αλλά τώρα ανένηψε, μιας και ο μικρόκοσμος αυτός στηρίζεται από φανατικούς πιστούς ή εμπλουτίζεται με καινούργιους οπαδούς.

Ερωτικό μα και σκληρό κείμενο, τρυφερό και κοφτερό, με αναπάντεχες εξελίξεις και μια συναρπαστική αναζήτηση ιδεών και εαυτού, όλα αυτά αφιερωμένα στην ψυχική και πνευματική αναζήτηση του Αντρέα. Η σύντομη έκταση του κειμένου και η ιδανική εξισορρόπηση φιλοσοφικών σκέψεων και δράσης κρατάνε αμείωτο το ενδιαφέρον και βοηθάνε την πλοκή να μη χαλαρώσει ούτε στιγμή. Επίσης, βρήκα γοητευτικό τον τρόπο που παρεμβάλλεται η μουσική και ο ρόλος της στη ζωή του Ανδρέα. Ο πρωταγωνιστής είναι ένας από τους κρίκους της αλυσίδας της οποίας αποτελεί βασικό κομμάτι και μέσα από την ιστορία βλέπουμε πώς εξαρτώνται όλα τα στάδια το ένα από το άλλο, πώς για παράδειγμα ένα γκρουπάκι από το γκαράζ του σπιτιού του φτάνει σε ευήκοα ώτα κι από κει σε ανθρώπους που θέλουν τη μουσική τους, τα τραγούδια τους, τον ρυθμό τους!

«Το αίμα της αμαρυλλίδας» είναι ένα μυθιστόρημα για έναν άντρα που ζει μέσα σε κύκλους ζωής που κλείνουν ο ένας μετά τον άλλον, αφήνοντάς του μια επίγευση χαράς και επιτυχίας, που βιώνει πολύτιμες για την προσωπικότητά του εμπειρίες, δεν παύει όμως να θέλει να γυρίσει στην Ελλάδα, οπότε προχωράει σε ανασύνταξη και επανατοποθέτηση στόχων, χωρίς να ξεχνάει ούτε στιγμή την καριέρα του που χτίστηκε σταδιακά και μέσα από επιτυχίες μα και λάθη. Με πόση μαστοριά κλείνει ο συγγραφέας τον κύκλο των αναζητήσεων: «Μόλις συνειδητοποίησα ότι βάδιζα σημειωτόν στο ίδιο σημείο ενός κύκλου εδώ και πολύ καιρό, ούτε μπρος ούτε πίσω. Είχα παγιδευτεί. Για να βγω από την αδράνεια και να τον κλείσω επιτέλους μόνο ένας τρόπος υπήρχε… έπρεπε να αντιμετωπίσω επιτέλους τους φόβους μου» (σελ. 130). Μια τρυφερή και ρεαλιστική νουβέλα που με κράτησε ως το τέλος, όπου υπάρχει QR Code που οδηγεί στην playlist των τραγουδιών που αναφέρονται στο τέλος κάθε κεφαλαίου και που μπορεί να βρει ο αναγνώστης σε youtube και spotify.

Βιβλίο Πάνω από το πτώμα μου
Τίτλος πρωτοτύπου Over my dead body
Συγγραφέας Jeffrey Archer
Μεταφραστής Βεατρίκη Κάντζολα-Σαμπατάκου
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Bell
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το τέταρτο βιβλίο μιας σειράς που «…δεν είναι μια αστυνομική ιστορία, είναι μια ιστορία για έναν αστυνομικό» είναι γεμάτη δράση, αγωνία και συγγραφικά τερτίπια, σχέδια και «αντισχέδια». Η οικεία από τα προηγούμενα μυθιστορήματα της σειράς ομάδα τώρα συγκροτείται με στόχο παλαιότερες υποθέσεις φόνων που κατέληξαν στα δικαστήρια αλλά όχι σε καταδικαστικές αποφάσεις. Μέλη της και πάλι η αρχιφύλακας Τζάκι Ρόικροφτ με τον διπλό ρόλο, ο έγχρωμος αστυφύλακας Πολ Αντάζα, η αστυφύλακας Ρεμπέκα Πάνκχερστ και ο επιθεωρητής Ρος Χόγκαν, ο μυστικός πράκτορας και κρυφό χαρτί της ομάδας σε όλα τα βιβλία της σειράς, τον οποίο ο Χόκσμπι βγάζει από τους δρόμους και τον εντάσσει επίσημα στην ομάδα ως δεξί χέρι του Γουόρικ. Μόνο που η σχέση του Ρος με τη Ζοζεφίν Κολμπέρ θα βάλει σε κίνδυνο την υπόληψή του και την πορεία των ερευνών. Ο καθένας τους αναλαμβάνει και μία ανεξιχνίαστη υπόθεση: αντεκδικήσεις συμμοριών στο Ιστ Εντ, μια φαινομενική αυτοκτονία συζύγου, μια εγκληματική δράση ενός τοκογλύφου που κάνει τα πάντα για να εισπράξει, μια δολοφονία σε ένα νάιτ κλαμπ. Όλα αυτά κάπου κάπου πετάγονται ως αναφορές των αστυνομικών που τις ανέλαβαν κι έτσι παρακολουθούμε τις σχεδόν ανύπαρκτες εξελίξεις τους ώσπου ένα δυσάρεστο γεγονός ωθεί κάποιον να πάρει την κατάσταση στα χέρια του, δίνοντας άλλη μια «βολική λύση» στις εξελίξεις. Χμ….

Τι γίνεται όμως με τον Γουίλιαμ Γουόρικ; Ο αρχιεπιθεωρητής και η σύζυγός του, Μπεθ, απολαμβάνουν ένα ταξίδι στη Νέα Υόρκη με κρουαζιερόπλοιο, δώρο της Κριστίνα Φόκνερ, όπου όμως μπλέκονται σ’ έναν φόνο. Γνωρίζονται με την οικογένεια του Τζέιμς Μπιουκάναν, εγγονού του πλοιοκτήτη και προέδρου της Pilgrim Line Φρέιζερ Μπιουκάναν και γιου του αντιπρόεδρου της εταιρείας Άνγκους κι έτσι, σε αυτό το κοσμοπολίτικο περιβάλλον, γνωρίζουμε τον παππού Φρέιζερ, τα παιδιά του, Άνγκους και Χέιμις, τον Τζέιμς και τη μητέρα του, Άλις, μόνο που οι ήρεμες βραδιές στιγματίζονται από τη δολοφονία του Φρέιζερ. Ποιος είχε την ιδέα τα μέλη της οικογένειας να ταξιδέψουν όλα μαζί; Ποιες είναι οι μεταξύ τους σχέσεις; Ποιο είναι το κίνητρο της δολοφονίας και ποιοι οι ύποπτοι; Θα καταφέρει ο Γουίλιαμ να βρει τον δολοφόνο; Παρ’ όλη τη μαεστρία στην πλοκή, κάτι ο τόπος του φόνου, κάτι το σχεδιάγραμμα του τραπεζιού, κάτι οι ανακρίσεις των υπόπτων, δεν μπορούσα να βγάλω από το μυαλό μου τη δομή έργων της Agatha Christie. Κι όταν όλα τελείωσαν αισίως, οι Γουόρικ διαπιστώνουν πως το δώρο της Κριστίνα είχε σκοπό να τους απομακρύνει από την Αγγλία! Ταυτόχρονα, ο Μάιλς Φόκνερ με τη νέα του ταυτότητα και η γυναίκα του, Κριστίνα, οδηγούν τη μεταξύ τους σχέση σε ένα αξεδιάλυτο κουβάρι συμφωνιών, συνομωσιών και όρκων σιωπής. Είναι δυο άνθρωποι που βρέθηκαν αιχμάλωτοι σε μια από τις πιο παράξενες διελκυστίνδες που έχω συναντήσει ποτέ σε μυθιστόρημα, μιας και ο πρώτος που θα παραβιάσει τη συμφωνία θα παρασύρει και τον άλλο σε καταστάσεις αθέλητες. Τέλος, έχουμε και τον πρώην υπαστυνόμο Μπρους Λαμόντ που έχει περάσει στην άλλη πλευρά του παιχνιδιού και μπλέκεται αριστοτεχνικά στην υπόθεση, με μια σύζυγο που του κοστίζει ακριβά και με το πάθος του για τον ιππόδρομο, στοιχεία που τον κάνουν πρόθυμο να παραβεί τον νόμο με αντίστοιχα οικονομικά κίνητρα.

Αυτό που βρήκα πιο ενδιαφέρον από τις θεαματικές, σχεδόν κινηματογραφικές, εξελίξεις του βιβλίου είναι οι πολλές και ενδιαφέρουσες πληροφορίες γύρω από την τέχνη, με έμφαση στα αριστουργήματα που βρίσκονται ακόμη σε ιδιωτικές συλλογές και πόσο δύσκολο είναι να πείσει κανείς τους ιδιώτες να τα δανείσουν σε εκθέσεις. Λόγω της ασφαλιστικής κάλυψης με αυστηρούς όρους, δύσκολα βγαίνουν από το Βατικανό ένας Λεονάρντο Ντα Βίντσι ή ένας Μικελάντζελο, για παράδειγμα, ενώ ταυτόχρονα τονίζεται ο ρόλος και η σημασία των σπάνιων πινάκων που βλέπει το κοινό, πώς και γιατί αυξάνεται η αξία όσων βρίσκονται σε ιδιωτικές συλλογές, πώς επηρεάζουν τη συλλεκτική αγορά οι εθνικές πινακοθήκες και οι δημοπρασίες από τις οποίες βρίσκουν κλασικά αριστουργήματα κλπ. Έμαθα πως αν το Υπουργείο Εξωτερικών έχει επιφυλάξεις για τη χώρα όπου θέλεις να δανείσεις έναν πίνακα, μπορεί να αρνηθεί (π. χ. αν το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο της Αθήνας δανειζόταν τα Ελγίνεια Μάρμαρα, αναφέρει ο συγγραφέας), καθώς επίσης πόσο σημαντικό πρόβλημα είναι οι εβραϊκές περιουσίες, μιας και πολλά σημαντικά έργα τα έκλεψαν οι Γερμανοί από τους Εβραίους ιδιοκτήτες τους αλλά «απελευθερώθηκαν» από τους Ρώσους και τώρα φυλάσσονται στο Ερμιτάζ και σε άλλα διάσημα μουσεία του Σιδηρού Παραπετάσματος, τα οποία δεν προτίθενται να αποτελέσουν αντικείμενο δανεισμού σε χώρες όπου θα μπορούσαν να κινηθούν νομικές διαδικασίες εναντίον τους (ας μην ξεχνάμε πως η υπόθεση του βιβλίου διαδραματίζεται πριν την πτώση του Τείχους του Βερολίνου)! Όλα αυτά και πολλά άλλα με παρέσυραν ξανά στον συναρπαστικό κόσμο της τέχνης όπως και στο πρώτο βιβλίο της σειράς.

Το «Πάνω από το πτώμα μου» είναι η συνέχεια της καριέρας ενός χαρακτήρα που θέλει να ακολουθήσει το όνειρό του και να ενταχθεί στη Σκότλαντ Γιαρντ ως ερευνητής. Οι εξελίξεις στο τέταρτο βιβλίο θα φέρουν τον Γουίλιαμ Γουόρικ αντιμέτωπο με θανάσιμους κινδύνους, σημαντικά ρίσκα και επικίνδυνες αποφάσεις ενώ την ίδια στιγμή ο κόσμος γύρω του αλλάζει ριζικά. Αυτήν τη φορά δεν έχουμε δικανικές μάχες αλλά ένα διαρκές ανθρωποκυνηγητό από Ισπανία σε Αγγλία κι από κει σε Ιταλία και Γαλλία, με τους ήρωες να αλλάζουν τα αεροπλάνα σα να είναι λεωφορεία! Διπλά παιχνίδια, προδοσίες, απληστία και φυσικά θανάσιμος κίνδυνος υπάρχουν σε αφθονία και το μυθιστόρημα είναι μεν συναρπαστικό αλλά με οικείο τρόπο γραμμένο και πατάει στα χνάρια γραφής των προηγούμενων βιβλίων, με τη συνταγή να παραμένει ίδια σε βασικές γραμμές: εκπλήξεις, ρεαλιστικές απιθανότητες, έξυπνα συγγραφικά τρικ και άλλα. Παρ’ όλ’ αυτά θα προχωρήσω με χαρά και στο επόμενο βιβλίο της σειράς.

Βιβλίο Old soul
Συγγραφέας Γιώργος Καστέλλης
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Πνοή
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Γιώργος Καστέλλης έγραψε ένα υπέροχο, συναρπαστικό, πρωτότυπο μυθιστόρημα γεμάτο φρεσκάδα, χιούμορ, διαχρονικές σκέψεις και έξυπνο χειρισμό πλοκής που με ξενύχτησε, με συγκίνησε και μου γνώρισε ποικίλους χαρακτήρες και πολλές διαφορετικές ιστορικές περιόδους. «Ζηλεύω όποιον έχει την ακλόνητη πεποίθηση, ή έστω τον ακλόνητο φόβο, πως όλα αρχίζουν στη γέννα και τελειώνουν στον θάνατο…εγώ θυμάμαι» (σελ. 16). Αυτή είναι μία από τις πρώτες εξομολογήσεις που κάνει στον αναγνώστη κι έτσι ξεκινάει μια ιστορία που ακροβατεί μεταξύ σουρεαλισμού και πραγματικότητας, φαντασίας και βαθιάς αγάπης για το ανθρώπινο είδος. Δεκατέσσερις ζωές θυμάται ως τώρα κι αυτό του έχει δώσει τον χρόνο να πειραματιστεί με διάφορα στην αναζήτησή του για την ευτυχία: θρησκείες, επιστήμες, τέχνες, πολιτική, αποκρυφισμό. Παρατηρεί πώς δουλεύει ο κόσμος, μελετάει το κάρμα και κάπου στην πορεία συναντάει την αδελφή ψυχή του, δυστυχώς σε αντίξοες συνθήκες, τη χάνει, την ξαναβρίσκει, κάποιες φορές κάνει λάθη οπότε κι εκείνη του κρατάει μούτρα για αιώνες! Το σοκ της γέννας που το βιώνει ξανά και ξανά δεν μπορεί να το συνηθίσει, είναι μεγάλη ταλαιπωρία κι ευτυχώς που οι άνθρωποι δεν το θυμούνται. Τον έχει κουράσει η μοναξιά και βρίσκει ανούσια τα όσα κάνει στην προσπάθειά του να γίνει καλύτερος άνθρωπος και να βρει τρόπο να λύσει τα μάγια: «ακόμα ένας κόκκος γνώσης κι εμπειρίας στο κάστρο από άμμο που χτίζω αιώνες τώρα» (σελ. 87).

Όλα άρχισαν το 1453 με την κατάρα μιας μάγισσας! Ο αφηγητής είχε γεννηθεί κοντά στη Βάρνα, ήταν γιος ψαρά και αγρότισσας αλλά οι Τούρκοι κατακτητές τον έκαναν γενίτσαρο και με την άλωση της Πόλης έζησε μια πρωτόφαντη εμπειρία. Έκτοτε θυμάται κάθε στιγμή απ’ όλες τις ζωές που ζει κι από τη μια είναι κωμικοτραγικές οι μετενσαρκώσεις που ζει και οι άνθρωποι που γνωρίζει αλλά τους ξέρει ήδη από τις προηγούμενες ζωές κι από την άλλη μου άρεσε πάρα πολύ ο τρόπος που ο συγγραφέας έμπλεκε όλες αυτές τις ιστορίες για να μας φέρει σιγά σιγά στα τέλη του 20ού αιώνα και στην κυρίως πλοκή! Επιπλέον, εφόσον θυμάται, ο αφηγητής έχει διαβάσει στο μεταξύ διάφορα βιβλία που του εξηγούν κάποιες κοινωνικοπολιτικές καταστάσεις που έχει ήδη βιώσει ή βιώνει, μορφώνεται και μαθαίνει, αποκτά γνώσεις και πλούσιο λεξιλόγιο. Από την Ισπανία της Ιεράς Εξέτασης στην Χίο του 15^ου αιώνα και στην Ινδία των Βραχμάνων, από τη Νέα Ορλεάνη και τις βαμβακοφυτείες της στην Πράγα του 19^ου αιώνα, στο κολέγιο του Ήτον το 1904 και στην Μπολόνια με τους δύο παγκόσμιους πολέμους για να καταλήξουμε σ’ ένα τραίνο στη μετα-covid εποχή όπου επιβιβάζονται μια επιμελήτρια κι ένας συγγραφέας. Ο αφηγητής αλλάζει φύλα, προσωπικότητες, εποχές, βιώνει όλη την πρόσφατη και τη σύγχρονη ιστορία της ανθρωπότητας αλλά δε μαθαίνουμε για όλες τις ζωές του, οπότε το κείμενο δε βαραίνει και δε με κούρασε ούτε στιγμή (ο ευφάνταστος συγγραφέας σε κάποιο σημείο εξηγεί γιατί απέφυγε να αναφερθεί σε μερικές από αυτές). Κάθε ζωή είναι και μια συναρπαστική διαφορετική ιστορία γεμάτη ανατροπές και εκπλήξεις, σασπένς και γρήγορο ρυθμό, αυτοτελείς στο σύνολό τους αλλά σε κάποιες περιπτώσεις αποτελούν και λογαριασμούς που πρέπει να κλείσει ο αφηγητής στις μετενσαρκώσεις που βιώνει. Δεν αφήνουμε όμως καμία πίσω μας, αφού με διαρκή πρωθύστερα επιστρέφουμε σε κάποια σημεία τους για να φανούν όλοι οι κρίκοι μιας αλυσίδας αποφάσεων και ενεργειών που διαφεντεύουν τη ζωή του αφηγητή ώστε να απαντηθούν ερωτήματα, να εξηγηθούν κάποιες εκκρεμότητες και να προχωρήσουμε πιο βαθιά στο σήμερα ή να γεννηθούμε σε μια νέα ζωή.  «…τα καλύτερα σε μια ζωή έρχονται μόνο εφόσον αρχίζεις να νιώθεις ευγνωμοσύνη για όσα ήδη έχεις κι έρχονται μόνο και μόνο για να στην πάρουν πίσω» (σελ. 89), αυτή είναι μία από τις πικρές διατυπώσεις του αφηγητή και παρακολουθούσα με αγωνία κάθε λέξη, κάθε κεφάλαιο, μην και τυχόν συμβεί κάτι που να του ανατρέψει αυτήν την άποψη και βρει λίγη αισιοδοξία σε μια από τις ζωές του.

Στο μυθιστόρημα παρακολουθούμε μια ψυχή που παραδέρνει από αιώνα σε αιώνα, από πόλη σε πόλη, που κάνει διάφορα, κατακριτέα και μη, που κανείς δεν τον καταλαβαίνει, οπότε δεν μπορεί να συνδεθεί ουσιαστικά με κανέναν κι έτσι οι οικογενειακές σχέσεις χάνουν τη σημασία τους μέσα στην αιωνιότητα: «Πώς να αγκαλιάσεις έναν αδερφό αν γνωρίζεις πως στην προηγούμενη ζωή σου ήταν ο δολοφόνος σου» (σελ. 79); Ψάχνει τρόπους να λύσει την κατάρα, προσπαθεί να ενταχθεί στην εκάστοτε κοινωνία όπου φυτρώνει, δεν μπορεί να συμμεριστεί τις φιλοδοξίες και τους φόβους κανενός αφού ξέρει και θυμάται πως υπάρχουν επόμενες ζωές, εξ ου και έχει καταρριφθεί μέσα του ο φόβος του θανάτου. Γνωρίζει πως υπάρχουν ευκαιρίες για μια καλύτερη επόμενη ζωή, οπότε γιατί τόσο άγχος, φόβος, θρησκοληψία; «Μερικές φορές το καλύτερο που έχεις να κάνεις όταν σου υψώνουν το ποτήρι είναι να γελάς και να το τσουγκρίζεις. Γιατί ίσως η μόνη κόλαση είναι να μην υπάρχει κανείς για να πιει μαζί σου στην υγεία σου» (σελ. 119). Υπάρχουν όμως και νότες χιούμορ που αλαφραίνουν το κείμενο: «Κάπου εδώ, λογικά, έχεις καταλάβει τι τρέχει μαζί μου και φωνάζεις τους γιατρούς να με μαζέψουν» (σελ. 16) ή «Τίποτα δεν ήταν ικανό να με απομακρύνει από κει, ούτε οι κούφιες επιπλήξεις της μητέρας μου ούτε τα κουνούπια που έστελνε με περισσή γενναιοδωρία ο Μισισιπής στην αυλή μας δίχως να του το ζητήσει κανείς» (σελ. 86). Ελάχιστα και τα καλολογικά στοιχεία: «…μέσα στο ποτάμι του χρόνου υπάρχουν σταγόνες ειδικής σημασίας…» (σελ. 80). Το αγαπημένο μου: «Έτσι τις αναγνωρίζει κανείς τις ψυχές, από τα μάτια… Κι αν έχεις ξεχάσει το χρώμα ή το σχήμα, αυτό που αισθάνεσαι όταν σε κοιτάζουν είναι αλάνθαστο, μοναδικό σαν δακτυλικό αποτύπωμα» (σελ. 12).

Αυτή η ποικιλία εποχών και περιόδων αφήνουν περιθώρια στον συγγραφέα για πολλές σκέψεις και παρατηρήσεις πάω στην εξέλιξη του ανθρώπινου είδους, χωρίς όμως να καταφέρεται εναντίον κανενός status quo, απλώς καταγράφει τις αντιλήψεις και τη νοοτροπία μέσα από γεγονότα που τις στηλιτεύουν από μόνα τους. Οικογενειακοί δεσμοί, δολοφονίες, ομοφυλοφιλία, ακόμη και ο ρόλος της θρησκείας είναι σημεία που φωτίζονται αντικειμενικά και χωρίς ίχνος επίκρισης: «[Ο Θεός] θα πρέπει να ένιωθε πολύ μόνος, όσο μόνος νιώθω εγώ κι εσύ, γι’ αυτό έσπασε σε κομμάτια από τη θλίψη του. The big bang. Ξεχάσαμε την αθανασία μας, για να ξεχάσουμε αυτή τη θλίψη, κι επινοήσαμε μια άλλη θλίψη, τον θάνατο, για να μπορούμε να χαρούμε λίγο τη ζωή» (σελ. 78). Και αργότερα: «-Η σχέση με αυτό που βρίσκεται εκεί πάνω και μας προσέχει είναι το πιο όμορφο ρούχο που μπορεί να ράψει κανείς, μικρέ μου. Οι εκκλησίες είναι για τους τεμπέληδες που θέλουν το πατρόν έτοιμο» (σελ. 265). Ποιο είναι το τελικό συμπέρασμα; «Αυτό είμαστε τελικά, ούτε όσα κάναμε ούτε όσα πάθαμε, μόνο όσα ποθήσαμε. Στις ζωές που άλλαξα και στα σώματα που ενδύθηκα δεν βρήκα άλλη ενιαία ταυτότητα από τις επιθυμίες» (σελ. 287).

Στο δεύτερο μέρος αποκαλύπτεται το πρόσωπο στο οποίο απευθυνόταν κατά την αφήγησή του ο πρωταγωνιστής της ιστορίας και μεταφερόμαστε στο 2021, όπου μια επιμελήτρια κειμένων παίρνει τη σκυτάλη της ιστορίας και εξιστορεί τα γεγονότα όσο ταξιδεύει στην Ιταλία με τα μέτρα προφύλαξης και υγιεινής που απαιτούν οι πρώτες μέρες μετά την πανδημία του covid. Εκεί πλέον η φαντασία μπερδεύεται αριστοτεχνικά με τη μυθιστορηματική πραγματικότητα, έχουμε διαρκές κλείσιμο του ματιού ως προς τα γεγονότα που διαβάσαμε στο πρώτο μέρος, τα ξανακοιτάμε με θεωρητική ματιά όσο προχωράει η ιστορία, η οποία ειλικρινά δεν ξέρεις πού θα καταλήξει κι αυτό με γέμιζε αγωνία μαζί με την απόλαυση που πηγάζει από την ευφάνταστη συνέχεια της πλοκής. Με ποιον ταξιδεύει η επιμελήτρια και γιατί; Τι γυρεύει στη γειτονική μας χώρα; Πιστεύει τον συνεπιβάτη της ή όχι; Αν όχι, γιατί είναι μαζί του; Πώς θα τελειώσει αυτή η σαγηνευτική ιστορία; Το «Old soul» του Γιώργου Καστέλλη είναι ένα υπέροχο, έξυπνο και ανατρεπτικό μυθιστόρημα που ρίχνει μια εντελώς ξεχωριστή ματιά στην έννοια της μετενσάρκωσης και καταφέρνει να συνδέσει διαφορετικές μεταξύ τους εποχές και ιστορικές περιόδους με τη διαρκή αγωνία περί της αλήθειας της ζωής και να δώσει, αν όχι απαντήσεις, τουλάχιστον κάποιες βάσιμες κατευθύνσεις στις αναζητήσεις περί θανάτου και νέων ζωών που παραμένουν σε εκκρεμότητα και δεν ησυχάζουν μέχρι να κλείσουν οι απαραίτητοι λογαριασμοί. Πώς θα λυθεί η κατάρα και πώς θα καταφέρει ο αφηγητής να κάνει τα βήματα που απαιτούνται σε ένα σερί αλλαγών και εποχών; Γιατί δεν πρέπει να εμπιστευτεί σε κανέναν το μυστικό του; Πώς γίνεται να αγαπήσεις μια ψυχή πιο πολύ απ’ οτιδήποτε άλλο και σε κάθε ζωή να τη συναντάς με τέτοιο τρόπο που μόνο πόνο προκαλεί; Ένα συναρπαστικό ταξίδι σε εποχές και χρόνους, μια διαφορετική και απόλυτα ρεαλιστική ματιά σε μια σουρεαλιστική αφήγηση γεμάτη εκπλήξεις, ανατροπές, έξυπνες ιδέες για σκέψη και συγγραφική δεξιοτεχνία που απόλαυσα από την πρώτη ως την τελευταία σελίδα.

Βιβλίο Η σκηνή των μεγάλων ονείρων  
Τίτλος πρωτοτύπου Sueño de una noche de teatro
Συγγραφέας Mónica Gutiérrez
Μεταφραστής Κάλλια Ταβουλάρη
Κατηγορία Τρόμου
Εκδότης Μεταίχμιο
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το μυθιστόρημα της Mónica Gutiérrez είναι γλυκό, τρυφερό, συγκινητικό και διασκεδαστικό, γεμάτο από θεατρικά παρασκήνια και στίχους του «Μάκβεθ». Πέρασα καλά διαβάζοντάς το, αν και δεν είχε ιδιαίτερη εμβάθυνση σε χαρακτήρες, ενώ η χαλαρή συνοχή του με βοήθησε να παρακολουθήσω πιο άνετα τις περιπέτειες του θιάσου όσο κλιμακώνεται η σχέση μεταξύ του καταξιωμένου Μαξ Μπόρχες και της βοηθού του, Έλσα Σολέρ. Εκείνος λοιπόν είναι σκηνοθέτης με φήμη και κύρος, έχει ταλέντο, έχει κερδίσει τη συμπάθεια των κριτικών, είναι σχολαστικός στην επιλογή θιάσου και καταφέρνει να του δίνουν δημόσιες επιχορηγήσεις. Από την άλλη, εκείνη ήταν φοιτήτρια Ιστορίας όταν τον γνώρισε πριν δέκα χρόνια, τότε που ο Μπόρχες θα έδινε μια διάλεξη στη Σχολή της. Του μετάγγισε την αισιοδοξία που χρειαζόταν για να μπει στην αίθουσα και τον κέρδισε η τετράγωνη λογική της. Η πρότασή του να εργαστεί ως βοηθός του την κολάκεψε, γιατί της αρέσει η περιπέτεια και η μαγεία του θεάτρου οπότε δέχτηκε κι ας μην ξέρει πολλά από αυτά. Μια απλή και ταυτόχρονα απαιτητική επαγγελματική σχέση που βοήθησε και τους δύο γεννήθηκε εκείνη την ημέρα.

Μέλη της Εταιρείας Θεάτρου του Λονδίνου έρχονται στη Βαρκελώνη για μια τελετή απονομής και επ’ ευκαιρία βολιδοσκοπούν τον Μπόρχες για μια καριέρα στο Γουέστ Εντ, η οποία όμως πρέπει να ξεκινήσει από το φεστιβάλ του Εδιμβούργου. Με πολλή δυσκολία ο Μαξ δέχεται την πρόταση του αγαπημένου του δραματουργού Ένζο Που ν’ ανεβάσει «Μάκβεθ» αντί για «Άμλετ», μια παράσταση που θα δοκιμαστεί πρώτα στο Εθνικό Θέατρο της Καταλονίας ώστε να πάρει κονδύλιο για τα έξοδα της μεταφοράς της παράστασης στη Σκοτία και τα βάσανα ξεκινάνε! Οι μάγισσες είναι πιο αισθησιακές και όμορφες απ’ ό,τι θα έπρεπε, η ενδυματολόγος Αουρόρα Τομάς φτιάχνει αριστουργήματα που απρόσεκτες πρωταγωνίστριες τα σκίζουν, ο αλκοολικός ηθοποιός Πέρε Ρικάρτ που υποδύεται τον Μάκβεθ είναι σαν «σκοτσέζικο αποστακτήριο με κολάν», η δίγλωσση βερσιόν της παράστασης κάποιους τους δυσκολεύει, η πρωταγωνίστρια Μαργκό Ντεγκάρ διαγιγνώσκεται με διαβήτη κι αυτό την καταρρακώνει, κομπάρσοι κάνουν ασκήσεις θάρρους γιατί χάνουν τη γη κάτω από τα πόδια τους και πολλά άλλα ενώ ταυτόχρονα η Έλσα πιάνει τον σύντροφό της να την απατά κι ο δραματουργός Ένζο Που δε σταματάει να κάνει διορθώσεις και παρατηρήσεις, κάτι που φέρνει θίασο και σκηνοθέτη στα όριά τους.

Το μυθιστόρημα δείχνει να είναι μια κωμική νότα στον γοητευτικό κόσμο του θεάτρου και να ξεδιπλώνει μια ιστορία με ανορθόδοξους ηθοποιούς, αναποδιές και δυσκολίες, σταδιακά όμως αρχίζει να φέρνει κοντά δύο εντελώς διαφορετικούς μεταξύ τους ανθρώπους με τέτοιο συναισθηματικό τρόπο που καταστρατηγούνται όλα τα στερεότυπα ερωτικής γνωριμίας και με τέτοια ευαισθησία που με συγκίνησε. Εκείνη προσπαθεί να κρατηθεί αισιόδοξη μετά τον χωρισμό της, εκείνος αφήνεται σταδιακά να γοητευτεί από τη διαφορετική προσωπικότητά της, μόνο που μια παρεξήγηση στη Σκωτία όπου επιτέλους μεταφέρεται η παράσταση θα αναγκάσει την Έλσα να κάνει ένα ταξίδι ενδοσκόπησης στα Χάιλαντς και το μυθιστόρημα μετατρέπεται σε τουριστικό οδηγό, αφιερώνοντας περισσότερες απ’ όσες θα έπρεπε σελίδες σε αυτό το κομμάτι, κάτι που χαλάει τη συνοχή του κειμένου όπως ανέφερα και πριν. Παρ’ όλ’ αυτά η συναρπαστική και μαγευτική φύση του σκωτσέζικου τοπίου καταγράφεται αδρά και με ωραίο τρόπο, όπως και το Εδιμβούργο, με την οδό Ρόγιαλ Μάιλ, τη θεατρική σκηνή Αντερμπέλι που θυμίζει αναποδογυρισμένη αγελάδα, τον καθεδρικό Σεντ Τζάιλς, το θέατρο Άσερ Χολ κ. ά. Εξίσου συναρπαστικά δίνεται και η Βαρκελώνη στο πρώτο μέρος του βιβλίου, με τη Δημόσια Βιβλιοθήκη Αρούς, έναν από τους πιο ιστορικούς και μαγευτικούς χώρους της Βαρκελώνης, το κατάστημα υφασμάτων και ψιλικών Ribes & Casals, το Εθνικό Θέατρο της Καταλονίας, τα πανότς (τα χαρακτηριστικά αρ νουβό πλακάκια) κ. ά. Η συγγραφέας παραθέτει αποσπάσματα από τον «Μάκβεθ» στην αρχή του κάθε κεφαλαίου αλλά και στην πλοκή, εντάσσοντάς τα σωστά σε έξυπνους διαλόγους ενώ μέσω του Ένζο Που μαθαίνουμε πολλά για τη δραματουργική επεξεργασία του κειμένου, το ιστορικό και κοινωνικό υπόβαθρο της εποχής που γράφτηκε και για τα διαχρονικά του μηνύματα, όλα αυτά με σύντομες αναφορές και λίγα λόγια ώστε να μη βαραίνει το κείμενο και να μην κουράζεται ο αναγνώστης.

«Στον κόσμο του θεάτρου… άλλοι ηθοποιοί ήταν εθισμένοι στα αντικαταθλιπτικά, στις ατελείωτες ψυχιατρικές θεραπείες ή στη γιόγκα. Όλοι είχαν τη στρατηγική τους για να ξορκίζουν τους δαίμονές τους αλλά ήταν τόσο απασχολημένοι με την καταπολέμησή τους που δεν τους έμενε χρόνος για να κουτσομπολεύουν τους άλλους» (σελ. 47). Αυτή είναι η «Σκηνή των μεγάλων ονείρων» της Mónica Gutiérrez, ένα τρυφερό και γλυκό μυθιστόρημα που μας ταξιδεύει σε Βαρκελώνη και Εδιμβούργο και μας συστήνει συνοπτικά ένα από τα σημαντικότερα έργα της παγκόσμιας δραματουργίας, τον «Μάκβεθ» του Ουίλιαμ Σαίξπηρ. Κωμικές σκηνές, ρομαντισμός, παρεξηγήσεις, εμπόδια και δυσκολίες και ένα χαρούμενο τέλος είναι τα καλύτερα συστατικά για μια ευχάριστη και χαλαρή αναγνωστική συντροφιά.

Βιβλίο Ο γυρισμός
Τίτλος πρωτοτύπου The return
Συγγραφέας Victoria Hislop
Μεταφραστής Φωτεινή Πίπη
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Ρομαντικό μυθιστόρημα
Εκδότης  Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Καλογραμμένο, ωμό, ρομαντικό, σκληρό, γυναικείο, βίαιο, παθιασμένο μυθιστόρημα, με μια ιστορία αγάπης που κάποια στιγμή υποκύπτει στην πραγματικότητα, με μια οικογένεια που ο ισπανικός εμφύλιος του 1936-1939 τη διαμελίζει. Στη Γρανάδα, η οικογένεια της Κόντσα ζει δύσκολες στιγμές ενώ η μοναχοκόρη της, Μερσέντες, φεύγει μες στο χάος για να βρει τον πρώτο της έρωτα, τον κιθαρίστα που συντρόφευε γεμάτη πάθος (και για το χορό και για τον κιθαρίστα) στα πιο έντονα, φλογισμένα φλαμένγκο τους. Εικόνες φρίκης, παραλογισμού, άδικης και άσκοπης αιματοχυσίας, απόλυτου τρόμου, στέρησης και ανέχειας, κτηνωδίας, ξεπηδούν μέσα από τις σελίδες με τέτοιο τρόπο που δε γεννούν φόβο όσο αγωνία και προσδοκίες για ένα καλύτερο αύριο. Φιλίες δοκιμάζονται, η ανθρώπινη αξιοπρέπεια σέρνεται στα ερείπια πόλεων, η Γκερνίκα συγκλονίζει την Ισπανία και τον κόσμο. Ο Δεύτερος Παγκόσμιος πόλεμος κόβει οριστικά κάθε επικοινωνία ανάμεσα στα μέλη της οικογένειας της Κόντσα. Χρόνια μετά, την ιστορία αυτήν την ξαναζούμε χάρη στη Σόνια, που, παγιδευμένη σε έναν απαίσιο γάμο, ταξιδεύει με την κολλητή της φίλη στην Ισπανία, το κάρμα  όμως την οδηγεί να ανακαλύψει ένα σημαντικό μυστικό.

Ωραίο, καλογραμμένο κείμενο, κάπου βουρκώνεις, κάπου γελάς, κάπου φουντώνεις μπροστά στην αδικία. Τα έθιμα των Ισπανών (ταυρομαχίες, φλαμένγκο) και πόσο βασικά είναι αυτά στην κουλτούρα τους, η δύναμη της αληθινής αγάπης που εξακολουθεί να υπάρχει στον χρόνο, η κατάρα του πολέμου, όλα ανάγλυφα και δοσμένα έτσι που λες ότι η συγγραφέας τα έζησε από πρώτο χέρι, τόσο καλή η έρευνά της και τόσο παραστατική η γραφή της. «Ο γυρισμός» είναι ένα από τα καλύτερα μυθιστορήματα της αγαπημένης συγγραφέως πολλών αναγνωστών κι ένα από τα λίγα βιβλία που θέλω να διαβάσω ξανά και ξανά.

Βιβλίο Δούρειος Ίππος 
Συγγραφέας Κώστας Κρομμύδας
Κατηγορία Περιπέτεια
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το νέο βιβλίο του Κώστα Κρομμύδα είναι πολύ διαφορετικό απ’ ό,τι έχει γράψει ως τώρα. Μυστικές υπηρεσίες, κατασκοπεία, διπλωματικές σχέσεις είναι το φόντο του μυθιστορήματος κι έτσι μπήκα για τα καλά στα άδυτα του Γενικού Επιτελείου Εθνικής Αμύνης (ΓΕΕΘΑ). Είναι μια συναρπαστική ιστορία που ξεδιπλώνει τις πολλές και διαφορετικές πτυχές της ζωής ενός κατασκόπου: πώς κινείται, πώς αντιδρά, πώς προστατεύεται, πώς αποσπά τις πολύτιμες πληροφορίες που χρειάζεται η πατρίδα του και πολλά άλλα. Κι όλα αυτά λόγω της πρωταγωνίστριας, Ισιδώρας Μπαρμπατιώτη, μιας γυναίκας που, από τις ειδικές δυνάμεις, αποσπάστηκε στις μυστικές υπηρεσίες και οι αποστολές της στρέφονται γύρω από τις ελληνοτουρκικές σχέσεις. Ευρηματική και αποφασιστική, μπορεί να θεωρείται φονικό όπλο αλλά δεν είναι πολεμοχαρής, ακριβώς γιατί έχει βιώσει τι σημαίνει πόλεμος και ποιες είναι οι συνέπειές του για όλους. Εξίσου αντικειμενική είναι και απέναντι στους Τούρκους: «Είχα ωστόσο πειστεί ότι για την εχθρότητα ευθύνονταν κυρίως οι έχοντες την εξουσία και όχι ο λαός. Όποιος όμως ήθελε να βλάψει τη χώρα μου ήταν εχθρός μου» (σελ. 79).

Το μυθιστόρημα ξεκινάει με την πρώτη εμπόλεμη αποστολή της Ισιδώρας στα σύνορα Αρμενίας-Τουρκίας, όπου προσπαθεί να σώσει έναν τραυματισμένο συνάδελφο που κρύβεται από τους βομβαρδισμούς και χτυπήθηκε έχοντας ως αποστολή του να συλλέγει πληροφορίες και να εκπαιδεύει τους Αρμένιους αντάρτες κατά των Τούρκων. Αζέροι, Ζανταρμάδες και Γκρίζοι Λύκοι είναι μερικοί μόνο από τους εχθρούς που πρέπει να αποφύγουν και οι δύο. Μια κάρτα μνήμης στο χέρι της Ισιδώρας και η μυστηριώδης φράση «Καμιά νιφάδα χιονιού δεν πέφτει σε λάθος μέρος» είναι η αρχή μιας ανατρεπτικής ιστορίας που είναι γεμάτη σασπένς, ένταση, μυστικά και διπλές ταυτότητες. Η χρήση εναλλάξ πρωτοπρόσωπης (Ισιδώρα) και τριτοπρόσωπης αφήγησης χαρίζει μεγαλύτερη ποικιλία και διαφορετικές οπτικές γωνίες. Κωδικοποιημένο μήνυμα επιπέδου 5 αναστατώνει τις μυστικές υπηρεσίας, γιατί δηλώνει πως προετοιμάζεται μεγάλη κίνηση από τους Τούρκους. Η Ισιδώρα και ο αντισυνταγματάρχης Θωμάς Παπαγιάννης πρέπει να εισχωρήσουν στη Σμύρνη και να συναντήσουν τον Οδυσσέα, τον σύνδεσμο και πολύτιμο πληροφοριοδότη που τους ειδοποίησε, οπότε ταξίδεψα μαζί τους σε φωτεινά και σκοτεινά σοκάκια της Σμύρνης και έζησα σχεδόν από κοντά όλους τους κινδύνους και τις αναποδιές. Ο αρχηγός του ΓΕΣ Κωνσταντίνος Βαφειάδης, ο διοικητής της ΕΥΠ Βασίλης Πλέσσας, ο υπουργός Άμυνας Μανόλης Δόμπλιας, ο καθηγητής Βασιλάκος, ο γοητευτικός Ματέο, ο Τούρκος πρέσβης Αντέμ Μπουτάκ, η γραμματέας του Υπουργού Εξωτερικών Μαργαρίτα Σύρμα, ο Άλεξ, ο καλύτερος αναλυτής που υπάρχει στο ΓΕΕΘΑ και γνωρίζει όσο λίγοι τα θέματα κυβερνοασφάλειας και άλλοι είναι οι χαρακτήρες που πλαισιώνουν την κεντρική ηρωίδα και δημιουργούν μια πλειάδα υπόπτων και πιθανών κατασκόπων σ’ ένα παιχνίδι ψέματος κι αλήθειας που με κράτησε ως το τέλος. Λειψοί και Μαράθι, Βαρκελώνη και Σμύρνη, Σάμος φυσικά, είναι τα μέρη όπου διαδραματίζονται οι σκηνές του μυθιστορήματος και αποτελούν τόπους της βασικής δράσης του μυθιστορήματος.

Η αφήγηση της Ισιδώρας με βοήθησε να διεισδύσω στην ψυχολογία του πράκτορα, που δεν έχει χρόνο για διακοπές, που έχει αποστολές χαμηλής και υψηλής επικινδυνότητας, που έχει πάντα ως προτεραιότητα την αποστολή και διάφορες τέτοιες λεπτομέρειες που ολοκληρώνουν έναν χαρακτήρα και ταυτόχρονα μου άνοιξε την πόρτα για τον κόσμο των μυστικών υπηρεσιών. Κωδικοποιημένα μηνύματα, πρωτόκολλα, ασφαλής τρόπος λήψης των πληροφοριών, «νεκρή παράδοση» και πολλά άλλα είναι ορολογίες που μελέτησε καλά ο συγγραφέας πριν τα τοποθετήσει στο βιβλίο του. «Στην κατασκοπεία πρέπει να αυτοσχεδιάζεις και να σκέφτεσαι ανορθόδοξα γιατί τα δεδομένα συνεχώς αλλάζουν» (σελ. 69), είναι μία από τις σημαντικότερες οδηγίες που πρέπει να έχει κάποιος υπ’ όψιν του. Ας μην ξεχνάμε πως όλοι οι πράκτορες κάποιους εκπροσωπούν, για κάποιων τον λογαριασμό συγκεντρώνουν πληροφορίες και ρισκάρουν τις ζωές τους, αν και κατά βάθος: «Ο ρεαλισμός έπαιρνε άλλη μορφή όταν εμπλεκόταν η πολιτική. Τα πάντα αξιολογούνταν υπό το πρίσμα του κυβερνητικού κόστους» (σελ. 362). Για άλλη μια φορά το κείμενο είναι εξισορροπημένο όπως όλα τα μυθιστορήματα του Κώστα Κρομμύδα. Ακριβοδίκαιο, χαμηλών τόνων και χωρίς συναισθηματικές κορόνες, καταφέρνει να αποτυπώσει τις ελληνοτουρκικές σχέσεις εντός και εκτός πολιτικών και στρατιωτικών γραφείων και πρεσβειών με αντικειμενικότητα. Ο συγγραφέας καταγράφει ακριβοδίκαια τις καταστάσεις και τη νοοτροπία του γείτονα λαού: «Πολλά ήταν τα στραβά αυτού του λαού αλλά δεν είχα καταλήξει αν έφταιγε η μισαλλοδοξία που υπήρχε στο αίμα τους ή αν ήταν κάτι που είχε καλλιεργηθεί με τα χρόνια και από τον τρόπο που διεξαγόταν η πολιτική ανάμεσα στις δύο χώρες» (σελ. 79). Σημειώνεται επίσης πως τα τελευταία χρόνια η δουλειά που έχει γίνει στη διπλωματία έχει δυναμώσει την παρουσία της Ελλάδας στη διεθνή πολιτική σκηνή.

Το μυθιστόρημα, που είναι αφιερωμένο στη μνήμη του Έλληνα κατασκόπου Βασίλη Γιαννόπουλου και σε όσους παρέχουν διακριτικά και μυστικά τις υπηρεσίες τους στη χώρα, είναι δυνατό και ανατρεπτικό, γεμάτο ποικίλα συναισθήματα, αγωνία και ένταση, αποκαλύψεις και ψέματα, μυστικά και λεπτές ισορροπίες κι όλα αυτά ενώ κορυφώνεται η ελληνοτουρκική σύρραξη κι όλα κρέμονται από μια κλωστή πριν ξεσπάσει πόλεμος. Δυνατό, ρεαλιστικό και με κλείσιμο ματιού ακόμη και στην τελευταία σελίδα το νέο βιβλίο του Κώστα Κρομμύδα δε με άφησε σε αναγνωστική ησυχία πριν το τελειώσω.

Βιβλίο Άνθη του χειμώνα 
Τίτλος πρωτοτύπου The winter garden
Συγγραφέας Jayne Thynne
Μεταφραστής Φίλιππος Χρυσόπουλος
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Κέδρος 
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Αφήνοντας στην άκρη τη γυναίκα και τον ρόλο της σε μια διαρκώς μεταβαλλόμενη κοινωνία, χωρίς όμως και να την παραμελεί, η Jane Thynne μάς χαρίζει ένα δυνατό, ανθρώπινο, σκληρό κατασκοπικό μυθιστόρημα με απανωτές ανατροπές, ρεαλιστικούς χαρακτήρες και έξυπνη μίξη πραγματικών προσώπων με πλασματικούς ήρωες. Είμαστε έναν χρόνο πιο κοντά στον πόλεμο, με τον ναζισμό να ανεβαίνει κατακόρυφα, την προπαγάνδα να κάνει πολύ καλή δουλειά και τον εξοπλισμό της Γερμανίας σε μαχητικά αεροπλάνα να εμπλουτίζεται αδιάκοπα. Η επίσκεψη του Δούκα του Ουίνδσορ, η καταστροφή της Γκερνίκα, τα θεμέλια πάνω στα οποία θα χτιστεί το όραμά του ο Χίτλερ είναι μερικά μόνο από τα κομμάτια του καλοδουλεμένου ιστορικού φόντου στο οποίο διαδραματίζεται το μυθιστόρημα. Ο τίτλος του βιβλίου προέρχεται εκ της αγγλικής μετάφρασης του βιβλίου «The winter garden», που κι αυτό είναι βασισμένο στο γνωστό καμπαρέ του Βερολίνου Wintergarten, όπου εργαζόταν η Άννα ως χορεύτρια. Η Άννα Χάνσεν λοιπόν ήταν μαθήτρια της Σχολής για Υποψήφιες Νύφες του Ράιχ στο Σβανενβέρντερ, όπου πάνε όσες πρόκειται να παντρευτούν αξιωματικούς των Ες Ες. Σύμφωνα με τον Αδόλφο Χίτλερ: «…οι γυναίκες που επρόκειτο να παντρευτούν την αφρόκρεμα των Γερμανών έπρεπε να είναι ξεχωριστές». Τα μαθήματα έγιναν υποχρεωτικά από το 1935 και το πιστοποιητικό υποβαλλόταν στην Υπηρεσία Φυλής και Εγκατάστασης των Ες Ες για να προχωρήσει ο γάμος. Παρά το όνομά της, πιο πολύ σα στρατιωτική ακαδημία έμοιαζε, με εξουθενωτικό πρόγραμμα. Το Προεδρείο Γυναικών, με επικεφαλής την Γκέρτρουντ Σολτς-Κλιν έχει αποστολή να προωθεί την ιδέα της ανωτερότητας του άντρα και να πείθει τις γυναίκες να δουλεύουν για το καλό του ναζιστικού καθεστώτος αλλά όλα αυτά αμαυρώνονται με το πτώμα της κοπέλας στον κήπο της Σχολής.

Η συγγραφέας μελέτησε καλά και σωστά την εποχή, την πόλη και τον τρόπο σκέψης των κατοίκων μιας χώρας που ετοιμάζεται να παίξει πρωταγωνιστικό ρόλο και πάλι στην ευρωπαϊκή κονίστρα. Υπάρχουν πάρα πολλές λεπτομέρειες από την καθημερινότητα ενός Βερολινέζου ειδικότερα και Γερμανού γενικότερα: τίτλοι εφημερίδων, προϊόντα ομορφιάς, κινηματογραφικές ταινίες, ξενοδοχεία, καμπαρέ και ζαχαροπλαστεία, μνημεία και τοπόσημα, οδοί και δημόσια κτήρια. Είναι όλα όμως τόσο αρμονικά εντεταγμένα στη ροή της πλοκής και περιγράφονται τόσο όμορφα και στρωτά, χωρίς υπερβολές και μακρηγορίες, που δε με κούρασαν ούτε στιγμή. Αντιθέτως, μου χάρισαν εκείνη ακριβώς τη ζωντάνια που απαιτεί ένα καλό μυθιστόρημα του είδους για να ζωντανέψω στο μυαλό μου το πώς ήταν τα πράγματα εκεί τότε και να βρεθώ στο πλάι των πρωταγωνιστών και των δεύτερων ρόλων που τους πλαισίωναν. Μάλιστα, αναφορές σε τοποθεσίες που μέχρι και σήμερα βρίσκονται εκεί, παρά τις χιλιάδες αλλαγές και καταστροφές που υπέστησαν με το πέρασμα της Ιστορίας, και τα οποία είχα επισκεφθεί σε πρόσφατο ταξίδι μου στην πόλη, όπως ο Ζωολογικός Κήπος, η Ούντερ ντεν Λίντεν, το Νησί των Μουσείων, το KaDeWe κ. ά. προσθέτανε ειδικό βάρος στη δική μου απόλαυση.

Η Μάγκντα Γκέμπελς, σύζυγος του δεξιού χεριού του Αδόλφου Χίτλερ, γνωστή ως Πρώτη Κυρία του Ράιχ, καλεί την Κλάρα Βάιν στην έπαυλή της στο Σβανενβέρντερ και της ζητάει να εμφανιστεί στο πάρτι του άντρα της για να συνομιλήσει με τις αδελφές Μίτφορντ, Νταϊάνα και Γιούνιτι, Αγγλίδες καλεσμένες που δε γνωρίζουν καλά γερμανικά, οπότε ίσως η Κλάρα, με Άγγλο πατέρα, θα τις βοηθήσει να περάσουν όμορφα. Οι Μίτφορντ είναι υπέρ του φασισμού, δε διστάζουν να προκαλέσουν σκάνδαλα, αγαπούν τα εξεζητημένα πάρτι, είναι φίλες της αδελφής της Κλάρα, Άντζελα, με την οποία μοιράζονται κοινά χαρακτηριστικά στις πολιτικές τους πεποιθήσεις. Μετά από τόσα χρόνια και τόσα μυστικά, η Μάγκντα παραμένει απρόσιτη, ψυχρή και τυπική απέναντι στην ηθοποιό, ακριβώς δηλαδή όπως τη γνωρίσαμε στο πρώτο βιβλίο.

Από τη Μάγκντα μαθαίνει η Κλάρα για τη δολοφονία της Άννα Χάνσεν, μιας κοπέλας που όταν τη γνώρισε πόζαρε γυμνή για τον Μπρούνο Βάις, έναν καλό της φίλο. Η Κλάρα συμμετέχει σε μια ρομαντική κομεντί των στούντιο Ufa κι έχει συνηθίσει πια σε μια ζωή εξαπάτησης. Η πρόσκληση της φαίνεται απλή και αναλογίζεται τα όσα έζησε όταν πρωτοέφτασε στο Βερολίνο, γεγονότα που μαθαίνουμε και άνθρωποι που συναντάμε στο πρώτο βιβλίο, τα «Μαύρα Ρόδα», με τον Λίο Κουίν όμως να έχει εγκαταλείψει τη χώρα. Ο Λίο της λείπει απίστευτα κι ας έχουν χωρίσει ειρηνικά, έχει ανάγκη από ένα ζεστό σώμα πλάι της ενώ ταυτόχρονα συνεχίζει να ενισχύει οικονομικά τον δεκατετράχρονο πλέον Έριχ Σμιτ, ένα σοβαρό και έξυπνο παιδί, μέλος της Χιτλερικής Νεολαίας («Η ιδέα ήταν ότι τα αγόρια δεν έπρεπε να μένουν ήρεμα και ήσυχα. Να μην έχουν χρόνο να ξεφύγουν από την προπαγάνδα και να σκεφτούν», σελ. 169), γιο της φίλης της που έχασε τη ζωή της στο προηγούμενο βιβλίο. Αναπτύσσει έντονα αισθήματα μητρότητας όλα αυτά τα χρόνια που τον βλέπει να μεγαλώνει με τη γιαγιά και τον αδελφό του και τον αγαπά σα να ήταν πραγματικό της παιδί. Τα οικογενειακά λάθη του πατέρα και της αδελφής της και ο φόβος της για την πραγματική ταυτότητα της γιαγιάς της, εξακολουθούν να την ταλανίζουν: «Όταν εργάζομαι ως ηθοποιός είναι η μόνη ώρα που δεν υποκρίνομαι» (σελ. 46).

Στο μυθιστόρημα γνωρίζουμε ακόμη περισσότερο την Κλάρα, η οποία αναπτύσσει συναισθηματικούς δεσμούς που δε θα έπρεπε με άντρες που νιώθει ότι τους εξαπατά κι αυτό αρχίζει να τη δυσαρεστεί και να το νιώθει πιο πρόστυχο από το να τους έγδυνε, χάνοντας έτσι τη συναισθηματική πειθαρχία που απαιτείται. Θα τα παρατήσει άραγε αν τελειώσει αυτή η περιπέτεια; Τα πράγματα γίνονται χειρότερα όταν μαθαίνει ότι το όνομά της άρχισε να συζητιέται στην Γκεστάπο χάρη σ’ έναν πληροφοριοδότη, προκαλώντας υποψίες στη βρετανική αντικατασκοπεία. Ποιος έστρεψε την προσοχή της Γκεστάπο πάνω της και γιατί; Γιατί ανησυχεί το βρετανικό δίκτυο κατασκοπείας; Υπάρχει περίπτωση να έχει ανάμιξη ο Εβραίος και κομμουνιστής Μπρούνο Βάις, με τους έκφυλους για το Ράιχ πίνακές του, που η Κλάρα έχει χάσει τα ίχνη του και ίσως ζει στους δρόμους ή, ακόμη χειρότερα, έχει φυλακιστεί κι είναι ο μόνος που ξέρει για την πραγματική της ταυτότητα; Αρχίζει να μπαίνει σε δεύτερες σκέψεις για την όλη πορεία που ακολουθεί: «Τι ζωή ήταν αυτή, να συναναστρέφεται ανθρώπους που σιχαινόταν τις απόψεις τους, να σχετίζεται με ένα καθεστώς που αντιπροσώπευε όλα όσα μισούσε: εκφοβισμό, βία, κτηνωδία. Να γίνεται φίλη με ανθρώπους που εκπροσωπούν μια εκδοχή της Αγγλίας που δεν αναγνωρίζει» (σελ. 91). Μέσα στη δίνη όλων αυτών των γεγονότων μπλέκεται και με τη δολοφονία της Άννα, γεγονός που τη φέρνει ενώπιον της Γκεστάπο, παρά τις οδηγίες να παραμένει αθέατη και να μην τραβάει την προσοχή ώστε να φέρνει σε πέρας την αποστολή της.

Ο Άρτσι Ντάσιον, ακόλουθος της Βρετανικής Πρεσβείας και πράκτορας της Βρετανικής Υπηρεσίας Πληροφοριών, ο Άλμπερτ Λίντεμαν, διευθυντής παραγωγής, ό,τι πιο κοντινό είχε σε φίλο η Κλάρα στο Βερολίνο, του οποίου η καριέρα άκμασε μετά την αριοποίηση των πάντων και προσπαθεί να εξισορροπεί τη δίψα του για κουτσομπολιό με τη διακριτικότητα που απαιτεί η πολιτική, ο Έρνστ Ούντετ, διάσημος ηθοποιός του Χόλιγουντ, γοητευτικός και περιζήτητος, πλέον σημαντικός για τη Λουφτβάφε λόγω των δεξιοτήτων του στην αεροπλοΐα, επικεφαλής του Τεχνικού της Τμήματος, κάτι που ο πρώην ηθοποιός μισεί, ο Ραλφ Σόμερς, Άγγλος σμηναγός, κοσμοπολίτης, γοητευμένος από το νέο καθεστώς της Γερμανίας, αποφασισμένος να γίνει φίλος του Χίτλερ, που έχει σκοπό να κάνει την Αγγλία σύμμαχο της Γερμανίας και άλλοι ενδιαφέροντες χαρακτήρες είναι προσεκτικά επιλεγμένοι στη στελέχωση της συναρπαστικής αυτής ιστορίας. Επίσης, συναντάμε ξανά τη δημοσιογράφο Μέρι Χάρκερ, που δεν άντεξε μακριά από τη δημοσιογραφία και την Ευρώπη κι έτσι κατέγραψε από κοντά τα δεινά του ισπανικού εμφυλίου και, χάρη σ’ ένα γύρισμα της τύχης, βρήκε δουλειά ξανά σε γερμανική εφημερίδα. Η δολοφονία της Άννα Χάνσεν είναι λαβράκι για κείνη! Μέσω της Χάρκερ μαθαίνουμε για τα σημαντικότερα γεγονότα του ισπανικού εμφυλίου και περιδιαβαίνουμε την κατεστραμμένη Γκερνίκα («Αυτό που είχε δει η Μέρι ήταν ένας βομβαρδισμός τρομοκράτησης, ένα σφυροκόπημα από αέρος εναντίον ανθρώπων που δεν μπορούσαν να αμυνθούν, με σκοπό να φοβίσει και να τρομοκρατήσει… Ο πραγματικός στόχος στην Γκερνίκα ήταν το ηθικό των ανθρώπων» (σελ. 403) ενώ η συνέχεια είναι άκρως απρόβλεπτη! Όλοι έχουν ένα παρελθόν, το οποίο αποκαλύπτεται τμηματικά ή σε κρίσιμο σημείο, οπότε και χαρίζει μια γερή ανατροπή στην ιστορία, και όλοι αλλάζουν ύστερα από κάποια γεγονότα που ζουν, απότοκα του κοινωνικοπολιτικού και οικονομικού κλίματος που βιώνουν.

Και πάλι η Jane Thynne στο πυκνογραμμένο, πολυεπίιπεδο μυθιστόρημά της καταφέρνει να συνδυάσει αριστοτεχνικά τα πραγματικά ιστορικά γεγονότα με τις ζωές των χαρακτήρων. Εκτός από την Γκερνίκα, μαθαίνουμε για τα διπλωματικά παρασκήνια μεταξύ Γερμανίας και Αγγλίας, σε ανεπίσημο τουλάχιστον επίπεδο, μιας και μεγάλη αναστάτωση προκάλεσε η άφιξη του φιλογερμανού πρώην Άγγλου βασιλιά Εδουάρδου του 8^ου που παραιτήθηκε από τον θρόνο για να παντρευτεί τη χωρισμένη Αμερικανίδα Γουόλις Σίμπσον. Το ταξίδι τους αντιστοιχεί σε μεγάλη επιτυχία για το Ράιχ, μιας και θα είναι μεγάλη προπαγάνδα και ντροπή για τη Βρετανία η κίνηση αυτή. Πόσο δύσκολο θα είναι όμως να πάνε όλα καλά όταν η σύζυγος του μέλλοντος Υπουργού Εξωτερικών Γιοάχιμ φον Ρίμπεντροπ, Ανελίς, έχει ακούσει τις φήμες πως ο άντρας της υπήρξε εραστής της Σίμπσον; Πώς θα εξελίσσονταν τα πράγματα αν υπερίσχυαν οι φιλοχιτλερικές φωνές και η Αγγλία συμμαχούσε με τη Γερμανία; Ποιος δουλεύει εντατικά γι’ αυτήν την επίτευξη και με ποιους τρόπους; Ας μην ξεχνάμε πως είμαστε έναν χρόνο μετά τους Ολυμπιακούς Αγώνες του Βερολίνου, η Γερμανία έχει προελάσει στη Ρηνανία και η υποστήριξή της στην παράταξη του Ισπανού δικτάτορα Φράνκο έχει δείξει τις προθέσεις του καθεστώτος, η διεθνής κατάσταση γίνεται όλο και δυσκολότερη, ο πόλεμος είναι πια πανταχού παρών στην ατμόσφαιρα του Βερολίνου, με όλων των ειδών τις πομπές ανά καιρούς να σταματούν την κυκλοφορία στον δρόμο: «Η Κλάρα αναρωτήθηκε πού μπορεί να πήγαιναν αυτοί οι στρατιώτες. Αυτήν την εποχή όλοι σκέφτονταν το ίδιο» (σελ. 32).

Η δύναμη της προπαγάνδας και πώς κατάφερε να μεγαλουργήσει μ’ αυτήν ο Γιόζεφ Γκέμπελς δίνεται σε όλες τις διαστάσεις της: «Αυτή την εποχή στο Ράιχ υπήρχε πάντα ένας φακός έτοιμος να συλλάβει μια φευγαλέα εικόνα. Για να μαλακώσει τη σκληρή πραγματικότητα, είχε θολή εστίαση και μονόχρωμη λάμψη. Να ανακατασκευάσουν ολόκληρη τη Γερμανία με την αίγλη της λάμψης του υδραργύρου σαν να είναι μια ηθοποιός του σινεμά» (σελ. 67). Όλη αυτή η πολεμική μηχανή βασιζόταν σε αξιώματα όπως: «Προς στιγμή όλα είχαν να κάνουν με τους ύπουλους μπολσεβίκους και την ανάγκη της Γερμανίας να εξοπλιστεί για να προστατεύσει τον κόσμο από τον κομμουνισμό» (σελ. 149). Η άνοδος της Λουφτβάφε και η έμφαση της γερμανικής πολεμικής μηχανής στην αεροπορία και στις επιδρομές από αέρος δίνονται εξίσου παραστατικά και συναρπαστικά, χωρίς να κουράζουν τον αναγνώστη. Ο νέος τρόπος κατασκοπείας θα φέρει μεγάλη διαφορά στον τρόπο διεξαγωγής ενός πολέμου, κάτι που μπορεί να αλλάξει δραστικά την έκβαση οποιασδήποτε μελλοντικής σύγκρουσης. Τι είναι αυτό, ποιος το ανακάλυψε, ποιος το εκμεταλλεύεται και πώς θα το μάθει το αντίπαλο δέος; Πώς είναι δυνατό να μη βλέπει κανείς τι επιφυλάσσει ο Χίτλερ για τον κόσμο;

Παρά το ιστορικό υπόβαθρο, τις μελετημένες διπλωματικές, προσωπικές και κοινωνικές ισορροπίες, τη φρίκη του επερχόμενου πολέμου, στο κείμενο παρεισφρέουν αξιόλογες λογοτεχνικές πινελιές, πρωτότυπες παρομοιώσεις και μεταφορές («μια καλόκαρδη επαρχιωτοπούλα με στήθος που έμοιαζε με ράφι και πρόσωπο καθαρό σαν τραπέζι από ξύλο πεύκου», σελ. 15, «Το πρόσωπό της, με τα σηκωμένα, βγαλμένα φρύδια, ήταν σαν μια άδεια πισίνα, μέσα στην οποία λαχταρούσες να πετάξεις ένα βότσαλο», σελ. 77) αλλά και χιούμορ: «Υπήρχε ένα ανέκδοτο που έλεγε ότι αν ο σύζυγος ήταν στα Τάγματα Εφόδου, η σύζυγος στο Κίνημα Εθνικοσοσιαλιστριών Γυναικών, ο γιος στη Χιτλερική Νεολαία και η κόρη στον Σύνδεσμο Νεαρών Γερμανίδων, τότε το μόνο μέρος όπου μπορούσε να συναντηθεί η οικογένεια ήταν η παρέλαση της Νυρεμβέργης» (σελ. 169).

Τα «Άνθη του χειμώνα» είναι ένα δυνατό, ανατρεπτικό, ρομαντικό αλλά και σκληρό κατασκοπικό μυθιστόρημα που αναπαριστά με αρτιότητα και ενδελεχή μελέτη την ατμόσφαιρα του προπολεμικού Βερολίνου και τις εύθραυστες διεθνείς σχέσεις των ευρωπαϊκών χωρών με τον Αδόλφο Χίτλερ στην εξουσία να προσπαθεί να πραγματοποιήσει το όραμά του, παρασύροντας τον κόσμο σε στιγμές χάους, πόνου και απώλειας. Μια γυναίκα με διπλό ρόλο προσπαθεί μέσα σε αυτόν τον κυκεώνα να βρει τα προσωπικά της πατήματα, να καταλάβει τι θέλει από τη ζωή της, διχάζεται ανάμεσα στην αγάπη και το καθήκον κι όλα αυτά ενώ μια έρευνα για δολοφονία φέρνει στο φως μυστικά που θα καταστρέψουν τη φήμη και το ιδεολογικό υπόβαθρο του ναζισμού γενικότερα και του Χίτλερ ειδικότερα. Αγωνία και συγκίνηση, ρεαλισμός και τρυφερότητα, έρωτας και καθήκον, διπλές ταυτότητες, απανωτές εκπλήξεις είναι μερικά μόνο από τα θετικά χαρακτηριστικά του μυθιστορήματος. Εύχομαι ολόψυχα να μεταφραστούν και τα υπόλοιπα, μιας και η γυναικεία ματιά της Jane Thynne συμπληρώνει ό,τι ξεκίνησε ο σύζυγός της, Philip Kerr, γύρω από την προπολεμική και όχι μόνο Γερμανία, χωρίς όμως να υπολείπεται σε αρτιότητα.

Βιβλίο Η πόλη της καταχνιάς 
Τίτλος πρωτοτύπου La ciudad de vapor
Συγγραφέας Carlos Ruiz Zafon
Μεταφραστής Μαρία Παλαιολόγου
Κατηγορία Συλλογή διηγημάτων
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Θα έχει αίσιο τέλος η γνωριμία του Νταβίντ Μαρτίν με το κορίτσι που επισκέπτεται ένα παλαιοβιβλιοπωλείο μαζί με τη βάγια της; Γιατί το παιδί που θα φέρει μια γυναίκα στον κόσμο πίσω στο 1905 θα αλλάξει τον αναγνωστικό κόσμο; Ποια είναι η Λάια και γιατί ο πατέρας της αναγκάζεται να την πουλήσει στο πλαίσιο μιας εξαπάτησης που από τότε θα στοιχειώνει τη ζωή τους (από τις γοητευτικότερες ιστορίες της συλλογής, μιας και η πλοκή κλιμακώνεται απρόσμενα και καταλήγει σ’ ένα συγκινητικό φινάλε); Ποιος ανέθεσε στον τεχνίτη Εντμόντ ντε Λούνα να χτίσει μια βιβλιοθήκη-λαβύρινθο όπου θα προφύλασσε τα απαγορευμένα βιβλία και γιατί η άλωση της Κωνσταντινούπολης ανέτρεψε τα σχέδιά τους; Πώς και γιατί εμφανίζεται στο λογοτεχνικό σύμπαν του Carlos Ruiz Zafon ο Εβέλι Εσκρούτζ, ο πιο πλούσιος άνθρωπος της Βαρκελώνης, και τι κάνει κάθε παραμονή Χριστουγέννων ώστε να κερδίσει τις ψυχές των αντιπάλων του; Πώς θα αντιδράσει ένας ορφανός υπάλληλος εν μέσω του ισπανικού εμφυλίου όταν αντικρίσει την κοπέλα που περνάει για να αξιολογήσει τα τιμαλφή της; Ποιοι είναι στην πραγματικότητα οι ένοικοι του σπιτιού που η Λάουρα νοικιάζει σ’ έναν άρτι αποφυλακισθέντα (εξίσου αγαπημένο διήγημα γιατί μέσα σε τρεις σελίδες, εκτός από τις γλαφυρές περιγραφές που έχει, φέρνει τούμπα την ιστορία με τέτοιο τρόπο που με εντυπωσίασε και με συγκίνησε);

Με κύριο αφηγηματικό όχημα το πρώτο πρόσωπο, με συναρπαστική εξιστόρηση, χιούμορ, ανατροπές, με γρήγορη ροή, με εκπληκτική διεξοδικότητα και διεισδυτικότητα, «Η πόλη της καταχνιάς» είναι το ιδανικό συμπλήρωμα για όσους αγάπησαν τη σειρά του «Κοιμητηρίου των Λησμονημένων Βιβλίων» και ταυτόχρονα η ιδανική αρχή γνωριμίας για όσους δεν έχουν μαγευτεί ακόμη από αυτό το αξεπέραστο φαντασιακό σύμπαν. Στο βιβλίο συγκεντρώνονται όλα τα θετικά χαρακτηριστικά των μυθιστορημάτων του Zafon, απλά σε μικρότερη έκταση, χαρίζοντας παραδόξως και τη μεγαλύτερη απόλαυση.

Βιβλίο Το έπαθλο 
Συγγραφέας Δημήτρης Καλανδράνης
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Αναγέννηση
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Δημήτρης Καλανδράνης, μετά τον αξιόλογο «Ασκητή» του, επιστρέφει με μια νέα ιστορία γεμάτη δύναμη, θάρρος, περιπέτειες και έρωτα. Η δράση εκτυλίσσεται κυρίως στο Κάιρο και τη Μανσούρα της Αιγύπτου, όπου πλέον η ακμαία ελληνική κοινότητα βλέπει με τρόμο τις προσπάθειες του νέου ηγέτη, Γκαμάλ Νάσερ, για εθνικοποίηση των ξένων περιουσιών, κάτι που θα της στοιχίσει τα όνειρα και τους κόπους πολλών γενεών. Ο Ιάσων ζει και μεγαλώνει στη Μανσούρα και μεταβαίνει στο Κάιρο όπου η γνωριμία του με την Άννα θα ανοίξει τον ασκό του Αιόλου και θα πυροδοτήσει απρόσμενες εξελίξεις. Ο συγγραφέας, γεννημένος κι ο ίδιος σε αυτήν τη χώρα, προσπαθεί να καταγράψει αποστασιοποιημένα και με ουδετερότητα τα ιστορικά γεγονότα που οδήγησαν στον ξεριζωμό του ελληνικού κυρίως στοιχείου και επηρεάζουν συνεχώς τις αποφάσεις και τις πράξεις του πρωταγωνιστή του. Η ζωή του Ιάσονα έχει δυσκολίες, αναποδιές κι εμπόδια, ο έρωτας με την Άννα δείχνει να ευοδώνεται, κάποιοι όμως εκμεταλλεύονται καταστάσεις και εξυφαίνουν ένα σατανικό σχέδιο.

Το μυθιστόρημα ξεκινάει με το μαγευτικό ταξίδι του νεαρού, που γνωρίζει τα σημαντικά λιμάνια της εποχής (Γένοβα, Μασσαλία, Νάπολη και φυσικά Πειραιά), τα οποία και δίνονται με ενδιαφέρουσες περιγραφές και με αφορμή κωμικοτραγικά γεγονότα. Η ιστορία σταματάει σε καίριο σημείο για να γυρίσουμε στο παρελθόν και να κατανοήσουμε καλύτερα πώς έφτασε ως εδώ ο ήρωας, πώς γνώρισε την Άννα, πώς ανελίχθηκε σε σημαντική θέση εργασίας και πώς εκμεταλλεύτηκε θετικά την αγάπη του για την ισπανική γλώσσα και τις λαμπρές του επιδόσεις στην εκμάθησή της ενώ στη συνέχεια επιστρέφουμε μεν στην αρχική αφήγηση, ταυτόχρονα όμως παρακολουθούμε και τη ζωή της Άννας, που μια παρεξήγηση θα την απομακρύνει από τον αγαπημένο της. Η γραφή είναι ρεαλιστική, παραστατική και ολοζώντανη, εξισορροπημένα ρομαντική, παραθέτει πολλές λεπτομέρειες από τις δραματικές εξελίξεις στις ζωές των Ελλήνων της Αιγύπτου και τις ενσωματώνει σωστά στις ανατροπές του κειμένου. Καταγράφονται παραστατικά η ζωή στην Αίγυπτο και η παράδοξη «συγκατοίκηση» Ευρωπαίων και μουσουλμάνων, με τα διαφορετικά ήθη και έθιμα, τις λατρείες σε διαφορετικούς χώρους και με διαφορετικά ονόματα του Θεού, κι έτσι ζωντανεύει μια Αίγυπτος χαμένη για πάντα.

Το μυθιστόρημα κάνει έναν συγκινητικό και γλυκό κύκλο, έχει συναισθηματικά σκαμπανεβάσματα, εκπλήξεις και σασπένς, τρυφερότητα, δικαίωση, όλα δοσμένα με μέτρο και αληθοφάνεια. Κατά καιρούς ο συγγραφέας χαρίζει και διάφορα ηθικοπλαστικά μηνύματα που αποτελούν τους φάρους στο μονοπάτι του Ιάσονα, διαχρονικά και απαραίτητα για να βελτιώσουμε και τη δική μας συμπεριφορά και νοοτροπία. Πρόκειται για ένα σχεδόν αυτοβιογραφικό βιβλίο, με τη φωτογραφία της Άννας να ποζάρει στο εξώφυλλο μ’ ένα βλέμμα που χωράει όλες τις ημέρες της ζωής της, σε μια ηλικία που δεν ήξερε τι αυτή της επεφύλασσε. Επιπλέον στις αρχές των κεφαλαίων υπάρχουν φωτογραφίες με στιγμιότυπα και τοπόσημα του Καΐρου, προσωπικά έγγραφα και άλλα τεκμήρια αυτής της περιπετειώδους ζωής. Πριν κλείσω, ας μου επιτραπεί μια ξεχωριστή αναφορά στη συνολική εκδοτική προσπάθεια, που είναι αξιέπαινη και χωρίς τυπογραφικά ή ορθογραφικά λάθη. Πρόκειται για συνεργασία του συγγραφέα με το βιβλιοπωλείο «Αναγέννηση» της Πάρου κι ήταν μια πραγματικά ευχάριστη έκπληξη, μιας και πολλές φορές ως τώρα έχω συναντήσει σε μικρότερου βεληνεκούς εκδόσεις αξιόλογα κείμενα να είναι παραδομένα σε έναν κυκεώνα λαθών και αβλεψιών. Το βιβλίο έχει καλή γραμματοσειρά, σωστά κενά, διακριτή σελιδοποίηση και προσεγμένο δέσιμο. Ας μου επιτραπεί λοιπόν να εκφράσω τα θερμά μου συγχαρητήρια για την έξωθεν και έσωθεν σωστή και καλή δουλειά.

«Το έπαθλο» είναι μια ιστορία που με συγκίνησε, μου χάρισε όμορφες αναγνωστικές στιγμές και με ταξίδεψε σε πόλεις μακρινές και ψυχές φωτισμένες ή ημισκότεινες. Γλαφυρότητα και ενάργεια, ανατροπές και εκπλήξεις, αγάπη και κίνδυνοι, καλό και κακό συγκροτούν ένα μυθιστόρημα που αξίζει να διαβαστεί. Νάπολη, Μασσαλία, Γένοβα, Σεβίλλη, Κάιρο, Λονδίνο και Αθήνα είναι οι τόποι όπου στέλνει η μοίρα τον Ιάσονα και την Άννα, πιστεύοντας πως θα τους χωρίσει, τίποτα όμως δεν κρατάει για πάντα, ειδικά αν είναι άδικο.