Βιβλίο  Το θαύμα
Τίτλος πρωτοτύπου The wonder
Συγγραφέας Emma Donoghue
Μεταφραστής Ρηγούλα Γεωργιάδου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Παπαδόπουλος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το μυθιστόρημα της Emma Donoghue διαδραματίζεται το 1859 κι ενώ ξεκινάει με κάποια στατικότητα μέχρι να μας εντάξει πλήρως στο οικογενειακό και κοινωνικό περιβάλλον της μικρής Άννα Ο’ Ντόνελ αρχίζει να απογειώνεται από ένα σημείο και μετά, να φέρνει σε σύγκρουση δύο εντελώς αντίθετους κόσμους, να ξεδιπλώνει αριστοτεχνικά μια ιστορία που κατά βάθος κρύβει μια φριχτή αλήθεια και τελικά να φέρνει τη Λιμπ Ράιτ αντιμέτωπη με τον ίδιο της τον εαυτό και τις αρχές με τις οποίες γαλουχήθηκε ως νοσοκόμα. Από την αρχή με κέρδισαν η παραστατικότητα της αφήγησης και οι ωραίες περιγραφές της φύσης και του χωριού όπου μεγαλώνει η Άννα («ένα θλιβερό σύμπλεγμα κτισμάτων»), με διακριτικό λυρισμό, παρομοιώσεις και μεταφορές: «Η βροχή χτυπούσε τη στέγη σαν δάχτυλα τυφλού που ψηλαφίζουν» (σελ. 182). Είμαστε στο μεσοκαλόκαιρο κι είναι η εποχή της πείνας, αφού οι πατάτες θα βγουν τον άλλο μήνα, οι κάτοικοι είναι υποσιτισμένοι, η τύρφη έχει διαποτίσει τη ζωή τους αλλά και τις σελίδες του βιβλίου. Μάλιστα, κάποιες από τις προτάσεις δεν έχουν ρήμα κι όμως αποπνέουν δύναμη και εικόνες: «Άλλη μια κατεστραμμένη αγροικία, με γυρισμένα τα νώτα στον δρόμο, αυτή» ή «Θόρυβος έξω στο μπακάλικο».

Η Λίμπ είναι μια νέα γυναίκα, προσγειωμένη στην πραγματικότητα, πιστή καθολική μεν αλλά δεν παύει να σκέφτεται, ναχ αμφισβητεί, να αμφιβάλλει και φυσικά δεν παρασύρεται από δοξασίες και προλήψεις, οι οποίες αφθονούν στην Ιρλανδία. «Ίσως η πίστη να μην είχε εισχωρήσει ποτέ πολύ βαθιά μέσα της και με το πέρασμα του χρόνου να είχε αποβληθεί εντελώς, μαζί με άλλα παιδιάστικα πράγματα» (σελ. 80)! Η προϊσταμένη της στο νοσοκομείο του Λονδίνου της είπε πως κάποιοι χρειάζονταν μια πεπειραμένη νοσοκόμα για δύο εβδομάδες και για αποκλειστική απασχόληση με δωρεάν έξοδα διαμονής και ταξιδιού και ημερήσια αποζημίωση. Η Άννα Ο’ Ντόνελ βέβαια δεν είναι ακριβώς άρρωστη αλλά χρειάζεται εντατική παρακολούθηση αφού εδώ και τέσσερις μήνες δεν έχει δεχτεί κανενός είδους τροφή, μόνο νερό κι όμως ούτε αδυνάτισε ούτε έπεσε στο κρεβάτι ούτε αρρώστησε. Η Λιμπ Ράιτ, με τη βοήθεια της αδελφής Μιχαήλ που επίσης επελέγη από την επιτροπή που συστήθηκε για να δουν αν πρόκειται για θαύμα ή για κάτι άλλο, αρχίζουν να παρατηρούν επί εικοσιτετραώρου βάσεως και μεθοδικά την Άννα, δημιουργώντας έτσι ένα ενδιαφέρον δίπολο μεταξύ ρεαλισμού και δυσπιστίας από τη μια και ταπεινότητας και σεβαστικής υπακοής στο θέλημα του Κυρίου από την άλλη. Ήδη άρχισε να συρρέει κόσμος στο καλύβι της Άννα και να της φέρεται σα θαυματουργή οσία, κάτι που μεγαλώνει τον θυμό της Λιμπ για την ευπιστία τους και για το γεγονός ότι τη μετατρέπουν σε θρησκευτική ατραξιόν, φυσικά με το σχετικό αντίτιμο: «Τι στην οργή τους είχε πιάσει; Προετοίμαζαν ένα κοριτσάκι για αγιοποίηση επειδή φαντάζονταν ότι βρισκόταν υπεράνω των ανθρώπινων αναγκών;» (σελ. 44). Το μυθιστόρημα ρίχνει άπλετο φως στην καθημερινότητα και στη ζωή της Άννα Ο’ Ντόνελ, αυξάνοντας με κάθε σελίδα το δίλημμα: είναι θαύμα ή απάτη; Η Λιμπ στην κυριολεξία «λυσσάει» να αποδείξει πως το παιδί παίρνει τροφή κρυφά μ’ έναν τρόπο που δεν μπορεί να εντοπίσει! Ακόμη χειρότερα, δεν μπορεί να καταλάβει τον λόγο που το κοριτσάκι καταφεύγει σε μια τέτοια απάτη, όπως επιμένει να ισχυρίζεται. Για να τραβήξει την προσοχή όπως όλα τα παιδιά της ηλικίας της; Ναι αλλά το αντίτιμο είναι ένα σώμα που υποφέρει και μια διαρκής αγωνία να μην την πιάσουν. Κι αν έχει παγιδευτεί στο ίδιο της το «παιχνίδι» πότε θα καταρρεύσει; Η Λιμπ σκέφτεται τα πάντα κλωθωγυρνώντας γύρω από κάτι που δεν τη βοηθάει να αποκτήσει ευρύτερη αντίληψη, κάνοντάς τη να χάσει πολύτιμο χρόνο.

Η νοσοκόμα έχει να αντιμετωπίσει ακόμη και τις πεπαλαιωμένες γνωματεύσεις του γιατρού ΜακΜπρίρτι, τον οποίο χαρακτηρίζει «προκατακλυσμιαίο τύπο»! Έτσι λοιπόν, ενώ η Λιμπ ξεκινάει να παρακολουθεί στενά το παιδί, πιστεύοντας ακράδαντα, παρ’ όλες τις ενδείξεις περί του αντιθέτου, πως κάπου, κάπως, κάποιος της παρέχει τροφή, σταδιακά αρχίζει να ερευνά τα αίτια και τα κίνητρα μιας τέτοιας πράξης όσο αρχίζει να αποκτά φανατικούς εχθρούς είτε από την οικογένεια της μικρής Άννα είτε ακόμη και μέσα στα μέλη της Επιτροπής που την κάλεσε. Ας μην ξεχνάμε πως η «νηστεία» του παιδιού έφτασε τελικά να κάνει το χωριό του συνώνυμο της ευπιστίας και της άγνοιας, με την τιμή της ίδιας της κομητείας να διακυβεύεται! Με μαεστρία η συγγραφέας ανοίγει με αργό τρόπο τον εσωτερικό κόσμο της Άννας, μας δείχνει έναν ολοκληρωμένο χαρακτήρα, απόλυτα ταιριαστό με ενός μικρού παιδιού που έχει επηρεαστεί βαθύτατα από τις θρησκευτικές κατηχήσεις, και μας αποκαλύπτει κάτι ασύλληπτο που στιγμάτισε τον τρόπο σκέψης και νοοτροπίας της και ίσως να επηρέασε και τα πρόσφατα γεγονότα που καλείται να αντιμετωπίσει η νοσοκόμα. Θαύμασα το καλοσχεδιασμένο ψυχογράφημα του κοριτσιού και μου άρεσε ο τρόπος με τον οποίο μεταμορφώθηκε το μυθιστόρημα από κείμενο γεμάτο ενδιαφέρουσες απόψεις και παρατηρήσεις σε κάτι βαθιά ανθρώπινο, τρυφερό και φυσικά εντελώς διαφορετικό απ’ ό,τι ξεκίνησε! Στο κάδρο μάλιστα μπαίνει και ο δημοσιογράφος Ουίλιαμ Μπερν που θέλει να καταγράψει την ιστορία, φορτώνοντας έτσι στη Λιμπ ακόμη περισσότερο συναισθηματικό βάρος: να του εκμυστηρευτεί πράγματα; Κι αν την εκμεταλλευτεί; Έχει αγνές, ανθρωπιστικές προθέσεις ή ενδιαφέρεται να κάνει μόνο ένα πετυχημένο ρεπορτάζ;

Η επιστήμη υποστηρίζει πως δεν μπορούμε να ζήσουμε χωρίς τροφή επομένως έχουμε να κάνουμε με θαύμα ή με απάτη; Είμαστε σε μια εποχή που ο κόσμος δεν εμπιστεύεται εύκολα την ιατρική και όσες ανακαλύψεις έχουν βοηθήσει να αυξηθεί το βιοτικό επίπεδο των ανθρώπων τότε κι επιπλέον προτιμά να αφήνεται σε αερολογίες παρά να ψάχνει για σοβαρές λύσεις. Ειδικά η κίνηση του γιατρού ΜακΜπρίρτι να ενημερώσει τον κόσμο μέσω εφημερίδας για να βρει μια βοήθεια στο μυστήριο είχε ως αποτέλεσμα σωρεία προσβλητικών ή κενολόγων επιστολών, ακόμη και σάτιρα, κάτι που θυμίζει την ανθρωποφαγία στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης που βιώνουμε στην εποχή μας. Και να που οι εξελίξεις τρέχουν με τέτοιο τρόπο που η Λιμπ αναπτύσσει το αίσθημα καθήκοντος και συνείδησης που πρέπει να έχει μια νοσοκόμα, αρχίζει να ανησυχεί για όσα βλέπει, παρατηρεί και μαθαίνει, μόνο που αρχίζει να μιλάει σε ώτα μη ακουόντων, πιστών δηλαδή σε επιστήμες του προηγούμενου αιώνα, σε δοξασίες, ακόμα και στην τιμή της φιλίας! Υπάρχει όμως και μια ισορροπία στο κείμενο, αφού στρέφεται μεν κατά της θρησκοληψίας και του φανατισμού αλλά όχι κατά του χριστιανισμού, δεν επιτίθεται στη θρησκεία: «-Μην κατηγορείς Εκείνον για τις παλαβομάρες των πιστών του… Το μόνο που μας ζητάει είναι να ζούμε» (σελ. 281-282).

«Το θαύμα» είναι ένα πολυεπίπεδο και συναρπαστικό μυθιστόρημα που ζωντανεύει με ενάργεια την Ιρλανδία του 19ου αιώνα κι επικεντρώνεται σε ένα γεγονός που αποτελεί την αφορμή για να ξεδιπλωθεί μια ανατρεπτική πλοκή γύρω από τη σύγκρουση μεταξύ επιστήμης και θρησκείας, από την πάλη μεταξύ λογικής και φαντασιοπληξίας, από την αγωνιώδη προσπάθεια κάποιων που δε θέλουν να αλλάξουν κάποιες καταστάσεις γιατί ωφελούνται, από το δίλημμα ανάμεσα στον όρκο της νοσοκόμας και στις προϋποθέσεις υπό τις οποίες αυτός παραβιάζεται για το καλό του ασθενή. Ενδιαφέροντες χαρακτήρες, ρεαλισμός κι ένα βαθιά ανθρώπινο τέλος είναι μερικά μόνο από τα θετικά γνωρίσματα ενός βιβλίου που με κράτησε σε αγωνία ως την τελευταία κυριολεκτικά λέξη.

Βιβλίο Παλαιοί λογαριασμοί 
Συγγραφέας Δήμητρα Παπαναστασοπούλου
Κατηγορία Ρομαντικό μυθιστόρημα
Εκδότης 24 Γράμματα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Δήμητρα Παπαναστασοπούλου επέστρεψε μ’ ένα πυκνογραμμένο και πλούσιο σε συναισθήματα μυθιστόρημα που καταγράφει τις ζωές τριών διαφορετικών γυναικών που δρουν σε περασμένες εποχές και μακρινούς τόπους μα και στο σήμερα. Η κάθε μία έχει περίπλοκη ζωή, γεμάτη από ενδιαφέροντες χαρακτήρες που απαρτίζουν το κοντινό περιβάλλον της. Έρωτες και πάθη, προδοσίες και εκδίκηση, σασπένς και εκπλήξεις μου τράβηξαν το ενδιαφέρον ως την τελευταία σελίδα ενώ η περιδιάβαση από το σήμερα στο μακρινό και στο κοντινό χτες δε με μπέρδεψε ούτε με κούρασε καθόλου, αντίθετα, εφόσον σταμάταγε το κάθε κεφάλαιο σε κρίσιμο σημείο ήθελα να μάθω τι έγινε παρακάτω ξανά και ξανά.

Η Γουάν Φεν ζει στη Ναντζίνγκ ως σύζυγος του κυβερνήτη της επαρχίας Κάι Φανγκουί και είναι η πρώτη κυρία της τοπικής κοινωνίας. Παρ’ όλ’ αυτά, παντρεύτηκε χωρίς τη θέλησή της, έχοντας μεγαλώσει ως κόρη κτηματία και εμπόρου. Αυτός ο πειθαναγκασμός τη μετέτρεψε σε σκληρή και αδίστακτη γυναίκα. Έχει πολιτική αντίληψη και διπλωματία, ανακατεύεται σε όλα, σπάει τα καλούπια του καθωσπρεπισμού και τελικά αποφασίζει να κάνει τη ζωή της, επιφυλάσσοντας τη χειρότερη έκπληξη στον άντρα της. Οι περιπέτειές της την οδηγούν ως την Απαγορευμένη Πόλη στο Πεκίνο (Μπεϊτζίνγκ), σ’ ένα σκηνικό γεμάτο απειλές και εχθρούς εξωτερικούς (του κράτους) αλλά και εσωτερικούς. Είμαστε στα 1642 με 1681, μια κρίσιμη για την ιστορία της Κίνας εποχή, όπου υπάρχουν αυστηροί κανόνες κοινωνικής συμπεριφοράς, ο λόγος του πατέρα και έπειτα του συζύγου είναι νόμος, οι γυναίκες υφίστανται φριχτά βασανιστήρια και ακρωτηριασμούς σε πολύ μικρή ηλικία για ν’ αποκτήσουν τα πόδια τους το σχήμα του λωτού (δείγμα κομψότητας και ομορφιάς) και ταυτόχρονα είναι η περίοδος όπου έχουμε αθρόα άφιξη λευκών από την άλλη άκρη του κόσμου και αντίστοιχα επιρροές του πολιτισμού και της θρησκείας της Κίνας ενώ οι Μαντσού απειλούν την Κίνα από τα βόρεια, έτοιμοι να καταλύσουν τη δυναστεία των Μινγκ.

Η δωδεκάχρονη Τζόντι Βίνεη ζει στο Λονδίνο με την πολυμελή οικογένειά της και πουλά λουλούδια για να ζήσει. Την ημέρα του θανάτου του στρατιωτικού και πολιτικού Άρθουρ Γουέλσλι, Δούκα του Ουέλλιγκτον, παρακολουθεί την κηδεία του, θαυμάζει τη μεγαλοπρέπεια της τελετής και καταγράφει στο μυαλό της τα πάντα. Ένα απρόσμενο γεγονός θα αλλάξει τη ζωή της και θα τη φέρει αντιμέτωπη με τον σκληρό νόμο της επιβίωσης που κυριαρχεί στους δρόμους. Μια σημαντική γνωριμία θα στρέψει αλλού τη μοίρα της και θα μεταμορφωθεί από άσημο κοριτσόπουλο σε περιζήτητη κοπέλα. Είμαστε στα 1852 με 1860 και περπατάμε σε μια πόλη με χωμάτινους δρόμους, καρβουνόσκονη, αφόρητη υγρασία κι έναν Τάμεση να υπερχειλίζει σε μεγάλες νεροποντές. Από τα χαμόσπιτα στα μέγαρα της Μπελγκρέιβια ο δρόμος είναι μακρύς και η Τζόντι θα τον διασχίσει βήμα προς βήμα, πληρώνοντας κάθε μέρα τα λάθη  και τον αυθορμητισμό της.

Τέλος, η Βασιλεία Γερανίου είναι μια απόμακρη αρχιτέκτονας που ζει στην Πάτρα το 1984, ερχόμενη από μια ερωτική περιπέτεια στη Νέα Υόρκη που την καταρράκωσε και την πλήγωσε ανεπανόρθωτα. Ο παππούς της, Βασίλης Δούκας, είναι διακεκριμένος νομικός, απόγονος μιας σημαντικής οικογένειας και την υποστηρίζει στη δουλειά της. Η Βασιλεία έχει μια πολύ καλή φίλη και ένα εργασιακό περιβάλλον που τη γεμίζει και την ικανοποιεί. Όταν συναντά τον Βασίλη Καλέτα τα πάντα αλλάζουν κι αρχίζει μια ιστορία γεμάτη από τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα που υπάρχουν και στις δύο πρώτες αφηγήσεις. Μόνο που εδώ υπάρχει ένα μυστικό καλά κρυμμένο που συνδέει αναπάντεχα τις τρεις γυναίκες και η Βασιλεία πρέπει όχι μόνο να το βρει αλλά και να ψάξει βαθιά μέσα της για να κατανοήσει τον ρόλο της στη ζωή και να διατηρήσει αυτά που με τόσο κόπο απέκτησε.

Γυναίκες που γίνονται υποχείρια άλλων, που παρασύρονται από τη μοίρα χωρίς να προλάβουν να την αρπάξουν στα χέρια τους, που αναζητούν τις προσωπικές τους ταυτότητες, που καιροφυλακτούν για να πάρουν την εκδίκησή τους, αυτές είναι οι πρωταγωνίστριες του νέου μυθιστορήματος της Δήμητρας Παπαναστασοπούλου. Οι ιστορίες τους είναι γεμάτες σασπένς και έξυπνες ανατροπές και παρουσιάζουν με ρεαλισμό και ενάργεια τη δύναμη που αποκτούν οι πρωταγωνίστριες χάρη στο κοφτερό μυαλό τους, εκμεταλλευόμενες τις περιστάσεις, τις συνθήκες και τους άντρες που γνωρίζουν! Πρόκειται για ένα μυθιστόρημα με πυκνή δράση που, παρά τα πολλά τυπογραφικά λάθη, το παρακολούθησα ως το τέλος χωρίς να χαθώ στιγμή, γεμάτος αγωνία για τον τρόπο με τον οποίο θα ενώσει τις ιστορίες η συγγραφέας. Επίσης, δε γίνεται να μην αναφερθώ στην αισθητική του βιβλίου, όπου τμήματα γνωστών πινάκων ζωγραφικής (Edward Hopper, Pablo Picasso, Gustav Klimt, ακόμη και Γιάννης Τσαρούχης) στολίζουν το κείμενο με ολοσέλιδες απεικονίσεις ενώ το βαθύ μπλε του εξωφύλλου καλωσορίζει τον αναγνώστη σ’ ένα καλαίσθητο δισέλιδο στην αρχή και τον αποχαιρετά στο τέλος του εντύπου. Πώς ξεπληρώνεται το κάρμα; Πόσες ζωές πρέπει να ζήσει κάποιος για να ξοφληθούν «παλαιοί λογαριασμοί»; Η απάντηση βρίσκεται στο πυκνογραμμένο αυτό μυθιστόρημα.

Βιβλίο Ο Τόπος των Μυστικών
Τίτλος πρωτοτύπου The Secret Place
Συγγραφέας Tana French
Μεταφραστής Βάσια Τζανακάρη
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μεταίχμιο
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το μυθιστόρημα έχει κάποια χαρακτηριστικά που ίσως ξαφνιάσουν τον αναγνώστη, μιας και η υπόθεση διαδραματίζεται αποκλειστικά μέσα σε μία ημέρα, κατά τη διάρκεια της οποίας η Κόνγουεϊ και ο Μόραν ανακρίνουν τις μαθήτριες του σχολείου για να καταλήξουν σε δύο αντίπαλες φατρίες, τις παρέες της Τζόαν Χέφερναν και της Χόλι Μακέι. Ανακρίσεις, κόντρα ανακρίσεις, πίεση, μυστικά, σταδιακή αποκάλυψη των ελάχιστων στοιχείων που θα οδηγήσουν στην αλήθεια, λεπτομερέστατη καταγραφή του σχολείου, των χαρακτήρων, των συμπεριφορών, του μικρόκοσμού τους, της γλώσσας τους, των αντιλήψεών τους. Ξανά και ξανά. Σε αντιδιαστολή με τη στατική αφήγηση του σήμερα, παράλληλα εξελίσσεται η ιστορία των κοριτσιών έναν χρόνο πριν τη δολοφονία του Κρις Χάρπερ, καταγράφονται οι σχέσεις μέσα στο σχολείο, οι φιλίες που δένονται ή ραγίζουν, οι εξελίξεις στους χαρακτήρες, τα στάδια που οδήγησαν στη δολοφονία του παιδιού, με την ανατριχιαστική επωδό στην αρχή των αντίστοιχων κεφαλαίων: «Ο Κρις Χάρπερ έχει έναν χρόνο ζωής», «…έχει τρεις εβδομάδες ζωής» κ.ο.κ. Ένιωθα να σφίγγει ο κλοιός γύρω από τους πρωταγωνιστές που γνώρισα ενδελεχώς κι αναρωτιόμουν ως ποιο σημείο είναι ικανές (μιας και κυρίως τα κορίτσια κυριαρχούσαν) να φτάσουν.

Η μελέτη και η απόδοση των συμπεριφορικών γνωρισμάτων των έφηβων κοριτσιών είναι ενδελεχέστατη. Λέξεις και εκφράσεις, αντιδράσεις, αντίληψη, τρόπος σκέψης, τα σχέδιά τους για το μέλλον, η στάση τους απέναντι στα πρώτα φλερτ και στα κουτσομπολιά, στον σιχαμερό χορό του Αγίου Βαλντίνου, το πώς συμπεριφέρονταν στις φίλες τους και στις συμμαθήτριές τους, πώς κοιμούνταν στα δωμάτια του σχολείου, τι τρώγανε, τι ακούγανε, πού ξοδεύανε το χαρτζιλίκι τους και πάρα πολλά άλλα δίνουν μια καλοδουλεμένη αυθεντικότητα και προσδίδουν ρεαλισμό που με συνεπήρε. Ναι, ήταν πολύ κουραστικό το κομμάτι του βιβλίου που αφορούσε το σήμερα, με τη μονοτονία των ανακρίσεων και την απόπειρα αναπαράστασης του τι συνέβη μέσα από χιλιάδες ψέματα, συντομογραφίες, αργκό, αλλαγές γνώμης κλπ. όμως το κομμάτι του χτες αντιστάθμιζε αρκετά την αφήγηση.

Χωρίς να είναι δοκίμιο κοινωνιολογίας ή ψυχολογίας, ο «Τόπος των Μυστικών» δε χάνει ευκαιρία να αναφέρει διαχρονικές παρατηρήσεις πάνω στην εφηβική συμπεριφορά και στην αλληλεπίδρασή της με την κοινωνία. Η συγγραφέας, χωρίς να αποστασιοποιείται και να αναφέρει απλώς τσιτάτα, καταφέρνει να μεταδώσει στον αναγνώστη την αγάπη της για τα παιδιά που περιγράφει και για τις συνθήκες μάθησης και ανατροφής τους. Οι παρατηρήσεις ξεκινάνε σχετικά νωρίς, μιας και στη σελίδα 28 γράφει: «Η ισότητα είναι επιφανειακή, αν την ξύσεις με το νύχι ξεφλουδίζει». Δεν υπάρχει τίποτα ασχολίαστο, από το ντύσιμο ως τις μουσικές επιλογές, από τον τρόπο μάθησης και αντίδρασης των εφήβων στις μεθόδους εκπαίδευσης (κωμικές οι αντιδράσεις τους σε παρωχημένων αντιλήψεων καθηγήτριες) ως την καθημερινότητά τους, τον τρόπο χρήσης της τεχνολογίας (facebook, καταγραφή άσεμνων βίντεο προς εκβιασμό ή προσωπική απόλαυση, ανταλλαγή φωτογραφιών με ανατομικά σημεία κλπ.) μα πάνω απ’ όλα δίνεται σχεδόν ανάγλυφος ο φόβος τους για το αύριο, από τη στιγμή που θα τελειώσουν το σχολείο και θα χωρίσει ο απέραντος κόσμος με τις υποχρεώσεις του και την καθημερινότητά του τις σφιχτοδεμένες παρέες. Στη σελίδα 315 δίνεται πολύ παραστατικά η κεντρική ιδέα ενός χορού δεκαπεντάχρονων και δεκαεξάχρονων μαθητών: «Οι οθόνες των κινητών πηγαίνουν πάνω κάτω και τρεμοφέγγουν ασπρογάλαζες μέσα στο πλήθος, σαν πυγολαμπίδες, καθώς όλοι καταγράφουν ο ένας τον άλλον να καταγράφει ο ένας τον άλλον».

Ο «Τόπος των Μυστικών» είναι ένα εξαίρετο δείγμα κοινωνιολογικής καταγραφής της εφηβικής  συμπεριφοράς, δοσμένο με μια ανατρεπτική εσάνς μυστηρίου. Αποτελείται από «μια ντουζίνα ιστορίες από μισή ντουζίνα έφηβες που λένε άπειρα ψέματα» (σελ. 683) και είναι μια διαφορετική προσέγγιση της έννοιας του αστυνομικού μυθιστορήματος. Ναι, οι 740 σελίδες ήταν υπερβολικά πολλές, μιας και  η αργκό των κοριτσιών άρχισε να με κουράζει αφάνταστα από ένα σημείο και μετά, ενώ οι διαρκείς ανατροπές που προέρχονταν από ανακρίσεις και συζητήσεις και δεύτερες σκέψεις που αναιρούσαν τις πρώτες με έφτασαν σε σημείο να προσπερνώ κάποιες παραγράφους, όμως το βιβλίο παραμένει ένα καλό σημείο αναφοράς για όσους αναζητούν κάτι διαφορετικό στη λογοτεχνία του είδους ή θέλουν ρεαλιστικούς χαρακτήρες και χορταστικό περιβάλλον δράσης.

Βιβλίο Σβησμένος φάρος
Τίτλος πρωτοτύπου Darkhouse
Συγγραφέας Alex Barclay
Μεταφραστής Γιάννα Αναστοπούλου
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Bell (εξαντλημένο στον εκδότη)
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Αγωνιώδες και ανατρεπτικό. Η συγγραφέας μάς αποκαλύπτει σιγά σιγά τη σχέση που έχει ο δολοφόνος με τον αστυνομικό. Η πρώτη σκηνή του βιβλίου θα μου μείνει αξέχαστη: ο Ντόναλντ Ριγκς επιστρέφει την κόρη που απήγαγε στη μάνα της, παίρνει τα λύτρα και… ανάβει τον πυροκροτητή. Μάνα και κόρη γίνονται κομμάτια. Ο αστυνομικός Λακέζι τον σκοτώνει σε νόμιμη άμυνα. Χρόνια μετά, ο Λακέζι αγωνίζεται να σώσει την οικογένειά του και την ψυχική τους ηρεμία. Καταφεύγουν στο Δουβλίνο και ξεκινούν από την αρχή.  Ιστορίες με γεράκια και τοξοβολία, ανατριχιαστικές δολοφονίες, μια απίστευτη αγωνία και σασπένς που σε κρατούν καθηλωμένα. Η κλειστή κοινωνία του Γουότερφορντ καταντά κλειστοφοβική. Η γυναίκα του Λακέζι κρύβει πράγματα. Ο γιος του το ίδιο. Έχουν σχέση αυτά τα μυστικά με τις δολοφονίες που λαμβάνουν χώρα στο χωριό; Ο αστυνομικός αρχίζει να γίνεται από αξιαγάπητος στο χωριό, ανεπιθύμητος. Και το παιχνίδι μόλις άρχισε!

Βιβλίο Η επόμενη στάση
Συγγραφέας Δημήτρης Πολίτης
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ίαμβος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο κύριος Δημήτρης Πολίτης γράφει ένα ευρηματικό κοινωνικό μυθιστόρημα, γεμάτο ζωές ανθρώπων που όλοι μας συναντάμε καθ’ οδόν για τη δουλειά μας. Μια καθημερινή ρουτίνα μάς φέρνει αντιμέτωπους με χιλιάδες πρόσωπα, που ίσως κάποιους απ’ αυτούς τους ξανασυναντήσουμε αργότερα σε κάποια φάση της ζωής μας. Οι χαρακτήρες είναι καλοδουλεμένοι και συγκροτούν ένα πάνθεον ηρώων με ποικίλες κουλτούρες, αντιλήψεις, προσδοκίες, προσωπικότητες, με διαφορετικά ερεθίσματα και αντιδράσεις σε γεγονότα που έρχονται αναπάντεχα να τα βιώσουν.  Η αφήγηση δεν είναι μονοδιάστατη, μιας και η ιστορία ξεκινάει με το πρωινό δρομολόγιο του Κηθ Μακφάρλαντ προς τη δουλειά του αλλά στην πορεία επιστρέφουμε στην Ιρλανδία για να δούμε τις σημαντικότερες στιγμές της ζωής του. Με τον ίδιο τρόπο συστήνονται και οι υπόλοιποι, με περιορισμένες και απολύτως απαραίτητες αναδρομές στο παρελθόν τους την ίδια ώρα που διαδραματίζονται κρίσιμα γεγονότα στο παρόν τους.

Εκτός από αυτό όμως, έχουμε σε δύο τουλάχιστον περιπτώσεις και ανάκληση γεγονότων, μιας και στην πορεία της ανάγνωσης η πλοκή προχωράει ως συνέπεια κάποιων περιστατικών που όμως περιγράφονται αργότερα μες στην αφήγηση. Δεν είναι τόσο δύσκολο ή απωθητικό όσο ακούγεται, απλώς ο συγγραφέας πειραματίζεται με ποικίλες μορφές αφήγησης, προσκαλώντας τον αναγνώστη σε διαφορετικά χρονικά επίπεδα και χωρίς να τον αφήνει να κουραστεί ούτε λεπτό. Επιπρόσθετα σε αυτό έχουμε και το διαρκές ερώτημα: «γιατί εκτός από τον Κιθ και το εργασιακό του περιβάλλον μας απασχολούν άνθρωποι που βιώνουν καταστάσεις τόσο μακριά από τις Βρυξέλλες»; Συνιστώ στον αναγνώστη λοιπόν υπομονή, γιατί το κάθε τι έχει τη δική του κατάλληλη θέση μα πάνω απ’ όλα το ανατρεπτικό τέλος θα τον αφήσει άφωνο και γεμάτο ένταση, επομένως «Η επόμενη στάση» πρέπει να διαβαστεί χωρίς ανυπομονησίες και βιαστικό ξεφύλλισμα.

Ο Κηθ Μακφάρλαντ από την Ιρλανδία εργάζεται στις Βρυξέλλες, στο Τμήμα Αγροτικών Επιδοτήσεων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ως προϊστάμενος λογιστηρίου, και μια μέρα βρίσκει ένα υπηρεσιακό σημείωμα αρχειοθετημένο στο κοινό ηλεκτρονικό αρχείο που προερχόταν από το προσωπικό γραφείο του Λιθουανού Επιτρόπου και μεροληπτούσε σε μια διαδικασία υποβολής προσφορών για ένα σημαντικό project. Η Φεριντέ Οκέμ, μητέρα ενός βρέφους και χήρα, ζει στην Άγκυρα και μαθαίνει πως έχει επιθετικό καρκίνο. Η Κάσια Οφιανέφσκα, που ζει στο Κατοβίτσε της Πολωνίας, γνωρίζει τον γοητευτικό Αμερικανό Ντέιβιντ Καντίνσκι σ’ ένα σεμινάριο στην Κρακοβία όπου την έστειλε το Υπουργείο Οικονομικών της Πολωνίας στο οποίο εργάζεται. Η Σεβερίν Ντ’ Υντεκέμ-Μορέ, με σοβαρά ψυχικά τραύματα από την παιδική της ηλικία, μιας και μεγάλωσε μ’ έναν αυταρχικό και τυραννικό πατέρα, είναι η διευθύντρια του Κηθ, σε μια από τις πιο σημαντικές Γενικές Διευθύνσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, στην οποία αναρριχήθηκε πατώντας επί πτωμάτων. Ο Τζοβάνι ντελ Κολόμπο από την κεντρική Ιταλία εργάζεται ως διερμηνέας στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή των Βρυξελλών και αποφασίζει να εκδικηθεί τον παντρεμένο σύντροφό του όταν του ανακοινώνει τον χωρισμό τους. Μια σφαγή αμάχων Παλαιστινίων είναι η αφετηρία ενός αναπάντεχου ταξιδιού.

Υπέροχο πάνθεον ηρώων, διαλεχτές και καλογραμμένες ιστορίες, που με γέμισαν σκέψεις και αισθήματα, αληθοφανέστατα παιχνίδια της μοίρας και οι ζωές όλων αυτών να συνενώνονται χωρίς υπερβολές και παρατραβηγμένες καταστάσεις. Τα περιστατικά που βιώνουν όλοι τους πριν έρθουμε στο παρόν των Βρυξελλών, εκτός από τη δυναμικότητα στην αφήγηση, είναι καλογραμμένα μικρά ψυχογραφήματα, γεμάτα ανθρωπιά, ρεαλισμό και παραστατικούς διαλόγους. Μου άρεσαν αυτά που επέλεξε ο συγγραφέας και φυσικά ο τρόπος μέσω των οποίων έπλασε αυτούς τους δυνατούς και υπέροχους πρωταγωνιστές, που με ταξίδεψαν από στάση σε στάση: απώλειες αγαπημένων προσώπων, κίνδυνοι από ψυχολογική βία, μάχη ενάντια στον άτρωτο σχεδόν καρκίνο, άνανδρες δολοφονίες Παλαιστίνιων οικογενειών από Ισραηλινούς και πολλά άλλα αναμετρώνται σε ένταση και δύναμη με τις εξελίξεις του σήμερα, όπου ο κάθε χαρακτήρας έρχεται σε μια κρίσιμη καμπή της ζωής του και πρέπει να κάνει ένα βήμα παρακάτω. Ο συγγραφέας φωτίζει με εξίσου παραστατικό τρόπο ένα σημαντικό γεγονός από τη ζωή του κάθε προσώπου που θα του δώσει το ψυχικό σθένος και θα τον κάνει να συγκροτήσει την ταυτότητα με την οποία κινείται πλέον στο μυθιστόρημα: πείσμα, δύναμη, αντοχή, πάθος είναι γνωρίσματα που σφυρηλάτησαν τις ζωές των πρωταγωνιστών. Δεν είναι τυχαίο μάλιστα που όλοι τους έχουν ξεφύγει από τον θάνατο ή έχουν βιώσει το βάρος της οριστικής απώλειας.

Μου φάνηκε ιδιαίτερο το γεγονός πως κάθε κεφάλαιο έχει τον τίτλο συγκεκριμένης στάσης από τη γραμμή 1 του μετρό των Βρυξελλών, υπό την οποία ξεδιπλώνονται οι περιπέτειες κάθε χαρακτήρα. Επίσης, χωρίς πολλά καλολογικά στοιχεία, ο συγγραφέας καταφέρνει να περιγράψει την ατμόσφαιρα και το κλίμα των Βρυξελλών πολύ παραστατικά, κάνοντάς με να νιώθω πως είμαι κι εγώ εκεί, σε αυτήν την «υγρή και μουντή» πόλη, πως ξυπνάω με ομίχλη «τα σκούρα πρωινά» και περπατάω σε πεζοδρόμια «με νοτισμένες πλάκες», πως κατεβαίνω στο μετρό ή μπαίνω στα γυάλινα κτήρια της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

Κλείνοντας, εύχομαι να μπορούσα να γράψω όλα όσα μου γέννησε το τέλος του βιβλίου αλλά φυσικά αυτό δεν είναι εφικτό. Μου έδωσε να καταλάβω πως ο συγγραφέας δεν ήθελε να ρίξει το βάρος στη φυσική νομοτέλεια ενός μυθιστορήματος, με αρχή, μέση και τέλος (με την έννοια της ολοκλήρωσης) αλλά, βαθιά συγκινημένος από ανώνυμες απώλειες και με δέος απέναντι στο δευτερόλεπτο εκείνο που θα σου αλλάξει τη ζωή για πάντα, προτίμησε να γράψει ένα κείμενο γεμάτο ένταση, πάθος, πρόσωπα, εξελίξεις και γεγονότα ώστε να κρατήσει τον αναγνώστη σε αγωνία και ξαφνικά να του δείξει πως δεν εξαρτώνται όλα από μας τελικά. Στο τελευταίο κεφάλαιο λοιπόν ολοκληρώνεται με πρωτότυπο τρόπο η ιστορία που με ταξίδεψε στην πρωτεύουσα του Βελγίου και μου γνώρισε ανθρώπους που θα ήθελα να είχα συναντήσει από κοντά για να συγχαρώ, υποστηρίξω, αγκαλιάσω ή καταχερίσω. Και δεν είναι μόνο το φινάλε αλλά και το γεγονός πως εκεί στο τέλος μπαίνουν και τα τελευταία κομμάτια του παζλ, αφήνοντάς με άφωνο με τη συγγραφική δεινότητα του κυρίου Πολίτη και τον τρόπο που άλλαξε την οπτική γωνία με την οποία με καλωσόρισε στο πρώτο κεφάλαιο του μυθιστορήματος. Παρ’ όλ’ αυτά, ένας χαρακτήρας που εμφανίζεται πολύ αργότερα από τους άλλους, αν είχε βγει νωρίτερα και έκοβε τις εξελίξεις της δικής του ζωής σε σελίδες τοποθετημένες ανάμεσα στα υπόλοιπα κεφάλαια θα απογείωνε την ένταση, την αγωνία και το σασπένς σε δυσθεώρητα ύψη.

Δυστυχώς, το βιβλίο δεν έχει την επιμέλεια που θα του άξιζε, μιας και βρίθει τυπογραφικών λαθών ενώ βρήκα πάρα πολλές αβλεψίες όπως: «την έπιασε απροειδοποίητη» αντί «απροετοίμαστη» (σελ. 148) ή «Τα λεφτά θα σας εμβαστούν» (σελ. 279) και περιττές εκφραστικές επαναλήψεις: «να την ξανασφίξει δυνατά και πάλι» (σελ. 123), «να σταθεί σταθερός» (σελ. 136), «…λεπτά χείλη, μόνιμα σφιγμένα που προσπαθούσαν να καμουφλάρουν μόνιμα τη στριμάδα τους αυτή…» (σελ. 191) κ. ά. Αυτά όμως δε στάθηκαν ικανά ν’ αποσοβήσουν τα θετικά συναισθήματα που μου δημιουργήθηκαν κατά την ανάγνωσή του.

«Η επόμενη στάση» είναι ένα συναρπαστικό και διεισδυτικό μυθιστόρημα που μεταμορφώνει τον τρόπο με τον οποίο ταξιδεύει κανείς με το μετρό και μου σύστησε, μέσω μιας άρτιας συγγραφικής δουλειάς, χαρακτήρες αληθινούς, πολύπλοκους, με σάρκα και οστά, που με καλωσόρισαν στις ζωές τους και την καθημερινή τους ρουτίνα αλλά και στα κρυμμένα τους μυστικά (κέντημα η σκηνή της δολοφονίας του κατάκοιτου με ενέσεις ινσουλίνης). Ένταση στην αφήγηση, απροσδόκητες εξελίξεις κι ένα από τα καλύτερα αμφίσημα φινάλε βιβλίου που θα προβληματίσει αρκετούς αναγνώστες είναι μερικά από τα θετικά χαρακτηριστικά του μυθιστορήματος.

Βιβλίο Οι άθλοι του Ηρακλή
Τίτλος πρωτοτύπου The labours of Hercules
Συγγραφέας Agatha Christie
Μεταφραστής Χρήστος Μπαρουξής
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα/ Συλλογή διηγημάτων
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Οι ιστορίες διαφέρουν αισθητά σε τόνο και ύφος, διαδραματίζονται, εκτός από την Αγγλία, σε Γαλλία, Ιταλία, Ιρλανδία, Ελβετία και… Ερζοσλοβακία (κράτος των Βαλκανίων, με πρωτεύουσα το Έκαρεστ, αναφέρεται επίσης στο “Μυστικό του Τσίμνεϊς” ) και οι αλληγορίες τους είναι ευρηματικές. Δώδεκα άθλοι που προσαρμόζονται στα δεδομένα των μέσων του 20ού αιώνα και στην κοινωνική και γεωπολιτική ατμόσφαιρα που επικρατούσε τότε που γράφτηκαν και δημοσιεύτηκαν. Βοηθοί του αγαπημένου ντετέκτιβ είναι η πιστή γραμματέας μις Λέμον και ο υπηρέτης του, Τζορτζ, ενώ ένα μικρό πέρασμα κάνουν ο επιθεωρητής Τζαπ και η Βέρα Ρόσακοφ (που γνωρίσαμε στους «Μεγάλους Τέσσερις» και στο διήγημα «Διπλό στοιχείο» της συλλογής «Οι πρώτες υποθέσεις του Πουαρό»).

Μικρές πανέξυπνες μπουκιές έντασης και αγωνίας, με τις αγαπημένες μου ανατροπές και την προσεκτική παρατηρητικότητα της συγγραφέως που δημιουργεί εκπληκτικές σχέσεις μεταξύ των χαρακτήρων της. Διακριτικά ρομάντσα, ανθρωποκυνηγητό, κατασκοπικό θρίλερ και κλασικά whodunit δείχνουν και πάλι την ευστροφία της Agatha Christie και το βάθος της μελέτης που έκανε ώστε να ενσωματώσει τους μυθολογικούς συμβολισμούς στα κείμενά της. Μάλιστα, σε τρεις περιπτώσεις ήταν αρκετά ευρηματικοί: η Λερναία Ύδρα είναι ένα σύμπλεγμα ψεμάτων και καχυποψίας, ένα πλήθος από κουτσομπολιά και φήμες, κάτι που συμβαίνει και με τους στάβλους του Αυγεία, όπου η κόπρος των απειλών για σκάνδαλο κινδυνεύει να τινάξει στον αέρα πολιτικές καριέρες, ενώ τα ανθρωπόμορφα άλογα του Διομήδη είναι οι έμποροι ναρκωτικών και οι βλάβες αυτών των ουσιών στον ανθρώπινο οργανισμό. Φυσικά, το λατρεμένο της χιούμορ δε γινόταν να λείπει κι αυτήν τη φορά, μεταξύ άλλων, ισοπεδώνει τον κόσμο της αρχαίας ελληνικής μυθολογίας: «Αν αυτή ήταν η ιδέα του ήρωα που ασπάζονταν οι αρχαίοι Έλληνες τότε, σύμφωνα με τα σύγχρονα πρότυπα, ήταν σίγουρα απαράδεκτη… Όλοι αυτοί οι θεοί και οι θεές φαίνεται ότι είχαν τόσο διαφορετικά ψευδώνυμα όσο και οι σύγχρονοι εγκληματίες… Οινοποσία, ακολασία, αιμομιξία, βιασμοί, λεηλασίες, φόνοι και μηχανορραφίες… Δεν είχαν ευπρεπή οικογενειακή ζωή…» (σελ. 28).

Αυτή η συλλογή διηγημάτων κυκλοφόρησε σε Αγγλία και Αμερική το 1947  και θεωρείται ως η εικοστή έβδομη περιπέτεια του Ηρακλή Πουαρό. Στα ελληνικά υπήρξαν πολλές εκδόσεις του μυθιστορήματος ώσπου κυκλοφόρησε από το Λυχνάρι με παρεμφερή τίτλο («Οι άθλοι του Ηρακλέους») και σήμερα (2019) επανακυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ψυχογιός σε μεγαλύτερο σχήμα, με εισαγωγή του John Curran και με νέα μετάφραση (του Χρήστου Μπαρουξή). Ως προς το εξώφυλλο ακολουθούν την έκδοση Harper Collins (2000) ενώ έχουν ανακοινώσει πως στόχος τους είναι να κυκλοφορήσουν στα ελληνικά όλα τα αστυνομικά έργα της Agatha Christie. Τέλος, το διήγημα «Η αιχμαλώτιση του Κέρβερου» δε δημοσιεύτηκε στο περιοδικό που φιλοξένησε τα προηγούμενα έντεκα διηγήματα (Strand, 1939-1940), η συγγραφέας το ζήτησε πίσω και το ξανάγραψε το 1947. Η αρχική μορφή του διηγήματος (αδημοσίευτο ως το 2009) συμπληρώνει την παρούσα έκδοση.

Βιβλίο Ξέρω ποια είσαι
Τίτλος πρωτοτύπου I know who you are
Συγγραφέας Alice Feeney
Μεταφραστής Χριστίνα Ριζοπούλου
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Bell
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η ζωή της διάσημης ηθοποιού Έιμι Σινκλέρ μετατρέπεται σε χάος από τη στιγμή που δηλώνει την εξαφάνιση του άντρα της στην αστυνομία. Είναι μια γυναίκα μετανιωμένη για τον γάμο της, εκφράζει πολλές σκέψεις για το πώς εξελίχθηκαν και άλλαξαν τα πράγματα στη σχέση της με τον Μπεν, θέλει να ξεφύγει απ΄ όλο αυτό και με τις ανακρίσεις της αστυνομίας διαπιστώνει πως τα γεγονότα είναι εντελώς διαφορετικά από αυτά που θυμάται και βίωσε! Ο χαρακτήρας της είναι περίπλοκος και σχετικά φλύαρος, μιας και λέει ψέματα, ντρέπεται να μιλήσει για τον εαυτό της, μπερδεύει τη φαντασία με την πραγματικότητα, βιώνει καταστάσεις στις οποίες αντιδρά υποδυόμενη κάποια άλλη από αυτήν που είναι, απότοκο της πορείας της στον κινηματογράφο, ζει γεγονότα που δεν τα θυμάται και παράλληλα βλέπει πως σταδιακά καταστρέφεται και η καριέρα της, επιρρίπτοντας αυτήν την ευθύνη σε μια γυναίκα που της στέλνει απειλητικές κάρτες και κυκλοφορεί και ντύνεται σαν εκείνη! Η ιστορία είναι προσεκτικά κεντημένη, με λεπτομέρειες που παίρνουν τη σωστή θέση τους μόνο στο τέλος αυτού του εφιάλτη, ενώ υπάρχει μια σειρά από απανωτές εκπλήξεις που δε με άφησαν να ησυχάσω ούτε στιγμή!

Η Έιμι πολλές φορές αναφέρει διάφορα «τσιτάτα» γύρω από τις ανθρώπινες και τις οικογενειακές σχέσεις, που άλλοτε δείχνουν πείρα από τη ζωή και άλλοτε πικρή γνώση καταστάσεων που η ίδια δεν άλλαξε ποτέ: «Το να κρύβουμε την αλήθεια από τον εαυτό μας είναι ένα παιχνίδι παρόμοιο με το να την κρύβουμε από τους άλλους, μόνο που έχει ακόμα πιο αυστηρούς κανόνες» (σελ. 98). Τέτοιου είδους προτάσεις είναι διάχυτες στο κείμενο, θέλουν όμως ιδιαίτερη προσοχή, γιατί ίσως να μην είναι και τόσο μεταφορικές τελικά! Υπάρχουν πάντως και πιο γενικές αναφορές, όπως: «Η τεχνολογία εκφυλίζει το ανθρώπινο είδος. Καταβροχθίζει τη συναισθηματική μας ευφυία, φτύνοντας τα υπολείμματα ιδιωτικότητας που δεν μπορεί να καταπιεί» (σελ. 210) ή «Οι άνθρωποι δεν εμπιστεύονται πάντα τους ήσυχους ανθρώπους, δεν το έκαναν τότε και σίγουρα δεν το κάνουν σήμερα. Ο κόσμος που ζούμε σήμερα είναι πολύ  θορυβώδης και οι περισσότεροι άνθρωποι νομίζουν πως πρέπει να φωνάζουν συνέχεια για να ταιριάξουν σ’ αυτόν» (σελ. 330).

Αυτήν την αφθονία συναισθημάτων, υποδείξεων, αναφορών και αποφθεγμάτων τη συγχώρεσα μόνο και μόνο γιατί η πρωταγωνίστρια λατρεύει τα βιβλιοπωλεία: «Πάντα ένιωθα ασφαλής στα βιβλιοπωλεία. Είναι λες και οι ιστορίες μέσα στα βιβλία μπορούν να με διασώσουν από τον εαυτό μου και τον υπόλοιπο κόσμο. Ένα λογοτεχνικό άδυτο, με ράφια γεμάτα με χάρτινα αλεξίπτωτα, που θα σε σώσουν όταν πέσεις» (σελ. 197). Οι αναμνήσεις της Έιμι από τα παιδικά της χρόνια, ο τρόπος με τον οποίο αποδομεί τον γάμο της, ψάχνοντας να βρει πότε άρχισε η κατηφόρα και κυρίως γιατί, ο αγώνας της να βάλει τάξη στο μυαλό της, η προσπάθειά της να επιπλεύσει στον βρώμικο κόσμο της show biz, όπου κάποια άλλη ηθοποιός μπορεί να εκμεταλλευτεί τα πάντα για να την καταστρέψει, είναι θολές ψηφίδες ενός παζλ που θα ξεκαθαρίσει τμηματικά και θα οδηγήσει την πλοκή σε μια εξαιρετική κορύφωση.

Από την άλλη, τριάντα χρόνια πριν, έχουμε με σωστό και ρεαλιστικό τρόπο τις εντυπώσεις, τον φόβο και τις απορίες ενός μικρού κοριτσιού που μεγαλώνει στην Ιρλανδία χωρίς μητέρα και απάγεται από ένα ζευγάρι που ζει στο Έσεξ, κοντά στο Λονδίνο, σε συνθήκες που δεν είναι και οι καλύτερες από άποψη καθαριότητας και συμπεριφοράς. Η Κιάρα αναγκάζεται να βιώσει τραυματικά περιστατικά και να ενστερνιστεί τον χαρακτήρα και την καθημερινότητα ενός άλλου παιδιού, κάτι που θα τη στιγματίσει και θα της στερήσει την παιδική ηλικία πολλά χρόνια νωρίτερα από το φυσιολογικό. Ζει περιστατικά που μόνο σε κείμενα σαν τον «Όλιβερ Τουίστ» βρίσκουμε κι ας ζούμε πλέον στον 20ό (στο μυθιστόρημα) αιώνα, κάποια αρκετά σκληρά κι ίσως να μη χρειάζονταν. Λεξιλόγιο, φράσεις, τρόπος σκέψης και αντίληψης είναι απόλυτα πιστά στο ηλικιακό στάδιο του κοριτσιού.

Το φινάλε ομολογουμένως ήταν εντελώς απρόσμενο και αποκαλύπτει ένα θέμα-ταμπού που ελάχιστοι θα αντέξουν να διαβάσουν, ειδικά από τη στιγμή που περιγράφονται σκηνές δυσβάσταχτες. Ακόμη δεν έχω αποφασίσει αν μ’ άρεσε ή όχι, αν ήταν εκβεβιασμένο και σκόπιμο για να προκαλέσει ή αν η συγγραφέας ένιωσε κι η ίδια αμηχανία και μετέφερε το συναίσθημα αυτό στο κείμενό της. Πάντως έμεινα με ανοιχτό το στόμα κι αυτό το προσμετρώ στα θετικά του βιβλίου, μαζί με την αγωνία, την ένταση και τη διαρκή επιθυμία να διαβάσω λίγο ακόμη παρακάτω.

Το «Ξέρω ποια είσαι» είναι άλλο ένα αξιόλογο δείγμα σασπένς και αγωνίας από την Alice Feeney που έδειξε την αρρωστημένη πλευρά του έρωτα μ’ έναν σκληρά ρεαλιστικό τρόπο, απωθώντας με κατά καιρούς να διαβάσω τη συνέχεια. Η ανυπομονησία μου όμως για το τέλος και κυρίως η αγάπη μου προς την Έιμι, που ήθελα επιτέλους να λυτρωθεί, με βοήθησαν να τελειώσω το βιβλίο και να βγω απόλυτα κερδισμένος από μια ιστορία που με έφερε αντιμέτωπο με τη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού ή μάλλον της ανθρώπινης ψυχής που αποζητά με κάθε τρόπο το αντικείμενο του πόθου της!

Βιβλίο Υ.Γ. Σ’ αγαπώ
Τίτλος πρωτοτύπου P. S. I love you
Συγγραφέας Cecilia Ahern
Μεταφραστής Μαρία Νταή
Κατηγορία Ρομαντικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα 
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Αλήθεια, πώς γίνεται μια συγγραφέας να γράφει μια, ας μου επιτραπεί η έκφραση, χιλιοειπωμένη ιστορία (γυναίκα αγαπάει άντρα) (αν και δοσμένη με πρωτότυπο τρόπο), η οποία όμως θα διαρκέσει ένα χρόνο ώσπου η Χόλι να σταθεί στα πόδια της, ζώντας εμπειρίες είτε πρωτόγνωρες είτε ντροπιαστικές είτε γεμάτες θάρρος και ο αναγνώστης να μην βαριέται; Και μέσα από αυτές τις καθημερινές περιπέτειες, που είναι γραμμένες απλά κι όμως σε ελκύουν, η ηρωίδα εξελίσσεται και επιβιώνει; Χωρίς καμία σκηνή να είναι περιττή (εντάξει, ίσως η σκηνή του καραόκε και οι περιπέτειες των φιλενάδων στις διακοπές, αλλά κι αυτές είναι μέρος της νοοτροπίας της Χόλι, είναι μέρος της Χόλι, οπότε και πάλι δεν τις λες περιττές)!

Όλοι οι χαρακτήρες είναι λες και σου κρατάνε το χέρι ή σε παίρνουν τηλέφωνο! Τους νιώθεις, τους αισθάνεσαι, είναι μέρος της ζωής σου. Ο Τζέρι είναι νεκρός αλλά όποτε εμφανίζεται κλέβει την παράσταση με τις γεμάτες ευγένεια και ρομαντισμό κινήσεις του για να προστατέψει τη Χόλι όταν ο θάνατος τους χωρίσει. Κάπου κάπου αιφνιδιάστηκα, πω πω υπάρχουν ακόμη άντρες με τόσο ευγενικά αισθήματα; Και να μην υπάρχουν είναι πολύ καλά δοσμένοι από την πένα της Ahern! Μα να πεθαίνεις και η σκέψη σου να είναι η γυναίκα σου; Την οποία συμβουλεύεις να κάνει απλά καθημερινά πράγματα για να προχωρήσει μπροστά στη ζωή της χωρίς εσένα (από το να αγοράσει ένα λαμπατέρ μέχρι να τη γεμίσεις αισιοδοξία και να ξαναψάξει για δουλειά) και στο τελευταίο -αποχαιρετιστήριο- μήνυμά σου να της λες: «Μη φοβηθείς να ερωτευτείς ξανά. Άνοιξε την καρδιά σου και ακολούθησέ την όπου αυτή σε οδηγεί…».

ΟΚ, γλυκανάλατο σας ακούγεται, ίσως και ανύπαρκτο ή αστήρικτο αλλά η συγγραφέας το πιστεύει και στο πασάρει ουχί πειθαναγκαστικά αλλά χαλαρά, απλά, όμορφα, στρωτά. Και το κείμενο είναι γεμάτο ανατροπές, πουθενά μονοδιάστατο. Και στην αναζήτηση εργασίας και στα αισθήματα που γεννιούνται ανάμεσα σε κείνη και σε έναν νέο άντρα που γνωρίζει (και πώς εξελίσσεται η σχέση τους), πουθενά δε βαριέσαι. Κι ευτυχώς λείπουν ερωτικές σκηνές, που πιστέψτε με, τίποτα δε θα προσθέτανε, αντίθετα ίσως και να εκβιάζανε και καλά τον αναγνώστη για να αγοράσει το βιβλίο ή για να τον κρατήσουν. Μου έκανε τεράστια εντύπωση το ταξίδι στη γυναικεία ψυχολογία χωρίς να καταντά χαζοβιόλικο ή ρηχό.

Επίσης, παρ’ όλο που το κεντρικό θέμα είναι στενόχωρο, υπάρχει και μια νότα αισιοδοξίας και στο φινάλε και γενικά στο περιεχόμενο του βιβλίου. Η Χόλι δε διστάζει να μας αποκαλύψει ότι όντως ήθελε να μην βγει ποτέ ξανά έξω, δε δίστασε να μουντζωθεί και να αρνηθεί το γεγονός ότι ναι, η ζωή συνεχίζεται, παραδέξου ότι αγάπησες κι άλλον άντρα μετά τον Τζέρι. Πράξεις και κινήσεις απελπισμένης, νέας χήρας, που επαναλαμβάνω ποτέ και πουθενά δεν γελοιοποιούν και δεν αποτελούν καρικατούρα. Σίγουρα κάπου δίπλα μας θα υπάρχει μια τέτοια νέα γυναίκα και όση βοήθεια κι αν έχει από οικογένεια και φίλους δεν θα τα καταφέρει να επιβιώσει αν δεν το αποφασίσει η ίδια.

Από τα αγαπημένα μου σημεία το τέταρτο γράμμα του Τζέρι:

«ΥΓ. Σ’ αγαπώ, Χόλι, και ξέρω ότι και εσύ με αγαπάς. Δεν χρειάζεται να βλέπεις τα πράγματά μου για να με θυμάσαι, δεν χρειάζεται να τα κρατήσεις ως απόδειξη ότι υπήρξα ή ότι ακόμα υπάρχω μέσα στο μυαλό σου. Δεν χρειάζεται να φοράς το πουλόβερ μου για να με νιώθεις πάνω σου. Είμαι εδώ…πάντα, με τα χέρια μου τυλιγμένα γύρω σου» (σελ. 177).

Τα καυστικά σχόλια (ουχί μίσανδρα και γυναικουλίστικα αλλά έξυπνα, καίρια, καυστικά, πραγματικές ανησυχίες νέας κοπέλας) δεν λείπουν:

«Μα τι πάθαιναν οι άντρες με το μπάρμπεκιου; Ήταν ο μοναδικός τομέας της μαγειρικής τέχνης στον οποίο μπορούσαν να διαπρέψουν ή είχαν κρυφές τάσεις πυρομανίας;» (σελ. 200).

«Της είχε δοθεί ένα υπέροχο δώρο: η ίδια η ζωή. Είχε μάθει ότι η ζωή δεν είναι κάτι αυτονόητο για όλους και ότι ορισμένες φορές κάποιοι τη χάνουν βίαια πολύ νωρίς. Το σημαντικό, αυτό που μετρούσε τελικά, ήταν τι έκανε κάποιος με τη ζωή του και όχι η διάρκειά της» (σελ. 426).

Και φυσικά το τέλος, οι τελευταίες παράγραφοι που δείχνουν πως ό, τι κι αν έκανες μην διστάσεις να προχωρήσεις και να αφεθείς:

«’Ήταν μια γυναίκα που έκανε λάθη, που έκλαιγε μερικά πρωινά Δευτέρας ή κάποια βράδια μόνη της στο κρεβάτι. Ήταν μια γυναίκα που συχνά βαριόταν τη ζωή της και δυσκολευόταν να σηκωθεί το πρωί για να πάει στη δουλειά της..Ήταν μια γυναίκα που μερικές φορές απλώς δεν μπορούσε να καταλάβει τη ζωή. Από την άλλη πλευρά, ήταν μια γυναίκα με εκατομμύρια ευτυχισμένες αναμνήσεις, η οποία είχε γνωρίσει την αληθινή αγάπη και ήταν έτοιμη να ζήσει πιο έντονα, να αγαπήσει πιο βαθιά και να αποκτήσει περισσότερες αναμνήσεις. Ανεξάρτητα αν αυτό θα συνέβαινε σε δέκα μήνες ή δέκα χρόνια, η Χόλι θα υπάκουε στο τελευταίο μήνυμα του Τζέρι. Ό,τι και να ήταν αυτό που την περίμενε, εκείνη ήξερε πως θα άνοιγε την καρδιά της και θα την ακολουθούσε όπου κι αν πήγαινε. Στο μεταξύ απλώς θα συνέχιζε να ζει» (σελ. 430).

ΥΓ Σπιρτούλη: το είδα δύο φορές και δεν μπορώ να το αγνοήσω: Ο στριπτιζέζ. Λυπάμαι αλλά αυτός που κάνει στριπτίζ είναι στρίπερ και όχι στριπτιζέζ, η κατάληξη -εζ είναι πάντα για το θηλυκό (π. χ. ντιζέζ).

ΥΓ2.: Το κείμενο πρωτοδημοσιεύτηκε στο captainbook στις 18 Σεπτεμβρίου 2012 και είναι το πρώτο βιβλίο της συνεργασίας μου με τις εκδόσεις Διόπτρα.

Βιβλίο Οι δεσμώτες των σκιών
Συγγραφέας Ευαγγελία Ευσταθίου
Κατηγορία Περιπέτεια / Ρομαντικό μυθιστόρημα
Εκδότης Λιβάνης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Επομένως έχουμε το Τάγμα του Μαύρου Λωτού και το Τάγμα του Ήλιου, δύο φατρίες που, κινούμενες από σκληρούς και αδυσώπητους αρχηγούς, αγωνίζονται για την τελειότητα του ανθρώπινου γένους, διαστρεβλώνοντας τελείως το θείο δώρο της γνώσης. Κεντρική ιδέα του μυθιστορήματος λοιπόν είναι ο Σεμπάστιαν, κατά διαταγή της μητέρας του, ηγέτιδας του Μαύρου Λωτού, να βρει τη Σαρλότ και να την κάνει να τον ερωτευτεί, ώστε να παράσχουν τον Τέλειο, τον Υπεράνθρωπο. Έλα όμως που τα πράγματα δεν είναι τόσο απλά: η μητέρα της Σάρλοτ δεν είναι η βιολογική της, γιατί η βιολογική της, θέλοντας να προστατεύσει το παιδί της, άλλαξε τη θέση των μωρών στο μαιευτήριο. Επιπλέον, υπάρχει μια παράξενη, σκοτεινή δύναμη, ένας υπέρτατος κακός που κυνηγάει τον Σεμπάστιαν και τη Σάρλοτ για τους δικούς του σκοπούς. Πού κρύβεται λοιπόν η Σάρλοτ; Τι πραγματικά θα συμβεί ανάμεσα σε αυτό το ζευγάρι;

Η ανωτέρω περίληψη είναι ο κεντρικός πυρήνας του νέου μυθιστορήματος της κυρίας Ευσταθίου, ένα ογκώδες μυθιστόρημα 690 σελίδων γεμάτο από περιπέτειες, ανατροπές, έρωτες, αποκαλύψεις, κυνηγητό, αρχαία μυστήρια και άλλα. Ακριβώς λόγω του πρωτότυπου κεντρικού θέματος θα σταθώ λίγο παραπάνω σε αυτό το μυθιστόρημα, που χοντρικά είναι γεμάτο από εκτενείς περιγραφές σκηνών, περιττούς διαλόγους και χιλιάδες εσωτερικά συναισθήματα που καθυστερούν αρκετά τη δράση. Παρ’ όλ’ αυτά, δεν μπορώ να παραβλέψω το πλούσιο λεξιλόγιο του μυθιστορήματος και την ευρηματική πλοκή, που μόνο σε μυθιστορήματα κατασκοπείας και αγωνίας επιπέδου Robert Ludlum και Frederick Forsyth έχω εντοπίσει. Ειλικρινά, αν δεν υπήρχε αυτή η διαρκής ανάγκη της σημερινής ελληνικής λογοτεχνίας να προσελκύσει τόσο απαιτητικά το αναγνωστικό κοινό ρίχνοντας το βάρος σε ερωτικές σκηνές, πλούσια συναισθήματα, άφθονες στιγμές που δε βοηθούν ουσιαστικά την εξέλιξη της πλοκής, χαρακτηριστικά γνωρίσματα και του παρόντος βιβλίου που αγωνίζεται να ενταχθεί σε αυτήν τη «μόδα», κάλλιστα θα πρότεινα να μεταφραστεί στο εξωτερικό για τους φανατικούς των βιβλίων κατασκοπείας και περιπέτειας. Η κυρία Ευσταθίου είμαι σίγουρος ότι μπορεί να ξεκαθαρίσει τα κείμενά της από τέτοιες περιττές λεπτομέρειες χωρίς ταυτόχρονα να απογοητεύσει κανέναν αναγνώστη!

Ομολογώ ότι παγιδεύτηκα στο κείμενο αυτό. Η εξέλιξη της πλοκής είναι γεμάτη από σκηνές καταιγιστικής δράσης, ανατροπές και ερωτικά σκιρτήματα, αρκετά περιστατικά προβλεπόμενα ως προς το πού θα καταλήξουν, όμως δεν μπορούσα να σταματήσω να διαβάζω. Πιστεύω ότι σε αυτό οφείλεται το άφθονο και όχι τετριμμένο λεξιλόγιο που χρησιμοποιεί η συγγραφέας, το οποίο θα έλεγα ότι κάπου αγγίζει τα όρια του βερμπαλισμού (το λεξιλόγιο εις βάρος των σκηνών, ναι, πάλι), γιατί οι διάλογοι είναι στακάτοι στην καθημερινότητά μας, δε διανθίζονται με επιθετικούς προσδιορισμούς και καλολογικά στοιχεία. Επομένως, προτιμώ μια γυναίκα να διαβάσει αυτό το βιβλίο κι ας είναι γεμάτο από τετριμμένες και γνωστές για την κατάληξη και την ολοκλήρωσή τους ερωτικές κυρίως σκηνές, γιατί οι περιγραφές και οι λέξεις που χρησιμοποιούνται είναι άφθονες, ποικίλλουν και διαφέρουν, οπότε αν μη τι άλλο η αναγνώστρια θα εμπλουτίσει το δικό της λεξιλόγιο. Σοβαρολογώ. Προτιμώ να διαβάσει κάποιος άλλο ένα ερωτικό μυθιστόρημα που όμως είναι πλούσιο σε λέξεις και εκφράσεις παρά ένα αντίστοιχο, αναμασημένο σε τρόπο έκφρασης και γραφής.

Ανακεφαλαιώνοντας, «Οι δεσμώτες των σκιών» είναι μια διαφορετικά τυλιγμένη ερωτική ιστορία και μια πρωτότυπη για τα ελληνικά δεδομένα περιπέτεια επιστημονικής φαντασίας και αστυνομικής χροιάς. Είναι ένα ταξίδι σε τόπους διαφορετικούς και ασυνήθιστους για την ελληνική πραγματικότητα και τόσο πλούσιο σε λέξεις και εκφράσεις που ο αναγνώστης θα βγει κερδισμένος κατά πολλούς τρόπους. Ναι, υπάρχουν πολλά παρατεταμένης και περιττής διάρκειας περιστατικά, ναι, σε κάποια σημεία είναι υπερβολικό, εν συνόλω όμως είναι καλοδουλεμένο, διαφορετικό και ψαγμένο. Από τα καλύτερα δείγματα της συγγραφέως ως τώρα.