Βιβλίο Η Λέσχη των Άλλοθι 
Τίτλος πρωτοτύπου The Alibi Man
Συγγραφέας Tami Hoag
Μεταφραστής Παλμύρα Ισμυρίδου
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Bell (εξαντλημένο στον εκδότη)
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η τριαντάχρονη Έλενα Έστες, κάποτε ντετέκτιβ της Δίωξης Ναρκωτικών με δώδεκα χρόνια καριέρα, παραλίγο να χάσει τη ζωή της όταν κατέστρεψε την ενέδρα που είχε στήσει το Τμήμα της σε μεγαλέμπορους ναρκωτικών. Το πρόσωπό της, πλέον ελαφρά στραβωμένο και παράξενα ανέκφραστο, και οι ανήσυχες βραδιές της με στέρηση ύπνου της θυμίζουν κάθε μέρα το συμβάν που παραλίγο να της στοιχίσει τη ζωή. Άνεργη, άστεγη, ανεπιθύμητη και εγκαταλειμμένη κατέφυγε σε μια φάρμα στη νότια Φλόριντα που ανήκει στον Σον Άβαντον, φίλο της από την εφηβεία. Η ίδια, παιδί δικηγόρου των πλουσιότερων απατεώνων της Πολιτείας, μεγάλωσε με περιφρόνηση προς τους γονείς της και η αγάπη προς τα άλογα ήταν ο τρόπος της για να αποβάλει το άγχος και να ξεφεύγει από τον οικογενειακό κλοιό. «Σ’ όλη μου τη ζωή προτιμούσα τη συντροφιά των αλόγων παρά των ανθρώπων. Τα άλογα είναι ειλικρινή, ντόμπρα πλάσματα, άδολα και ανυστερόβουλα. Με ένα άλογο ξέρεις πάντα πού βρίσκεσαι. Από την εμπειρία μου, δεν μπορώ να πω το ίδιο για τους ανθρώπους» (σελ. 13). Η ευαισθησία της απέναντι στα ζώα αυτά είναι χαρακτηριστική: «Αμοιβαιότητα χωρίς δεσμεύσεις, χωρίς απώτερα κίνητρα… Η εμπειρία της γνήσιας αθωότητας και της εμπιστοσύνης στο τέλος εκείνης της μέρας είχε καθαρτήρια επίδραση πάνω μου. Αυτό το γλυκό ζώο δεν είχε υποστεί ποτέ κακομεταχείριση, σ’ όλη του τη ζωή είχε υπάρξει αντικείμενο λατρείας. Δεν είχε γνωρίσει τη βία, το μίσος, τη διαστροφή που δηλητηριάζει το μυαλό των ανθρώπων» (σελ. 66).

Η Έλενα είναι μια γυναίκα «…απελπιστική, απαιτητική, ανυπότακτη, εκνευριστική» (σελ. 39), την οποία η υπόθεση της Έριν Σίμπραϊτ επανέφερε σταδιακά στο προσκήνιο και τη βοήθησε να αποκτήσει μέρος της αυτοπεποίθησής της και της πυγμής της, καθώς και να μειώσει τον κυνισμό και την εριστικότητα που τη διακατείχαν. Το μυθιστόρημα είναι η συνέχεια του «Μαύρου αλόγου» και η υπόθεση διαδραματίζεται σχεδόν έναν χρόνο μετά την εξαφάνιση της Έριν Σίμπραϊτ και τη δολοφονία της Τζιλ Μορόουν. Υπάρχουν πολλές αναφορές στις εξελίξεις της αρχικής ιστορίας και το περιβάλλον ερευνών είναι ξανά το συναρπαστικό, λαμπερό πεδίο των ιπποδρομιών και των παιχνιδιών πόλο. Βραβεία, διακρίσεις, σεξ, ναρκωτικά και υψηλές διασυνδέσεις που δυσχεραίνουν μια έρευνα φόνου είναι τα συστατικά που μισεί η πρώην ντετέκτιβ και τώρα αναγκάζεται να έρθει ξανά αντιμέτωπη μαζί τους. Η Έλενα Έστες πεισμώνει γιατί η νεκρή είναι η Ιρίνα Μάρκοβα, φίλη της και συνάδελφος για πάνω από ένα χρόνο δίπλα της στα άλογα. Οι έρευνες οδηγούν την Έλενα και πάλι στο παρελθόν της που γνωρίσαμε τόσο καλά στο πρώτο βιβλίο, μόνο που τώρα έχει να αντιμετωπίσει τον Μπένετ Γουόκερ, γόνο μιας οικογένειας που κατέχει τη μισή νότια Φλόριντα και ετοιμαζόταν να τον παντρευτεί, πολύ καιρό πριν γίνει αστυνομικός.

Η πρωτοπρόσωπη αφήγηση της Έλενα αποκαλύπτει τα πάντα για την προσωπικότητά της: τα λάθη της και τα θετικά της χαρακτηριστικά, τα ψυχολογικά της προβλήματα. Κρυμμένη στη φάρμα του Σον, ουσιαστικά χωμένη στο ιδιωτικό της κολαστήριο, ήταν η μοναδική λύση μέχρι ν’ αποφασίσει τι θα κάνει με τη ζωή της, να καταλάβει ποια είναι, να νιώσει ποιο είναι το επόμενο σωστό βήμα. Ο Μπένετ Γουόκερ εκπροσωπείται φυσικά από τον μεγαλύτερο απατεώνα δικηγόρο, τον πατέρα της, κι αυτό δίνει λαβές για νέα αποδόμηση της οικογενειακής ζωής της. Οι γονείς της την υιοθέτησαν από άσυλο, εφόσον ο πατέρας της ήταν στείρος ενώ η μητέρα της: «Η Έλεν, ένα ρηχό, επιπόλαιο, κακομαθημένο πλουσιοκόριτσο, είχε διαπιστώσει ότι της έλειπε το εξάρτημα της μόδας που είχαν όλες οι φίλες της, ένα μωρό» (σελ. 59). Να όμως που αυτή η επιλογή δεν ήταν και η καλύτερη, μιας και η μητέρα της ήταν τυπική έως ανύπαρκτη και ο πατέρας της δεν έχανε ευκαιρία να τη λοιδωρεί για την αμφίβολη καταγωγή της! Γι’ αυτό η επαναστατικότητά της, γι’ αυτό και η επιλογή της να γίνει αστυνομικός, με αποτέλεσμα ο πατέρας της να την αποκληρώσει. Όλες αυτές οι ψυχοσυναισθηματικές διακυμάνσεις που κορυφώθηκαν στο προηγούμενο μυθιστόρημα επανέρχονται, με αποτέλεσμα η Έλενα να έρθει αντιμέτωπη με ό,τι άφησε οριστικά πίσω της στα είκοσί της χρόνια. Σε αυτό το βιβλίο δείχνει ακόμη πιο ενδιαφέρουσα, μιας και έχει να χειριστεί τον θυμό της για τον πρώην αρραβωνιαστικό της, τον οποίο είχε αρνηθεί να καλύψει σε μια επίθεση βιασμού και σχεδόν θανάσιμου ξυλοδαρμού (η εμμονή της δεν την αφήνει να δει, σκεφτεί ή κινηθεί καθαρά, δημιουργώντας σοβαρά προβλήματα στην έρευνα) ενώ ταυτόχρονα η κατάσταση δυσκολεύει εφόσον μόλις έχει χωρίσει ερωτικά με τον ντετέκτιβ Λάντρις. Η μεταξύ τους αλληλεπίδραση είναι προσεκτικά σχεδιασμένη και αποφεύγει την παγίδα των κλισέ και του ρομάντσου. Δύσκολα εξομολογούνται ο ένας στον άλλον τα πραγματικά τους αισθήματα και επιθυμίες, εκείνος γιατί ζηλεύει που τη βλέπει να ανακατεύεται με τους γοητευτικούς αθλητές του πόλο, εκείνη γιατί δεν παραδέχεται πως τον ερωτεύτηκε κι επιμένει να κρύβεται πίσω από βολικές δικαιολογίες.

«Η Λέσχη των Άλλοθι» είναι η ανατρεπτική και συναρπαστική συνέχεια του «Μαύρου Αλόγου» και μας ξεναγεί για άλλη μια φορά στην ελίτ της Φλόριντα, δείχνοντάς μας πως το χρήμα, η δύναμη και οι κατάλληλες γνωριμίες μπορούν να κάνουν πολλά. Έχει το δικαίωμα ένα αθώο και πρωτόβγαλτο κορίτσι να μπει σε αυτόν τον κόσμο; Με τι τίμημα; Είναι πρόθυμη να κάνει τα πάντα; Η συγγραφέας στρέφει τις εξελίξεις προς συγκεκριμένη κατεύθυνση, δημιουργεί ολοκληρωμένους χαρακτήρες, χαρίζει άφθονο σασπένς και ανατρέπει τα πάντα με ευφάνταστο και ρεαλιστικό τρόπο όσο πλησιάζουμε προς το τέλος, βάζοντας την ιστορία στις πραγματικές της διαστάσεις και δημιουργώντας συγκίνηση και λύτρωση. Κρίμα που δεν υπήρξε συνέχεια των περιπετειών της Έλενα Έστες, είχε πολύ υλικό ακόμη να δώσει μέχρι να κουράσει (αν κούραζε και ποτέ, αφού η Tami Hoag ξέρει να κρατά τον αναγνώστη καθηλωμένο ως το τέλος).

Βιβλίο Το μαύρο άλογο
Τίτλος πρωτοτύπου Dark horse
Συγγραφέας Tami Hoag
Μεταφραστής Στέλλα Μίμη
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Bell (εξαντλημένο στον εκδότη)
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η τριαντάχρονη Έλενα Έστες, κάποτε ντετέκτιβ της Δίωξης Ναρκωτικών με δώδεκα χρόνια καριέρα, πριν δύο χρόνια παραλίγο να χάσει τη ζωή της όταν κατέστρεψε την ενέδρα που είχε στήσει το Τμήμα της σε μεγαλέμπορους ναρκωτικών. Το πρόσωπό της, πλέον ελαφρά στραβωμένο και παράξενα ανέκφραστο, και οι ανήσυχες βραδιές της με στέρηση ύπνου της θυμίζουν κάθε μέρα το συμβάν που παραλίγο να της στοιχίσει τη ζωή. Άνεργη, άστεγη, ανεπιθύμητη και εγκαταλειμμένη κατέφυγε σε μια φάρμα στη νότια Φλόριντα που ανήκει στον Σον Άβαντον, φίλο της από την εφηβεία. Η ίδια, παιδί δικηγόρου των πλουσιότερων απατεώνων της Πολιτείας, μεγάλωσε με περιφρόνηση προς τους γονείς της και η αγάπη προς τα άλογα ήταν ο τρόπος της για να αποβάλει το άγχος και να ξεφεύγει από τον οικογενειακό κλοιό. Μια μέρα, η έφηβη Μόλι Σίμπραϊτ τη βρίσκει τυχαία και της ζητά να βρει την εξαφανισμένη αδελφή της, Έριν, που εργαζόταν ως ιπποκόμος του Ντον Τζέιντ. Η Έλενα, που ήδη έχει πολύπλοκα ψυχολογικά και σωματικά προβλήματα να αντιμετωπίσει, αρχικά είναι αρνητική, σύντομα όμως διαπιστώνει πως ο Τζέιντ είναι ανακατεμένος σε βρωμοδουλειές, με πολλές υποψίες να βαραίνουν τη λαμπερή πορεία του.

Εκτός από τη συναρπαστική, ανατρεπτική υπόθεση, υπάρχουν ενδιαφέρουσες ψυχογραφίες και μια διεισδυτική ματιά στον κόσμο της ιππασίας και του πρωταθλητισμού αλόγων, με την ίδια τη συγγραφέα, στο προλογικό της σημείωμα, να εξηγεί τα δικά της ερεθίσματα που την οδήγησαν να γράψει αυτό το βιβλίο. Αγωνίσματα, εμπόδια, άλματα, περιποίηση και φροντίδα, ο δεσμός που είναι απαραίτητος ανάμεσα σε άλογα και αναβάτη, η τρυφερότητα και η ανιδιοτέλεια του αλόγου αλλά και η εκμετάλλευση, η απληστία, όλα συγκροτούν το ιδανικό φόντο για μια ιστορία αγωνίας, σασπένς και ανατροπών που διαδραματίζεται στον κόσμο της ιππασίας. «Στον κόσμο των αλόγων συναντάς δύο είδη ανθρώπων: αυτούς που αγαπούν τα άλογα και αυτούς που εκμεταλλεύονται τα άλογα και τους ανθρώπους που τα αγαπούν» (σελ. 34). Η ίδια η Έλενα μάλιστα κάνει τα πάντα για να στρέψει την προσοχή του ντετέκτιβ Τζέιμς Λάντρι από το Γραφείο του Σερίφη στην υπόθεση, να τη θεωρήσει απαγωγή και να αρχίσουν να κινούνται τα επίσημα νήματα. Μόνο που μια δολοφονία στους στάβλους κάνει τα πράγματα χειρότερα!

Σε δεύτερο επίπεδο, η συγγραφέας «διαλύει» και την οικογένεια της εξαφανισμένης κοπέλας, που ζούσε με τον πατριό της και τον γιο του, με τη μητέρα και την αδελφή της. Οι οικογενειακοί δεσμοί έχουν τιναχτεί στον αέρα σχεδόν από το πρώτο κεφάλαιο και μένουν η θλίψη και η στενοχώρια για τη στάση των γονέων απέναντι στα παιδιά, για τις ψυχρές και υποτακτικές σχέσεις πατριού και μητέρας, για την επαναστατικότητα της μεγάλης κόρης και για την ωριμότητα της μικρής. Κι όλα αυτά σε μια υπέροχη, ακριβή γειτονιά: «Εύποροι, πετυχημένοι, νευρωτικοί, επιθετικοί, με κρυφές πίκρες να κοχλάζουν μέσα τους. Το είδωλο του αμερικάνικου ονείρου στον παραμορφωτικό καθρέφτη του λούνα παρκ» (σελ. 115). Η Μόλι που της ανέθεσε με γοητευτικά παράδοξο τρόπο την υπόθεση; «…είχε γίνει αυτό που ήταν ή από τύχη ή από ανάγκη αυτοσυντήρησης ή επειδή παρακολουθούσε το Νόμος και Τάξη» (σελ. 116). Με αυτόν τον τρόπο αποδομείται και η οικογενειακή ζωή της Έστες, μιας και οι γονείς της την υιοθέτησαν από άσυλο, εφόσον ο πατέρας της ήταν στείρος. Να όμως που αυτή η επιλογή δεν ήταν και η καλύτερη, μιας και η μητέρα της ήταν τυπική έως ανύπαρκτη («ήμουν ένα αξεσουάρ στη ζωή της») και ο πατέρας της δεν έχανε ευκαιρία να τη λοιδωρεί για την αμφίβολη καταγωγή της! Γι’ αυτό η επαναστατικότητά της, γι’ αυτό και η επιλογή της να γίνει αστυνομικός, με αποτέλεσμα ο πατέρας της να την αποκληρώσει. Όλες αυτές οι ψυχοσυναισθηματικές διακυμάνσεις κορυφώνονται όσο προχωράει το μυθιστόρημα και πλησιάζουμε στη λύση του μυστηρίου, με αποτέλεσμα ο καθένας να πληρώνει και το αντίστοιχο τίμημα.

Η πρωτοπρόσωπη αφήγηση της Έλενα αποκαλύπτει τα πάντα για την προσωπικότητά της: τα λάθη της και τα θετικά της χαρακτηριστικά, τα ψυχολογικά της προβλήματα και την αμφιβολία της ότι τώρα κάποιος τη χρειάζεται. Ο ίδιος της ο χαρακτήρας είναι σύνθετος, με αντιφατικά χαρακτηριστικά: «Νόμιζα ότι ήμουν δυνατή ενώ ήμουν κακομαθημένη, νόμιζα ότι ήμουν ανεξάρτητη ενώ ήμουν ανυπάκουη, νόμιζα ότι ήμουν γενναία ενώ ήμουν παράτολμη» (σελ. 49). Κρυμμένη στη φάρμα του Σον, ουσιαστικά χωμένη στο ιδιωτικό της κολαστήριο, ήταν η μοναδική λύση μέχρι ν’ αποφασίσει τι θα κάνει με τη ζωή της, να καταλάβει ποια είναι, να νιώσει ποιο είναι το επόμενο σωστό βήμα: «Το να παραμένω ζωντανή μου άφηνε τουλάχιστον το περιθώριο κάποιας βελτίωσης» (σελ. 49).

Από κεφάλαιο σε κεφάλαιο, η Έλενα βυθίζεται όλο και περισσότερο σε αυτήν τη σκοτεινή υπόθεση, όπου πολλές φορές το κέρδος είναι μεγάλο δέλεαρ, ακόμη κι αν αφαιρούνται ανθρώπινες ζωές ή καταστρέφονται καριέρες ή εξοντώνονται αθώα ζώα. Η αγάπη και η προσοχή της συγγραφέως στα άλογα, που πηγάζει κι από τα δικά της βιώματα, είναι συγκινητική: «Η ανταπόκριση ενός ζώου στην άθληση είναι κάτι αγνό και απλό. Τα ανθρώπινα συναισθήματα, όμως, οι ανθρώπινες ανάγκες, η απληστία, περιπλέκουν τα πράγματα κι έτσι δεν υπάρχει τίποτα αγνό ή απλό στο άθλημα στο οποίο βάζουμε τα άλογα να αγωνίζονται» (σελ. 40). Αρχίζει να συμπαθεί τη Μόλι και σύντομα διαπιστώνει πως έχει μάθει από τα λάθη του παρελθόντος, έχει αρχίσει να κερδίζει ξανά την αυτοεκτίμησή της και, γιατί όχι, να ετοιμάζεται για να υποδεχτεί ένα ξεχασμένο συναίσθημα: τον έρωτα.

Οι χαρακτήρες του βιβλίου μπλέκονται σταδιακά σ’ ένα φαινομενικά αξεδιάλυτο κουβάρι και όσο πλησίαζα προς το τέλος τόσο αγωνιούσα για πολλά πράγματα: είναι ζωντανή η Έριν και ποιος την κρατάει; Ποιος έχει δολοφονικές τάσεις μέσα στον ευρύτατο κύκλο ιππέων, ιπποκόμων, εμπόρων, οικονομικών παραγόντων, ασφαλιστών; Πώς θα επηρεάσει η εξαφάνιση της έφηβης κοπέλας το μέλλον της οικογένειάς της; Πώς θα είναι η Έλενα Έστες μετά από όλη αυτήν την περιπέτεια; Θα χωρέσει επιτέλους στη ζωή της ο έρωτας; Ποιος κρύβεται πίσω από την πολύκροτη υπόθεση και ποιος κινεί τα νήματα των πανάκριβων δοσοληψιών στους ιππικούς αγώνες; Και τελικά το μυθιστόρημα τίναξε στον αέρα κάθε υποψία μου, αποκαλύπτοντας μια πολύπλοκη, ευρηματική, συναρπαστική πλοκή που δεν μπόρεσα να υποψιαστώ ούτε για μια στιγμή, αφήνοντάς με άφωνο και ταυτόχρονα φέρνοντας ένα δίκαιο, λυτρωτικό, ρεαλιστικό τέλος για όλους.

Βιβλίο Ο άντρας που κοιτούσε το σκοτάδι
Τίτλος πρωτοτύπου L’homme qui regardait la nuit (الرجل الذي كان ينظر إلى الليل)
Συγγραφέας Gilbert Sinoué
Μεταφραστής Βασιλική Κοκκίνου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Θεοφάνης Ντεμπανέ, καρδιοχειρουργός, γεννηθείς στην Αίγυπτο αλλά εξόριστος επί Νάσερ στο Παρίσι, καταφεύγει μετά από ένα ιατρικό του λάθος στην Πάτμο για να κρυφτεί από τις ενοχές και το βάρος της αμαρτίας που κουβαλάει. Μαζί με τον γιο του, Ταϊμούρ, αγωνίζεται να σταθεί στα πόδια του και να αντιμετωπίσει τα φαντάσματά του. Αγαπητός στην τοπική κοινωνία, έτοιμος να βοηθήσει, το 1986, τρία χρόνια μετά το ιατρικό λάθος, φτάνει στο νησί μια οικογένεια που χτίζει ένα μεγάλο τουριστικό κατάλυμα. Η Μπέμπα Βασιλείου, με την κόρη της, Αντωνία, τον γιο της, Αλέξη, και τον Αχιλλέα Αναγνωστάκη, πατριό των παιδιών. Η Αντωνία πάσχει από πολιομυελίτιδα και ο Θεοφάνης έχει την ιδέα να τη βοηθήσει να ξανακερδίσει την αυτοπεποίθησή της και να αποβάλλει την κακοτροπιά της, βοηθώντας την να ιππεύσει! Έχοντας ως πρότυπο τη Λιζ Χάρτελ, μια κοπέλα που έπασχε από την ίδια αρρώστια αλλά κέρδισε ασημένια μετάλλια στους Ολυμπιακούς Αγώνες της δεκαετίας του 1950, ο Θεοφάνης πείθει την Αντωνία να ξεκινήσει μαθήματα ιππασίας!

Ίσως το κείμενο θυμίσει τον «Γητευτή των αλόγων» ως κεντρική ιδέα, όμως ο συγγραφέας κινείται στα δικά του μονοπάτια και η ιστορία έχει κι άλλες πλευρές: το μυστηριώδες παρελθόν της Μπέμπας, τον έρωτα του Θεοφάνη για την Αντωνία παρά τα είκοσι χρόνια που τους χωρίζουν, τις συνεχείς προσπάθειες του Αλέξη να μείνει κάτω από το νερό κάθε φορά και περισσότερο, έχοντας ως στόχο το ρεκόρ Γκίνες, τις εφιαλτικές στιγμές που έζησε το 1983 ο Θεοφάνης στο χειρουργείο, αντιμέτωπος με την υπεροψία και τον εγωισμό του και πολλές άλλες παραμέτρους. Πρόκειται για ένα κείμενο βαθύ, λυρικό, που συνδέεται άψογα με την ατμόσφαιρα του ιερού νησιού της Πάτμου και τους ανθρώπους που το κατοικούν. Η δε ανατροπή στο τέλος με άφησε με το στόμα ανοιχτό (ίσως κάποιους πιο υποψιασμένους αναγνώστες να μην τους εξέπληττε και να το υποπτεύονταν εγκαίρως) ενώ το γεγονός ότι ο Θεοφάνης αναγκάζεται να ξαναζήσει την ίδια περίπτωση εγχείρησης ακριβώς τρία χρόνια μετά δίνει την ευκαιρία στον συγγραφέα να γράψει για τις συμπτώσεις που καθορίζουν τη ζωή του ανθρώπου, χωρίς να γίνεται κουραστικός ή υπέρ το δέον υπερφυσικός. Ένα τρυφερό βιβλίο, γεμάτο αγάπη, δύναμη, πειθώ, αισιοδοξία, λυρισμό, ό,τι πρέπει για να αγαπήσει κανείς ξανά τον Gilbert Sinoué.

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«Προσπάθησε να φανταστεί τι έκαναν οι άλλοι εκείνη τη συγκεκριμένη στιγμή σε όλον τον κόσμο: ένας στρατιώτης έπεφτε κάτω από τις σφαίρες σε μια εμπόλεμη χώρα, γιατί πάντα κάπου γίνεται πόλεμος. Στο Λονδίνο ή στη Σαγκάη αντηχούσαν οι φωνές ενός βρέφους που έβγαινε από την κοιλιά της μητέρας του. Κάποιος αθώος βασανιζόταν σε μια φυλακή στην Καμπούλ. Ένα ζευγάρι χώριζε. Ένα άλλο ήθελε να βρεθεί. Σκιά και συνάμα φως. Η ώρα η κυανή» (σελ. 25).

«Εδώ δε βλέπει κανείς παρά κακοτράχαλα μονοπάτια, ξερά και άγονα βουνά, έδαφος πετρώδες. Σε κάθε μέτρο υπάρχει κίνδυνος να συνθλίψεις μια γριά, εκτός κι αν βρεθεί μπροστά σου παπάς!» (σελ. 31).

«Φλογιζόταν, έτρεμε καθώς ένιωθε την ηδονή να πλημμυρίζει ένα κομμάτι της. Ένα κομμάτι της μόνο. Σα μια πόλη κομμένη στα δυο. Βερολίνο. Ναι. Το σώμα της ήταν Βερολίνο. Αντωνία «δυτική» και «ανατολική». Και ανάμεσά τους τα συρματοπλέγματα του πόνου» (σελ. 68-69).

«Δεν εμπιστεύομαι τα πάθη. Πυρπολούν μα δε ζεσταίνουν» (σελ. 155).

Βιβλίο Το Φως των Αστεριών
Συγγραφέας Ελπίδα Ισμαήλ
Κατηγορία Εφηβικό μυθιστόρημα / Ρομαντικό μυθιστόρημα
Εκδότης Κέδρος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ένα καλογραμμένο εφηβικό μυθιστόρημα για αναγνώστριες από 15 χρονών και πάνω, γεμάτο θετικά και αισιόδοξα μηνύματα, πίστη στην προσωπική δύναμη του καθενός και σεβασμό στα όνειρα των άλλων. Είναι μια όμορφη ερωτική ιστορία μεταξύ της Αλίκης και του Φίλιππου, την οποία απόλαυσα ακριβώς γιατί είχε πλούσιο λεξιλόγιο, τρυφερές και έντονα συναισθηματικές σκηνές και φυσικά το Φως των Άστρων, ένα υπέροχο, υπάκουο και δυνατό πλάσμα. Γύρω από την Αλίκη και τον Φίλιππο κινούνται ενδιαφέροντες χαρακτήρες, όπως η πελαγωμένη μητέρα της, ο αυστηρός και άτεγκτος πατέρας της, η γυναίκα και η κόρη του Άρη, του ανθρώπου που αγόρασε το άλογο και άλλοι. Η δεσποινίς Ισμαήλ ξέρει πολύ καλά να ξεχωρίζει τα ερωτικά συναισθήματα από την οικειότητα, οπότε αποτυπώνει στο χαρτί μια κοπέλα αφοσιωμένη ερωτικά σε έναν συνομήλικό της και ταυτόχρονα προσκολλημένη σε έναν παράξενο δεσμό με έναν μεγαλύτερό της άντρα. Τι ακριβώς έχει συμβεί στη ζωή του Άρη και πώς θα αντιδράσει η Αλίκη όταν η ζωή της ανατραπεί για άλλη μια φορά;

Τα δύο πρώτα μέρη του βιβλίου μου φάνηκαν πολύ σφιχτοδεμένα και με καταιγιστικές εξελίξεις ενώ η συνέχεια μου φάνηκε πιο χαλαρή και άτονη, γιατί πλέον παρακολουθούμε την καθημερινότητα της Αλίκης όσο εργάζεται ως υπάλληλος στους στάβλους όπου γνωρίζει τον Φίλιππο κι έτσι ξεδιπλώνεται η ερωτική ιστορία. Τονίζω ξανά πως οι σκηνές, τα περιστατικά και οι χαρακτήρες δίνονται όμορφα, στρωτά, με προσεγμένες και ποικίλες εκφράσεις, χωρίς ίχνος ερωτικών σκηνών, όμως εμένα ως άντρα αναγνώστη και ως φανατικό της δράσης με αποθάρρυναν. Μάλιστα, βρήκα σωστό το γεγονός ότι η Αλίκη είναι πάμπλουτη αλλά η δεσποινίς Ισμαήλ απέφυγε να περιγράψει επί σελίδες το μέγαρό της, τα ρούχα της, τα γραφεία του μπαμπά ή δεν ξέρω κι εγώ τι άλλο. Είναι πλούσια, το κρατάμε αυτό, και η ιστορία προχωράει χωρίς να πασπαλίζεται με χρυσόσκονη, αντίθετα απλώνονται προσεκτικά τα καλύτερα συστατικά που διάλεξε η συγγραφέας για όποιον διαλέξει αυτό το βιβλίο.

Υποκειμενικά μιλώντας πάντα, αν το βιβλίο αποτελούνταν μόνο από τα δύο πρώτα μέρη και το τελευταίο, τότε θα ήταν ακόμη καλύτερο. Επίσης, το μυστικό από το παρελθόν το κατάλαβα από την αρχή και ίσως η αδημονία μου να προήλθε από αυτό: πες το, κοπέλα μου, ότι είναι έτσι τα πράγματα και μη με πιλατεύεις. Το βλέπω, το υπονοείς, πες το να προχωρήσουμε! Σκόρπιες ενδείξεις που μεγάλωναν την ανυπομονησία μου στήνανε αργά αργά έναν ιστό γεγονότων και συνεπειών.

Το μυθιστόρημα το συνιστώ ανεπιφύλακτα για κοπέλες που είναι στη δύσκολη ηλικία της εφηβείας, γιατί χαρίζει  αισιόδοξα μηνύματα απλόχερα: πίστη στον εαυτό σου, δύναμη και πείσμα για να πραγματοποιείς τα όνειρά σου, να είσαι εσύ και όχι αυτό που θέλουν οι άλλοι, να έχεις το θάρρος να κάνεις πράξεις και να υφίστασαι τις συνέπειες και πολλά άλλα που θα χαρίσουν μια νότα εσωτερικής γαλήνης σε όσες εμπιστευτούν το κείμενο. Το «Φως των Αστεριών» είναι ένα όμορφο εφηβικό βιβλίο που θα δώσει έμπνευση και αυτοπεποίθηση σε όσους το διαβάσουν και θα τους ανταμείψει με μια ξεχωριστή καλογραμμένη ερωτική ιστορία.

Βιβλίο Πόρτο Λεόνε
Συγγραφέας Μαίρη Κόντζογλου
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα / Ρομαντικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μεταίχμιο
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Τα δύο μυθιστορήματα, υπό τον ενιαίο τίτλο «Σκουριά και χρυσάφι», εκτυλίσσονται κυρίως σε Χαλκίδα (Νεγρεπόντε) και Πειραιά (Πόρτο Λεόνε) από το 1824 έως το 1899 και καταγράφουν το χρονικό μιας πλούσιας και επιφανούς οικογένειας εμπόρων, που αντιμετωπίζει προκλήσεις, επιτυχία, εμπόδια, έρωτες, τραγωδίες και κοινωνική αναγνώριση. Η μελέτη της εποχής, του τόπου και της κοινωνίας είναι για άλλη μια φορά σοβαρή, τεκμηριωμένη και σωστά εντεταγμένη στις ατραπούς της πλοκής με τρόπο που μόνο ένα εύστροφο μυαλό μπορεί να πλάσει. Η συγγραφέας έχει ήδη δοκιμαστεί στον χώρο του ιστορικού μυθιστορήματος με τις υπέροχες «Μαγεμένες» και με την αξέχαστη τριλογία «Τα παλιά ασήμια», έτσι επιστρέφει ανανεωμένη, διαβασμένη και ευρηματική. Έχει έρωτα αλλά αποφεύγει να γίνει ρομαντική, έχει ιστορικά γεγονότα αλλά δεν κουράζει, έχει εξελίξεις, όλες όμως απαραίτητες και σφιχτά δεμένες στο άρμα της Μοίρας. Ο διαχωρισμός μάλιστα του έργου σε δύο τόμους αφήνει αρκετό περιθώριο, χωρίς ποτέ να ξεφεύγουμε από την κεντρική ιδέα και χωρίς να δίνει άσκοπες περιγραφές για να γεμίζει χωρίς ουσία  σελίδες επί σελίδων, να ταξιδέψει τον αναγνώστη λίγο περισσότερο σε Χαλκίδα, Αθήνα και Πειραιά, να του συστήσει τους πολιτικούς και οικονομικούς παράγοντες του τότε, να περιγράψει αντικείμενα, επαγγέλματα και μαγαζιά που συγκροτούν με συναρπαστικό και άκρως ρεαλιστικό τρόπο το φόντο του μυθιστορήματος.

Την ιστορία την καταγράφει εν έτει 1899, παρεμβαίνοντας με τη δική του πρωτοπρόσωπη γραφή σε παρένθετα κεφάλαια, ένας από τους ήρωες του μυθιστορήματος. Καταλαβαίνουμε αμέσως πως είναι κάποιος από τα τρία μεγαλύτερα αδέλφια αλλά περισσότερα στοιχεία έρχονται στο φως σε κατοπινές σελίδες. Η ταυτότητά του αναδεικνύεται διά της εις άτοπον απαγωγής και το κείμενό του γεμίζει αφηγηματικά κενά, προχωράει γρηγορότερα τις εξελίξεις, συμπληρώνει ψυχογραφίες με την εμπειρία του χρόνου που κυρτώνει τους ώμους του. Καταγράφει ακριβοδίκαια, αναπολεί, μετανιώνει, παραδέχεται λάθη και χάρη σε αυτό το εύρημα το τέλος του μυθιστορήματος και του συνολικού έργου δίνεται με έναν τόσο συγκινητικό τρόπο που θα μου μείνει αξέχαστος!

Στο «Πόρτο Λεόνε», τον ανερχόμενο Πειραιά, μας μεταφέρει το δεύτερο βιβλίο της διλογίας «Σκουριά και χρυσάφι» που εξακολουθεί να μας ταξιδεύει σε μια δύσκολη και προκλητική εποχή, τα τέλη του 19^ου αιώνα, με την άνθιση του εμπορίου, την ανάπτυξη του εφοπλιστικού κλάδου και την ανάρρηση της αστικής τάξης στη διεθνή πραγματικότητα. Πρόκειται για το συμπυκνωμένο έπος μιας οικογένειας που αυξάνεται και μειώνεται σε αριθμό μελών, που πλουτίζει και ρισκάρει, που εκμεταλλεύεται πρόσωπα και καταστάσεις (χωρίς να ξεπερνά τους ηθικούς φραγμούς μιας τέτοιας πορείας), που καλωσορίζει νέα πρόσωπα στις ζωές τους. Η φλογερή Σιμόν, ο επαναστάτης Μάρκος Πόθος, ο τυφλωμένος από τον τζόγο Μάνος, ο Ανδρέας Σινάνογλου και άλλοι είναι ενδιαφέροντες χαρακτήρες που προχωράνε την πλοκή ένα βήμα παρακάτω ενώ ο καθένας τους έχει μια ποικιλία από καταβολές και αντιλήψεις, κάτι που μετατρέπει το μυθιστόρημα σε πολύχρωμο χαλί χαρακτηριστικών φυσιογνωμιών της εποχής και των αντιλήψεων.

Ευτυχώς η συγγραφέας προσπερνά τον σκόπελο να αφηγηθεί εκτενώς τις ζωές όλων των Βαμβακάδων και δε βαραίνει το κείμενο με πολλές και ίσως περιττές λεπτομέρειες. Επικεντρώνεται στους πρωτότοκους, όπως και στο πρώτο βιβλίο, ενώ οι υπόλοιποι είτε αναφέρονται συνοπτικά σε καίρια σημεία του μυθιστορήματος είτε λαμβάνουν μέρος σε σημεία καμπής και εμπλέκονται με την οικογενειακή επιχείρηση ή με τα συμφέροντά της με ζυγισμένο τρόπο. Πλέον δίνεται έμφαση στην αξία και τη σημασία της οικογένειας, στους ηθικούς φραγμούς που απαιτούνται, στη σύμπνοια και την εργατικότητα αλλά και στον χαμό που επιφέρει ένα απαγορευμένο πάθος, μια λάθος τακτική, μια κακή χρονική ή οικονομική συγκυρία.

Η Αυγουστίνα μπλέκεται συναισθηματικά μεταξύ δύο αντρών αλλά παρουσιάζεται με μέτρο και ακριβοδίκαια. Σύντομα όμως θα χρειαστεί να πληρώσει το τίμημα ενώ απρόσμενα γεγονότα θα ανατρέψουν για πάντα τη δική της ζωή. Πρόκειται για έναν από τους πιο ενδιαφέροντες ήρωες του μυθιστορήματος και για μια γυναίκα ταγμένη στο συμφέρον της οικογένειάς της. Έχει μια ολοκληρωμένη προσωπικότητα και περνά πολλές δοκιμασίες που με συγκίνησαν και με έκαναν να τη θαυμάσω. Ο αδερφός της, Αντώνης, παγιδεύεται σ’ ένα ανομολόγητο πάθος, το φορτίο του οποίου θα κουβαλάει μια ζωή, με ανυπολόγιστες συνέπειες στην προσωπική και την οικογενειακή του ζωή.  Ο Μάνος Χατζηγιαννάκος φαντάζει η ιδανική επιλογή γαμπρού και το αλισβερίσι του με τους Βαμβακάδες κρύβει πολλά συμφέροντα ενώ ο ίδιος είναι μπλεγμένος στα νύχια του τζόγου. Κι απ’ την Κεφαλονιά, που δωρίζεται με τα υπόλοιπα Επτάνησα στην Ελλάδα με την ανακήρυξη του Γεωργίου ως του επόμενου βασιλιά της χώρας, εμφανίζεται ο Μάρκος Πόθος, με ταιριαστό όνομα: είχε πάθος για την ελευθερία, τις γυναίκες, την οινοποιία. Γεμάτος επαναστατικές ιδέες, έρχεται πάντα σε ρήξη με τον πατέρα του, που παραμένει προσκολλημένος στα προ πολλού χαμένα μεγαλεία του παρελθόντος. Σπουδάζει στην Αθήνα κι έρχεται σε επαφή με τον ευρωπαϊκό Διαφωτισμό, με την ιδέα της ελευθερίας του ατόμου, τον ορθολογισμό, την επιστήμη κι έτσι οι εκάστοτε βασιλείς: «…όχι μόνο ήταν χαραμοφάηδες και άχρηστοι, στην πραγματικότητα ήταν ο εχθρός» (σελ. 145).

Αυτά τα αδρά σκιαγραφημένα πρόσωπα δρουν σε μια ενδιαφέρουσα εποχή και σε μια πόλη που δε σταματά να αλλάζει και να γεμίζει αντιθέσεις, αρκετά μεγάλες μεταξύ τους. Το καλοκαίρι του 1863 είχαμε τον εμφύλιο μεταξύ Πεδινών και Ορεινών που στοίχισε 250 νεκρούς και καταβαράθρωσε το κύρος της χώρας διεθνώς. Το 1872 εμφανίστηκε στον επιχειρηματικό κόσμο ο Ανδρέας Συγγρός που συνοδεύεται από την υπόθεση Τζιανμπαντίστα Σερπιέρη και το σκάνδαλο με τα μεταλλεία Λαυρίου που έφερε την απόλυτη ένδεια και τη χρεωκοπία. «Μέσα σε έναν κόσμο που άλλαζε, διαμορφωνόταν μια νέα πραγματικότητα, μια νέα τάξη σχηματίζεται, αυτή που είχε βάση το χρήμα, οι τίτλοι ευγενείας που είχε φέρει ο Όθων ξεθώριαζαν ήταν παλιοί και άχρηστοι, άφησε που ήταν και ελάχιστοι» (σελ. 478). Νέα Υόρκη, Κωνσταντινούπολη, Σμύρνη είναι οι νέοι τόποι εμπορίου ενώ ταυτόχρονα δε φεύγουμε από την πρωτεύουσα της Ελλάδας, την Αθήνα φτωχών και πλουσίων. Το Μεταξουργείο, με την ολοφώτιστη έπαυλη Χατζηγιαννάκου, μιας και ήταν το πρώτο σπίτι που έβαλε φωταέριο, περιγράφεται γλαφυρότατα: «…αν και εκεί λειτουργούσε ήδη ένα εργοστάσιο μεταξιού, ένα ορφανοτροφείο και λίγο μακρύτερα το εργοστάσιο παραγωγής φωταερίου, μετά το μεσημέρι η περιοχή ερήμωνε απελπιστικά… Η έπαυλή τους, όπως αρεσκόταν να την ονομάζει, μπορεί να ήταν κρυμμένη μέσα σε ένα καταπράσινο δάσος από πεύκα, κυπαρίσσια, ελαιόδεντρα, δάφνες και μυρτιές, όμως τις νύχτες έλαμπε σαν το φεγγάρι στον ουρανό» (σελ. 90). Από την άλλη, στα Μεσόγεια: «…αγρότες οι άνθρωποι δεν είχαν χρόνο να ασχοληθούν με την πολιτική, τους απασχολούσε η ξηρασία του θέρους, οι παγωνιές του χειμώνα και οι πλημμύρες της άνοιξης. Αν δεν κάρπιζαν οι σπορές τους, θα πέθαιναν της πείνας» (σελ. 146).

Κι όλα αυτά συνοδεύονται από λυρικές περιγραφές τόπων, ψυχών και γεγονότων, μεταφορές και καλολογικά στοιχεία που στολίζουν το κείμενο. Διάλογοι απέριττοι, κοφτοί, περιορισμένοι στις άκρως απαραίτητες λέξεις που θα ζωντανέψουν τη στιγμή και θα φωτίσουν τον ομιλούντα, προσεκτικά καταστρωμένες εισαγωγές και εξέλιξη των επιμέρους σκηνών, με άφθονες ενδιαφέρουσες και συναρπαστικές λεπτομέρειες για πρωταγωνιστές και δευτεραγωνιστές, μελετημένη και ενδελεχής αναπαράσταση της Αθήνας από αρχιτεκτονικής, κοινωνικής και διοικητικής άποψης είναι μερικά μόνο από τα θετικά γνωρίσματα του μυθιστορήματος. Τα ιστορικά γεγονότα είναι εντελώς απογυμνωμένα από ανούσιες λεπτομέρειες και η συγγραφέας είτε τα παραθέτει μέσω των σκηνών του βιβλίου είτε σε υποσημειώσεις μόνο με λέξεις-κλειδιά και δωρικές επεξηγηματικές φράσεις, που παρακινούν όποιον θέλει να μάθει παραπάνω πράγματα να το ψάξει περισσότερο κι έτσι ο αναγνώστης κάνει κατά τόπους σύντομα εγκυκλοπαιδικά διαλείμματα και αφοσιώνεται ξανά στην ανατρεπτική αφήγηση.

Ούτε σε αυτό το βιβλίο λείπουν οι μεταφορές και οι παρομοιώσεις: «Άνοιξε την πόρτα της αυλής και εκείνη τον καλωσόρισε με ένα κουρασμένο τρίξιμο, τόσα χρόνια, τόσα παιδιά, άνοιξε-κλείσε…» (σελ. 245). Η συγγραφέας συνεχίζει να παρεμβαίνει με τον δικό της τρόπο στα δρώμενα: «Α, ναι… Ξεχάσαμε να σας πούμε…» (σελ. 38) ή «Και εμείς που γνωρίζουμε λίγο καλύτερα την ιστορία…» (σελ. 144). Και φυσικά το χιούμορ εξακολουθεί να ελαφραίνει σε κρίσιμα σημεία την αφήγηση: «Ο νέος μονάρχης της χώρας, με τα τόσα πολλά και τόσο σοβαρά προβλήματα, ήταν μόλις δεκαεπτά ετών. Πάρε και κατάλαβε δηλαδή…» (σελ. 126).

«Πόροτ Λεόνε» λοιπόν, η συνέχεια και το τέλος της διλογίας «Σκουριά και χρυσάφι», ένα μυθιστόρημα που καταγράφει και ζωντανεύει τις επιτυχίες και τις αναποδιές της οικογένειας Βαμβακά, τους έρωτες και τους συμφέροντες γάμους, χωρίς ακρότητες και υπερβολές όμως, μιας και δεν έπαψαν να είναι άνθρωποι, ούτε να στηρίζουν την οικογένεια. Ταξίδια σε Πόλη και Νέα Υόρκη, νέοι ενδιαφέροντες χαρακτήρες που μπαινοβγαίνουν στις ζωές τους προχωρώντας την πλοκή παρακάτω δημιουργούν αξέχαστα αφηγηματικά μοτίβα. Δεν έγιναν πάμπλουτοι, μιας και το εμπόριο δεν έφερνε πολλά κέρδη, κάτι τα κοντράτα, κάτι οι ασφάλειες και τα ναύλα, κάτι η φορολογία, απλώς το όνομά τους ακουγόταν όλο και περισσότερο, νέα παιδιά κι εγγόνια δημιουργούσαν νέες χαρές αλλά και απαιτήσεις, μυστικά και κατάθλιψη, όλα εδώ, με τη σωστή πένα της Μαίρης Κόντζογλου. Γιατί το «Πόρτο Λεόνε» δε συμβολίζει μόνο το λιμάνι του Πειραιά με το ξακουστό λιοντάρι του αλλά και τα ίδια τα λιοντάρια που τρώνε τις σάρκες τους και διαρκώς παλεύουν μεταξύ τους για την επιβίωση.

Βιβλίο Νεγρεπόντε
Συγγραφέας Μαίρη Κόντζογλου
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα / Ρομαντικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μεταίχμιο
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Τα δύο μυθιστορήματα, υπό τον ενιαίο τίτλο «Σκουριά και χρυσάφι», εκτυλίσσονται κυρίως σε Χαλκίδα (Νεγρεπόντε) και Πειραιά (Πόρτο Λεόνε) από το 1824 έως το 1899 και καταγράφουν το χρονικό μιας πλούσιας και επιφανούς οικογένειας εμπόρων, που αντιμετωπίζει προκλήσεις, επιτυχία, εμπόδια, έρωτες, τραγωδίες και κοινωνική αναγνώριση. Η μελέτη της εποχής, του τόπου και της κοινωνίας είναι για άλλη μια φορά σοβαρή, τεκμηριωμένη και σωστά εντεταγμένη στις ατραπούς της πλοκής με τρόπο που μόνο ένα εύστροφο μυαλό μπορεί να πλάσει. Η συγγραφέας έχει ήδη δοκιμαστεί στον χώρο του ιστορικού μυθιστορήματος με τις υπέροχες «Μαγεμένες» και με την αξέχαστη τριλογία «Τα παλιά ασήμια», έτσι επιστρέφει ανανεωμένη, διαβασμένη και ευρηματική. Έχει έρωτα αλλά αποφεύγει να γίνει ρομαντική, έχει ιστορικά γεγονότα αλλά δεν κουράζει, έχει εξελίξεις, όλες όμως απαραίτητες και σφιχτά δεμένες στο άρμα της Μοίρας. Ο διαχωρισμός μάλιστα του έργου σε δύο τόμους αφήνει αρκετό περιθώριο, χωρίς ποτέ να ξεφεύγουμε από την κεντρική ιδέα και χωρίς να δίνει άσκοπες περιγραφές για να γεμίζει χωρίς ουσία  σελίδες επί σελίδων, να ταξιδέψει τον αναγνώστη λίγο περισσότερο σε Χαλκίδα, Αθήνα και Πειραιά, να του συστήσει τους πολιτικούς και οικονομικούς παράγοντες του τότε, να περιγράψει αντικείμενα, επαγγέλματα και μαγαζιά που συγκροτούν με συναρπαστικό και άκρως ρεαλιστικό τρόπο το φόντο του μυθιστορήματος.

Στο πρώτο βιβλίο, το «Νεγρεπόντε», καταγράφεται η σφαγή των Ψαρών του 1824, η απελευθέρωση της Εύβοιας από τον τουρκικό ζυγό, η έλευση και η εκδίωξη του Όθωνα και της Αμαλίας, οι εξελίξεις στη ναυσιπλοΐα (εμφάνιση της ατμοπλοΐας και άνοδος των εφοπλιστών), τα Φεβρουαριανά του 1863 και άλλα. Ο Αγγελής Βαμβακάς φτάνει πάμφτωχος στη Χαλκίδα και ξεκινάει από το μηδέν. Οι φιλοδοξίες του, η τιμιότητά του, η εργατικότητά του τον κάνουν γνωστό στην τοπική κοινωνία κι έτσι σταδιακά φτιάχνει μια σημαντική περιουσία και μια αξιέπαινη οικογένεια με πολλά παιδιά (δώδεκα σύνολο!). Η συγγραφέας όμως ξέρει να αποφεύγει τις ευκολίες της προχειρότητας και σέβεται τον αναγνώστη, επομένως περιορίζεται μόνο στους πρωτότοκους, κάτι που δίνει σφιχτοδεμένη πλοκή στο μυθιστόρημα και τη βοηθά να επικεντρωθεί σωστά σε όσα θέλει να γράψει στο χαρτί. Κατ’ αυτόν τον τρόπο και με τις απανωτές αλλαγές στις ζωές των παιδιών περνάνε σημαντικά μηνύματα για την ανατροφή και τους δεσμούς μιας οικογένειας, εξελίσσεται η θέση της γυναίκας και γενικότερα η σύσταση μιας κοινωνίας που επηρεάζεται από τον θεσμό της βασιλείας και βυθίζεται στο αίμα από μικρούς και μεγάλους εμφύλιους σπαραγμούς.

Την ιστορία την καταγράφει εν έτει 1899, παρεμβαίνοντας με τη δική του πρωτοπρόσωπη γραφή σε παρένθετα κεφάλαια, ένας από τους ήρωες του μυθιστορήματος που νιώθει πως κοντεύει να ολοκληρώσει τον κύκλο του σε αυτήν τη ζωή: «Κανείς άλλος δεν ξέρει τις λεπτομέρειες, σ’ εμένα πέφτει ο κλήρος… Δεν ξέρω αν υπήρξα καλός άνθρωπος. Μόνο πως ήμουν αποφασισμένος για όλα, αρκεί να έκανα το όνειρό μου πραγματικότητα. Και αυτή η πραγματοποίηση δεν έρχεται όπως την ονειρεύεσαι. Χρειάζεται θυσίες» (σελ. 12). Καταλαβαίνουμε αμέσως πως είναι κάποιος από τα τρία μεγαλύτερα αδέλφια αλλά περισσότερα στοιχεία έρχονται στο φως σε κατοπινές σελίδες. Η ταυτότητά του αναδεικνύεται διά της εις άτοπον απαγωγής και το κείμενό του γεμίζει αφηγηματικά κενά, προχωράει γρηγορότερα τις εξελίξεις, συμπληρώνει ψυχογραφίες με την εμπειρία του χρόνου που κυρτώνει τους ώμους του. Καταγράφει ακριβοδίκαια, αναπολεί, μετανιώνει, παραδέχεται λάθη, χαμογελάει σε ανάμνηση ερώτων: «Προκειμένου να ανάψω τη φωτιά μου, σαν προσάναμμα «έκαψα» όποιον αγαπούσα περισσότερο» (σελ. 178). Και είναι εντυπωσιακό το γεγονός πώς, όσα έζησε στα μικράτα του, οι ανατροπές και οι αλλαγές στους κόλπους της οικογένειάς του, έπλασαν αυτόν τον χαρακτήρα: «Από σκλάβος στους Τούρκους και πρόσφυγας χωρίς ένα γρόσι στην τσέπη έγινε αγρότης και μετά έμπορος. Εγώ έπρεπε να ξεπεράσω τον πατέρα. Να γίνω κάτι παραπάνω. Τι ήταν εκείνο το παραπάνω για κάποιον που δεν καταγόταν από παλιά, ευγενική οικογένεια; Αυτό έψαχνα. Θα έκανα το όνομά μας ξακουστό στα πέρατα της οικουμένης. Για εκείνον. Κτητικός… Ίσως. Αμαρτωλός… Σίγουρα…» (σελ. 349).

Το μυθιστόρημα ξεκινάει από τα Ψαρά: «Άγριο μέρος… Άμα και λατρεμένο». Ο Αγγελής με την Αυγουστίνα μεγαλώνουν πάμπτωχοι στο νησί, όπου ζουν με τη μάνα και το αμπελάκι τους. Δυο φορές τον χρόνο φοράει παπούτσια και είναι φίλος με τον Αντώνη, γιο του πιο πλούσιου καπετάνιου των Ψαρών, μαζί μεγαλώσανε και δέθηκαν σφιχτά. Οι ευτυχισμένες οικογενειακές στιγμές σύντομα ανατρέπονται από τα σχέδια των Τούρκων που επιτίθενται και ρημάζουν το νησί. Με συγγραφική δεινότητα, που ζωντανεύει με ενάργεια και ωμές σκηνές τις τελευταίες στιγμές των ηρώων που αντιστάθηκαν στα στίφη των βαρβάρων, το αίμα και ο θάνατος καλωσορίζουν τον αναγνώστη σ’ ένα τραγικό πρελούδιο, γεμάτο λυρικές περιγραφές και αναπάντεχες παρομοιώσεις και μεταφορές: «Ο καπετάνιος κούνησε το κεφάλι, στα μάτια του μέσα η απόγνωση σωριαζόταν ίδια με στάχτη» (σελ. 22). Κι όσο πλησιάζουμε στο τέλος: «Η φουσκάλα αντάμωσε το τελευταίο φως του ήλιου, την αμυδρή λάμψη του πρώτου αστεριού, ανέβηκε ακόμα, κι άλλο, κι άλλο, σεργιάνισε το Αιγαίο, τα σκλαβωμένα νησιά, τον επαναστατημένο Μοριά, τη Ρούμελη, είδε και τη Δόξα με σχισμένο φουστάνι, την είδε που δρασκελίζοντας τα ξερονήσια κατευθυνόταν προς τα Ψαρά» (σελ. 27). Κι όμως, ο Αγγελής επιζεί: «Άμα πως ποτέ για γλιτωμό δεν τον μέτρησε» και δε θα το συγχωρέσει ποτέ στον εαυτό του. Πλέον ζούσε σαν αυτόματο, χωρίς σκέψεις, χωρίς συναίσθημα, μόνο με τύψεις που επέζησε. «Και η μαύρη Μοίρα τους, η Κλωθώ, καθισμένη σ’ έναν στρογγυλό λόφο από αμμούδα τούς έβλεπε κι αναρωτιόταν αν είχε κάνει καλά που τους είχε σώσει, θα ‘ταν για πάντα δυστυχισμένοι» (σελ. 41).

Μόνο μια γυναίκα καταφέρνει να μαλακώσει την πέτρα στην ψυχή του κι έτσι να ξεκινήσει το οικογενειακό έπος των Βαμβακάδων. Και είναι σκληρή δουλειά, αν σκεφτεί κανείς πως: «… ο Αγγελής που πρώτη φορά έβλεπε γυναίκα να κλαίει χωρίς να ‘χουν σφάξει τον άντρα ή το παιδί της, χωρίς να της έχουν κάψει το σπίτι, να την έχουν ατιμάσει, να της έχουν αρπάξει το βιος, απορούσε ζαλισμένος. Έκλαιγαν λοιπόν οι άνθρωποι και για άλλους λόγους» (σελ. 72); Σκληρή και δύσκολη, ανθρώπινη και τρυφερή η ζωή του άντρα αυτού που συν τω χρόνω δημιουργεί τη δική του οικογένεια. Πολλά τα περιστατικά, δικά του και των παιδιών του, που έχουν αντίκτυπο στις ψυχολογικές του μεταπτώσεις. «Παρά τις μεγάλες αλλαγές στη ζωή του, ο Ψαριανός επαναστάτης ακόμη ανέπνεε μέσα του» (σελ. 106).

Το μυθιστόρημα επικεντρώνεται στις ζωές του Αντώνη, του Νικόλα και της αδελφής τους, Αυγουστίνας που βιώνουν σημαντικές αλλαγές στη ραχοκοκαλιά της πατρίδας τους. Μάλιστα, τολμώ να πω πως η ελληνική ιστορία της περιόδου συμπυκνώνεται σε μια έξυπνη φράση: «Οι λιγοστοί διαβάτες παραμέριζαν βιαστικά, και μόλις διέκριναν το οικόσημο στην πόρτα, αν ήταν βασιλόφρονες, χαμογελούσαν όλο σεβασμό ακόμα κι αν είχαν λερωθεί από τα λασπόνερα που εκτινάσσονταν, αν πάλι ήταν αντιβασιλικοί, βλαστημούσαν με οργή κι ας είχαν βγει αλώβητα τα ρούχα τους» (σελ. 272). Είσοδος της ατμοπλοΐας, άνοδος του κλάδου των εφοπλιστών, αγορά γης, ο Πειραιάς γίνεται το μεγαλύτερο λιμάνι της χώρας (της Θεσσαλονίκης ήταν ακόμη υπό τουρκική κατοχή) και ταυτόχρονα στην Αθήνα έχουμε χτίσιμο των Αναφιώτικων, ανασκαφές στο Ωδείο Ηρώδου του Αττικού, τις φυλακές του Μεντρεσέ και την Εμπορική Οδό. Μαγαζιά, βεγγέρες, καλντερίμια και καντούνια, πλατεία Όθωνα (μετεγενέστερα Ομονοίας), Ανάκτορα και Βασιλικός Κήπος, τσάγια και περίπατοι με άλογα, χωρίς να αγνοούμε τα αρχαία στην Αγία Τριάδα (σημερινός Κεραμεικός), τα φτωχόσπιτα της Αχαρνών, τη βρώμα και τα ελώδη νερά, που όλα αυτά τα φεγγίζουν τα μάρμαρα του Παρθενώνα και ο Πύργος δίπλα του.

Σοφές και συνετές είναι οι επιλογές της Μαίρης Κόντζογλου των τύπων γυναίκας που δημιουργεί. Η Μαρία, σύζυγος Βαμβακά: «Απλώς ήταν καλή στο να υπακούει στις εντολές της μάνας της. Ή του αντρός της» (σελ. 60). Η Τερέζα Μιχαηλίδου, κόρη σημαντικού εμπόρου και τρανού καπετάνιου, που μεγάλωσε μαζί του στα καράβια και στα κατάστιχα, γεμάτη εμπειρίες από ταξίδια και κοντράτα: «…ένα κορίτσι που δεν έμοιαζε με τα άλλα, αντιθέτως μάλιστα διαφέντευε το βιος του πατέρα της σαν δέκα γιοι μαζί» (σελ. 103). Η πρωτοκόρη του Αγγελή που μεγαλώνει στην οθωνική εποχή: «Πιο πολύ απ’ όλα όμως, η Αυγουστίνα είχε ζηλέψει που δεν ήταν αγόρι, για πρώτη φορά καταράστηκε τις μπούκλες και τις δαντέλες της, τι τύχη, τι χαρά να κάνεις αυτό που θέλεις» (σελ. 177)! Και αργότερα: «…αυτή ποτέ δεν θα έκανε του κεφαλιού της δηλαδή; Πάντα θα έπρεπε να υπακούσει στο τι ήθελε ο πατέρας ή ο άντρας της αργότερα;» (σελ. 189). Και οι αναμνήσεις του Αγγελή από τα μικράτα του, δείχνουν την ακόμη πιο παλιά αντίληψη για μια γυναίκα: «… μέλι γέμιζε το στόμα της από την τελευταία λέξη, μεγάλο καμάρι να έχεις γιο -«γιε μου» και «άντρα μου», εκεί άρχιζε και τέλειωνε ο κόσμος μιας γυναίκας» (σελ. 122). Ακόμη και σοκαριστικές απόψεις της εποχής που με γέμισαν θυμό: «Τι τα θες, τι τα γυρεύεις, κρέας τα θηλυκά, που μετά τα είκοσι άρχιζε να σαπίζει…» (σελ. 203). Ανάγλυφη σχεδόν η αγωνία των γονικών να παντρευτούν νωρίς οι κόρες και ν’ αποφύγουν το ράφι αλλά και την κακογλωσσιά του κόσμου. Κι η προίκα, αχ, αυτός ο θεσμός, που τόσο τραγικά αποδίδεται προς το τέλος του μυθιστορήματος με την ευκαιρία ενός γάμου από συμφέρον… Τι άγχος, θα τα βρουν τα πεθερικά, τι θα δώσουν, τι θα πάρουν όσο η υποψήφια νύφη αναγκάζεται σε μη οικειοθελή έξωθεν της οικίας βόλτα!

Αξιοσημείωτοι λοιπόν όλοι οι χαρακτήρες του μυθιστορήματος κι ειδικά όσοι θα πρωτοστατήσουν στο αλώνισμα της πλοκής: ο Νικόλας είναι καλός έμπορος, δίκαιος και έντιμος, πολύ καλός γνώστης της αγοράς και του πεδίου της καριέρας του, ήσυχος και χαμηλών τόνων, ο Αντώνης είναι οξύνους και διορατικός, έντιμος και σκληρός, ο πιο μορφωμένος, με αναλυτική σκέψη, σοβαρός, αθόρυβος, του αρέσει η απομόνωση και η Αυγουστίνα είναι παραχαϊδεμένη, όμορφη αλλά δύσκολη να τη χειριστείς, συνετή και διπλωμάτισσα. Επίσης, ο Χαρίλαος, στη σκιά των αδελφών του που παντρεύτηκε νωρίς, είναι φουριόζος, επιθετικός και ριψοκίνδυνος, σφιχτός και κοιτά να βγάλει κέρδος από παντού! Γρηγόρης, Μαρώ, Αλέξανδρος, Ηλίας, Γιώργης, Παναγιώτης, Ελένη, Μιχαλάκης μεγαλώνουν σε αυτό το αγαπημένο, φασαριόζικο και δίκαιο περιβάλλον.

Η επιλογή της Αυγουστίνας να γίνει Κυρία επί των Τιμών είναι ένα καλοστρωμένο σχέδιο της συγγραφέως να δείξει με τον καλύτερο τρόπο τις πολιτικές συνθήκες της εποχής, να μας συστήσει την Αμαλία και τον Όθωνα εκ των ένδον, να τονίσει τις διαφορές του πρωτοκόλλου και των ενοίκων του Παλατιού με την υπόλοιπη Αθήνα, όχι τόσο αυτήν του εκλεπτυσμένου κέντρου, όσο της υπόλοιπης. Η Αυγουστίνα μάλιστα είναι όμορφη, έξυπνη, ατίθαση και αυθόρμητη, κάτι που συγκινεί και εξιτάρει την Αμαλία κι έτσι εξυμνείται η σπιρτάδα του ελληνικού λαού και αναφέρονται από περιέργεια και σχεδόν υποτιμητικά οι συνήθειές τους, μουσική, φαγητό, ζέστη: «Τι λαός… Πώς είναι έτσι αυτοί οι Έλληνες, ακόμη δεν μπορεί να τους καταλάβει. Λες και έχουν άλλο αίμα, λες και μια φωτιά τους καίει όλη την ώρα» (σελ. 332). Η Αυγουστίνα αλλάζει εντελώς νοοτροπία, μεγαλώνει απότομα εφόσον απομακρύνεται από την οικογένειά της και γίνεται η αγαπημένη της Αμαλίας, με την οποία θα ζήσουν μαζί και την έξωση. Τι θα απογίνει όμως η κοπέλα χωρίς βασιλιά; Η συνέχεια είναι άλλη μια αναπάντεχη έκπληξη.

Κι όλα αυτά συνοδεύονται από λυρικές περιγραφές τόπων, ψυχών και γεγονότων, μεταφορές και καλολογικά στοιχεία που στολίζουν το κείμενο. Διάλογοι απέριττοι, κοφτοί, περιορισμένοι στις άκρως απαραίτητες λέξεις που θα ζωντανέψουν τη στιγμή και θα φωτίσουν τον ομιλούντα, προσεκτικά καταστρωμένες εισαγωγές και εξέλιξη των επιμέρους σκηνών, με άφθονες ενδιαφέρουσες και συναρπαστικές λεπτομέρειες για πρωταγωνιστές και δευτεραγωνιστές, μελετημένη και ενδελεχής αναπαράσταση της τουρκοκρατούμενης αρχικά Εύβοιας από αρχιτεκτονικής, κοινωνικής και διοικητικής άποψης είναι μερικά μόνο από τα θετικά γνωρίσματα του μυθιστορήματος. Τα ιστορικά γεγονότα είναι εντελώς απογυμνωμένα από ανούσιες λεπτομέρειες και η συγγραφέας είτε τα παραθέτει μέσω των σκηνών του βιβλίου είτε σε υποσημειώσεις μόνο με λέξεις-κλειδιά και δωρικές επεξηγηματικές φράσεις, που παρακινούν όποιον θέλει να μάθει παραπάνω πράγματα να το ψάξει περισσότερο κι έτσι ο αναγνώστης κάνει κατά τόπους σύντομα εγκυκλοπαιδικά διαλείμματα και αφοσιώνεται ξανά στην ανατρεπτική αφήγηση.

«Νερό ο χρόνος και κυλάει γοργά, αν δεν έχεις τον νου σου, μένεις διψασμένος» (σελ. 175), το μότο του μυθιστορήματος. Επίσης, συνάντησα μια όμορφη μεταφορά για τη διαδικασία της ζύμωσης: «…αφουγκραζόταν τους ψιθύρους  που αντάλλασσαν οι ζύμες καθώς προσπαθούσαν να πείσουν τα ζάχαρα να γίνουν σπίρτο…» (σελ. 184). Οι σκηνές έχουν τόση ενάργεια που ήθελα να γίνω αναπόσπαστο μέρος της εικόνας τους: «Ήταν μαγικές εκείνες οι στιγμές που το αμπέλι λούφαζε στην πρωινή άχνα και αναστέναζε αδημονώντας για τη μεγάλη στιγμή, εδώ και μέρες πονούσαν οι κληματόβεργές του από το βάρος που σήκωναν. Τα σταφύλια του ήταν έτοιμα» (σελ. 187). Εξίσου καλογραμμένες είναι οι περιγραφές του τρύγου, η διαδικασία που ακολουθείται, ο κόπος που αντικαθίσταται από την ανάπαυλα και το φαγοπότι, όλα με δυνατή παραστατικότητα! Ο Πειραιάς έχει τους δικούς του κώδικες: «Το λιμάνι ήθελε μυαλό, γνώσεις, τρόπο, τόλμη, καμιά φορά και αλητεία» (σελ. 395). Το μυστηριώδες Ποτό που στοιχειώνει τα όνειρα και τις προσδοκίες του Αγγελή και του πρωτότοκού του αλλά δεν πρωταγωνιστεί ακόμη περιγράφεται ως εξής: «Το φως δεν επαρκεί για να αναδειχθεί το χρώμα. Ξέρω όμως πως είναι ωραίο. Το ωραιότερο χρώμα του κόσμου. Χρυσάφι ατόφιο, που κατά λάθος -αλλά μπορεί και εσκεμμένα-, μέσα του έπεσε λίγη σκουριά» (σελ. 36). Στις σελίδες 97 και 98 μάλιστα δίνεται όλη η πεμπτουσία του και παραλληλίζεται υπέροχα με τον έρωτα. Ταυτίζονται τα συναισθήματα από το καρδιοχτύπι και τον πόνο με τις απανωτές γευστικές εμπειρίες που προκαλεί ένα ποτήρι από το Ποτό! «Αυτή η επίγευση έρωτα και αμαρτίας είναι το ωραιότερο πράγμα στο Ποτό μου» (σελ. 98).

Πολλές φορές μάλιστα η συγγραφέας βγαίνει στο προσκήνιο με παρατηρήσεις και διευκρινίσεις: «…λίγους μήνες πριν αποβιβαστεί ο ανήλικος βασιλιάς -γλιστρήσει, σκοντάψει και πέσει ενώπιον όλου του συγκεντρωμένου πλήθους, αλλά αυτή είναι μια άλλη ιστορία που δεν θα μας απασχολήσει εδώ» (σελ. 57). Ή παρακάτω: «Έγινε και πηγή δύναμης, ίσως και εγωισμού, λέμε εμείς τώρα που κάτι παραπάνω γνωρίζουμε» (σελ. 149). Αυτές οι παρεμβολές που δίνονται μετρημένα και κάπου κάπου με διακριτική αίσθηση του χιούμορ που πηγάζει από την τραγική ειρωνεία (η γράφουσα γνωρίζει τι θα συμβεί παρακάτω, οι πρωταγωνιστές όχι) είναι το καλύτερο αντίδοτο στα δρώμενα και το βάρος της αφήγησης, μιας και χαλαρώνουν την ένταση.

«Νεγρεπόντε» λοιπόν, η αρχή της διλογίας «Σκουριά και χρυσάφι», η Εύβοια και η Χαλκίδα αλλά και το «Μαύρο Πέρασμα» του πρόσφυγα Αγγέλου Βαμβακά μέσα από τη θάλασσα του Αιγαίου. Ένα αξιόλογο ιστορικό μυθιστόρημα γεμάτο ανατροπές, ενδιαφέροντες χαρακτήρες, ευρηματικές κλιμακώσεις της πλοκής και διαρκή αγωνία για τη συνέχεια. Τεκμηριωμένο, μεστό και γεμάτο φιλοδοξίες και όνειρα, σαν αυτά που συντροφεύουν κάθε έναν από μας που θέλει να προκόψει στη ζωή του. «Αμπέλι-σταφύλι-κρασί. Όπως μήτρα-παιδί-ζωή» (σελ. 185).