Βιβλίο Το εγχειρίδιο του καλού απατεώνα 
Συγγραφέας Θωμάς Σιταράς
Κατηγορία Non fiction
Εκδότης iWrite
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο κιμπάρης Θωμάς Σιταράς είναι και πάλι εδώ, αυτήν τη φορά με μια ανθολογία σκίτσων, χρονογραφημάτων, γελοιογραφιών και άλλων μορφών αποτύπωσης των κλεφτών και των απατεώνων του χτες (1832-1940) στην πολύβουη Αθήνα, τη «λωποδυτο-επαιτο-κλεφτούπολη», έναν χαρακτηρισμό που συναντάμε στον «Νέο Αριστοφάνη» του 1892. Με χιούμορ και σεβασμό στην αυθεντικότητα, ο συγγραφέας καταγράφει μέσα από δημοσιεύματα και τραγικωμικά περιστατικά τους απατεώνες, τους κλέφτες και όσους εκμεταλλεύονταν την ανθρώπινη αδυναμία. Πρόκειται για μια διαφορετική εξερεύνηση στον χώρο της παρανομίας, μια τεκμηριωμένη και πρωτότυπη παρουσίαση μεθόδων απάτης και κλεψιάς που αποτυπώνουν μια κοινωνία τόσο μακρινή και τόσο κοντινή ταυτόχρονα! Ο συγγραφέας άφησε πίσω του τη θετική και ευχάριστη ματιά γύρω από την καθημερινότητα της Αθήνας που τόσο παραστατικά ζωντάνεψαν τα προηγούμενά του βιβλία και τώρα μας ταξιδεύει στη σκοτεινή πλευρά της πόλης, στα καμώματα των πάσης φύσεως κακοποιών.

Στην εισαγωγή του βιβλίου, με τίτλο «Τα περί της τέχνης του αλητεύειν και λωποδυτεύειν», καταγράφονται με ενδιαφέρουσες πληροφορίες τα πρώτα βήματα του φαινομένου στην Ελλάδα και ζωντανεύουν οι ελαφροί κλάδοι της λωποδυτικής τέχνης με πλήρη αναφορά σε ήπιες μορφές παραβατικότητας. Στην αρχή λοιπόν έχουμε να κάνουμε με απλές περιπτώσεις και όχι με οργανωμένες συμμορίες. Στα τέλη του 19^ο αιώνα έχουμε φαυλόβιους που «ψείριζαν» πορτοφόλια ή έκλεβαν ασπρόρουχα αλλά την περίοδο του Α΄ Παγκοσμίου πολέμου έχουμε ειδικευμένους λωποδύτες: πορτοφολάδες, παντουφλάδες (κλέβουν πορτ-μονέ), λαχανάδες (κλέβουν τα αδέσποτα χαρτονομίσματα, αυτά που δεν τα ρίχνουν σε πορτοφόλι τα θύματα). Αυτά ως προς τα πορτοφόλια, γιατί πέραν τούτων έχουμε ολόκληρη κουστωδία γύρω από τις ιερόδουλες, έχουμε παπατζήδες, μουστερήδες (κλέφτες παντοπωλείων), καρσιλαματζήδες (πανέξυπνος τρόπος κλοπής περαστικών), μπουκαδόρους (που ξαλαφρώνουν ό,τι βρουν πρόχειρο στα σπίτια), ψυχικάρηδες (που μπαίνουν σε ξένα σπίτια με πένθος κι εκμεταλλεύονται την αναστάτωση της κηδείας), καλοθελητές, τυφλούς που βλέπουν και κουφούς που ακούνε, τοκογλύφους, σωματέμπορους και λαθρέμπορους.

Να ‘ταν μόνο αυτοί; Κλέφτες και απατεώνες, επαίτες και καφετζούδες κάνουν τη ζωή δύσκολη όχι μόνο στους κατοίκους της Αθήνας αλλά και στους επαρχιώτες επισκέπτες, τα ιδανικά θύματα. Συγκεκριμένες οι πιάτσες τους: ουρές στα τραμ, συνωστισμοί σε αγορές και πανηγύρια, ακόμη και συνεργασία μετ’ αμοιβής με χωροφύλακες! Τόλμη, φαντασία, εξυπνάδα και χιούμορ πρωτοστατούν στα εγκλήματα αυτά με τέτοιο τρόπο που οι τότε αναγνώστες των εφημερίδων όπου αναφέρονταν αυτά πιο πολύ διασκέδαζαν με την ευρηματικότητα παρά έδιναν σημασία στην παραβατικότητα και τη ζημιά που προκαλούσαν στα θύματα. Σταδιακά όμως το κακό έχει παραγίνει μεταξύ 1928 και 1935, όπου αναφέρονται τουλάχιστον 4.000 κλέφτες ενώ καινούργιες λέξεις εμφανίζονται η μία πίσω από την άλλη: μπαζαδόροι, ραπανάκηδες, μανιταρτζήδες, κουκουλέξηδες κ. ά. Μετά τον πόλεμο τα πράγματα αλλάζουν ξανά: έχουμε το οργανωμένο έγκλημα, απαιτούνται δεξιότητες, μυαλό, εμφάνιση!

Καίριες κοινωνικές και κοινωνιολογικές παρατηρήσεις και γενεσιουργοί αιτίες των εκάστοτε φαινομένων παραβατικότητας ξεδιπλώνονται σ’ ένα κείμενο που ρέει σα νεράκι και παρά τον όγκο των πληροφοριών δεν κουράζει στιγμή. Αίτια και αιτιατά των κοινωνικών φαινομένων της εκάστοτε εποχής, πλήρης καταγραφή των τρόπων λειτουργίας των απατεώνων (πώς ξαφρίζουν τα πορτοφόλια, πώς κλέβουν τα ασπρόρουχα, πώς αρπάζουν τις κότες κλπ.), πώς δρούσαν οι προικοθήρες με τη μέθοδο «στρίβειν διά του αρραβώνος» και τι σχέση έχουν με τη φράση «μην είδατε τον Παναή» και χιλιάδες άλλες πληροφορίες αποθησαυρισμένες από εφημερίδες δημιουργούν με παραστατικό τρόπο μια προσεγμένη τοιχογραφία του χτες. Ναι αλλά μήπως τελικά τα θύματα ήταν θεόχαζα και καλά τα πάθαιναν όλα αυτά; Ο συγγραφέας είναι αντικειμενικός και υποστηρίζει ότι δεν πρέπει να ξεχνάμε πως ήταν μια εποχή πολύ διαφορετική από τη δική μας, με ελάχιστα μέσα επικοινωνίας, ελλιπή πληροφόρηση, δυσκολίες στη μετακίνηση και διάφορα άλλα προβλήματα που για τους κακοποιούς ήταν πλεονέκτημα και διευκόλυνση, μιας και ήξεραν πολύ καλά την ανθρώπινη συμπεριφορά, εξ ου και εκμεταλλεύονταν κάθε αδυναμία των θυμάτων τους. Επίσης, αν πιστεύατε πως οι απατεώνες είναι άνθρωποι με αντίληψη και μυαλό «σπίρτο», σε αυτό το βιβλίο θα διαπιστώσετε πως τον κυριότερο ρόλο στην επιτυχία τους έχουν παίξει το θράσος και η κακοήθεια, αν και τη φυλακή ελάχιστοι την απέφυγαν.

Το κείμενο συνοδεύουν δημοσιεύματα από εφημερίδες της εποχής με ακόμη πιο γαργαλιστικές ή ξεκαρδιστικές λεπτομέρειες, με γλώσσα που μπορεί να διαβαστεί ακόμη και σήμερα, φωτογραφίες απατεώνων και κλεφτών του τότε και χαρακτηριστικές γελοιογραφίες των σημαντικότερων καλλιτεχνών της εποχής που σκορπούν άφθονο γέλιο! Στο τέλος του βιβλίου υπάρχει το λεξιλόγιο των κακοποιών, οι οποίοι δεν ανέχονταν άλλον τρόπο συνεννόησης εξ ου και τους νεοφερμένους στα κόλπα που δεν ήξεραν τους όρους τους αποκαλούσαν «τσόφληδες», καθώς και λεξικό χρήσης λέξεων-αργκό από λουλούδια και επεξηγήσεις των «μασόνικων» λέξεων! Από τους μόρτηδες στους μεγαλοαπατεώνες λοιπόν κι από τους κλεφτοκοτάδες και τους παπατζήδες στο οργανωμένο έγκλημα καταγράφεται μια εποχή και μια νοοτροπία που ελάχιστα μοιάζει με τη δική μας, η βάση της όμως και ο τρόπος λειτουργίας της δε διαφέρει σε τίποτα από τα καθ’ ημάς. Ο Θωμάς Σιταράς έψαξε, κορφολόγησε, κατέγραψε, σχολίασε και παρέδωσε ένα άρτιο βιβλίο για μελέτη, σχολιασμό μα πάνω απ’ όλα για απόλαυση!

Βιβλίο Λατέρνα, φτώχεια και περίσσευμα καρδιάς 
Συγγραφέας Θωμάς Σιταράς
Κατηγορία Non fiction
Εκδότης Μίνωας
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο συγγραφέας για πρώτη φορά δημιουργεί ένα κεντρικό πρόσωπο για να μας ταξιδέψει πίσω στο παρελθόν που αγαπάει να φέρνει κοντά μας, τον Τέρπανδρο Τραγανό ή Τέρπο, δημοσιογράφο στα Αθηναϊκά Νέα, όπου αρθρογραφεί με ψευδώνυμο, κι είναι εκείνος που θα ταξιδέψει τον αναγνώστη στις σελίδες του βιβλίου, αφηγούμενος ιστορίες αληθινές, στηριγμένες σε προσωπικά βιώματα και μαρτυρίες που συνέβησαν στη γειτονιά του κυρίως αλλά και αλλού μεταξύ 1920 και 1940. Αυτό το εύρημα της πρωτοπρόσωπης αφήγησης σπάει τον πάγο της αποστασιοποίησης και ταυτόχρονα χαλαρώνει τον κύριο Σιταρά, αφού το ευρηματικό του χιούμορ, το πλούσιο λεξιλόγιό του, το ίδιο του το ταλέντο μπορεί να ξεδιπλωθεί χωρίς την ουδετερότητα της τριτοπρόσωπης αφήγησης.

Ξεκινάμε με χορούς και πανηγύρια, απόκριες και μιούζικ χολ, οργανοπαίκτες και ταχυδακτυλουργούς, φυσικά καραγκιόζη και ταβέρνες, λατέρνα και καντάδες, για να στρέψουμε τη ματιά μας στη συνέχεια στους πλανόδιους που πουλάνε ο καθένας το δικό του εμπόρευμα. Κουρασμένοι και ξενυχτισμένοι πηγαίνουμε στις ταβέρνες και στα καφενεία, σουλατσάρουμε στα μαγαζιά και στην αγορά όσο οι μπόμπιρες, η μαρίδα δηλαδή, ξεσηκώνει τον κόσμο σε παιδομαχαλάδες και όχι μόνο. Τα «πονηρά» στιγμιότυπα, οι οικογενειακές βεγγέρες, οι καλοκαιρινές αποδράσεις λαμπρύνουν τις σελίδες του βιβλίου, το οποίο κλείνει με ένα πικρόγλυκο χαμόγελο στο κεφάλαιο «Η γειτονιά αλλάζει». Κωμικοτραγικά περιστατικά, πειράγματα και χωρατά, γλέντια και ξεφαντώματα σε κάθε μικρή και μεγάλη περίσταση διασκέδασης καταγράφονται σε αυτό το ζεστό, νοσταλγικό βιβλίο που διανθίζεται με ασπρόμαυρες φωτογραφίες-ντοκουμέντα μιας περασμένης εποχής. Ποιήματα και αποσπάσματα από πεζά κείμενα, άρθρα εφημερίδων, ρέων λόγος με ταξίδεψαν, μου άνοιξαν κλειστές πόρτες, μου χάρισαν την εικόνα μιας εποχής πιο ζεστής και φιλικής, πιο παρεΐστικης και με γέμισαν αντικρουόμενα αισθήματα.

Το «Λατέρνα, φτώχεια και περίσσευμα καρδιάς» είναι ένα βιβλίο που αγάπησα όσο και τα προηγούμενα, αφού η γραφή του κυρίου Σιταρά και η ακάματη έρευνά του με ταξιδεύουν συχνά πίσω σε μια εποχή ξεχασμένη, λησμονημένη, αυθεντική, αληθινή, με εικόνες που έχουν χαθεί για πάντα στο χτες, παρασύροντας μαζί τους και την αυθεντικότητα και τη δοτικότητα των ανθρώπων μαζί με λέξεις όπως «εμείς», «μαζί» κλπ. Ποιος δε θα ήθελε να ζήσει μια στιγμή σαν αυτές τις χιλιάδες, «κάτι που, ενώ γίνεται κάθε μέρα και πολλές φορές, τόσο ίδια με την προηγούμενη, έχει τόση γοητεία, που δεν θα σε αφήσει ποτέ αδιάφορο!» (σελ. 19).

Βιβλίο Πόθοι και πάθη στην παλιά Αθήνα (1834-1938)
Συγγραφέας Θωμάς Σιταράς
Κατηγορία Non fiction
Εκδότης Ωκεανίδα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Θωμάς Σιταράς επιστρέφει! Μετά το «Η παλιά Αθήνα ζει, γλεντά, γεύεται (1834-1938)» επιστρέφει με ένα σκαμπρόζικο, πικάντικο ανθολόγιο κόρτε, φλερτ, ερωτικών σχέσεων και αντιλήψεων στην Αθήνα (κυρίως) της ίδιας εποχής (1834-1938). Μην το χάσετε! Έξυπνο, δηκτικό, αναλυτικό όπου δει, χιουμοριστικό, σαρκαστικό, απολαυστικότατο! Συνοδεύεται από διακριτικές (για σήμερα) προκλητικές για τότε φωτογραφίες και σκιτσάκια. Από την ανύπαρκτη κοινωνική ζωή στα τέλη του 18ου αιώνα για τις κλεισμένες μες στο σπίτι γυναίκες ως την απόλυτη έκλυση ηθών πριν τον Δεύτερο Παγκόσμιο πόλεμο. Σκιτσάκια, ευθυμογραφήματα, διάλογοι, αγγελίες, πώς επικοινωνούσαν και ερωτοτροπούσαν οι αθώοι νέοι του τότε, οι συγκρατημένοι του μετά και οι απελπισμένοι και ορμητικοί του αργότερα! Ξεφυλλίστε το, απολαύστε το και αφεθείτε να γελάσετε με την αγωνία, την αθωότητα, την αφέλεια, τις ιδέες για να βρεθούν παράνομα και μη ζευγαράκια! Καλογραμμένο, διανθισμένο με πολλά σχετικά κείμενα, δεν θα θέλετε να το τελειώσετε!

Βιβλίο Η παλιά Αθήνα ζει, γλεντά, γεύεται (1834-1938)
Συγγραφέας Θωμάς Σιταράς
Κατηγορία Non fiction
Εκδότης Ωκεανίδα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Μην το χάσετε! Έξυπνο, δηκτικό, αναλυτικό όπου δει, χιουμοριστικό, σαρκαστικό, απολαυστικότατο! Η παλιά Αθήνα μέσα από κείμενα και φωτογραφίες, δημοσιεύματα και άρθρα εφημερίδων, χρονογραφήματα, αναμνήσεις, με αφορμή το ταξίδι στη γαστριμαργία και την κοιλίτσα του δόλιου Έλληνα! Ο συγγραφέας, κιμπάρης στην παροχή του υλικού, μας γεμίζει με ένα σωρό φαιδρές στιγμές περασμένες και αλλοτινές και κάποιες φωτογραφίες που συγκινούν, προκαλούν θαυμασμό, απορία αλλά και θλίψη. Η καλύτερη στιγμή μου στη σελ. 261, όπου έχουμε φωτοτυπία δημοσιεύματος-αγγελίας: “Εις νεκροταφείον τε ευρέθη η εξής επιγραφή: Ενθάδε κείται η δούλη του Θεού Μαρούλα, σύζυγος Γιάννη Μαρμαρά. Το μνημείον αυτό κατεσκευάσθη εις το εργοστάσιόν του, όμοιον κοστίζει 1500 φράγκα!!!!” Ξεφυλλίστε το, απολαύστε το και αφεθείτε σε γεύσεις γνωστές και παραλλαγμένες, γεύσεις άγνωστες και πρωτότυπες. Η νεοελληνική Αθήνα, η ιστορία της, το παρελθόν της και το παρόν της, ταβέρνες, κρασοπουλειά, κομμωτήρια, Ατθίδες, μπεν-μιξτ και πολλά πολλά άλλα!!!

Βιβλίο Τα ανάλεκτα της παλιάς Αθήνας
Συγγραφέας Θωμάς Σιταράς
Κατηγορία Non fiction
Εκδότης Ωκεανίδα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

1920-1940 κυρίως λοιπόν και ο αναγνώστης σουλατσάρει σε γειτονιές, πλακόστρωτα δρομάκια, συνοικίες, παρακολουθεί τις συμπεριφορές και τα χαρακτηριστικά των πιο γνωστών αθηναϊκών τύπων ενώ ευωχείται και διασκεδάζει σε «τόπους κοινωνικής συνάθροισης». Κι όλα αυτά πάντα με το χιούμορ και τη διεισδυτικότητα του συγγραφέα. Κείμενα και κειμενάκια αποθησαυρισμένα από εφημερίδες και περιοδικά του Μεσοπολέμου και όχι μόνο, σατιρικά, χιουμοριστικά, σπιρτόζικα, σκαμπρόζικα, συνοδευμένα από γελοιογραφίες, σκίτσα και φωτογραφίες που τεκμηριώνουν το ιστορικό και πραγματολογικό περιβάλλον. Και ο κύριος Σιταράς δεν παραθέτει νέτα σκέτα τα χωρία, αντιθέτως, κάπου κάπου παρεμβαίνει με διεισδυτικά, καίρια και σαρκαστικά σχόλια, δίνοντας μια συνολική θεώρηση του περιστατικού που έχει ξετρυπώσει. Λάτρεψα τα παρακείμενα πλαίσια μέσα στα οποία επεξηγούνταν φράσεις που έμειναν μέχρι και σήμερα στην καθομιλουμένη, όπως «Έφαγε χυλόπιτα» ή «Σιγά τον πολυέλαιο»! Αμ το άλλο; «Μέγκλα» σημαίνει made in England, άρα εξαιρετικής ποιότητας!

Στο κεφάλαιο με τίτλο «Αττικές μέρες» καταγράφονται μικρές ανθρώπινες ιστορίες από την καθημερινή ζωή της πόλης, μέσα από τις οποίες δίνεται ανάγλυφα η ψυχοσύνθεση των κατοίκων της παλιάς εποχής, όπου η ευθυμία και η ανεμελιά είχαν τον πρώτο ρόλο! Σκίτσα και ανάγλυφες περιγραφές μου χάρισαν άφθονο γέλιο και ταυτόχρονα περίσκεψη για το αθώο εκείνης της εποχής. Στο επόμενο κεφάλαιο με τίτλο «Αθηναϊκοί περίπατοι», είμαστε πια στο σημείο όπου η Ερμού και η Αιόλου δεν είναι το κέντρο της Αθήνας, μιας και η Νεάπολη, τα Πετράλωνα και άλλες γειτονιές αρχίζουν να παίρνουν τα πάνω τους. Παγωτατζήδες, στραγαλάδες και πραματευτάδες σεργιανούν στις γειτονιές υπό τους ήχους της ρομβίας και του οργανέτου. Πώς ζούσαν λοιπόν οι Αθηναίοι εκείνη την εποχή και πώς αντιδρούσαν σε οποιαδήποτε αλλαγή στην καθημερινότητά τους από τη μοντέρνα Ευρώπη;

Στη συνέχεια, «Κοινωνία και κοινωνική ζωή» και περιγράφεται η συντηρητική και αυστηρών αρχών κοινωνία, που παλεύει με έναν εντελώς διαφορετικό κόσμο, ο οποίος διψά για ζωντάνια και διασκέδαση ενώ η θέση της γυναίκας αρχίζει να αλλάζει μες στην οικογένεια και την καθημερινή ζωή! Το σαβουάρ βιβρ γίνεται προαπαιτούμενο για τα αστικά σαλόνια ενώ ο μεζές στη λαδόκολλα γίνεται ανιό αλαπαριζιέν και ο παράφωνος κρασοπατέρας αντικαθίσταται από τον κονφερανσιέ. Χοροί, εσπερίδες, γιορτές και πανηγύρια,  όλα άφθονα, όλα αυθόρμητα και αθώα. Ή ίσως και επικίνδυνα: «Κύριε δάσκαλε, μη δέρνετε τον Γιώργο μας, εμείς ποτέ δεν τον χτυπούμε σπίτι ειμή μόνο όταν ευρεθώμεν εις κατάστασιν αμύνης», όπως γράφεται χαρακηριστικά σε εφημερίδα του 1925.

Και ακολουθούν κι άλλα ανάλεκτα, ώσπου φτάνουμε στα «Καφενεία και ζαχαροπλαστεία», όπου αναλύονται όλα τα μικρά και μεγάλα περιστατικά που διαδραματίζονται σε τέτοια μέρη, περιγράφονται καφέδες, γλυκά, το καφενείο του Ζαχαράτου, η δραστηριότητα του μικρόκοσμου που βουίζει σα μελίσσι σε αυτούς τους χώρους, καθημερινές και εορτές, αλλά και στις «Ταβέρνες και εστιατόρια», με το παλιό κρασί, την ευθυμία των πελατών, τις γυναίκες που περιμένουν σπίτι τον αχαΐρευτο να μαζευτεί (αξιοσημείωτη η παράθεση από τον Οδηγό Ιγγλέση του 1917 των καλύτερων εστιατορίων). Επίσης στις «Γυναίκες» περιγράφονται μυριάδες περιστατικά που προκαλούν γέλιο και περίσκεψη: καλλιστεία, ομορφιά, φλερτ, ό,τι έπεφτε στην προσοχή των αντρών και των πεθερών!

Ένας πραγματικός θησαυρός αυτό το βιβλίο, γεμάτος περιστατικά και φυσιογνωμίες, διασκεδαστικά στιγμιότυπα και αλησμόνητες εποχές. Ο κύριος Σιταράς παρέδωσε στους αναγνώστες το προϊόν άλλης μιας κοπιώδους έρευνας χρόνων, την οποία στόλισε με το προσωπικό του χιούμορ και τη διεισδυτική ματιά και με ταξίδεψε για άλλη μια φορά σε εποχές και στιγμιότυπα που θα ήθελα να είχα ζήσει εκ του σύνεγγυς.

Βιβλίο Τα ευτράπελα της διαφήμισης στο πέρασμα των χρόνων
Συγγραφέας Θωμάς Σιταράς
Κατηγορία Non fiction
Εκδότης Μίνωας
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το νέο του βιβλίο είναι απότοκο μιας σειράς γεγονότων που τον έφεραν σε επαφή με τις παλιές διαφημίσεις, στις οποίες θαύμασε τη γραφή, την επικοινωνιακή αμεσότητα, την απλότητα και το χιούμορ ενώ του ξύπνησε νοσταλγικές αναμνήσεις των παιδικών του χρόνων από τη δεκαετία 1950-1960. Έτσι λοιπόν στράφηκε και πάλι στην περίοδο της παλιάς Αθήνας (1834-1940) κατά την οποία προέκυψαν αγγελίες, ρεκλάμες, ειδοποιήσεις, ρεπορτάζ, ειδήσεις, σχόλια, χρονογραφήματα και πολλά άλλα. Έτσι δημιουργήθηκε αυτή η «εκλαϊκευμένη λαογραφική, ιστορική προσέγγιση της καθημερινότητας των προγόνων μας, μέσα από τις καταναλωτικές τους συνήθειες, γραμμένη μάλιστα από τους ίδιους τους διαμορφωτές της». Περιλαμβάνει ανάλεκτα κείμενα, πλήρως εικονογραφημένα και σχολιασμένα ενώ σε ένθετες σελίδες παρουσιάζεται σημαντικός αριθμός χαρακτηριστικών διαφημίσεων της εποχής.

Το υπέροχο, απολαυστικό και τεκμηριωμένο αυτό βιβλίο χωρίζεται σε δέκα μέρη, μαζί με πρόλογο, εισαγωγή, βιβλιογραφία κλπ. Ξεκινάμε από την ιστορία της διαφήμισης, την ανάγκη και τις τεχνικές της ρεκλάμας, τις ξένες επιρροές, προχωράμε σε «Ρεκλάμες που ξεχώρισαν», σε ειδικές κατηγορίες και επιγραφές, για να φτάσουμε στο θέμα της γλώσσας, στη διαλάληση, στη βιτρίνα και στην υπαίθρια διαφήμιση. Βήμα βήμα ταξιδεύουμε από την αρχή της ρεκλάμας ως το σήμερα, γνωρίζουμε τον τελάλη («τη ζώσα αγγελία») και τις πρωτόλειες μορφές αναγγελιών και ειδήσεων, μαθαίνουμε πόσο σημαντικές ήταν οι εφημερίδες και ό,τι γραφόταν σε αυτές για την πληροφόρηση του κόσμου και διαπιστώνουμε πως στην αρχή «κράχτης» ήταν το καλό όνομα του εμπόρου και όχι οι ανύπαρκτες ακόμη τότε επωνυμίες. Μου έκανε εντύπωση πόσο ταυτισμένη είναι η εξέλιξη της διαφήμισης με τις αλλαγές στην κοινωνία και τη βελτίωση του βιοτικού επιπέδου καθώς και την «άρνηση» της ελληνικής αγοράς να ακολουθήσει τις μεθόδους οργάνωσης και προετοιμασίας της ρεκλάμας που είχαν εγγυημένα αποτελέσματα στο εξωτερικό: «Εμείς εξακολουθούμε να επιμένουμε παραδοσιακά», τονίζει ο συγγραφέας. Γι’ αυτό στα πρώτα βήματα της ελληνικής αγοράς συναντάμε φαιδρά και ευτράπελα κείμενα που, παρ’ όλ’ αυτά, λειτουργούν άψογα για την προσέλκυση πελατείας.

Ελληνικές ευρεσιτεχνίες, πληρωμένες και έμμεσες διαφημίσεις, εξωφρενικές επιγραφές αλλά με το άρωμα της εποχής τους, έμμετρες αγγελίες, ρεκλάμες με φωτογραφία του ιδιοκτήτη του μαγαζιού που διαφημίζεται κι όλα αυτά δημοσιεύονται σε αθηναϊκές και επαρχιακές εφημερίδες. Επιπλέον, εκτός από την ιστορία του Τύπου που ξεδιπλώνεται με την εξέλιξη της διαφήμισης, έχουμε και την ιστορία των εμπορικών εκθέσεων, που κι αυτές αποτελούν το ιδανικό μέσον προβολής. Ο κύριος Σιταράς όμως ερευνά όλες τις πτυχές του θέματος κι έτσι καταγράφει με τη γλαφυρή του πένα και τις κοινωνιολογικές προεκτάσεις: τι περίμενε ο κόσμος από τη διαφημιστική τέχνη, γιατί δημιουργήθηκε αυτή, πώς εξελίχθηκε, πώς επηρέασε και πώς επηρεάστηκε κατά την πορεία της στον χρόνο.

Και δε φτάνει μόνο το άφθονο ελληνικό υλικό που έχει στα χέρια του, ο συγγραφέας στρέφει τη ματιά του και παρακολουθεί τις παγκόσμιες εξελίξεις και αλλαγές γύρω από την κοινωνία και τη διαφήμιση των αρχών του 20ού αιώνα. Το υψηλό για την εποχή επίπεδο που λειτουργούσε η επαγγελματική διαφήμιση και δημοσιότητα καταδεικνύεται με τις ανταποκρίσεις από τα τέσσερα Διεθνή Διαφημιστικά Συνέδρια και από ένα απάνθισμα των εξελίξεων στον χώρο αυτό, κάτι που τονίζει τη δική μας φτώχεια, μιας και οι Έλληνες διαφημιζόμενοι της ίδιας εποχής ήταν συντηρητικοί και δεν είχαν διάθεση να επενδύσουν σε καμπάνιες ή πιο έντονη διαφημιστική παρουσία. Λονδίνο, Παρίσι και Βερολίνο αλλά και Αμερική πρωτοστατούν στα γεγονότα κι έχουν την τύχη, για το ελληνικό κοινό, να αποτυπωθούν στις εφημερίδες της εποχής!

Ένας πραγματικός θησαυρός είναι αυτό το βιβλίο, γεμάτο περιστατικά και φυσιογνωμίες, διασκεδαστικά στιγμιότυπα και αύρα από αλησμόνητες εποχές. Ο κύριος Σιταράς παρέδωσε στους αναγνώστες το προϊόν άλλης μιας κοπιώδους έρευνας χρόνων, την οποία στόλισε με το προσωπικό του χιούμορ και τη διεισδυτική του ματιά και με ταξίδεψε πάλι σε ζωές ανθρώπων και στιγμιότυπα που θα ήθελα να είχα ζήσει εκ του σύνεγγυς. Ένα νοσταλγικό ταξίδι με τον πιο διασκεδαστικό κι ευφάνταστο τρόπο!

Βιβλίο Καλό βόλι: οι κάλπες και τα τερτίπια μιας άλλης εποχής
Συγγραφέας Θωμάς Σιταράς
Κατηγορία Non fiction
Εκδότης Μίνωας
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το βιβλίο έχει μια εξαιρετική δομή, που αγκαλιάζει όλες τις πτυχές μιας εκλογικής αναμέτρησης, δηλαδή το πριν, τη διαδικασία και το μετά, όχι μόνο των εθνικών αλλά και των δημοτικών εκλογών! Η λειτουργία της Βουλής, τα ευτράπελα των υποψηφιοτήτων, μικρής και μεγάλης έκτασης γεγονότα, που είναι απότοκα, προϊόντα ή προεόρτια των εκλογών, τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα μιας πετυχημένης υποψηφιότητας, τα ρουσφέτια και τα πεσκέσια, τα καφενεία («Ακαδημία Πολιτικών Επιστημών»), Ψαθάς και Καραγκιόζης, οι χαρακτηριστικοί τύποι της Αθήνας σαν τον Αρμάνδο Δελαπατρίδη, η γυναικεία ψήφος, ακόμη και η καθημερινή ζωή στα υπουργεία, όλα περνάνε από την κρησάρα που λέγεται Θωμάς Σιταράς και χαρίζουν άφθονο γέλιο αλλά και επίκαιρους προβληματισμούς στον αναγνώστη.

Πώς να μην ευχαριστηθείς ένα βιβλίο που ξεκινάει με τη λαϊκή θυμόσοφη ρήση: «Οι πολιτικοί και οι πάνες πρέπει να αλλάζονται τακτικά, για τον ίδιο ακριβώς λόγο» και μάλιστα όταν ο ίδιος ο τίτλος του σε προϊδεάζει για την ατμόσφαιρα που θα συναντήσεις ξεφυλλίζοντας ή μελετώντας το; Ο συγγραφέας εξηγεί πως «καλό βόλι» στην Επανάσταση του 1821 ήταν η ευχή για εύστοχη βολή, κάτι που μετά το 1864 άρχισε να χρησιμοποιείται για εύστοχη πολιτική εκλογή! Χρονογραφήματα, ευθυμογραφήματα, σατιρικά στιχάκια, ρεπορτάζ, φωτογραφίες και σκίτσα, παρατηρήσεις και μαρτυρίες, οι απολυμένοι δημόσιοι υπάλληλοι ή «παυσανίες», ακόμη και αφίσες εκείνων των εποχών είναι όλα σε αυτό το τεκμηριωμένο βιβλίο και μας ταξιδεύουν από τις εκλογές «βίας και νοθείας» στις διαδηλώσεις, τους μπράβους και το χάος στις δημόσιες υπηρεσίες (αφάνταστα μακρύς ο δρόμος από το Πρωτόκολλο μέχρι το Αρχείο).

Ένας πραγματικός θησαυρός είναι αυτό το βιβλίο, γεμάτος περιστατικά και φυσιογνωμίες, διασκεδαστικά στιγμιότυπα και αλησμόνητες εποχές. Ο κύριος Σιταράς παρέδωσε στους αναγνώστες του το προϊόν άλλης μιας κοπιώδους έρευνας χρόνων, την οποία στόλισε με το προσωπικό του χιούμορ και τη διεισδυτική ματιά και με ταξίδεψε για άλλη μια φορά σε εποχές και στιγμιότυπα που, εκτάκτως αυτήν τη φορά ίσως να μην ήθελα να είχα ζήσει εκ του σύνεγγυς. Ας μην ξεχνάμε άλλωστε το μότο του: «Τα έχουμε δει όλα στα παλιά χρόνια, απλά δεν τα μελετήσαμε όσο έπρεπε!» (σελ. 17).

Βιβλίο Ξεφυλλίζοντας παλιές εφημερίδες
Συγγραφέας Θωμάς Σιταράς
Κατηγορία Non fiction
Εκδότης Μίνωας
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το βιβλίο είναι χωρισμένο σε ευδιάκριτες ενότητες: 1) στιγμιότυπα από τα δικαστήρια της εποχής («οι εφημερίδες έστελναν εκεί τις καλύτερες πένες, γιατί το δικαστικό ρεπορτάζ διαβαζόταν ανελλιπώς»), 2) κωμικοτραγικά περιστατικά με επαγγελματίες του παλιού καιρού, 3) τραγελαφικές περιπτώσεις συνοικεσίων και όχι μόνον, 4) ταβέρνες, εστιατόρια και ζαχαροπλαστεία, 5) θέατρα, συναυλίες, ακόμη και ιπποδρομίες και αγώνες μποξ!

Στο 1^ο μέρος παρελαύνουν πάμπολλα φαιδρά και σχεδόν σουρεαλιστικά περιστατικά που αποτυπώθηκαν στις εφημερίδες και χάρισαν μειδίαμα σε δικαστές και ακροατήριο. Πλημμελειοδικείο, πταισματοδικείο, αισχροδικείο και ειρηνοδικείο διανθίζουν το πινάκιό τους με ουκ ολίγες ευχάριστες στιγμές ανάπαυλας από την αυστηρότητα των καθηκόντων. Στο 2^ο μέρος ο συγγραφέας αναφέρεται σε επαγγέλματα και επαγγελματίες («Η δική μου αίσθηση είναι ότι υπήρχε τότε άλλη στάση ζωής απέναντι στην εργασία. Άλλη οπτική. Όσο σκληρή κι αν ήταν η δουλειά, κανείς δεν βαρυγκομούσε», σελ. 85) και σε συντεχνίες («Αυτές εξασφάλιζαν στην αγορά, με τον τρόπο λειτουργίας τους, πρώτα τίμιους ανθρώπους και μετά καλούς και επιδέξιους τεχνίτες», όπ. π.): φανοκόροι, αρτοποιοί, υποδηματοποιοί και φυσικά ο παλαιοπώλης Μποχώρ Γιουσουρούμ έχουν τη θέση τους σε αυτές τις σελίδες. Αν ανοίξουμε δε συζήτηση για τις υπηρέτριες, καταλαβαίνετε τι θα βρείτε εδώ!

Στο 3^ο κεφάλαιο ξεκαρδίστηκα με τη Σχολή Γάμου (1911), τα διάφορα συνοικέσια, τη φαντασία στην άγρα γαμπρού αλλά και τα περιστατικά στα νυφοπάζαρα, τον δεκάλογο του καλού συζύγου και τόσα άλλα. Φυσικά σε όλα αυτά τα τερπνά και ευφάνταστα δε θα μπορούσε να λείπει ο γαστρονομικός περίπατος του επόμενου κεφαλαίου, με τις μαγειρικές του, τα ψώνια του, τους λουκουμάδες του (ναι, φυσικά και αναφέρεται ο «Κρίνος»), τα παντοπωλεία και τις λαϊκές αγορές.

Στο 5^ο κεφάλαιο σεργιανίζουμε στα θέατρα, τα καφέ-σαντάν, τα καφέ-αμάν, τον κινηματογράφο και τις συναυλίες, με ιδιαίτερη μνεία στην παριλίσια κοίτη, όπου άρχισε να εμφανίζεται το ελαφρό θέατρο. Το σαβουάρ βιβρ στους πρωτόγνωρους αυτούς χώρους είναι για γέλια και για κλάματα, καθώς και οι αντιδράσεις των θεατών σχετικά με τους γύρω τους, τους πίσω τους ή το θέαμα που απολαμβάνουν, μιας και πολλές φορές δεν ήξερες ούτε τι θα δεις αλλά ούτε και τι θα πάθεις μες στα σκοτάδια! Συγκινήθηκα ιδιαίτερα με την πολυσέλιδη αναφορά στον Καραγκιόζη, που συνοδεύεται από φωτογραφίες-ντοκουμέντα σκηνών και σκηνικών. Στη συνέχεια, Νινή Ζαχά, Ζοζεφίν Μπαίκερ, Αττίκ, τα πρώτα σινεμά και θέατρα της πόλης των Αθηνών, όλα παρατίθενται σε αυτές τις σελίδες. Αλλά και αγώνες πυγμαχίας και ιπποδρομίες και άλλα πολλά σπορ για.. σποράκια!

Ένας πραγματικός θησαυρός είναι αυτό το βιβλίο, γεμάτο περιστατικά και φυσιογνωμίες, διασκεδαστικά στιγμιότυπα και αύρα από αλησμόνητες εποχές. Ο κύριος Σιταράς παρέδωσε στους αναγνώστες το προϊόν άλλης μιας κοπιώδους έρευνας χρόνων, την οποία στόλισε με το προσωπικό του χιούμορ και τη διεισδυτική του ματιά και με ταξίδεψε πάλι σε ζωές ανθρώπων και στιγμιότυπα που θα ήθελα να είχα ζήσει εκ του σύνεγγυς. Το βιβλίο κλείνει με μια τρυφερή παρατήρηση: «Πολλά μηνύματα, πολλές εικόνες, πολλή νοσταλγία για μια άλλη ποιότητα ζωής, που αμφιβάλλω πολύ αν θα την ξαναζήσουμε ποτέ» (σελ. 445). Ένα νοσταλγικό ταξίδι με τον πιο διασκεδαστικό κι ευφάνταστο τρόπο!