Βιβλίο Ένα λουλούδι απ’ τον Έβρο 
Συγγραφέας Βασίλης Κάργας
Εικονογράφος Αθανασία Πεφτουλίδη
Κατηγορία Παραμύθι
Εκδότης Κομνηνός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Στο Δάσος της Δαδιάς, στον ελαιώνα της Μάκρης,  στο χωριό Κίρκη, στην Αλεξανδρούπολη, στο Διδυμότειχο, στην Ορεστιάδα, στα χωριά του Τριγώνου και σε άλλα σημεία που δοκιμάστηκαν από την πυρκαγιά φυτρώνει το εβρολούλουδο. Από τους μαυρισμένους κορμούς των δέντρων ξεπροβάλλουν τρυφερά φύλλα και τα πουλιά επιστρέφουν διστακτικά στις φωλιές τους. Το εβρολούλουδο γίνεται σύμβολο αντοχής και ανανέωσης, τονίζοντας έτσι πως η φύση έχει τη δύναμη να ξαναγεννηθεί ακόμη και μετά από φωτιά. Κάθε τόπος στάθηκε στα πόδια του με διαφορετικό τρόπο, για παράδειγμα τα μεταλλεία του χωριού Κίρκη μεταμορφώθηκαν σε χώρο πολιτισμού, το σχολείο της Παλαγίας γέμισε ξανά παιδικές φωνές, χαμόγελα και όνειρα κλπ. Λιμνοθάλασσες, ποτάμια και δέλτα ξαναγεμίζουν ζωή φέρνοντας χαρά στους ψαράδες, στους τουρίστες, στους επισκέπτες. Ο μορεώνας του Σουφλίου με τα υφαντά του, το απολιθωμένο δάσος της Λευκίμης-Φυλακτού, τα ζαχαρότευτλα της Ορεστιάδας περιμένουν και πάλι με χαρά τον κόσμο για να μοιραστούν τα μυστικά τους μαζί του.

Ο συγγραφέας, με την αστείρευτη φαντασία του και το συγγραφικό του ταλέντο, καταφέρνει να δώσει μια διαφορετική νότα αισιοδοξίας για κάθε σημείο που περιγράφει, δε μένει δηλαδή σε επαναλαμβανόμενες φράσεις ή σε στείρα χρήση συνωνύμων. Αντιθέτως, «φωτογραφίζει» ποικίλα στιγμιότυπα και χρησιμοποιεί χαρακτηριστικά γνωρίσματα του κάθε σημείου, δίπλα στα οποία φυτεύει το εβρολούλουδό του, φτάνοντας μάλιστα πολλές φορές να ζωντανεύει και σουρεαλιστικές εικόνες, όπως το λουλούδι που φύτρωσε στη μέση της θάλασσας ή τη Νίκη της Σαμοθράκης που επέστρεψε στον τόπο της για να τον βοηθήσει. Μέσα από αυτό το γλυκό και αισιόδοξο παραμύθι, έμαθα πολλά για τη γοητευτική Θράκη, σημείωσα μέρη και μουσεία που θα ήθελα να δω, κατάλαβα το μέγεθος της καταστροφής αλλά και την έκταση της αναγέννησης που έλαβε χώρα μετά και ταξίδεψα σε όμορφα σημεία που δεν ήξερα.

Η εικονογράφηση της Αθανασίας Πεφτουλίδη είναι απλή, χαριτωμένη και ρεαλιστική. Απαλά και φωτεινά χρώματα, σωστές προοπτικές, ενδιαφέρουσες οπτικές γωνίες ζωντανεύουν με τον πιο κατάλληλο τρόπο το παραμύθι. Μάλιστα, στην αρχική εικόνα της καταστροφής δεν υπάρχουν σκοτεινά χρώματα ούτε τρομακτικές αποτυπώσεις, αντίθετα, ένας λαμπερός ήλιος κι ένα κορίτσι με γαλάζιο φόρεμα φέρνουν αισιοδοξία και χαμόγελα, προετοιμάζοντας τα παιδιά για τα όσα όμορφα θα διαβάσουν στη συνέχεια.

«Ένα λουλούδι από τον Έβρο», ένα παραμύθι που θα μας βοηθήσει «να ξαναδούμε τον τόπο μας, τις ρίζες μας, να συνειδητοποιήσουμε τη μεγάλη δύναμη που έχουμε όταν είμαστε ενωμένοι». Πρόκειται για μια διαφορετική και ελκυστική γνωριμία μ’ ένα υπέροχο μέρος της Θράκης και ταυτόχρονα μια υπενθύμιση πως «η παράδοση και η ιστορία μας είναι ο πλούτος μας και το μέλλον μας». Στις τελευταίες σελίδες του βιβλίου παρατίθενται εγκυκλοπαιδικές και στατιστικές πληροφορίες για γονείς και δασκάλους, εκπαιδευτικές και εικαστικές δραστηριότητες, προτάσεις δημιουργικής γραφής και πολλά άλλα ενδιαφέροντα κείμενα που θα πυροδοτήσουν τη φαντασία μικρών και μεγάλων.

Βιβλίο Και εγένετο φως 
Συγγραφέας Στέφανος Αλεξιάδης
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μίνωας
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η δεύτερη υπόθεση που αναλαμβάνει η αστυνόμος Λουκία Θεοδοσίου είναι πιο δυνατή, πιο έντονη και πιο συναρπαστική από την πρώτη. Εδώ έχουμε να κάνουμε μ’ έναν δολοφόνο που έχει στοχοποιήσει δυστυχισμένα, απομονωμένα και μοναχικά έφηβα παιδιά που δε βρίσκουν ανθρώπους να τα κατανοήσουν, οπότε καταφέρνει να μπει στις ζωές τους, να τα δελεάσει και στο τέλος να τα σκοτώσει. Ποιος κρύβεται πίσω από το προσωπείο του κίτρινου αρκούδου; Γιατί θέλει να σκοτώσει αυτά τα παιδιά; Ποια είναι τα κίνητρά του; Ο Μάρκος Παναγάκης που μόλις έφτασε στην πόλη με τον καθηγητή πατέρα του θα είναι ο επόμενος στόχος του και τότε… Η γραφή έχει βελτιωθεί κατά πολύ συγκριτικά με το προηγούμενο μυθιστόρημα, έχει πλοκή που κλιμακώνεται σταδιακά, έχει αναπάντητα ερωτηματικά που απαντώνται όταν πρέπει, έχει παιχνίδια με το μυαλό του αναγνώστη, έχει λέξεις-κλειδιά που φωτίζουν συγκεκριμένα πρόσωπα ρίχνοντάς τους τις υποψίες μόνο και μόνο για να στραφεί αλλού η προσοχή αργότερα και πολλά άλλα θετικά χαρακτηριστικά που ομολογώ ότι με κράτησαν σε ένταση και σε αγωνία ως το λυτρωτικό τέλος.

Ο φιλόλογος Ηλίας Παναγάκης προσπαθεί να συνέλθει μετά τον θάνατο της γυναίκας του σε τροχαίο τέσσερα χρόνια πριν, ένα περιστατικό για το οποίο κατηγορεί τον εαυτό του. Ο γιος του, Μάρκος, μαθητής γυμνασίου, δε χάνει ευκαιρία να μοιραστεί την ίδια άποψη και να τον θεωρεί υπαίτιο για το τραγικό συμβάν. Η σχέση τους είναι πάντα στην κόψη του ξυραφιού κι έτσι ο Ηλίας αποφασίζει πως το καλύτερο είναι να φύγουν μακριά από όλα αυτά, με αποτέλεσμα να δεχτεί τη μετάθεση στην Κομοτηνή. Ο Μάρκος κάνει αποτυχημένες προσπάθειες να μείνει στη Θεσσαλονίκη με τη θεία του, Κυβέλη και κατηγορεί τον πατέρα του ότι αποφασίζει χωρίς να τον ρωτήσει, χωρίς να καταλάβει τις επιθυμίες του και τον δικό του ψυχικό κόσμο. Τον λοιδωρεί ότι έχει ξεχάσει να κάνει διάλογο μετά τον θάνατο της μαμάς κι αυτό πληγώνει τον Ηλία. Ο Ηλίας σπούδασε στην Κομοτηνή και την αγάπησε βαθιά, θα του κάνει όμως καλό, αποφεύγοντας δυσάρεστες αναμνήσεις, να γυρίσει εκεί; Η Κομοτηνή είναι πόλος έλξης για τους νέους κι ο Ηλίας είναι σίγουρος πως έκανε την καλύτερη επιλογή για τον γιο του. «Θέλει να φανεί αντάξιος της πόλης. Τόσα του έδωσε εκείνη στα φοιτητικά του χρόνια. Πρέπει τρόπον τινά να της το αντιγυρίσει. Της το χρωστάει» (σελ. 63). Από την άλλη όμως ο εσωστρεφής, κλειστός και ευαίσθητος Μάρκος, καταφεύγει σε μια εφαρμογή γνωριμιών κι ενώ σταδιακά νιώθουν πατέρας και γιος πως έρχονται κοντά, ο μεν Μάρκος αφοσιώνεται στο άγνωστο κορίτσι που του μιλάει, ο δε Ηλίας βυθίζεται στα βιβλία του, προετοιμαζόμενος για τη σχολική χρονιά.

Ταυτόχρονα, στο ημερολόγιό της, μια κοπέλα καταγράφει τις επαφές της μ’ έναν γοητευτικό ψηλό άντρα που μοιάζει με τον μπαμπά της, έναν άνθρωπο πάντα πρόθυμο να της δώσει σημασία και προσοχή, με αποτέλεσμα το κορίτσι να τον ερωτευτεί: «Είναι καλός μαζί μου και είμαι σίγουρη ότι δεν θα με ανάγκαζε να βάλω διπλή στρώση μέικ απ ποτέ» (σελ. 61). Καταγράφει την καθημερινότητά της με μια αλκοολική μαμά κι έναν αδιάφορο κακοποιητικό πατέρα που αναγκάζει τη μητέρα της να βάζει πάντα μέικ απ για να καλύψει τις μελανιές: «Θέλω να τους δικαιολογήσω και τους δύο αλλά δεν ξέρω αν το θέλουν κι αυτοί. Δεν νομίζω ότι με παρατηρούν» (σελ.40). Όπως τα ρήματα στη γλώσσα, έτσι κι εκείνη χωρίζει τη ζωή της σε παθητική και ενεργητική, οι γονείς της ενεργούν, πάντα κάτι κάνουν και την πληγώνουν, εκείνη μονίμως παθαίνει. Και: «…ο φόβος βρωμάει. Έχει μια μυρωδιά που σε κάνει να θες ν’ ανοίξεις την πόρτα και ν’ αρχίσεις να τρέχεις μακριά» (σελ. 118). Σταδιακά όμως διαπιστώνουμε πως η γράφουσα αρχίζει να γίνεται πιο απότομη, απαιτητική, σαρκαστική και τα πάντα αλλάζουν όταν συμβαίνει μια μεγάλη ανατροπή στη ζωή της. Επίσης, ποιος είναι ο άγνωστος που θέλει να τον φοβούνται και όχι να τον λυπούνται; Ποιος θέλει ν’ ασκήσει τη μεγαλύτερη βία πάνω στους άλλους; Ποιος μπορεί να φέρει το φως, ποιος είναι το ίδιο το φως;

Την περίοδο που ο Ηλίας και ο Μάρκος φτάνουν στην πολυπολιτισμική Κομοτηνή, διαπράττεται το δεύτερο έγκλημα, με θύμα ένα έφηβο αγόρι. Την υπόθεση αναλαμβάνει ο αστυνόμος Νικήτας Αδαμάκης, κατά παράκληση του διοικητή του, Σωτήρη Δέλκου. Ο Αδαμάκης είναι παντρεμένος με μια γυναίκα που επιτέλους κατάφερε να μείνει έγκυος και προσπαθεί τώρα να εξισορροπήσει τις απαιτήσεις της δουλειάς του με την ηρεμία που χρειάζεται η σύζυγός του για να μην αποβάλλει ξανά. Η άφιξη του Ηλία, φίλου του από τα φοιτητικά τους χρόνια, τον γεμίζει χαρά ενώ φτάνει κλιμάκιο από τη Θεσσαλονίκη με επικεφαλής την αστυνόμο Λουκία Θεοδοσίου για να βοηθήσει στις έρευνες. Επίσης, η θεατρολόγος-φιλόλογος Θάλεια Παναγάκη συγκροτεί μια θεατρική ομάδα στο σχολείο του Μάρκου και βοηθάει τον νεαρό να ανοιχτεί και να κάνει καινούργιες γνωριμίες, δουλεύοντας σκληρά για να τον απομακρύνει από το κινητό του, όπου η άγνωστη συνομιλήτριά του προσπαθεί να κερδίσει την εμπιστοσύνη του και ταυτόχρονα να κρατήσει κρυφή την ταυτότητά της. Η παράσταση είναι ένας συγκερασμός των ιστοριών της Περσεφόνης και της Ωραίας Ελένης, γυναικών που δεν αντέδρασαν στην απαγωγή τους είτε γιατί ήθελαν είτε γιατί είχαν μάθει να υποκύπτουν στη θέληση των αντρών, οπότε τι μήνυμα θέλει να περάσει η Παναγάκη με αυτήν την παράσταση και πώς δένει με την υπόλοιπη πλοκή;

Στο κείμενο έχουμε εναλλακτικές μορφές αφήγησης που κρατούν αμείωτο το ενδιαφέρον: τριτοπρόσωπη, με χρήση κυρίως ενεστώτα διαρκείας και όχι αφηγηματικού αορίστου και πρωτοπρόσωπη (ημερολόγιο) ενώ με κάποια πρωθύστερα επιστρέφουμε έναν χρόνο πίσω για να δούμε τι συνέβη με το πρώτο θύμα και πώς χειρίστηκε την υπόθεση ο Αδαμάκης. Ο συγγραφέας καταφέρνει να αποδώσει σωστά τις τεταμένες σχέσεις μεταξύ πατέρα και γιου, σχεδιάζει προσεκτικά τον τρόπο με τον οποίο μπορεί κάποιος να μπει στη ζωή ενός ευάλωτου εφήβου και αφήνει λίγο στην άκρη τη Θεοδοσίου, επικεντρώνοντας την εξιστόρηση στους απλούς, καθημερινούς ανθρώπους. Αυτές οι παράλληλες αφηγήσεις κλιμακώνονται σταδιακά μεγαλώνοντας την ένταση και το σασπένς και αυξάνοντας την αγωνία για το τι θα συμβεί στον Μάρκο, όσο αναρωτιόμαστε ποιος είναι ο άγνωστος πίσω από τη θήκη με τον κίτρινο αρκούδο και τι πραγματικά συνδέει τα θύματα. Φράσεις με διττή σημασία, λέξεις-κλειδιά σε στρατηγικά τοποθετημένα σημεία του κειμένου που υποτίθεται ότι φωτογραφίζουν τον ένοχο αλλά στην πραγματικότητα παίζουν με το μυαλό του αναγνώστη και άλλα «παιχνίδια» που οδηγούν όμως σε λογική και όχι εκβεβιασμένη ή από μηχανής λύση είναι μερικά από τα θετικά γνωρίσματα ενός κειμένου που με ταξίδεψε στη σκοτεινή πλευρά της Κομοτηνής και της ανθρώπινης ψυχής όταν στερείται φροντίδας κα προσοχής.

Το «Και εγένετο φως» είναι ένα γρήγορο και δυνατό μυθιστόρημα που έχει ως κεντρικό θέμα τη σημασία της επικοινωνίας γονιών-παιδιών και την ποιότητα της εκπαίδευσης στα σχολεία. Χωρίς να στηλιτεύει και χωρίς να κατηγορεί, ο συγγραφέας αφήνει τις εξελίξεις να δείξουν από μόνες τους τις συνέπειες από την έλλειψη επικοινωνίας σε μια οικογένεια, τις ανάγκες που σχηματίζονται στις ευαίσθητες ψυχές των εφήβων και πόσο τεταμένες πρέπει να είναι οι κεραίες των γονέων για να αντιληφθούν και την παραμικρή αλλαγή. Οι γονείς έχουν καθήκον να συζητήσουν και να βοηθήσουν, όχι να κριτικάρουν ούτε να επιβάλλουν τη γνώμη τους. Έτσι πρέπει να γίνεται και στο σχολείο, όπου δυστυχώς ελάχιστοι καθηγητές έχουν φως, έμπνευση, μεταδοτικότητα κα ακόμη πιο λίγοι προσέχουν και νοιάζονται τους μαθητές τους. Αυτήν την προβληματική ή ελλιπή σχέση εκμεταλλεύονται άτομα που θέλουν να κάνουν κακό και σε ακραίες περιπτώσεις φτάνουμε στα γεγονότα του μυθιστορήματος. Ένα βιβλίο με καλοδουλεμένη και σφιχτοδεμένη πλοκή γεμάτη ανατροπές και εκπλήξεις.

Βιβλίο Ιερό φιλί 
Συγγραφέας Φωτεινή Ναούμ
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Bell
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Με το γνώριμο και αγαπημένο ύφος της, όπου μια πρόταση εμπεριέχει χιλιάδες εικόνες και μια λέξη χιλιάδες νοήματα, η Φωτεινή Ναούμ μας χαρίζει την καθημερινότητα μιας μεροκαματιάρικης οικογένειας μέσα από τα μάτια του επτάχρονου Μάρκου που μεγαλώνει σταδιακά, συσσωρεύει φόβους και συναισθήματα, ώσπου στην εφηβεία του σταματάει το σχολείο και ακολουθεί ένα περιπλανώμενο λούνα παρκ. Αυτό θα είναι το πρελούδιο για τη μεγαλύτερη φυγή που θα ακολουθήσει λίγο μετά και θα εγκατασταθεί στη δυτικήΑφρική. Πνίγεται στην Κομοτηνή: «Έβλεπε τους ανθρώπους της πόλης του από παιδιά να γίνονται ενήλικοι, να μεταμορφώνονται σε σκυλιά οικόσιτα. Ένα λουρί που τους κρατούσε μέρα και νύχτα εκεί. Αλλάζανε γειτονιές, αλλάζανε κορμιά στα κρεβάτια τους για μια κάποια ελευθερία, μια κίνηση τάχα ριζοσπαστική…Ο Μάρκος δε θα έμενε εκεί» (σελ. 175). Γλαφυρές και άφθαστες τεχνικά οι περιγραφές: «…και τα μάτια του ήταν τόσο ζωντανά, σάμπως και ρουφούσε τις μέρες όλων σ’ ετούτο το σπίτι και τις φορτωνόταν αυτός, να ‘χει καιρό μπροστά, να ζήσει, να τολμήσει, να ευημερήσει» (σελ. 26). Και αργότερα: «…ο νεφελώδης χαρακτήρας του, πότε φύσαγε αγέρι και καθάριζε τις συννεφιές του και πότε ήταν μπόρα του Θεού» (σελ. 114). Μεταφορές και παρομοιώσεις στολίζουν το κείμενο: «Το σούρουπο ξεπρόβαλε σαν ντροπιασμένη κόρη, έκανε κόνξες με το μεσημεριάτικο φως, φλέρταρε για  λίγο με το σκοτάδι» (σελ. 144). Με γλαφυρότητα και ρεαλισμό παρακολουθούμε τις περιπέτειες ενός άντρα που δείχνει τυχοδιώκτης αλλά δεν είναι, που αποζητά την πατρίδα του αλλά φεύγει μακριά της, που θέλει να αγαπήσει αλλά κάτι πάντα θα τον αφήνει ανικανοποίητο.

Ο Μάρκος αρχικά ζει στο σπίτι με τους γονείς του, Ζωή και Γιώργο και τη γιαγιά του, τη μητέρα του πατέρα του, οι οποίοι βγάζουν τα προς το ζην από την ταβέρνα στο ισόγειο. Η γιαγιά «ήξερε πολλά για τη ζωή μα τίποτα για τα γράμματα»: «-Αχ πουλί μ’, όλος ο κόσμος σίδερα έχει. Κι εκεί που δεν φαίνονται, πάντα κάτι σε σταματάει» (σελ. 29). Ο αυστηρός πατέρας πιστεύει στη βία ως μέσο διαπαιδαγώγησης και ακολουθούν απανωτές προστριβές με τη γυναίκα του πάνω σε αυτό, αφού εκείνη δεν τον αφήνει να χτυπήσει το παιδί της. Ο πατέρας τούς εγκαταλείπει τελικά κι ο Μάρκος παλεύει να μάθει, να καταλάβει, να ηρεμήσει, ανησυχώντας κυρίως για τη μάνα του που ήταν όλος του ο κόσμος, για τον σιωπηλό της εξευτελισμό από τα υπονοούμενα και τα μισόλογα του κόσμου. «Τόσοι οι δρόμοι στη ζωή κι αυτή διάλεξε έναν. Κι αυτός ο ένας διάλεξε άλλο μονοπάτι, μακριά από αυτή» (σελ. 38). Κι όταν τελικά η μάνα ξεσπά μ’ ένα βαρύ ζεϊμπέκικο: «Ήταν αυτή η στιγμή μέσα στα χρόνια, η πιο σημαντική που μοιράστηκαν μάνα και γιος. Η στιγμή που τους απομάκρυνε και συγχρόνως τους έδενε. Η στιγμή που ο γιος κατάλαβε πως η μάνα του δεν του ανήκε. Ούτε εκείνος όμως ανήκε σε αυτήν. Τον έφερε στη ζωή μα μέχρι εκεί» (σελ. 57). Άλλωστε ο Μάρκος: «…δεν αναζητούσε να επιβληθεί στους γονείς του. Ζούσε παράλληλα μ’ αυτούς. Όχι μέσα τους. Ούτε ανάμεσά τους» (σελ. 62).

Στο πλάι της Ζωής και κυρίως του παιδιού στέκεται ο κυρ-Αντώνης, διακριτικό στήριγμα και ωσεί παρών. Γαλουχεί σωστά τον Μάρκο, τον νουθετεί, τον βοηθάει στις δυσκολίες, το παιδί τον εμπιστεύεται, μεγαλώνει με τις υποδείξεις του, τα γεμάτα νόημα λόγια του, αγαπάει το τραγούδι, τη μουσική, τον στίχο, τον πόνο από τα λαϊκά και τα ζεϊμπέκικα που ακούει στο τζουκ μποξ του μαγαζιού: «Θα τα ακούς και με το σώμα σου θα τους δίνεις ζωή»! Γι’ αυτό και στην ξενιτειά αργότερα: «Σήκωσε αυθόρμητα τα χέρια. Τα ένιωσε λες και σηκώθηκαν από μόνα τους. Ήταν όλος ένας σάρκινος σταυρός» (σελ. 236). Βουτιά κάνει αυτός ο άντρας στα αθέατα του μυαλού του Μάρκου, αγαπά τη μάνα του παιδιού αλλιώς, υποστηρικτικά, είναι εκεί για να μη μεγαλώσει χωρίς άντρα στο πλάι της. Η συγγραφέας χαράζει ανάγλυφα και δίνει μορφή σε κάθε συναίσθημα που όλοι μας νιώσαμε κάποια στιγμή στο μεταίχμιο μεταξύ εφηβείας και ενηλικίωσης. Είπαμε όμως, αυτός ο τόπος δεν τον κρατάει παρά τον αγώνα των ανθρώπων που τον αγαπάνε: «Πολύ κόσμο γνώρισε σ’ αυτά τα δυο χρόνια και άλλους πολλούς θα συναντούσε, α κανένας δε μετρούσε μέσα του σαν αυτούς, τους ανθρώπους που μεγάλωσαν στην ίδια γειτονιά» (σελ. 117). Πώς θα συμπεριφερθεί απέναντι στη μάνα του όταν γυρίσει τελικά ο πατέρας του κι εκείνη τον συγχωρέσει; Πιστεύει στη μετάνοια και στις δεύτερες ευκαιρίες; Θα τη στηρίξει ή θα γυρίσει την πλάτη του και στους δυο; «Περίσσιος ένιωθε πάντα μέσα στην αγάπη τους» (σελ. 111).

Η Φωτεινή Ναούμ χαρίζει λεπτοδουλεμένους χαρακτήρες που τους βρίσκουμε στα πρώτα βήματα της ζωής του ήρωα αλλά και στο συγκινητικό και τρυφερό φινάλε. Τους αλλάζει, τους επηρεάζει, τους μεταμορφώνει, τους ολοκληρώνει κι όλοι τους περιστρέφονται γύρω από την απατηλή φλόγα του Μάρκου. Η Μαρίνα, εγγονή της Κοντυλένιας, της μόνης φίλης της γιαγιάς, που τα καλοκαίρια γυρίζει στους γονείς της, έρχεται κοντά με τον Μάρκο με αγίνωτο ερωτισμό, οι δυο τους αποτελούν ένα ζευγάρι που πλησιάζουν αλλά και απομακρύνονται ο ένας από τον άλλον, εκείνος την ξεχωρίζει, εκείνη τον θέλει, τι πραγματικά συμβαίνει όμως ανάμεσά τους; Για τον Μάρκο ο κόσμος ξεκινούσε και τελείωνε στα όρια της γειτονιάς και της πόλης αλλά για τη Μαρίνα, κόρη στρατιωτικού και πολυδιαβασμένη, η γειτονιά και η πόλη τους ήταν ανυπόφορα μικρές. Πόσες μοναξιές όμως σε αυτόν τον τόπο! Πόσο διαφορετικοί οι άνθρωποι που μένουν στο ίδιο σπίτι! Πότε θα δοθεί επιτέλους το ιερό τους φιλί και πώς θα είναι από κει κι έπειτα ο Μάρκος; Η ματιά του στρέφεται και στη Χαρούλα, την κόρη του Απόστολου Χατζή, του «εδώδιμα-αποικιακά», μια  ανυπότακτη, ερεθιστική, προκλητική γλωσσού. Το κορίτσι μεγαλώνει με τον πατέρα της και την ξαδέλφη Ευτέρπη που μπήκε στο σπίτι μετά τον θάνατο της μάνας της Χαρούλας και προσπαθεί να τα φέρει βόλτα αλλά δεν τα καταφέρνει ενώ ηδονίζεται σα βλέπει πατέρα και κόρη να μαλώνουν. Η Χαρούλα χασκογελά με όποιον προλάβει και ενοχλεί άλλους τόσους, κάνει μπαρούτι τον πατέρα της, σηκώνει την τρίχα της Ευτέρπης κι όμως μια κρυμμένη θλίψη κρύβεται πίσω από αυτήν την αλλοπρόσαλλη συμπεριφορά. Κι ο Μάρκος; Ο στόχος της; Θα δημιουργηθεί κάτι καλό μεταξύ αυτών των δυο ανθρώπων;

Ο Μάρκος τελικά, «παλικάρι δυο πασσάλους ψηλό», αφήνει τα πάντα πίσω του. Ποιος ξέρει τι φοβάται, ποιος ξέρει γιατί δε θέλει αραξοβόλι, γιατί γυρνά την πλάτη του ακόμη και σ’ εκείνη που «με χείλη αφίλητα αποχωρίζονται δυο νέοι που θα μπορούσαν τόσο εξαντλητικά ν’ αγαπηθούν»! «Ο Μάρκος, όσο και να τραβά, όσο και να μαζεύει, να απλώνει, δε χωράει σωστά στο καλούπι. Χρειάζεται κι άλλα ταξίδια κι άλλες ζωές» (σελ. 99). Η ίδια η πόλη, οι άνθρωποι που τον αγαπούν τον διώχνουν, δεν πρέπει να παγιδευτεί σ’ αυτόν τον τόπο! «-…κάνε τον εαυτό σου ευτυχισμένο. Κανείς δε θα κερδίσει την ευτυχία για σένα. Μόνος σου, αγόρι μου, να ψάξεις να τη βρεις. Κι άμα την ανταμώσεις, να τη χαρείς. Κρατάει η άτιμη τόσο λίγο» (σελ. 154), τον νουθετεί η μητέρα του. Τι θα απογίνουν οι φίλοι του, ο Λάμπης, ο γιος του συμβολαιογράφου και ο Πετρής; Θα τον ξεχάσουν; Θα προχωρήσουν; Θα τον ξαναδεχτούν σε περίπτωση που επιστρέψει; Από τους δυο τους πιο πολύ αγάπησα τον Λάμπη, που κάνει παρέα με τον Μάρκο και τον Πετρή παρά τις αντιρρήσεις του πατέρα του λόγω της ανώτερης τάξης τους. Ο Λάμπης δε λογαριάζει τέτοιες διαφορές αλλά είναι απόμακρος από τα παιδιά της τάξης του λόγω μιας άλλης ευαισθησίας, μιας άλλης οπτικής, αισθάνεται αλλιώς τον εαυτό του και βρίσκει διέξοδο στην εκκλησία. Πόσο όμορφο το δέσιμό του με τον Μάρκο, πόσο θολή και ασαφής η φιγούρα του ως προς τον προσανατολισμό του, τις επιθυμίες του, πόσο διακριτική και μοναχική ύπαρξη! Πόσο σιωπηλή και ταυτόχρονα κραυγαλέα η παράκλησή του προς τον Μάρκο: «-Θέλω να πάω με γυναίκα. Όσο είσαι εδώ. Όσο είναι καιρός» (σελ. 117).

Ένα διαρκές πισωγύρισμα το μυθιστόρημα, μια κινούμενη άμμος που πότε παρασύρει τον Μάρκο στα βάθη της και πότε τον ξεσηκώνει να παλέψει για να ξεφύγει μακριά της. Κι όπου κι αν στραφεί, όπου κι αν καταφύγει, μια γυναίκα. Η Ματίνα, η πόρνη της γειτονιάς, καλόκαρδη, γλυκιά, αυθεντική, κατασταλαγμένη, καθόλου πρόστυχη ή χυδαία: «-Με πιστεύεις πως ο καθένας τους, κι ο χειρότερος που βλέπεις εκεί έξω, έχει κάτι καλό;… Αυτό το καλό εγώ το βρίσκω. Και πληρώνομαι γι’ αυτό!» (σελ. 122). Η Καίτη του λούνα παρκ, ψηλή, ξανθιά, ευθυτενής, με χέρια αδούλευτα, είναι μια γυναίκα που θέλει να εστιάσεις για να δεις τι μπορεί να σημαίνει πραγματικά. Ο Μάρκος βλέπει μέσα της: «Να χαμογελάς. Μη μαραζώνεις. Είσαι ζωντανή, μην το ξεχνάς» (σελ. 105). «Οι δυο τους ήταν δεμένοι με υπολανθάνουσες μορφές αφοσίωσης. Εκείνος έβρισκε σε αυτή μια άλλη εκδοχή της μάνας του κι εκείνη έναν ανύπαρκτο γιο» (σελ.  212). Η μαύρη γαζέλα Ζωρζέτ, ένας φαύλος κύκλος που όλο τον διώχνει κι όλο τον ξαναφέρνει κοντά της. Κι εκείνος; Να στρέφει αλλού τη ματιά του, να λαχταρά τη ζωή και κρυφά, ακόμη κι από τον ίδιο του τον εαυτό, να προσμένει την επιστροφή του στην πατρίδα ακόμη και μετά από τόσα χρόνια, στον τόπο που δεν τον κρατούσε.

Η πένα της συγγραφέως είναι ωμή, αντικειμενική, παρατηρητική, διεισδυτική. Να χαϊδεύει και να δέρνει την Κομοτηνή του 1963, μια πόλη όπου μουσουλμάνοι και χριστιανοί είναι ένα χαρμάνι. «Κόσμος στριμωχνόταν κι άχνιζαν οι μυρωδιές της κακουχίας, της απλυσιάς, των ορμονών κάτω από τα βαριά τους ρούχα» (σελ. 11). Με άφθαστο λυρισμό φωτίζονται τα καλά και τα κακά της: «Τα απογεύματα εκείνης της βροχής είχαν το χρώμα του σάπιου μήλου. Βαθιές διαβαθμίσεις του κόκκινου σε όλες του τις αποχρώσεις και τα εξουθενωμένα σύννεφα, συρρικνωμένα σαν απόσταγμα μούχλας να σταλάζουν την πόλη» (σελ. 39). Κι ο καιρός περνάει, η πόλη μεταμορφώνεται, το ποτάμι μπαζώνεται, οι άνθρωποι αλλάζουν κι ας μένουν στάσιμοι. Αργά μα σταθερά η ματιά του αναγνώστη στρέφεται στην Γκάνα και στο Καμερούν, όπου ταξιδεύει ο Μάρκος μετά από μιαν απόφαση ζωής και σοκάρεται απ’ ό,τι βλέπει, βιώνει και αντιμετωπίζει: «Πίστευα πως η Κομοτηνή είναι ένας τόπος πνιγηρός.. Ένα νεκροταφείο επιθυμιών. Ο κήπος της δυστυχίας. Τίποτα δεν ήξερα…Η αδικία του κόσμου δεν τελειώνει στη γειτονιά μας και ο πόνος μπορεί να είναι πιο βαρύς απ’ αυτό που μέχρι τότε λογιάζαμε για πόνο» (σελ. 211). «Είχε μια ανελέητη γοητεία η Αφρική…ήταν σίγουρα η πηγή των έντονων συναισθημάτων» (σελ.174). Εκεί ξεδιπλώνεται η νέα ζωή του πρωταγωνιστή της ιστορίας, εκεί δημιουργεί νέες φιλίες, νέους έρωτες, εκεί γοητεύει ξανά αλλά αφοσιώνεται στο έργο του. «Αυτοί που επισκέπτονταν τη χώρα χωρίζονταν σε δύο κατηγορίες: αυτοί που φιλοδοξούσαν να την εκμεταλλευτούν κι οι άλλοι που ήθελαν να τη βοηθήσουν» (σελ. 224). Η εκμετάλλευση των έγχρωμων από τους λευκούς όχι λόγω ευπιστίας αλλά λόγω υπερβολικής γενναιοδωρίας, οι Πυγμαίοι που εξαφανίζονται από το κύμα της προόδου και του πολιτισμού, η πείνα και οι δυσκολίες, όλα αυτά τον απορροφούν, τον απομακρύνουν από τη γυναίκα που επίσης τον αγάπησε όσο κι οι άλλες, αγωνίζεται να γίνει πλούσιος και ισχυρός, είναι ο μόνος τρόπος για να βοηθήσει ουσιαστικά τους ντόπιους, τον αποκαλούν «ο μαύρος λευκός». Σκληρές και δύσκολες οι συνθήκες διαβίωσης, δίνονται με ρεαλισμό και ωμότητα οι συνθήκες της καθημερινότητας των χωρικών, η έλλειψη ιατροφαρμακευτικής φροντίδας, εξ ου και το τελευταίο διάστημα συμμετέχει σε ανθρωπιστικές οργανώσεις με τον φίλο του, τον Χασάν και τη Ματίλντε από το Λονδίνο που δουλεύει ως γιατρός: «=Ξέρω πως θα χάσω τον πόλεμο…Αλλά για τις μικρές μάχες που θα κερδίσω, αξίζει να αγωνιστώ» (σελ. 180). Υπάρχει κάπου το όριο; Θα χορτάσει ποτέ ο Μάρκος; Θα στρέψει τη ματιά του πίσω ξανά; Κι αν ναι, τι θα αντικρίσει εκεί;

Το »Ιερό φιλί» είναι ένα δυνατό, τρυφερό, συγκινητικό μυθιστόρημα αφιερωμένο στην προσωπική νόστο του καθενός μας, στα γεγονότα που επηρεάζουν τις αποφάσεις μας, στον τρόπο που προσαρμοζόμαστε στις νέες συνθήκες. Είναι η ιστορία ενός άντρα που έζησε, έδιωξε, έτρεξε, κυνήγησε ποιος ξέρει (ούτε ο ίδιος) τι! «Τόση ζωή, τόσος έρωτας, τόσος θάνατος, πώς χωράει μέσα σε κάθε άνθρωπο;» (σελ. 320). Κι όμως, στον Μάρκο χώρεσε, ξεχείλισε σχεδόν. Με απανωτά πρωθύστερα ταξιδεύουμε πότε στην Κομοτηνή των δεκαετιών 1960 και 1970 και πότε στη δυτική Αφρική των αρχών του 21^ου αιώνα, γνωρίζουμε καλύτερα τον Μάρκο, τις σκέψεις του, τον χαρακτήρα του, προσπαθούμε να κατανοήσουμε τι τον απωθεί στις γυναίκες που τον αγαπάνε και τον οδηγεί σε απανωτά λάθη, πού ρίχνει περισσότερο το βάρος του, γιατί χειρίζεται ανοίκεια κάποιες αποφάσεις, πώς αντιδρά σε νέα δεδομένα. Ένας σύγχρονος Οδυσσέας παγιδευμένος ανάμεσα σε Κίρκη και Πηνελόπη, μετέωρος ανάμεσα σε καθήκον και νηνεμία, αναποφάσιστος ανάμεσα στη συγχώρηση και στην αυτοτιμωρία για κείνο το ιερό φιλί που δεν πρόλαβε να δώσει.

Βιβλίο Ο χορός του αετού 
Συγγραφέας Νάγια Δαλακούρα
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Κλειδάριθμος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Νάγια Δαλακούρα στο νέο της μυθιστόρημα μας ταξιδεύει στους σαρακατσάνικους καταυλισμούς της Ροδόπης και μας συστήνει με τον καλύτερο τρόπο την καθημερινότητά τους, την ντοπιολαλιά τους, τα ήθη και τα έθιμά τους, τον τρόπο ζωής τους, τις μετακινήσεις τους όταν αλλάζουν οι εποχές και πολλά άλλα. Το βιβλίο χωρίζεται σε τρία μέρη: δεκαετία του 1920, πόλεμος και μεταπολεμικά χρόνια. Το 1926 στο τσελιγκάτο της Χαϊντούς στη Ροδόπη φτάνει ο καινούργιος δάσκαλος Γιάννης Κοντούλης και μια εντελώς διαφορετική ζωή τον περιμένει στο οροπέδιο. Πιστεύει ότι η μάθηση είναι ατομική ευθύνη και απαιτεί προσωπική θυσία, είναι υπέρμαχος της δημοτικής γλώσσας, αποκηρύσσει τις παλαιές πειθαρχικές μεθόδους και εφαρμόζει τη βιωματική μάθηση, διαπιστώνει πως η νέα γενιά αγνοεί το ιστορικό παρελθόν και τα πολιτικά γεγονότα του έθνους ενώ οι οξείες λεκτικές διαμάχες με τους υποστηρικτές της καθαρεύουσας τον βάζουν στο μάτι του συντηρητικού επιθεωρητή της τοπικής εκπαιδευτικής κοινότητας και κατά συνέπεια μειώνουν τον μισθό του και τον εξορίζουν σε δυσπρόσιτους και ανεπιθύμητους τόπους. Είναι αυθόρμητος, τελειομανής, νευρικός, στράφηκε από νωρίς στα γράμματα και γνώρισε τα κείμενα σπουδαίων ανθρώπων, ανέπτυξε κριτική σκέψη, ο Εκπαιδευτικός Όμιλος καθόρισε τη σκέψη του και τη στάση ζωής κι αυτός ο άνθρωπος, για να ενισχύσει το εισόδημά του, ανέλαβε καλυβοδάσκαλος σε μια κλειστή κοινωνία.

Πόσο παραστατικά και με τι διακριτικό λυρισμό ζωντανεύει η καλοκαιρινή φύση του βουνού, με τα χρώματα και τους ήχους της, με τις διαρκείς εναλλαγές της, με τη δροσιά αλλά και τη ζέστη! Θερινό διδασκαλείο λοιπόν για τα τσοπανόπουλα σε μια από τις ευφορότερες λάκες της οροσειράς της Ροδόπης, με αρνητικές συστάσεις του επιθεωρητή της εκπαίδευσης αλλά με θετικότατες από τους κεχαγιάδες της Θάσου, απ’ όπου κατάγεται ο δάσκαλος. Γραφή και αριθμητική θεωρούνται απαραίτητες για τις δοσοληψίες με τους εμπόρους και για τις μισθώσεις των λιβαδιών με τους ιδιοκτήτες τους οπότε τα παιδιά μαζεύονται στο καλύβι με δισταγμό αλλά και λαχτάρα. Ξαφνιάζονται που ο δάσκαλος κάνει μαθήματα χωρίς τη βέργα της τιμωρίας και αντ’ αυτού, μετά την υποχρεωτική και προγραμματισμένη ύλη, τους εμφυσούσε το πάθος για το άγνωστο, την αγάπη για τις λέξεις και αφύπνιζε τον συναισθηματικό τους κόσμο! Ανάμεσά τους η δωδεκάχρονη Παναγιώτα, που ο πατέρας της δέχτηκε να μάθει γράμματα, «νεραντζομάγουλη, σπαθάτη και καλότυχη», αρχικά δεν μπορεί να συγκεντρωθεί ενώ αντίθετα είναι ξεφτέρι στα μυστικά της φύσης και της σαρακατσάνικης ζωής, σταδιακά όμως αρχίζει να μαγεύεται από τη μυθολογία και τη λογοτεχνία. Σκληρή και δύσκολη η ζωή αυτών των παιδιών αλλά και τον γονιών τους και καταγράφεται με συναρπαστικές λεπτομέρειες και με τρόπο που κράτησε αμείωτο το ενδιαφέρον μου. Έμαθα πολλά πράγματα λαογραφικής φύσης (οι φωτιές τ’ Άη Γιάννη του Κλήδονα, η γιορτή του Προφήτη Ηλία, τα έθιμα του Αυγούστου και του Σεπτεμβρίου), γνώρισα την ιεραρχία και τους άγραφους νόμους, τις σχέσεις μεταξύ αντρών και γυναικών, τη σημασία που έχουν τα πρόβατα και οι στάνες στην ιδιότυπη ζωή τους, είδα τη συλλογική προσπάθεια κατασκευής των τραχιών καλυβιών που θα είναι το σπίτι τους, κατέγραψα ένα σωρό δραστηριότητες που τελούν αδιάλειπτα και αναλλοίωτα για αιώνες: «…πως εκείνοι οι λαγαροί ποιμένες είχαν υιοθετήσει τη βραδύτητα των δέντρων και πως η ηρεμία της φυλλωσιάς ήταν αποτυπωμένη στο βλέμμα τους. Πως η επαφή με το βουνό είχε διαμορφώσει τον χαρακτήρα και την κοσμολογία τους» (σελ. 35).

Η συγγραφέας καταγράφει μια τρυφερή ιστορία χωρίζοντάς την σε τρία κομμάτια και βάζοντας τους δύο βασικούς ήρωες να συναντιούνται σε διαφορετικές χρονικές περιόδους, κάτι που με γέμιζε αγωνία ως προς το αν θα προχωρήσουν επιτέλους μαζί, αν θα παραδεχτούν τα συναισθήματά τους, αν θα καταφέρουν να ξεπεράσουν τα εμπόδια της Ιστορίας και της κοινωνίας. Ας μην ξεχνάμε πως η σαρακατσάνικη κοινωνία είναι αυστηρά αντροκρατούμενη κι η υποψήφια νύφη δεν ξέρει τι την περιμένει και δεν είναι σε θέση να χαρεί την ημέρα του γάμου της, μιας και είναι γεμάτη με τις ξένες έννοιες που έρχονται, χωρίς να έχει την παραμικρή ιδέα και επιλογή γι’ αυτές. Στα βουνά δεν αναρωτιέσαι αν είναι καλό το τάξιμο γιατί το συνταιριάξανε οι προξενήτρες που δεν κάνουν ποτέ λάθος, δεν αναρωτιέσαι για συναισθήματα ή αγάπη γιατί αυτά έρχονται με τα χρόνια μα κυρίως δεν ερωτεύεσαι: «Κίνηση και στατικότητα μαζί σε μια αιωνόβια συνομιλία δίχως διάθεση για αντίλογο. Ζωή αρμονική, καθορισμένη, κι υπαγορευμένη άψογα από άγραφους νόμους που δεν αμφισβητεί κανείς, νόμοι υποταγής» (σελ. 153). Αυτά τα στερεότυπα έρχεται να γκρεμίσει η Νάγια Δαλακούρα με ένα γλυκό και σκληρό, ρομαντικό και ρεαλιστικό μυθιστόρημα που με συγκίνησε με το τέλος του.

Η Εθνική Αντίσταση στα βουνά του 1941 είναι μια ισχυρή απάντηση στην εισβολή των Γερμανών στην Ελλάδα, οπότε η ανατολική Μακεδονία και η Θράκη προσαρτήθηκαν χωρίς μάχη στον έλεγχο των Βούλγαρων κι άρχισαν ακρότητες, εκτελέσεις, εποικισμοί, εκβουλγαρισμοί, απελάσεις, βασανιστήρια, τα όμορφα χωριά μετατρέπονται σε τόπους μαρτυρίου. Ο Γιάννης Κοντούλης εντάσσεται στην Εθνική Αντίσταση, μάχεται, πολεμάει, κάνει σαμποτάζ κι όμως ο έρωτας βρίσκει χώρο να τρυπώσει και να ξεκινήσει έναν κύκλο που υποτίθεται πως είχε κλείσει αλλά παραμένει ανοιχτός μέχρι να πάρει το πάνω χέρι η καρδιά. Τα ντουρντουβάκια (τάγματα εργασίας) στη Βουλγαρία, η απελευθέρωση, η παρασυρμένη από την πρόοδο και την ευημερία Ελλάδα του 1950 (η δεκαετία του Ελλαδέξ) και ταυτόχρονα με αυτόν τον κοινωνικό μετασχηματισμό έρχονται η αποδυνάμωση και η απονομαδοποίηση, τα μειωμένα από το δασαρχείο ορεινά βοσκοτόπια, η αστική διαβίωση, οπότε οι Σαρακατσάνοι μένουν οριστικά στον κάμπο και γίνονται γεωργοί. Ναι αλλά μέσα σε όλα αυτά τι απέγιναν ο αετός και η οξιά; Ξαναβρέθηκαν;

«Ο χορός του αετού» είναι ένα καλογραμμένο, ανατρεπτικό και γλυκόπικρο μυθιστόρημα για δυο ανθρώπους που κινούνται παράλληλα αλλά κάποιες στιγμές τμήθηκαν μόνο και μόνο για να χωριστούν ξανά χωρίς να ξεχνάει ποτέ ο ένας τον άλλον. Προσεγμένη πλοκή, που δεν αναλώνεται σε χιλιάδες σελίδες με διαρκή εμπόδια αλλά παραμένει σφιχτοδεμένη, μετρημένη και καλοζυγισμένη, γραμμένη λιτά, απλά και δωρικά σαν τη γλώσσα των Σαρακατσάνων. Το κείμενο μου χάρισε άφθονες πληροφορίες για μια κοινωνία που δε γνώριζα, με τέτοιο τρόπο που με παρακίνησε ν’ ακούσω τα τραγούδια, να ψάξω για την τέχνη τους, να διαβάσω για τη ζωή τους. Επίσης, τα κείμενα και οι άνθρωποι του πνεύματος που γαλούχησαν τον δάσκαλο Κοντούλη, όπως ο Ψυχάρης, ο Αλέξανδρος Δελμούζος, ο Δημήτρης Γληνός, παρατίθενται με σύντομη απεικόνιση της νοοτροπίας και των αντιλήψεών τους και με χαρακτηριστικά αποσπάσματα από κείμενά τους να δίνουν την απαραίτητη νότα αυθεντικότητας για την εποχή κατά την οποία διαδραματίζεται αρχικά το μυθιστόρημα. Στο τέλος του βιβλίου υπάρχει γλωσσάρι που επεξηγεί τις ιδιωματικές λέξεις και εκφράσεις που χρησιμοποιήθηκαν, σημείωμα του Γεωργίου Μουτσιάνα, Προέδρου της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Συλλόγων Σαρακατσαναίων και ενδεικτική βιβλιογραφία. Ένα υπέροχο ταξίδι σε μια κοινωνία για την οποία ξέρουμε ελάχιστα και οφείλουμε να μάθουμε περισσότερα.

Βιβλίο Το μακρύ ταξίδι του Καραβάτζο 
Συγγραφέας Κώστας Στοφόρος
Κατηγορία Περιπέτεια / Παιδικό μυθιστόρημα
Εκδότης Κέδρος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η παρέα των παιδιών που γνωρίσαμε στα προηγούμενα βιβλία της σειράς είναι πλέον στην εφηβεία ενώ οι περιπέτειες που έχουν ζήσει ως τώρα τους έχουν αλλάξει, τους έχουν ωριμάσει και τους έχουν δείξει πόσο σοβαρό κίνδυνο μπορεί να διατρέξουν στην προσπάθειά τους να λύσουν τα μυστήρια στα οποία μπλέκουν. Οι απώλειες αγαπημένων φίλων και οι αλλαγές στις ζωές τους μερικά τα κάνουν πιο εσωστρεφή και μερικά να πάψουν να παίρνουν αψήφιστα τον κίνδυνο. Έτσι λοιπόν οι μεν Κατερίνα και Ζωή, με τον θάνατο να έχει διαλύσει τις ψυχές τους, προσπαθούν να συνέλθουν μένοντας στη Λέρο με την παρέα του Σάββα, αδελφού του Ιάσονα, τα υπόλοιπα παιδιά πηγαίνουν για διακοπές στη Θράκη, όπου με χαρά θα συναντήσουν την οικογένεια της Φραντσέσκα και του Ρένο, με τους οποίους έχουν δέσει ήδη από το «Ελάφι της Ρόδου». Η παρέα έχει αυξηθεί κατά πολύ και χρειάζεσαι πλέον σημειώσεις για να δεις ποιος λείπει από την παρέα και γιατί, ποιες είναι οι μεταξύ τους σχέσεις που έχουν αναπτυχθεί, το ενδιαφέρον όμως δε μειώνεται! Ο Γιάννης και η Ρεβέκκα, ζευγάρι μετά την περιπέτειά τους στην Καστοριά, και ο Δημήτρης γνωρίζουν τη Σμαρώ και τη Δόμνα, με την τελευταία να γεννάει πρωτόγνωρα αισθήματα στον Δημήτρη. Η Αντιγόνη, αδερφή του Δημήτρη, την οποία ζηλεύει η τσιμπημένη με τον Ιάσονα Φραντσέσκα, αφού πιστεύει πως κάτι τρέχει μεταξύ τους, η Ζηνοβία, αδερφή του Γιάννη και αγαπημένη του Ρένο, ο Ιάσονας, ο ντετέκτιβ της παρέας και οι γονείς των παιδιών, με τη βοήθεια του πατέρα της Δόμνας, που έχει καταγωγή από την Αίνο, ξεκινάνε για ένα οδικό ταξίδι προς την Τουρκία, με στάσεις στη Δαδιά, στην Τραϊανούπολη, στις Φέρες, στο Σουφλί και σε άλλα σημεία, τα οποία ο συγγραφέας περιγράφει με εγκυκλοπαιδικές πληροφορίες και ξεκαρδιστικά στιγμιότυπα ανεμελιάς μεταξύ των φίλων. Φυσικά και υπάρχουν σαφείς αναφορές σε προηγούμενα βιβλία της σειράς, μέσα από τα οποία θυμόμαστε βασικά γεγονότα που βίωσαν τα παιδιά, όχι όμως εις βάρος της πλοκής, η οποία σε κάθε σελίδα απογειώνεται.

Με αφορμή την έρευνα της μητέρας της Φραντσέσκα και του Ρένο, η οποία έρχεται με τα παιδιά της στην Αλεξανδρούπολη λόγω του Αγίου Εύπλου, της εκκλησίας που υπάρχει στο λιμάνι της, με την αυθεντική όμως να είναι χτισμένη στη γειτονική πόλη της Τουρκίας, Αίνο (σημερινή Ενέζ), ξεκινάει μια ακόμη συναρπαστική περιπέτεια των αγαπημένων στους αναγνώστες παιδιών, αφού ο Άγιος συνδέεται με έναν χαμένο πίνακα του Καραβάτζο, ο οποίος, απ’ ό,τι φαίνεται, άλλαζε χεριά από γενιά σε γενιά. Με χρηματοδότηση του πανεπιστημίου της Κατάνια, η Μαρία φτάνει στην πόλη για να ερευνήσει τα τοπικά αρχεία ώστε να βρει περισσότερες πληροφορίες και η εκδρομή είναι μια καλή ευκαιρία για να βρεθεί κοντά στις πολύτιμες πηγές. Να όμως που γνωστοί κακοί χαρακτήρες εμφανίζονται ξανά και ακολουθούν κατά πόδας την παρέα του Πόρτο Ράφτη, με αποτέλεσμα να έχουμε ξανά ανατροπές, μυστήρια, αγωνία και διαρκείς εκπλήξεις. Ταυτόχρονα, με σημαντικά πρωθύστερα, αναπαριστάται σωστά και μελετημένα η εποχή του 17^ου αιώνα, με δύο θρυλικές προσωπικότητες, τον Ιταλό ζωγράφο Καραβάτζο και τον Έλληνα κατάσκοπο και κουρσάρο Πέτρο Λάντζα να αποκτούν σάρκα και οστά, καθώς επίσης η επανάσταση του 1821 μέσα από τον αγώνα της εντόπιας ηρωίδας Δόμνας Βισβίζη, τα σκληρά χρόνια της Κατοχής, οπότε και αποδεκατίστηκε το εβραϊκό στοιχείο της Αλεξανδρούπολης αλλά και ευρύτερα από τη βουλγαρική Επιτροπή Εβραϊκών Υποθέσεων και πολλά άλλα. Μέσα από τέσσερις χρονικές περιόδους ζωντανεύει όλη η σύγχρονη ιστορία της Θράκης ευρύτερα και της Αίνου ειδικότερα, ενός από τα σημαντικότερα λιμάνια της αρχαιότητας που ιδρύθηκε από τον Αινεία, με τρόπο τέτοιο που γεννάει χιλιάδες κίνητρα για αναζήτηση περισσότερων ιστορικών πληροφοριών, κάτι που έκανα με πολύ μεγάλη μου χαρά! Προσεγμένη αναπαράσταση της κάθε εποχής, ωραίοι διάλογοι, ένας πίνακας με καταπληκτικά χρώματα να αλλάζει χέρια κι έτσι σταδιακά το παρελθόν μπλέκεται αριστοτεχνικά με το παρόν, όπου επιτέλους αρχίζουν να εμφανίζονται τα πρώτα απτά ίχνη του χαμένου πίνακα.

Η γραφή του Κώστα Στοφόρου βελτιώνεται από βιβλίο σε βιβλίο ενώ οι περιπέτειες των ηρώων του δεν πατάνε σε γνώριμα μονοπάτια. Πολυεπίπεδη πλοκή, αγωνία και σασπένς, ανατροπές και κίνδυνοι, εγκυκλοπαιδικές πληροφορίες και εφηβική ανεμελιά φτιάχνουν έναν συναρπαστικό σκελετό δράσης και περιπέτειας, φτάνοντας την αγωνία και την ένταση στα ύψη ενώ αναμιγνύονται δεξιοτεχνικά και υποδειγματικά τα πραγματικά ιστορικά γεγονότα με τις φανταστικές περιπέτειες των ηρώων του βιβλίου, δημιουργώντας ένα κράμα αγωνίας, ανατροπών και πληροφόρησης. Η «παρέα του Πόρτο Ράφτη» ακολουθεί «Το μακρύ ταξίδι του Καραβάτζο» και ζει νέες περιπέτειες που θα φέρει τα μέλη της αντιμέτωπα με θανάσιμα μυστικά και σημαντικές πτυχές της Ιστορίας. Πρόκειται για άλλη μια υπέροχη, ανατρεπτική, καλογραμμένη περιπέτεια για παιδιά και εφήβους που με συντρόφεψε ευχάριστα και με έκανε κι αυτή, όπως και όλες οι προηγούμενες της σειράς, να χάσω αρκετές στάσεις λεωφορείου μέχρι να την τελειώσω. Θα τονίσω ξανά ότι το ανυπέρβλητο ταλέντο του συγγραφέα που μας χαρίζει όλες αυτές τις τεκμηριωμένες και καλά μελετημένες ιστορίες είναι ένα κράμα της εγκυκλοπαιδικότητας της Αντιγόνης Μεταξά, της φροντίδας της Πηνελόπης Δέλτα και της αγωνίας στα βιβλία της Enid Blyton.

Βιβλίο Κατάβαση 
Συγγραφέας Μάριος Δημητριάδης
Κατηγορία Περιπέτεια
Εκδότης Bell
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Μάριος Δημητριάδης έγραψε ένα νέο μεταφυσικό συναρπαστικό μυθιστόρημα βασισμένο στην πλούσια ελληνική μυθολογία με κύριο τόπο δράσης τον Άδη και τα ιερά λατρευτικά κέντρα της Ελλάδας. Η πλοκή ξετυλίγεται σε δύο παράλληλες φάσεις, που διαδραματίζονται Τότε και Νυν, δημιουργώντας έτσι μια σειρά από ερωτήματα που απαντώνται σταδιακά όσο η ένταση κορυφώνεται και οι αποκαλύψεις αρχίζουν να δημιουργούν μια καλοσχεδιασμένη ιστορία εκδίκησης. Η φαντασία του συγγραφέα ενώνεται με τις πηγές των ελληνικών μύθων και δημιουργεί ένα σύμπαν γεμάτο θεούς, ημίθεους, θεότητες, νεκρούς και άλλα πλάσματα που βλέπουν τη γαλήνη και την ηρεμία του κάτω κόσμου να διαταράσσεται όταν κάποιοι παρεμβαίνουν με τον τρόπο τους στην καθεστηκυία τάξη. Το κείμενο κυλούσε γρήγορα, η σύνδεση των δύο ιστοριών έγινε σωστά και με καλή ρεαλιστική βάση και οι πληροφορίες για το πλούσιο και πολυποίκιλο χθόνιο σύμπαν αλλά και για τις λατρείες των θεών δίνονταν εύληπτα, με τέτοιο τρόπο που αναζητούσα κατά καιρούς κι εγώ περισσότερες πληροφορίες για όλα αυτά τα πρωτόγνωρα πράγματα!

Τότε, ένας άντρας φτάνει στο λιβάδι των ψυχών, όπου ανθρώπινες μορφές με δυσδιάκριτο φύλο στέκονται σε σειρά περιμένοντας την ώρα της κρίσης. Ο άντρας έχει κάνει κάτι κακό, παγιδευμένος όμως από θεϊκό χέρι, και παρά τη φύση και την ιδιότητά του περιμένει κι αυτός στη σειρά, σίγουρος ότι οδεύει στα σκοτεινά μπουντρούμια του Άδη. Ταυτόχρονα υπάρχουν κι εκείνοι που πέρασαν τα χίλια χρόνια κι εξέτισαν την ποινή τους, οπότε επιστρέφουν, περιμένοντας να διαλέξουν τη νέα τους ζωή. Παραστατικές και γλαφυρές είναι οι περιγραφές του μέρους και των συνθηκών διαβίωσης, συναρπαστικές οι λεπτομέρειες για τον κόσμο μεταξύ θανάτου και ζωής, για τη μεταθανάτια εμπειρία που (ίσως) βιώνουμε όταν φεύγουμε από τον κόσμο. Ο συγγραφέας δεν αφήνει τίποτα που να μην το τοποθετήσει καίρια στον πίνακά του, χωρίς όμως να κουράζει ούτε να πλατειάζει. Το αδράχτι της Ανάγκης που ύφαινε με τις κόρες της, τις τρεις Μοίρες, η Αχερουσία, ο Πυριφλεγέθων, το λιβάδι με τους ασφόδελους, ο Κέρβερος, οι νήσοι των Μακάρων, ο Κέρβερος, ο Πλούτων, ο Άδης, οι τρεις κριτές των ψυχών ζωντανεύουν με τα μελανότερα χρώματα ένα περιβάλλον στο οποίο κανείς δε θέλει να ζήσει: «Ένας φαύλος κύκλος τιμωρίας και επιβράβευσης μέσα από τον οποίο όλοι έπρεπε να γίνουν καλύτεροι άνθρωποι. Γίνονταν όμως;» (σελ. 56). Οι περιγραφές και οι δράσεις είναι βασισμένες στην Πολιτεία του Πλάτωνα, σε κείμενα φιλοσόφων της αρχαιότητας και μεταγενέστερων συγγραφέων και εμπλουτίζονται κατάλληλα με την αστείρευτη φαντασία του Μάριου Δημητριάδη. Τελικά, ποιος είναι ο ρόλος της Κόλασης; «Πρέπει να σφυρηλατηθεί η ψυχή σου ώστε μετά να διαλέξεις τον σωστό δρόμο. Αν θυμάσαι την τιμωρία σου απλά σωφρονίζεσαι… Πρέπει να γίνεις καλύτερος άνθρωπος βαθιά μέσα σου» (σελ. 185). Ποιος είναι όμως ο ημίθεος που καταγράφει σε πρωτοπρόσωπη αφήγηση τα βιώματά του σ’ αυτόν τον σκοτεινό τόπο; Ποιος θέλει να τον πάρει από κει και να τον γλυτώσει από τα μαρτύρια; Σε τι θα φανεί χρήσιμος; Τι ετοιμάζεται που θα επιφέρει μεγάλη καταστροφή;

Νυν, ο Άγγελος και η Αλίκη επισκέπτονται τον αρχαιολογικό χώρο του Αχέροντα, όπου εκείνος ζει κάτι πρωτόγνωρο. Ένα χρόνο αργότερα, η ζωή του έχει καταστραφεί: άνεργος, με την Αλίκη νεκρή σε τροχαίο, χωρίς κανέναν στη ζωή του. Τι ζητά όμως από αυτόν μια σκοτεινή φιγούρα που τον ακολουθεί; Από τι κινδυνεύει και ποιος θα τον προστατέψει; Γιατί πρέπει να πάει στη Χαλκίδα; Τι λάθος έκανε στο μαντείο του Αχέροντα; Η ιστορία στο Νυν είναι εξίσου γεμάτη με ανατριχιαστικές περιγραφές, σασπένς, τρόμο ενώ εμφανίζονται Κάβειροι, χθόνιες θεότητες, οι θεοί του Ολύμπου αλλά και ασύλληπτα πλάσματα, με τον Κέρβερο να κρατάει έναν ιδιόμορφο πρωταγωνιστικό ρόλο, ο Αξιόκερσος, η Αξίερος, ο Ευρύνομος μαζί με τους γνωστότερους δώδεκα θεούς, τον Άδη, τον Πλούτωνα και τον Κέκροπα βγαίνουν στο προσκήνιο και παίζουν ρόλους που θα επηρεάσουν για πάντα τη ζωή του Άγγελου. Τα λατρευτικά μυστήρια της αρχαιότητας, η φιλοσοφία και η στάση ζωής των προγόνων μας, όλα ζωντανεύουν στη σημερινή εποχή και οδηγούν βήμα προς βήμα τον πρωταγωνιστή σε μια περιπέτεια που δεν έχει ξαναζήσει. Ο Άδης στέλνει κατά χιλιάδες τους νεκρούς από τα Τάρταρα για να τον βρουν. Δελφοί, Αλεξανδρούπολη, Καβάλα, Χαλκίδα, Όλυμπος, Σαμοθράκη, Πελοπόννησος είναι μερικά μόνο από τα μέρη που πρέπει να μεταβεί ώστε να έρθει πιο κοντά στη μυστηριώδη αποστολή του, για την οποία ελάχιστα πράγματα ξέρει. Πώς ο Άγγελος διακυβεύει το γόητρο του Πλούτωνα στον Άδη και τι θα κάνει ο θεός για να διατηρήσει το κύρος του; Ως πού μπορεί να φτάσει, χωρίς όμως οι πράξεις του να αντίκεινται στη φυσική ροή των πραγμάτων; Ποιος είναι ο ρόλος του Άγγελου στο Νυν και πώς συνδέεται με τη φιγούρα που βασανίζεται στα Τάρταρα Τότε;

Η «Κατάβαση» είναι μια συναρπαστική και ανατρεπτική περιπέτεια που μου συνέστησε την πλούσια ελληνική μυθολογία με καταπληκτικό και υποδειγματικά ανατρεπτικό τρόπο. Το κείμενο αποτελείται από τρία μέρη, διακριτά χωρισμένα και στολισμένα από τα αρχαία ελληνικά γράμματα κόππα, βαυ (ή δίγαμμα) και σαμπί, με την αγωνία να κορυφώνεται και την πλοκή να κλιμακώνεται από κεφάλαιο σε κεφάλαιο. Στο ένα σκέλος έχουμε γλαφυρές περιγραφές του Κάτω Κόσμου και εξελίξεις που θα πυροδοτήσουν την πλοκή του άλλου ενώ στο παράλληλο υπάρχει ένταση και σασπένς μέχρι να αποκαλυφθεί η συνολική εικόνα κι αμέσως μετά αρχίζει μια σκληρή μάχη που με κράτησε από την αγωνία σχεδόν όρθιο μέχρι το τέλος. Παρ’ όλες τις συχνές και ίσως περιττές χρήσεις του επιρρήματος «ευτυχώς», οι ραγδαίες εξελίξεις και τα απρόσμενα γεγονότα έρχονταν με τέτοια ορμή που δε με απασχόλησε και πολύ αυτό. Ήθελα να δω πώς θα ενωθούν οι δύο ιστορίες και πώς θα υλοποιηθεί το σατανικό σχέδιο που κάποιος έχει καταστρώσει, επιβουλευόμενος μια άρχουσα τάξη αιώνων. Ρεαλισμός και φαντασία, εκπλήξεις και γρήγορη γραφή είναι μερικά μόνο από τα θετικά χαρακτηριστικά της νέας συναρπαστικής περιπέτειας του Μάριου Δημητριάδη.

Βιβλίο Στη ροή του ποταμού Έβρου 
Συγγραφέας Κυριακή Καζακίδου
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Λυχνάρι
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Πρόκειται για ένα δυνατό, τεκμηριωμένο και πλούσιο σε γεγονότα και συναισθήματα ιστορικό μυθιστόρημα που καταγράφει την πορεία και τις εξελίξεις στις ζωές πέντε οικογενειών που ζουν κυρίως σε Αδριανούπολη, Μποσνοχώρι, Αλεξανδρούπολη και Φιλιππούπολη. Ολοζώντανες οι περιγραφές των πόλεων, λυρικές οι εικόνες του ποταμού Έβρου που ενώνει και χωρίζει, ρεαλιστικές οι καταγραφές των ανθρώπων, των εθίμων, των συνηθειών, ποικιλία γεγονότων: ο γιος που θέλει να πάει στο γυμνάσιο, ο άντρας που αφήνει τις σπουδές του για να ακολουθήσει μια γυναίκα που ερωτεύτηκε μακριά από τους δικούς του, γκρεμίζοντας έτσι τα όνειρα και τα σχέδιά τους για τη ζωή του, μυστικές αδελφότητες για το καλό του ελληνισμού, προδότες, ξερίζωμα. Μαζί με τον αγώνα των Μεγάλων Δυνάμεων να αρπάξουν ό,τι μπορούν από τον κατακερματισμό της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, υπάρχει και η δυσκολότερη πάλη του ανθρώπου να σταθεί σ’ έναν τόπο: «Γιατί οι άνθρωποι αντιπαθούν τις συνήθειες; Μεγάλο πράγμα η βεβαιότητα, η σιγουριά. Να φροντίζεις το σπίτι σου, να πηγαίνεις στη δουλειά, να μεγαλώνεις τα παιδιά σου, να μεγαλώνεις και εσύ μαζί τους… Εμένα αυτός είναι ο κόσμος μου, ο μικρόκοσμός μου και τον αγαπώ», λέει χαρακτηριστικά η Μαρία Χρυσικού (σελ. 44).

Μέσα από το βιβλίο ξεπηδάνε σημαντικές στιγμές της ευρύτερης περιοχής, όπως η σημασία του γυμνασίου Αδριανούπολης στην επιμόρφωση των παιδιών, η συμβολή των φιλανθρωπικών και φιλεκπαιδευτικών σωματείων στη βελτίωση του μορφωτικού και βιοτικού επιπέδου (ας μην ξεχνάμε πως είμαστε σε εποχές και στιγμές ανθρώπινου μόχθου, με ελάχιστους να συνεχίζουν την εκπαίδευσή τους στο γυμνάσιο ή ακόμη παραπάνω, οπότε η εκπαίδευση και η μόρφωση είναι απαραίτητες όχι μόνο για την πνευματική ατομική ανάταση αλλά και για τη συλλογική διατήρηση της ταυτότητας, αφού Τούρκοι και Βούλγαροι καραδοκούν), οι πλούσιες δωρεές και χορηγίες του Μιχαλάκη Γκιουμουσγκερδάνη, του Γρηγορίου Μαρασλή και του Γεωργίου Ζαρίφη και άλλα. «Τη γλώσσα και την εθνική μας συνείδηση… Αυτά να προσέξουμε μη χάσουν τα παιδιά μας» (σελ. 66). Κι όλα αυτά με φόντο, στη μεν βόρεια Θράκη τις αποσχιστικές κινήσεις των Βουλγάρων από το Πατριαρχείο της Κωνσταντινούπολης και τη διάσπαση του χριστιανικού στοιχείου εν όψει της Εξαρχίας, γεγονότα δηλαδή που άναψαν το φιτίλι για τον μεταγενέστερο Μακεδονικό Αγώνα, στη δε νότια Θράκη τους επαναστατικούς πυρήνες που ξεσπάνε για απελευθέρωση των Ελλήνων από τον οθωμανικό ζυγό και αντίσταση κατά των Βούλγαρων κομιτατζήδων ενώ οι Νεότουρκοι ευαγγελίζονται ισονομία και ισοπολιτεία των εθνικών μειονοτήτων της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, κάτι που αποδείχτηκε έωλο.

Η Εξαρχία, η αυτόνομη Ανατολική Ρωμυλία και η προσάρτηση στο πριγκιπάτο της Βουλγαρίας δεν ήταν καλοί οιωνοί για το μέλλον του ελληνικού και του χριστιανικού στοιχείου στην περιοχή. Οι τελευταίες σελίδες που αφορούν τις διαμάχες μεταξύ των Μεγάλων Δυνάμεων για την τύχη ανατολικής και δυτικής Θράκης που κατέληξαν σε κατακερματισμό των εδαφών είναι ο τραγικός επίλογος της ευημερίας και της διαχρονικότητας του ελληνικού και όχι μόνο στοιχείου. Πικρή είναι η διαπίστωση της συγγραφέως, μέσω του παππού Αλέκου, για την τύχη της Φιλιππούπολης και της γύρω περιοχής με το πέρασμα των αιώνων: «Ένα πέρασμα ανθρώπων είναι αυτός ο τόπος, παιδί μου… χρόνια πολλά στην περιοχή μας υπάρχει ένα μωσαϊκό γλωσσών, θρησκειών, φυλών, πολιτισμών… η προσφυγιά δίνει και παίρνει… ένα πέρασμα ανθρώπων, παιδί μου, που διώχνονται από τα σπίτια τους, όπου ζούσαν επί αιώνες και κάποιος άλλος τα παίρνει, κάποιος ξεσπιτωμένος από άλλους τόπους… ξεριζωμένες ζωές πάει να γίνει η ιστορία αυτής της περιοχής» (σελ. 60-61).

Με συναρπαστικό και συμπυκνωμένο τρόπο καταγράφονται στο ακέραιο οι διπλωματικές και πολεμικές κινήσεις στη διεθνή σκακιέρα. Απανωτές εξελίξεις, προπαγάνδα, λεηλασίες, καταστρέφουν σταδιακά το ελληνικό στοιχείο της περιοχής. Και πόσο τραγικό ήταν να υποδέχονται οι Έλληνες της Αδριανούπολης τον ελληνικό στρατό τον Ιούλιο του 1920, νιώθοντας κι αυτοί Σμυρνιοί για λίγο! Πόσο συγκινητική ξεπήδησε έτσι η διαπίστωση πως αυτή η περιοχή έμεινε υπόδουλη στον οθωμανικό ζυγό κοντά 600 χρόνια, δύο αιώνες παραπάνω από τις υπόλοιπες ελληνικές περιοχές (την κατέλαβε το 1361 ο Μουράτ Α΄ κι έκανε την Αδριανούπολη πρωτεύουσα της Αυτοκρατορίας)! Η Συνθήκη των Σεβρών παραχώρησε την Ανατολική Θράκη στην Ελλάδα αλλά δύο χρόνια αργότερα τις χαρές αντικατέστησαν τα κλάματα και ο ξεριζωμός, με αποτέλεσμα να γεμίσει ο δρόμος προς τη Μακεδονία κάρα, μπόγους, απελπισία, σαν ακολουθία επιταφίου, όπως γράφει χαρακτηριστικά η συγγραφέας, κάτι που μέχρι και την ευαίσθητη ψυχή του Έρνεστ Χέμινγουαιη ταρακούνησε, όταν έστελνε από την καρδιά των γεγονότων ανταποκρίσεις για την Daily Star.

Το μυθιστόρημα δε δίνει βάρος μόνο στα ιστορικά γεγονότα. Τα μέλη των πέντε οικογενειών, οι φίλοι, οι γνωστοί, οι συνεργάτες, βρίσκουν τον χώρο και τον χρόνο να ξεδιπλώσουν τους δικούς τους προβληματισμούς, να σκεφτούν, να δράσουν, να προτείνουν, να αντιτεθούν, να λιγοψυχήσουν, να πάρουν θάρρος και δύναμη. Αποτυπώνονται έτσι ρεαλιστικές και μελετημένες ψυχογραφίες ανθρώπων που νιώθουν ανησυχίες, φόβους, ελπίδες, αγωνίες. Επομένως είναι αξιέπαινο που όλα αυτά γίνονται χωρίς το κείμενο να σταματάει να μου κεντρίζει το ενδιαφέρον ούτε στιγμή (παρ’ όλα τα τυπογραφικά λάθη η αφήγηση έρεε χωρίς να κομπιάζει ούτε να γίνεται στριφνή σε κανένα σημείο) και χωρίς να μακρηγορούν οι ήρωες εις βάρος της εξέλιξης της πλοκής. Είναι δύσκολο να έχεις τόσα πολλά ιστορικά γεγονότα, τόσους διαφορετικούς λαούς και αντίστοιχα κίνητρα, τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα γεμάτο γεγονότα και μέσα σε αυτά να περιγράψεις τόσους πολλούς χαρακτήρες. Η πρώτη συγγραφική προσπάθεια της κυρίας Καζακίδου δείχνει πως ξέρει να γράφει όμορφα και να χειρίζεται σωστά την πλοκή της, δίχως να αποπροσανατολίζεται.

«Ποιοι είναι σύμμαχοί μας και ποιοι εχθροί μας δεν το κανονίζουμε εμείς, άλλοι το αποφασίζουν, εμείς την ανθρωπιά μας μη χάσουμε» (σελ. 157). Αυτός είναι ο βασικός άξονας γύρω από τον οποίο ξετυλίγονται πολλές περιπέτειες στο ιστορικό μυθιστόρημα της κυρίας Καζακίδου και η αφορμή για πολλές δοκιμασίες που θα αλλάξουν τη νοοτροπία αρκετών χαρακτήρων, άλλων προς το καλύτερο και άλλων προς το πιο δύσκολο. Το μυθιστόρημα είναι ένα συναρπαστικό κείμενο γεμάτο ιστορικά γεγονότα και ανθρώπινες αντιδράσεις, συνθήκες και ξεριζωμό, φτώχεια και ευμάρεια, αγωνία και αισιοδοξία, που φωτίζει επαρκώς όλες τις πλευρές των γεγονότων που οδήγησαν στη διάσπαση της Θράκης με τέτοιο τρόπο που με κράτησε ως την τελευταία του λέξη. Το βιβλίο συνοδεύεται από κατατοπιστικό πρόλογο, χάρτη, βιβλιογραφία, γλωσσάρι και υποσημειώσεις (σύντομες στην ίδια σελίδα, εκτενέστερες στο τέλος του βιβλίου), για όποιον θέλει να μελετήσει περισσότερο τα γεγονότα και τις ιστορικές στιγμές.

Βιβλίο Μη μου λες αντίο 
Συγγραφέας Αναστασία Καλλιοντζή
Κατηγορία Ρομαντικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μεταίχμιο 
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το πρώτο μυθιστόρημα της ταλαντούχας συγγραφέως και μεταφράστριας Αναστασίας Καλιοντζή επανακυκλοφορεί δεκαέξι χρόνια μετά την πρώτη του κυκλοφορία και εξακολουθεί να είναι φρέσκο όπως και τότε. Με τη διεισδυτική της ματιά η συγγραφέας περιγράφει πρόσωπα, καταστάσεις, κατεστημένα, νοοτροπίες, αντιλήψεις και καθημερινότητα διαφορετικών χαρακτήρων, πολιτισμών, θρησκειών και νοοτροπιών, χωρίς να παίρνει θέση και χωρίς να στηλιτεύει ή να κρίνει. Μέσα από την πένα της ξεπηδάει μια τραγική ερωτική ιστορία ανάμεσα σε δυο αντίθετους ανθρώπους, σε δυο τελείως διαφορετικούς κόσμους, με όλα τα εμπόδια και τις ανατροπές που περιμένει κάποιος σε μια τέτοια υπόθεση. Αυτό που ξεχωρίζει όμως είναι η ανάλαφρη ματιά της κυρίας Καλλιοντζή, η οποία χαρίζει σπαρταριστούς διαλόγους, καθημερινές απολαυστικές στιγμές, χωρίς να φείδεται τραγικότητας και ωμότητας σε άλλα περιστατικά.

Η γραφή είναι τόσο άμεση, ζεστή και αληθινή που σε παρασέρνει με τη φαινομενική απλότητά της και δεν ησυχάζεις αν δεν τελειώσεις την ιστορία. Διαβάζοντας το κείμενο, δεν έζησα μόνο το απαγορευμένο πάθος και τη σύγκρουση μεταξύ δύο διαφορετικών αυστηρών πολιτισμών αλλά και τα κοινωνικά και ταξικά προβλήματα που υπάρχουν ακόμη στην ελληνική πραγματικότητα. Αυτό ακριβώς είναι ένα από τα πλεονεκτήματα της επανέκδοσης του βιβλίου: πολλές δυσκολίες αλλά και οι περισσότεροι οικογενειακοί και κοινωνικοί δεσμοί ίσως έχουν αμβλυνθεί αλλά δεν έχουν επιλυθεί, επομένως το μυθιστόρημα είναι σα να γράφτηκε σήμερα και ο έρωτας αυτών των δύο νέων παιδιών αρνείται να ξεφτίσει!

Η τηλεοπτική σειρά που γυρίστηκε για τον ΑΝΤ1 την τηλεοπτική σαιζόν 2004-2005 διαφοροποίησε το τέλος, κάτι που με βρίσκει απόλυτα σύμφωνο, γιατί το φινάλε του βιβλίου ήταν υπερβολικά τραγικό και συγκρούεται έντονα με το συνολικό κλίμα και την ατμόσφαιρα του βιβλίου. Παρ’ όλ’ αυτά το κείμενο ρέει αβίαστα, οι σκηνές εναλλάσσονται με γρήγορους ρυθμούς και το μυθιστόρημα είναι μια υπέροχη ιστορία αγάπης που έδειχνε από τότε τις δυνατότητες της συγγραφέως για μια αξιόλογη πορεία και εξέλιξη.

Βιβλίο Μεταξένια αγάπη 
Συγγραφείς Λία Ζώτου, Θοδωρής Καραγεωργίου
Κατηγορία Ρομαντικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η ιστορία ξεκινάει λίγο πριν το 1922 και τελειώνει στη σημερινή εποχή. Με συγγραφική δεινότητα και εμβριθή μελέτη, το συγγραφικό δίδυμο Ζώτου-Καραγεωργίου στήνει έναν υπέροχο ιστορικό καμβά και χτίζει το Σουφλί από τα θεμέλιά του. Από τη Φιλιππούπολη στο Σουφλί κι από κει στην ιταλική πρωτεύουσα της μόδας, ένας έρωτας ψάχνει ανταπόκριση, ξεφεύγοντας από τις κακές συμπτώσεις. Η Αργυρώ εν όψει της βουλγαρικής καταπάτησης των εδαφών της ανατολικής Θράκης φτάνει εσπευσμένα στο πατρικό της μητέρας της με τον πατέρα της και τη μεγαλώνουν οι ανύπαντρες ηλικιωμένες θείες της ενώ ο μπαμπάς καταφεύγει στην Αμερική. Ο ατίθασος και ανυπότακτος χαρακτήρας της έρχεται σε σύγκρουση με την έλλειψη παιδείας και επαρκών γνώσεων για ανατροφή των δύο γυναικών. Ταυτόχρονα, ο Άγγελος μεγαλώνει σε μια οικογένεια σηροτρόφων και έρχεται η πολυπόθητη στιγμή που το εμπόριο και η παραγωγή περνάει στα δικά του χέρια. Οι δύο νέοι θα ανταμωθούν και έτσι ξεκινάει η ιστορία μας.

Το μυθιστόρημα είναι μια εξαιρετικά καλογραμμένη ρομαντική, ερωτική ιστορία, που χειρίζεται με μεγάλη προσοχή τους χαρακτήρες της, αποφεύγοντας τις κακοτοπιές της υπερβολής και της αναληθοφάνειας. Το ιστορικό υπόβαθρο είναι σφιχτοδεμένο και επηρεάζει τις ζωές των ηρώων του βιβλίου χωρίς να κουράζει ή να διακόπτει τη ροή της αφήγησης. Οι συγγραφείς έκαναν κτήμα τους την ιστορία της χερσονήσου του Αίμου από τους Βαλκανικούς και εντεύθεν και τη μετέφεραν με σεβασμό και οξύνοια στο χαρτί. Επιπλέον, η σηροτροφία είναι κάτι μαγικό ως παραγωγή και διαδικασία, κάτι που κατέδειξαν επάξια και με έκαναν να νιώσω δίπλα στις εργάτριες στο σηροτροφείο, κοντά στους ανθρώπους που ανοίγουν τα σπίτια τους για να τραφεί ο μεταξοσκώληκας μόλις βγει από το αυγό του, πάνω από το κουκούλι που τυλίγεται με το πολύτιμο νήμα. Ένιωσα αγωνία για τις επιτυχείς εκβάσεις των νέων κουκουλιών (θα ακολουθηθούν όλα τα στάδια του μεγαλώματος; Θα πάνε όλα καλά;), χάρηκα με την ποιότητα και την υψηλή τιμή του νήματος στο εμπόριο, λυτρώθηκα από την κούραση και το ξενύχτι των σηροτρόφων όταν πέρναγε το απαιτητικό διάστημα, στενοχωριόμουν για την άνοδο και την πτώση της σηροπαραγωγής στο Σουφλί, μιας και σταδιακά το μετάξι αντικαταστάθηκε από το συνθετικό υποκατάστατό του.

Υπέροχο λοιπόν το φόντο, καλοδουλεμένο, σωστά επεξεργασμένο και λεπτομερές όσο πρέπει. Ας πάμε και στην πλοκή τώρα. Ουσιαστικά είναι μια ρομαντική ιστορία, με ανατροπές και χωρίς πολλά πρόσωπα να μπλέκονται στις ζωές των χαρακτήρων. Περιγράφεται ένα μεγάλο χρονικό διάστημα από τις ζωές τους, χωρίς όμως να είναι υπερβολικό ή να καλύπτεται από ανούσιες στιγμές ή σκηνές. Κατ’ εμέ, μόνη εξαίρεση σε αυτόν τον «κανόνα» ήταν η πολυσέλιδη αναζήτηση του Άγγελου στα βάθη της Ασίας για υγιή κουκούλια. Ναι, ήταν απαραίτητη για να καταλάβω την αγωνία του, μιας και αν σταματήσει η σηροτροφία και το εμπόριο ο Άγγελος θα πεινάσει. Ήταν όμως υπερβολικά πολλές οι σελίδες, αν και καλογραμμένες με τον γνωστό αγαπημένο τρόπο που γράφει το υπέροχο δίδυμο.

Η επόμενη ένστασή μου αφορά τις πολλές παρεξηγήσεις και τις επαναλαμβανόμενες ομοιόμορφες ανατροπές. Όποτε υπερνικούσαν ο Άγγελος και η Αργυρώ τα εμπόδια, κάτι συνέβαινε που πάλι τους χώριζε. Και δεν ήταν κάποιο ιστορικό ή κοινωνικό γεγονός αλλά μια λάθος στιγμή, μια λάθος σκέψη ή λέξη κλπ. Στην αρχή έκανα υπομονή, στη συνέχεια όμως, γεμάτος αγάπη για τις παράλληλες πορείες των δύο χαρακτήρων, ήθελα να τους βάλω τις φωνές, να σταματήσουν να κάνουν ή να σκέφτονται ή να λένε βλακείες και να δουν την αλήθεια όπως είναι, χωρίς εγωισμούς και βιασύνες. Αλήθεια, γιατί δεν αναφέρθηκε πουθενά τι απέγινε ο πατέρας της Αργυρώς;

Μου άρεσε ιδιαίτερα η Μπιάνκα, η μόνη φίλη που έκανε η Αργυρώ στο Μιλάνο, το πώς γνωρίστηκαν και πώς μεγάλωσαν μαζί. Θεώρησα έξυπνη κίνηση να μην υπάρξουν γεγονότα λεπτομερή κατά τη διάρκεια του πολέμου, γιατί θα το κούραζαν και θα το φόρτωναν υπερβολικά. Αντίθετα, δάκρυσα με τις συμπτώσεις που δημιουργεί ο πόλεμος και εξέθεσαν οι συγγραφείς. Επίσης, μου άρεσε η ανέλιξη της Αργυρώς ως Σύλβια Ακουάρτι και ο τρόπος που επιβλήθηκε στις ψηλομύτες κυρίες και στους μόδιστρους του Μιλάνο αρχικά και του κόσμου ολόκληρου αργότερα. Και προς το τέλος με κούρασε η εξέλιξη στην ιστορία της εγγονής της Αργυρώς, γιατί το κορίτσι, έχοντας μάθει τόσα πράγματα για το παρελθόν της, θέλησε να τα εφαρμόσει και στη δική της ζωή.

Η «Μεταξένια αγάπη» είναι ένα δυνατό love story που με παρέσυρε στις σελίδες του. Ακριβώς όπως ο μεταξοσκώληκας όταν ξεκινήσει να τρώει φύλλα μουριάς δε σταματάει μέχρι να χορτάσει, έτσι κι εγώ σαν αναγνώστης, μασούσα αχόρταγα τις σελίδες-φύλλα μέχρι να τελειώσουν! Απόλαυσα κάθε λέξη, κάθε παράγραφο και κλείνοντας το βιβλίο ένιωσα ανακούφιση για το τέλος που περίμενε όλους τους χαρακτήρες. Τι απέγιναν τελικά η Αργυρώ και ο Άγγελος; Κατάφεραν επιτέλους να ζήσουν μαζί; Τι απέγινε η πνευματική, οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη του Σουφλίου στη σημερινή εποχή; Πώς θα επηρεάσουν όλα αυτά τα γεγονότα την Αντζέλικα;

Βιβλίο Μελέκ θα πει άγγελος 
Συγγραφέας Ιφιγένεια Θεοδώρου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Πατάκης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το πρώτο βιβλίο της Ιφιγένειας Θεοδώρου κυκλοφορεί ξανά χάρη στη φροντίδα των εκδόσεων Πατάκη και δίκαια ήταν υποψήφιο για βραβείο μυθιστορήματος το 2001 που πρωτοκυκλοφόρησε. Το κείμενο είναι εκπληκτικά γραμμένο και το ύφος της συγγραφέως μας προετοιμάζει για το αριστουργηματικό «Γλώσσα από μάρμαρο» και για το νοσταλγικό «Η γεύση της ερήμου», που μας χάρισε η κυρία Θεοδώρου αργότερα.

Η ιστορία περιστρέφεται γύρω από τη μικρή Μελέκ, μια Πομάκα από τη Θράκη που ερχόταν με τη μητέρα της, Γιλντίζ, στη Σμύρνη και ένα τροχαίο έκοψε το νήμα της ζωής της ενώ στέρησε στη Μελέκ τη μιλιά. Το κορίτσι πρέπει να γυρίσει στα Πομακοχώρια, πίσω στην Ξάνθη, κάτι που αναλαμβάνουν ο πρόξενος Βασίλης Κουβαράς και ο πρέσβης Ορφέας Λεούσης, σε συνεργασία με τον διευθυντή Πολιτικών Υποθέσεων στη Θράκη, Φιλονίκη Ζωίδη. Η Λέλα Λεούση και η μικρή κόρη τους, Σοφία, θα τους συνοδέψουν σε αυτό το ταξίδι, μιας και η παρουσία της Σοφίας ίσως βοηθήσει τη Μελέκ να μιλήσει και να ανοιχτεί.

Ποια ήταν η οικογένεια της Γιλντίζ; Γιατί ερχόταν στη Σμύρνη; Ποια ήταν η γιαγιά Μελέκ και πότε ήρθε στο χωριό, ανάμεσα στους Πομάκους; Γιατί την είχαν βαφτίσει μάντισσα; Ποιο μυστικό έκρυβε στην καρδιά της; Ποια πραγματικά είναι η Μελέκ, ο άγγελος της ιστορίας μας; Πόσο δύσκολο είναι για την οικογένεια ενός διπλωμάτη να επιζήσει με τόσο συχνές αλλαγές, χωρίς να προλαβαίνει να κάνει στέρεες φιλίες και δεσμούς παντοτινούς; Τι θυσιάζει μια γυναίκα που δεν προλαβαίνει ν’ αρπαχτεί από τα αντικείμενα και τα σπίτια που αλλάζει τόσο συχνά με κάθε πρσβευτική επιταγή αλλαγής τόπου; Πόσο βοήθησε στην ιστορία μας η γιατρός Υβόννη, μια δοτική και φιλάλληλη κοπέλα που κρύβει κι αυτή τα δικά της μυστικά; Πώς θα καταφέρει η συγγραφέας να ενώσει όλα αυτά τα πρόσωπα και να τα συνδέσει με μια τραγική ιστορία του παρελθόντος;

Το κείμενο είναι γραμμένο με δεξιοτεχνία, με τον τρόπο που ξέρει η κυρία Θεοδώρου και είναι γνωστός και τόσο αγαπητός σε όποιον αναγνώστη έχει διαβάσει και άλλα βιβλία της. Η ιστορία δεν ξεδιπλώνεται μονοδιάστατα, δε βιάζονται οι χαρακτήρες να μας συστηθούν. Σαν καλοκουρδισμένη παράσταση, έρχονται και φεύγουν, μας απασχολούν, μας φωτίζουν ό,τι θέλουν αυτοί, αποσύρονται, δίνουν πάσα σε έναν άλλο πρωταγωνιστή, μέχρι να εμφανιστούν ξανά σε μια μη αναμενόμενη στιγμή. Η κυρία Θεοδώρου ξέρει να διαρθρώνει απαράμιλλα την πλοκή της ιστορίας της και να μας ταξιδεύει με υπέροχο και καθόλου πληκτικό τρόπο σε όσα μας αφηγείται. Επιπλέον, έχει ένα διαπεραστικό βλέμμα και δομεί και αποδομεί κάθε προσωπικότητα που διάλεξε, χαρίζοντάς της πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα. Ασχολείται με πολλές και διαφορετικές περιπτώσεις: πώς νιώθει μια σύζυγος διπλωμάτη και πόσο δύσκολο της είναι να εγκαταλείψει έναν τέτοιο σύζυγο, εφόσον διαπιστώσει ότι δεν της ταιριάζει αυτή η ζωή, πώς νιώθει ένα παιδί που διαισθάνεται το βάρος των μυστικών της οικογένειάς της, πώς νιώθει ένας παρατημένος από μάνα και μεγαλωμένος με μισότρελη, μνησίκακη μητριά μισοσκυμμένος άντρας, πώς νιώθει ένας άντρας που παραδόθηκε στην αμαρτία της σάρκας με ανυπολόγιστες συνέπειες, πώς νιώθει μια γυναίκα που κατάφερε να γίνει γιατρός για να σώζει συνανθρώπους της και οι απομονωμένοι Πομάκοι της φέρονται σκαιά και φιλύποπτα, από φόβο για τη σωτηρία τους από χέρια γυναίκας κλπ.

Εκπληκτικό μυθιστόρημα, αριστοτεχνικά γραμμένο, με ανατροπές, ειλικρίνεια, αμεσότητα και διαύγεια. Μην το χάσετε! Αν έχετε γνωρίσει τη συγγραφέα από άλλα της έργα, σας δίνεται η ευκαιρία να διαπιστώσετε πώς ξεκίνησε. Αν αυτή είναι η πρώτη σας γνωριμία μαζί της, σας εύχομαι καλό ταξίδι με τα κείμενά της.

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«Με τα έξοδα της πρώτης εγκατάστασης πληρωμένα από μια πατρίδα που σε εξορίζει για να γίνεις εξ ορισμού σύμβολο του αδιάσπαστου ελληνισμού. Μια πατρίδα που δικαιώνεται πάντα από απόσταση! Στα μάτια χιλιάδων άλλων γίνεσαι σημαία που βγάζει το μπλε της ύστερα από κάθε βροχή, ξεθωριάζει και ως διά μαγείας βάφεται πάλι στο άσπρο της ανάνηψης και στο γαλάζιο του ονείρου…» (σελ. 67).

«Έτσι είναι η ζωή, Σοφία, μια θάλασσα με κύματα, δεν σταματάει η θάλασσα ούτε τα κύματα χάνονται. Ταξιδεύουν μέχρι να βρουν τη στεριά, για να σβήσουν στο ακρογιάλι ήρεμα ή στους κοφτερούς βράχους αφρίζοντας και βοώντας. Έτσι είναι κι οι άνθρωποι… Σβήνουν με μια ανάσα σαν το νερό που γλείφει την αμμουδιά και τα βότσαλα ή ξεψυχούν σαν τα ταραγμένα κύματα που χτυπιούνται στα μπλόκα της προκυμαίας» (σελ. 70).

«Οι γυναίκες στο σπίτι, τα παιδιά θέλουν λάτρα. Οι γυναίκες στα χωράφια, η γη θέλει χέρια. Η γη θέλει παιδιά, κι άλλα παιδιά, παιδιά από την τρυφερή ηλικία σκυμμένα πάνω στο χώμα, ένα μ’ αυτό…Και τα παιδιά θέλουν μάνες, γυναίκες με μήτρες πηγάδια που αναβλύζουν παιδιά! Γυναίκες σκυφτές στο χωράφι για να καρπίσει η γη, ανάσκελα στο κρεβάτι για να καρπίσει η κοιλιά τους!» (σελ. 99).

«Γιατί μπορεί η καρδιά να χτυπάει στην Αθήνα, όμως ο αέρας έρχεται από τα πνευμόνια, από την περιφέρεια» (σελ. 158).

«Για να πεθαίνεις από έρωτα, θα πρέπει να πονάς, να βασανίζεσαι, να τρώγεσαι από σαράκι…Πεθαίνεις από έρωτα όταν είσαι νέος, γιατί το είδωλό σου δεν καθρεφτίστηκε ποτέ στα μάτια αυτού που αγάπησες…Για να πεθάνεις από έρωτα στο τέλος της ζωής σου, δεν αγαπήθηκες, λατρεύτηκες…» (σελ. 175).