Βιβλίο Έγκλημα στη Βαρβάκειο Αγορά
Συγγραφέας Αντιγόνη Πόμμερ
Κατηγορία Χιούμορ / Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μελτέμι
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Αντιγόνη Πόμμερ έγραψε ένα συναρπαστικό αστυνομικό μυθιστόρημα γεμάτο ανατροπές, απρόσμενες συμμαχίες και σημαντικά διαχρονικά μηνύματα. Δημιούργησε δύο εντελώς αντίθετους χαρακτήρες και γύρω τους άρχισε να τοποθετεί υπόπτους, άλλοθι, ευκαιρίες αλλά και… κινηματογραφικά γυρίσματα ελληνικής ταινίας! Έχει γίνει σκληρή δουλειά στο χτίσιμο της πλοκής και στην κλιμάκωση της ιστορίας, κάτι που όμως ελαφραίνει με το διακριτικό χιούμορ και το διαρκές κλείσιμο του ματιού στον αναγνώστη με τη χρήση γνωστών ονομάτων συγγραφέων, ηθοποιών κ. ά. ως χαρακτήρων ή και πραγματικών προσώπων στην πλοκή, με προεξάρχουσα την πανέμορφη Ρίκα Διαλυνά. Έχουμε λοιπόν από τη μια τον χασάπη Θανάση Λάλα, έναν θρήσκο και τίμιο άνθρωπο που τον πνίγει το άδικο όποτε το συναντά και αγωνίζεται τίμια στη ζωή του. Μισεί τον Ηλία Πέτσα γιατί πρόλαβε και πήρε το μαγαζί που έβαλε ο Λάλας στο μάτι για να επεκτείνει το χασάπικό του μέσα στη Βαρβάκειο, τον βρίζει και ταυτόχρονα σταυροκοπιέται. Το ξημέρωμα που ήρθε να πιάσει δουλειά, βρίσκει το πτώμα του εχθρού του στο μαγαζί που είχε, «χαραγμένο όπως ακριβώς χάραζαν τα γουρούνια πριν τα τεμαχίσουν», γυμνό και με κομμένα τα γεννητικά όργανα. Μετά την επεισοδιακή γνωριμία με τον επιθεωρητή Ηρακλή Μπίκα και βλέποντας πως είναι ο υπ’ αριθμόν ένα ύποπτος, ο Λάλας συνεργάζεται μαζί του, προσπαθώντας να καθαρίσει το όνομά του και να πάψουν οι συνάδελφοι να τον κοιτούν με μισό μάτι, γεμάτοι αστήριχτες υποψίες. Το αίσθημα του δικαίου υπερνικά την ηθική του και τελικά αποφασίζει να ακολουθήσει τη δική του πορεία ερευνών.

Από την άλλη, έχουμε τον επιθεωρητή Ηρακλή Μπίκα που λιποθυμάει όταν αντικρίζει το πτώμα, κάτι που κάνει έξαλλο τον προϊστάμενό του, Μαρίνο Γεωργιόπουλο, διοικητή του Α΄ Αστυνομικού Τμήματος Αθήνας, όταν το μαθαίνει. Ο Μπίκας έχει σπουδάσει υποκριτική κι έχει έναν παράλογο φόβο για το αίμα, υπέκυψε όμως στην επιθυμία της μάνας του να μπει στην Αστυνομία (φυσικά με μέσο) μέχρι να τον πάρουν στο θέατρο. Δεκαπέντε χρόνια όμως έχουν περάσει κι ακόμη ούτε για κομπάρσο δεν τον κάλεσαν ενώ ταυτόχρονα η μάνα του με τις άκρες της τον ανέβαζε στην ιεραρχία! «Δεν έκανε γι’ αυτή τη δουλειά. Δεν είχε τη στόφα του αστυνομικού. Γι’ αυτό αποφάσισε πως θα υπηρετούσε αυτό τον ρόλο σαν ηθοποιός…» (σελ. 24). Οι συνάδελφοί του τον ειρωνεύονται, τον υποτιμούν, αλλά ο Μπίκας κάποια μέρα θα αποδείκνυε την αξία του και δε θα τους έδινε αυτόγραφο όταν έρχονταν στο θέατρο! Τα πράγματα γίνονται χειρότερα όταν οι έρευνες τον οδηγούν στα σφαγεία, μια μεγάλη δοκιμασία για τα νεύρα και το στομάχι του. «Ο μόνος λόγος που δεν λιποθύμησε, ήταν γιατί θα βρισκόταν ξαπλωμένος μέσα σε λίμνες από αίμα» (σελ. 88). Σύντομα ο Λάλας ανακαλύπτει το μυστικό του Μπίκα που δεν μπορεί να αντικρίζει και να μυρίζει αίματα κι αρχίζει να γεννιέται μια συμπάθεια μεταξύ τους, ώσπου μπαίνει ανάμεσά τους η Ρίκα Διαλυνά. Ο Μπίκας είναι ερωτευμένος μαζί της κι όταν χρειάζεται την κατάθεσή της διαπιστώνει πως την εντυπωσίασε το παρουσιαστικό και η εμφάνιση του Λάλα, ο οποίος ούτε να ακούσει για θέατρο και σινεμά. Η «κόντρα» μεταξύ των δύο αντρών θα εμπλουτίσει την πλοκή και θα δημιουργήσει άφθονο γέλιο με τις προσπάθειες του Μπίκα να τραβήξει την προσοχή της ηθοποιού εις βάρος των ερευνών και της ίδιας του της καριέρας.  Τελικά, ποιος σκότωσε τον χασάπη; Κάποια ερωμένη του; Κανένας ζηλιάρης σύζυγος; Ο Παναγιώτης Καποδίστριας που γέμισε με σάπια κρέατα την αγορά;

Η συγγραφέας έχει αναβιώσει με τον καλύτερο τρόπο την εποχή, χαρίζοντας διακριτικές πραγματολογικές λεπτομέρειες που δίνουν αληθοφάνεια χωρίς να κουράζουν ή να βαραίνουν το κείμενο. Μου άρεσε πολύ ο απρόσμενος ρόλος της Ρίκας Διαλυνά στην υπόθεση και που, παρ’ ό,τι παρακολουθούμε τα γυρίσματα της ταινίας «Διπλοπενιές», η Αλίκη Βουγιουκλάκη δεν εμφανίζεται καθόλου! Οι ύποπτοι βγαίνουν στο προσκήνιο διαδοχικά, δυσχεραίνοντας το έργο του Μπίκα, όποτε ασχολείται με αυτό, η ιστορία μας φέρνει στη Σύρο αλλά μας ταξιδεύει και σ’ ένα σκοτεινό παρελθόν ενώ στο τέλος τίθεται ένα πάντα επίκαιρο ζήτημα: δικαιοσύνη ή αυτοδικία; Περπατάμε μαζί με τους ήρωες του βιβλίου στη Βαρβάκειο αγορά, στην οδό Αθηνάς με τους παπατζήδες και τους αβανταδόρους τους ή οδό της αμαρτίας λόγω των πορνείων της, στην Αιόλου με τον μυρωδάτο Κρίνο και τους λουκουμάδες του, στα Εξάρχεια με τη «Μουριά» τους και τη λαϊκή της Καλλιδρομίου, στον Πειραιά και στο Πασαλιμάνι, στην Πλάκα και στο Μοναστηράκι με τις λατέρνες και το καφενείο «Η Ωραία Ελλάς», αλλά και στην Ερμούπολη. Το «Έγκλημα στη Βαρβάκειο αγορά» είναι ένα ενδιαφέρον και, παραδόξως για το είδος του, ευχάριστο αστυνομικό μυθιστόρημα, γεμάτο ανατροπές, ξεχωριστούς χαρακτήρες και κλιμακούμενη πλοκή. Διασκέδασα, προβληματίστηκα, μπήκα σε σκέψεις, ένιωσα διάφορα και διαφορετικά μεταξύ τους συναισθήματα και ταξίδεψα σε μια ξεχασμένη Αθήνα όσο έψαχνα να βρω τη λύση ενός μυστηρίου που γινόταν πιο περίπλοκο από σελίδα σε σελίδα.

Βιβλίο Η φόνισσα των μυρμηγκιών 
Συγγραφέας Πασχαλία Τραυλού
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Πρόκειται για ένα συγκινητικό και τρυφερό μυθιστόρημα, αφιερωμένο στη μοναξιά της ανθρώπινης ψυχής, στις συνέπειες του εγκλεισμού κατά τη διάρκεια του κορονοϊού και στον μαγικό κόσμο της λογοτεχνίας και της συγγραφής. Μου σύστησε δυο υπέροχες γυναίκες, απόλυτα αληθινές, με σημαντικό οικογενειακό παρελθόν και ποικίλα ερεθίσματα που δημιούργησαν την ψυχοσύνθεση που παρακολουθούμε να ανατέμνεται χειρουργικά από κεφάλαιο σε κεφάλαιο. Κεντώντας πάνω στις ολοκληρωμένες προσωπικότητές τους, η Πασχαλία Τραυλού μας δείχνει πώς επηρεαζόμαστε όλοι από τις παιδικές μας αναμνήσεις και τα βιώματα των πρώτων χρόνων ζωής, πώς γίνεται κάποιος να δείχνει διαφορετικός απ’ ό,τι πραγματικά είναι και πόσο δύσκολα και με τι κόστος κρύβουμε τον πραγματικό μας εαυτό από τους γύρω μας. Το μυθιστόρημα έχει αρκετές στιγμές μελαγχολίας και κατάθλιψης αλλά κατά βάση είναι αισιόδοξο, μιας και η περιπέτεια στην οποία μπαίνει η Γλυκερία για να κατανοήσει τη φίλη της, Διώνη, έχει γλυκόπικρες στιγμές, λίγο χιούμορ μα πάνω απ’ όλα νότες αυτοπεποίθησης και απαντοχής.

Βρισκόμαστε λοιπόν στα Εξάρχεια, λίγες μέρες μετά την έναρξη της καραντίνας του 2020, σ’ ένα διώροφο νεοκλασικό. Η Γλυκερία Βούρβαχη, η ιδιοκτήτρια, είναι χήρα, με «μια σύνταξη που φάνταζε σαν χαρτζιλίκι μπροστά στην ακρίβεια». Ο εγκλεισμός την έχει θυμώσει γιατί ήρθαν τα πάνω κάτω στην καθημερινότητά της. Περίμενε πώς και πώς να απαλλαγεί από το κάτεργο της θέσης όπου δούλευε και όπου μπήκε με μέσον του νονού της για χάρη του πατέρα της, μιας κι η ίδια δεν το θέλησε ποτέ. «Ένα χαμομηλάκι στο χωράφι της ζωής η Γλυκερία, μια ταπεινή και απόλυτα συμβιβασμένη ύπαρξη, έμοιαζε αόρατη δίπλα στη Διώνη που έκανε τα πάντα για να διαφέρει» (σελ. 13). Έσερνε το ωράριό της, υπέμενε τον εξάψαλμο προϊσταμένων και διευθυντών και επέστρεφε στο σπίτι της, όπου μεγαλουργούσε στην κουζίνα και στο πλέξιμο, πράγματα που αναστύλωναν την καταρρακωμένη της αυτοπεποίθηση: «έκλεινε αεροστεγώς τις πίκρα της μες στα βαζάκια των γλυκών και των μαρμελάδων της, θαρρώντας πως έτσι δεν θα μπορούσαν να το σκάσουν και να πειράξουν την καρδιά της» (σελ. 33). Από κεφάλαιο σε κεφάλαιο μαθαίνουμε πώς ήταν η ζωή της με τον άντρα της και τα παιδιά τους που πλέον ζουν στο εξωτερικό, «μια επιπολαιότητα πασπαλισμένη με την άχνη του έρωτα και τη στρυχνίνη της ασυνεννοησίας και της ανέχειας» (σελ. 31), ποιες οι σχέσεις των γονιών της μαζί τους και πολλά άλλα.

Από την άλλη έχουμε τη Διώνη Σπυροπούλου, που νοικιάζει το διπλανό διαμέρισμα στον δεύτερο όροφο, «κισσός ολόκληρος που όρθωνε το ανάστημά της πάντα ψηλότερα από τους άλλους, για να έχει τη θέα που ήθελε απ’ τη ζωή» (σελ. 13). Είναι εσωστρεφής και με αδιαφανή ιδιοσυγκρασία, συνάδελφοι και φίλες με τη Γλυκερία, «δυο κόντρα άνθρωποι», με την οποία γνωρίστηκαν στη δημόσια υπηρεσία όπου δούλευαν λίγο πριν η Γλυκερία συνταξιοδοτηθεί. Η Διώνη σχεδιάζει δύο ταξίδια τον χρόνο για να ανασαίνει και να αντέχει την τοξικότητα των συναδέλφων της, γενική διευθύντρια ούσα, με ευθύνες και πιέσεις ανωτέρων, παρ’ όλο που ξεκίνησε μετατρέποντας το καθήκον σε όραμα και την ανία σε έξαψη. Επιπλέον, η Διώνη είναι και συγγραφέας, κάτι που προστέθηκε στις αιτίες χλευασμού στη δουλειά της, έχει γράψει αρκετά μυθιστορήματα κι έχει γίνει αγαπητή από το περιορισμένο αναγνωστικό ελληνικό κοινό. Μαθαίνουμε λοιπόν για τη ζωή της μέσα από μικρά ψήγματα, για την πρωτοφανή δύναμη με την οποία έφυγε από έναν γάμο που δεν την ικανοποιούσε μόλις τακτοποιήθηκε ο γιος της στη ζωή του και για μερικά ακόμη.  Καταγράφονται συγκινητικές στιγμές συντροφιάς και σιωπηλής φιλίας, η ανησυχητική μοναξιά της Διώνης, η σιωπηλή παρουσία της που αντιδιαστέλλεται με την οξυδέρκεια και την πραότητα της Γλυκερίας κι όλα αυτά δημιουργούν έναν τρυφερό και συγκινητικό δεσμό, με ολοζώντανες εικόνες αγάπης και μοναξιάς. Πόσο γλυκό ο ήχος από το πληκτρολόγιο της μίας να έχει γιατρέψει τις αϋπνίες της άλλης!

Τελικά, η Διώνη κάνει απόπειρα αυτοκτονίας και όσα ήξερε και ένιωθε η Γλυκερία για κείνη καταρρέουν. Τα πράγματα γίνονται χειρότερα μάλιστα όταν ο αστυνόμος Μάρκος Ανεμογιάννης ανακοινώνει στη χήρα ότι η φίλη της είναι ύποπτη για απόπειρα φόνου! Προσπαθεί λοιπόν η Γλυκερία βήμα προς βήμα να ξαναμπεί στη ζωή της Διώνης, μέσα από τις κοινές τους αναμνήσεις, μέσα από όσα παρατήρησε, ένιωσε και είδε να ανασυγκροτήσει ολόκληρη την προσωπικότητα της φίλης της, ώστε να δει ποια πραγματικά είναι, να μάθει τι της συνέβη και κυρίως να τη βοηθήσει ουσιαστικά να κερδίσει τη μάχη με τη ζωή. Τελικά βρίσκει ένα πρωτόλειο κείμενο, κάτι μεταξύ ημερολογίου και μαρτυρίας, κι εκεί ανακαλύπτει ανομολόγητα μυστικά. Στις σελίδες του ξεδιπλώνεται όλη η ζωή της Διώνης από την παιδική ηλικία ως το σήμερα μέσα από μια συγκινητική εξομολόγηση καρδιάς και ταξιδεύουμε πίσω στην Κύπρο τον Ιούλιο του 1974, στην Τρίπολη όπου επέστρεψε η οικογένειά της μετά την εισβολή, τον αγώνα που έκαναν μαμά και παππούς να μεγαλώσουν σωστά εκείνη και την αδελφή της, πώς γνωρίστηκαν οι γονείς της, πώς ήταν η πόλη και ο κόσμος εκείνη την εποχή από ηθικής και όχι μόνο πλευράς, πόσο σκληρά και ψυχρά διαπαιδαγωγήθηκε από μια μάνα που ήξερε μόνο το ξύλο και πολλά άλλα. «Τα τραύματα αυξάνονταν και πληθύνονταν όσο η πίεση θέριευε και η καταπίεση τσαλάκωνε περισσότερο την ήδη τραυματισμένη μου παιδικότητα» (σελ. 200).

Καίρια ερωτήματα τίθενται από τη συγγραφέα για την ανατροφή των παιδιών και το πώς διαμορφώνονται οι χαρακτήρες μας: Φταίει η μάνα ή το παιδί; Το παιδί αναπόφευκτα θα «μαϊμουδίσει» την ανατροφή από τον γονιό στο δικό του, σωστά; Τι συνέπειες έχεις να αποφασίζεις για το παιδί σου χωρίς να το ρωτάς τι πραγματικά θέλει; «…οι γυναίκες σέρνουμε σαν βαρίδια τα ελλείμματά μας και η μητρότητα από μόνη της δεν μας καθαγιάζει και δεν διαλύει τα σκότη μας» (σελ. 203). Σκληρές και τρυφερές εικόνες εναλλάξ, η αφοσίωση της μικρής Διώνης στη μελέτη και στο διάβασμα, η αντιδιαστολή με την πιο επαναστατική αδελφή της, η επανάσταση μετά την εφηβεία, οι προσπάθειες της Διώνης να ισορροπήσει ανάμεσα στα θέλω της και στα πρέπει της μάνας της, νέοι πόλεμοι σε κάθε φάση της ζωής της, ο έρωτας στη σκιά του φόβου και πάνω απ’ όλα το καταφύγιο στη συγγραφή, σκηνές από τη ζωή μιας πεταλούδας φυλακισμένης στο κουκούλι μιας κάμπιας. Η προσωπικότητα της Διώνης αναδύεται μέσα από ένα κείμενο-ποταμό που ίσως αδυνατίζει την ένταση που δημιουργούν τα αίτια της αυτοκτονίας και το αν και κατά πόσο είναι όντως ένοχη, εξ ου και θα προτιμούσα να υπήρχαν αυτά τα ψήγματα διάσπαρτα στο μυθιστόρημα σε αντιδιαστολή με το σήμερα. Παρ’ όλ’ αυτά, τα άψογα ψυχογραφήματα, οι συναρπαστικές ιστορίες της ζωής της Διώνης και τα καίρια διαχρονικά μηνύματα με κράτησαν ως το τέλος, όπου κι ανταμείφθηκα, μιας και αρχίζει να εμφανίζεται μια καλοπλεγμένη σκευωρία που οδήγησε την πρωταγωνίστρια σε αυτά τα απονενοημένα διαβήματα. Αυτές οι νέες εξελίξεις που φέρνουν στην επιφάνεια το απόλυτο κακό με γέμισαν αγωνία, έβαλαν τα τελευταία κομμάτια του παζλ στη θέση τους και με οδήγησαν σ’ ένα τέλος λυτρωτικό.

Το μυθιστόρημα είναι γραμμένο σε τριτοπρόσωπη γραφή κυρίως, μέχρι να φτάσουμε στη γραπτή εξομολόγηση της Διώνης, οπότε έχουμε εναλλαγή με πρωτοπρόσωπη. Μου άρεσε μάλιστα που επιλέχθηκε στην κρίσιμη στιγμή η οπτική γωνία του Λεωνίδα, του σπάνιελ της Διώνης, που χάλασε τον κόσμο όταν λιποθύμησε η αφεντικίνα του κι έτσι τη βρήκε η Γλυκερία. Η συγγραφέας έχει δύο κύριους θεματικούς άξονες αναφοράς: τον μαγικό κόσμο της συγγραφής και τις συνθήκες και τις συνέπειες του κορονοϊού. Μέσα από φράσεις γνωστών συγγραφέων (Έλενα Φεράντε και Γκιγιόμ Μουσό δίπλα στον Όσκαρ Ουάιλντ και τον Τζον Ίρβινγκ κ. ά.) και καταθέσεις ψυχής της ίδιας της Πασχαλίας Τραυλού διαπιστώνουμε πόσο όμορφο και πόσο σκληρό είναι να είσαι συγγραφέας, άλλος ένας από αυτούς που «μοχθούσαν πάνω από τα χαρτιά τους για να κερδίσουν το έπαθλο της λύτρωσης που προσφέρει η έκφραση». Πόσο σημαντική είναι γι’ αυτούς η «αλαφροΐσκιωτη αταραξία» τους και πόσο όμορφη εικόνα δίνει η «απόκοσμη γαλήνη» στο βλέμμα τους όσο είναι βυθισμένοι στο γραπτό τους. Η δημιουργός του βιβλίου δε χαρίζεται: «Οι συγγραφείς καθορίζονται από τις ψυχικές πληγές τους…και η πρώτη ύλη για να εκφραστεί κανείς συγγραφικά ήταν η τραγικότητα με την οποία τις προσέγγιζαν» (σελ. 78). «Κι αν τύχει κι ευτυχήσει ένας συγγραφέας, τότε πρέπει να επινοήσει ένα τραύμα για να μπορέσει να ξαναγράψει» (σελ. 82). Έχει θέση αυτός ο ρομαντισμός, αυτή η δικλείδα ασφαλείας που μας απομακρύνει από τα δύσκολα, στη σημερινή εποχή; «…το να είναι κάποιος συγγραφέας σε έναν κόσμο που καταπίνει ό,τι αδυνατεί να καταλάβει είναι μια πράξη ηρωική και όχι απλώς ένα έργο με αμοιβή» (σελ. 481).

Από την άλλη, καταγράφονται όλοι οι φόβοι, οι ανασφάλειες, η οργή των ανθρώπων που κλείστηκαν στα σπίτια τους κατά τη διάρκεια του κορονοϊού, μέσα από υποκειμενικές απόψεις και ρεαλιστικές περιγραφές. Όλα αυτά: «…διέλυσαν τις αντιστάσεις που έχουν οι άνθρωποι στην τρέλα, στην κατάθλιψη και στη βία, με συνέπεια να κατακρεουργούν άλλοι τον διπλανό τους και άλλοι τον ίδιο τον εαυτό τους « (σελ. 128). Επίσης, η ματιά της συγγραφέως είναι διεισδυτική και η γραφή της στήνει με ενάργεια και ζωντανεύει την περιοχή των Εξαρχείων: «Είχε θέα…σε όλο, τέλος πάντων, τον παράδοξο συρφετό αλλοπρόσαλλης ανθρώπινης δυστυχίας, φανατισμού και χαλαρότητας, που μπορούσε να προσφέρει τροφή στη σκέψη και πρωτότυπες ιδέες στο γόνιμο μυαλό μιας συγγραφέως» (σελ. 13). Εξίσου ζωντανά αποδίδεται και η ατμόσφαιρα σε μια δημόσια υπηρεσία, ήδη από τη δεκαετία του 1960: «υπήρχαν άφθονες κερκόπορτες και ελάχιστες δικλείδες ασφαλείας από επίορκος τυχοδιώκτες ή μακρυχέρηδες». Άλλωστε, αυτό είναι και το εργασιακό περιβάλλον της πρωταγωνίστριας, η μισή της ζωή, η αρένα όπου θα στηθεί μια μεγάλη δολοπλοκία εις βάρος της, εξ ου και τα, ίσως υπερβολικά λεπτομερή, πραγματολογικά στοιχεία περί ιεραρχίας, νόμων, τρόπου εργασίας και εξυπηρέτησης κλπ.

«Η φόνισσα των μυρμηγκιών» είναι ένα δυνατό, βαθιά ανθρώπινο και άκρως ρεαλιστικό μυθιστόρημα που δείχνει το μέγεθος αντοχής της ανθρώπινης ψυχής, αφήνει τις εξελίξεις να στηλιτεύσουν από μόνες τους τις συνέπειες ανατροφής που επιλέγουν ορισμένοι γονείς (κυρίως από άγνοια και ως φερέφωνα των αντιλήψεων των δικών τους γονιών) και μας ταξιδεύει στον σκληρά μαγικό και μαγικά σκληρό κόσμο της γραφής. Το κοριτσάκι που πατούσε τα μυρμήγκια με το ποδήλατό του είναι τελικά αθώα ή ένοχη; Γιατί αποπειράθηκε να αυτοκτονήσει; Επιτέθηκε όντως στη γυναίκα που τώρα χαροπαλεύει στο νοσοκομείο; Τι ρόλο παίζει το σπουργιτάκι που τρυπώνει στο σπίτι της Διώνης όσο ψάχνει η Γλυκερία την αλήθεια; Πόσο εύκολο είναι να πάρουμε τη ζωή στα χέρια μας, σπάζοντας τον συνεκτικό δεσμό με τους γονείς μας; Μια πραγματικά αξέχαστη και βαθιά ανθρώπινη ιστορία.

Βιβλίο Ο εραστής της 
Συγγραφέας Ειρήνη Βαρδάκη
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μίνωας
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Ειρήνη Βαρδάκη έγραψε ένα δυνατό και ανατρεπτικό αστυνομικό μυθιστόρημα γεμάτο ερωτηματικά και αναπάντεχες εξελίξεις. Δύο είναι οι κύριοι αφηγηματικοί άξονες, η ζωή του χρηματιστή και η ζωή του ανθρώπου που ομολόγησε τον φόνο. Σταδιακά όμως μπαίνουν κι άλλα πρόσωπα, όπως η ηθοποιός Έρρικα, ο αστυνόμος Σταθάκης που ερευνά την υπόθεση, ακόμη κι ένας άντρας που βρίσκεται σε αναπηρικό αμαξίδιο και τον έχουν παρατήσει σε ίδρυμα αποκατάστασης. Όλες αυτές οι φαινομενικά ετερόκλητες και άσχετες μεταξύ τους πρωτοπρόσωπες αφηγήσεις συγκροτούν σταδιακά ένα παζλ για δυνατούς λύτες και ποικίλες οπτικές γωνίες, καλώντας έτσι τον αναγνώστη σ’ ένα διαρκές παιχνίδι έντασης και αγωνίας ως προς τους πραγματικούς ρόλους που έχουν οι χαρακτήρες στην ιστορία και ως προς το τι θα συμβεί παρακάτω, όταν έρθουν τα πάντα στο φως. Μπορεί να υπάρχει έμφαση στους στακάτους, κοφτούς διαλόγους και να υποχωρεί η περιγραφή της δράσης, η ένταση όμως παραμένει αμείωτη και οι χαρακτήρες είναι ολοκληρωμένοι, γεμάτοι αίνιγμα και μυστήριο, κάτι που δείχνει πόσο καλά δουλεύτηκε το κείμενο και πόσο φροντισμένα δίνεται στον αναγνώστη.

Ένας άντρας ομολογεί έναν φόνο αλλά η ανακριτική διαδικασία δεν είναι και τόσο εύκολη όσο περίμενε. Στις απανωτές ερωτήσεις του αστυνόμου Σταθάκη υπεκφεύγει, φωνάζει, παραθέτει γενικότητες. Επιμένει ότι σκότωσε μια γυναίκα με την οποία βρίσκονταν τακτικά σε ξενοδοχεία ημιδιαμονής. Είναι θεόμουρλος ή απλώς βρίσκεται σε κατάσταση σοκ; Ποιος είναι, πώς βρέθηκε με αυτήν τη γυναίκα, γιατί τη σκότωσε εφόσον αληθεύει η ομολογία του; Ο αστυνόμος Σταθάκης φτάνει στα όριά του ώσπου μια αναπάντεχη εξέλιξη του δείχνει μια διαφορετική πορεία της υπόθεσης. Από την άλλη, ο Μάξιμος έχει κολλήσει με τη φωτογραφία μιας γυναίκας στο Tinder. Μόλις χώρισε και θέλει να κάνει κάτι επαναστατικό, κάτι αντίθετο με τον καθώς πρέπει εαυτό του, εξ ου κι έφτιαξε έναν τέτοιο λογαριασμό κι επιπλέον υποχώρησε στις επιθυμίες της άγνωστης που διάλεξε να φλερτάρει ώστε να συναντιούνται σ’ ένα ξενοδοχείο ημιδιαμονής, να μιλάνε στον πληθυντικό, να μη συζητάνε για τις ζωές τους, τις επιθυμίες τους, τα ενδιαφέροντά τους. Γιατί είναι λιγόλογη και αποφασιστική αυτή η γυναίκα; Θα ακολουθήσει τις υποδείξεις της ο Μάξιμος; Η όμορφη ερωμένη τού ξυπνάει άγνωστα ερωτικά ένστικτα και απολαύσεις, κάνοντάς τον να την ποθεί κάθε φορά και περισσότερο, δεν καταφέρνει όμως να της αποσπάσει καμία προσωπική πληροφορία!

Παράλληλα με τους δύο άντρες, παρακολουθούμε και μια γυναίκα να ανεβάζει έναν μονόλογο γραμμένο από την ίδια σ’ ένα θέατρο-αποθήκη, μόνο που η παράσταση δεν πάει καλά και ο σύντροφός της την πιέζει για κάποιες…καινοτομίες. Εκείνη νιώθει εγκλωβισμένη και δεν παύει να σκέφτεται τον εραστή της που έχει όλα όσα δε βρίσκει στη σχέση της, πού θα καταλήξει όμως όλη αυτή η ιστορία; Πώς κλιμακώνεται η επαφή της με έναν άντρα που την αγαπάει, τι βρίσκει ο ένας στον άλλον, πόσο αργά προχωράνε… «…γιατί εκείνο που μου λείπει πιο πολύ δεν μπορώ να το έχω» (σελ. 194). Μου άρεσε πολύ ο τρόπος που μου παρουσιάστηκε η ψυχοσύνθεση μιας γυναίκας που είναι αφοσιωμένη στο θέατρο και ποιες είναι οι σκέψεις της και η στάση της κατά τη διάρκεια αλλά και μετά την παράσταση, όταν έχουν σβήσει τα φώτα. «Ποτέ δεν πρέπει να ρωτάς μια θεατρίνα για το οτιδήποτε όταν είναι μέσα στο καμαρίνι της… Είναι μισή εκείνη την ώρα. Κρατάει ακόμη κάτι από τον ρόλο της, κρατάει λόγια της σκηνής» (σελ. 232).

Οι παράλληλες ιστορίες των δύο αντρών με γέμισαν ποικίλα συναισθήματα. Ο αστυνόμος Σταθάκης έχει έναν γάμο που διαλύεται κάθε μέρα σε περισσότερα κομμάτια και ζωντανεύουν με χειρουργική ακρίβεια σκηνές, διάλογοι και συναισθήματα που βιώνουν όλοι όσοι ζουν μια τέτοια κατάσταση. Έβλεπα την έλλειψη επικοινωνίας, τις προσπάθειες που έπεφταν στο κενό, την ψυχική τους μοναξιά, τον εγωισμό και το πείσμα: «πώς από αυτό το πάντα φτάσαμε στο τίποτα… Το μόνο που ξέρω είναι πως εκείνο το πάντα το ξοδέψαμε αλόγιστα και τώρα είναι αργά, πολύ αργά, ακόμη και για το κάτι…Δεν υπάρχει τίποτα πιο σκληρό από το να βλέπω την αγάπη που αισθανόμουν να συρρικνώνεται και να εξαφανίζεται μέρα με τη μέρα» (σελ. 194). Από την άλλη, ο Μάξιμος είναι ένας άντρας που μόλις χώρισε, που δέχεται να βγει με μια γυναίκα και ακολουθεί πιστά τους δικούς της κανόνες. Δε συζητούν για τους εαυτούς τους, για τα ενδιαφέροντά τους, τι τους αρέσει, αντιθέτως, μιλούν στον πληθυντικό ο ένας στον άλλον κι όταν ο Μάξιμος εκστομίζει μια απερισκεψία που καταστρατηγεί τους κανόνες, εκείνη εξαφανίζεται. Το τραπέζι κάτω από τον πίνακα του Γκόγια στο απέναντι μπαρ, το άδειο σχεδόν ξενοδοχείο, η απελπισία και κάτι το καλτ που αποπνέει η περιοχή, οι προσπάθειές των εραστών να παρατείνουν τον χρόνο πέραν της πληρωμένης ώρας, είναι μικρές ψηφίδες ενός τρυφερού και γεμάτου μυστήριο έρωτα. Περπατούσα μαζί τους, έβλεπα κι εγώ το παράθυρο με το σπασμένο παντζούρι, καταλάβαινα τα ξεσπάσματα του Μάξιμου στη δουλειά, γιατί χαμογελούσε αν κέρδιζε ένα μήνυμα ή γιατί είχε ζοχάδες όταν δεν υπήρχε απόκριση… Ήταν όλα τέλεια, στρωτά, τυπικά μα και ουσιαστικά. «Τόσο κράτησε. Τόσο άντεξε αυτή η τσιγκούνα ευτυχία. Κι ύστερα… ύστερα άρχισε να ροκανίζει τον εαυτό της από μέσα» (σελ. 268). Ναι αλλά η δολοφονία;

«Ο εραστής της» είναι ένα εντυπωσιακό, καλογραμμένο και ανατρεπτικό μυθιστόρημα με δράση που προχωράει ασυναίσθητα και με χαρακτήρες που αρχικά φαίνεται να επαναλαμβάνουν τις ίδιες κινήσεις (σεξ στο ξενοδοχείο ημιδιαμονής και αγωνία ως την επόμενη φορά, ανάκριση και απανωτές ερωτήσεις για ένα έγκλημα που κανείς δεν ξέρει αν το έκανε ο φερόμενος ως ένοχος) αλλά κάτι απειροελάχιστο θα προχωρήσει την ιστορία παρακάτω και θα τους φέρει αντιμέτωπους με αισθήματα και πράξεις αντίθετα απ’ αυτά που διαβάζαμε ως τότε. Οι εξελίξεις και οι ανατροπές αρχίζουν να έρχονται απανωτά, οι χαρακτήρες να φωτίζονται από όλες τις μεριές και να αποκτούν πλήρες όνομα, υπόσταση, ταυτότητα και έτσι αγωνιούσα να συνειδητοποιήσω ποιοι, πού και πώς κολλάνε στην ιστορία. «Αναρωτιέστε ποιος κερδίζει; Είναι απλό. Εκείνος που έχει δει τα φύλλα του αντιπάλου του» (σελ. 414). Επομένως, ποιος κατέστρωσε το παιχνίδι; Θα υπάρχουν νικητές και ηττημένοι; Αν ναι, με τι τίμημα; Πώς συνδέονται όλα αυτά με το ξενοδοχείο ημιδιαμονής; Θα καταφέρει ο αστυνόμος Σταθάκης να βρει τη λύση σ’ ένα πολύ μπερδεμένο κουβάρι; «-Πάμε [να το διαβάσουμε]; -Πάμε!», παραφράζω τον αγαπημένο μου διάλογο από ένα βιβλίο που συνιστώ ανεπιφύλακτα.

Βιβλίο Η ψυχίατρος με την έκτη αίσθηση 
Συγγραφέας Δημήτρης Τσουκνιδής 
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Αρμός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Δημήτρης Τσουκνιδής έγραψε ένα αστυνομικό μυθιστόρημα που ανεβάζει ταχύτητες σε κάθε κεφάλαιο ενώ κάθε σελίδα είναι και μια έκπληξη, αφού η ιστορία είναι πολυεπίπεδη, έχει πολλούς υπόπτους, σκοτεινά μυστικά και ανθρώπους με διπλό ρόλο ενώ ταυτόχρονα στηλιτεύει κάθε μορφή βίας και εκμετάλλευσης που πηγάζει από την εξουσία κάποιου είτε αυτός εργάζεται στο θέατρο είτε υπηρετεί τη δικαιοσύνη  είτε εκμεταλλεύεται περιστασιακές ευκαιρίες. Μπορεί να ξεκινάμε με τα κλασικά βήματα εξιχνίασης ενός φόνου (ανακρίσεις, έρευνα, ανταλλαγή απόψεων) και να μπαίνει δυναμικά στο παιχνίδι μια έξυπνη ψυχίατρος με έκτη αίσθηση, μόνο που σύντομα όλα αυτά αλλάζουν και διαπιστώνουμε πως τίποτα δεν είναι αυτό που φαίνεται! Τα πάντα ανατρέπονται και όλοι έχουν μια σκοτεινή πλευρά και «σκελετούς στην ντουλάπα», στοιχεία που ξεπηδούν την ώρα που πρέπει για να εμπλουτίσουν την ιστορία με περισσότερα στοιχεία και να μου προκαλέσουν περισσότερο (αλλά ιντριγκαδόρικο) πονοκέφαλο. Όλα αυτά δίνονται με εναλλασσόμενες αφηγήσεις, τριτοπρόσωπη σε ενεστώτα διαρκείας που δίνει παραστατικότητα και ρεαλισμό στο κείμενο και πρωτόπροσωπη της Νεφέλης Στάη, από την οποία ξεκινάει ένα κουβάρι αποκαλύψεων και ανατροπών, μιας και είναι η πρώτη που δείχνει πως έχει τα δικά της, «σκοτεινά» πλάνα για την υπόθεση.

Η ψυχίατρος Νεφέλη Στάη λοιπόν είναι παντρεμένη με τον αρχηγό της Ελληνικής Αστυνομίας Ευάγγελο Ρήγα, οπότε η εμπλοκή της στην υπόθεση του Φοίβου Ρεντούμη, ενός από τους πιο ασταθείς ασθενείς της, θα είναι πλήγμα στην επαγγελματική της αξιοπρέπεια και ένα χτύπημα στην προσωπική της ζωή, αφού ο άντρας της θα βρεθεί σε θέση δυσμένειας μες στην Αστυνομία. Η Στάη όμως διέπεται από πνεύμα ορθολογισμού και αποφασίζει να διερευνήσει την υπόθεση, μόνο που τα πράγματα δεν είναι ακριβώς έτσι. Παίζει έναν εκπληκτικό διπλό ρόλο, του οποίου όμως μόνο η μία πλευρά φωτίζεται ως το σημείο που πρέπει να βγει στο φως η αλήθεια και βρήκα συναρπαστικές τις περιγραφές με τις οποίες ξεδιπλώνεται η έκτη της αίσθηση, ποια τα χαρακτηριστικά της γνωρίσματα και τα προειδοποιητικά σημάδια, πότε συμβαίνει και για πόσο διάστημα. Ναι αλλά γιατί πρέπει να λύσει την υπόθεση μόνο μέσα σε 24 ώρες; Τι θα συμβεί μετά; Αυτό που βρήκα λίγο «ενοχλητικό» είναι η προοικονομία, μιας και η ψυχίατρος (σε κάποιες περιπτώσεις υπάρχει και στην τριτοπρόσωπη αφήγηση) αναφέρει συχνά ότι θα γίνει αυτό, θα κάνω εκείνο για να προλάβω το άλλο κλπ.

Ο σκηνοθέτης Φοίβος Ρεντούμης ξυπνάει την επομένη της δολοφονίας της Στέλλας Γιαμπουρά σε ένα αναστατωμένο σπίτι, δε θυμάται τίποτα από τη χτεσινή βραδιά παρά μόνο ότι γιόρταζε με την κοπέλα του την ημέρα των ερωτευμένων. Θεωρείται ύποπτος για τον φόνο της λόγω της προαναφερθείσας κόλλας χαρτί στη γραφομηχανή που καταγράφει ακριβώς τον φόνο. «Έπρεπε να τη σκοτώσει για να εμπνευστεί και να μπορέσει να γράψει την καινούργια του ταινία»; ή κάποιος τον παγίδεψε; Σταδιακά μαθαίνουμε για τη γνωριμία τους, για τον έρωτά τους, πώς προχώρησαν μαζί, τι έκαναν κι όταν αρχίζουν να βγαίνουν τα μυστικά στη φόρα γνωρίζουμε δύο εντελώς διαφορετικές προσωπικότητες, κάτι που συμβαίνει και με τους περισσότερους χαρακτήρες του βιβλίου. Ο έτερος σκηνοθέτης του βιβλίου Δημήτρης Σωτηρίου ήταν φίλος του Φοίβου, παρ’ όλο που είναι διαφορετικοί χαρακτήρες κοινωνικά, ταξικά, συμπεριφορικά: οξύθυμος και αριβίστας ο Δημήτρης, πράος, μειλίχιος, ειλικρινής και έντιμος ο Φοίβος. Γράφουν κινηματογραφικά σενάρια αλλά χωρίς ανταπόκριση από εταιρείες παραγωγής, ώσπου ο παραγωγός Αρίωνας Πανουργιάς δέχεται να τους χρηματοδοτήσει, αρκεί να γίνουν βασικές αλλαγές. Τι θα κάνουν οι δύο φίλοι; Κι αν προκύψει κάποια ανάγκη, μήπως κάποιος από τους δύο προδώσει το όνειρό τους για προσωπική του εκμετάλλευση; Εξίσου καίριους ρόλους παίζουν ο Ευάγγελος Ρήγας, αρχηγός της Ελληνικής Αστυνομίας και σύζυγος της ψυχιάτρου Νεφέλης Στάη, το δεξί του χέρι, αστυνόμος Γαβριήλ Μανέτας, ο υπαρχηγός Αργύρης Τασσόπουλος, ο δημοσιογράφος Μάνος Αναγνωστόπουλος, ο σύντροφός του Μέμος Σταθόπουλος και άλλα πρόσωπα που χαρίζουν στο κείμενο σασπένς και διαρκείς εναλλαγές. Αυτές εντείνονται χάρη στα πρωθύστερα που μας γυρίζουν πίσω στον χρόνο, λίγες μέρες ή και κάποια χρόνια πριν τη δολοφονία και μας φέρουν ξανά στο παρόν ώστε να γνωρίσουμε τους εμπλεκόμενους, να μάθουμε τι τους συνδέει και ν’ αρχίσουμε να αναρωτιόμαστε για τον ύποπτο και για το κίνητρο.

«Η ψυχίατρος με την έκτη αίσθηση» είναι ένα συναρπαστικό και ανατρεπτικό αστυνομικό μυθιστόρημα με ενδιαφέροντα και ολοκληρωμένα ψυχογραφήματα προσώπων που κρατάνε φυλαγμένα πολλά μυστικά, με αποκαλύψεις και εκπλήξεις που κρατούν αμείωτο το ενδιαφέρον, με έναν ανελέητο αγώνα ενάντια στον χρόνο, μιας και η Νεφέλη Στάη μπλέκεται περισσότερο απ’ όσο θα περίμενε στην υπόθεση, έχοντας ήδη στην πλάτη της ένα όριο 24 ωρών για την επίλυσή της, και με ενδιαφέρουσες εγκυκλοπαιδικές πληροφορίες για τα ψυχωτικά σύνδρομα, τις μεθόδους ύπνωσης, τις θεραπευτικές προσεγγίσεις, αντικείμενα δηλαδή διαρκούς μελέτης του συγγραφέα που μας τα χαρίζει με εκλαϊκευμένο αλλά όχι απλουστευμένο τρόπο. Μέσα σε όλη αυτήν την ένταση είχα και μια ευχάριστη ανάσα χαμόγελου, όταν διαπίστωσα πως το παρελθόν κάποιων προσώπων του έργου δένεται απρόσμενα με την πλοκή γνωστών και αγαπημένων κωμικών σειρών της ιδιωτικής τηλεόρασης, με τις ζωές των ηρώων που βλέπαμε στους δέκτες να γίνονται αληθοφανές κομμάτι της ιστορίας του βιβλίου, εξ ου και η εμφάνιση του Μιχάλη Ρέππα στον πρόλογο. Μια πρωτότυπη ιδέα που ελάφρυνε αρκετά την πολυπλοκότητα της καθαυτής ιστορίας! Γρήγορο, με κινηματογραφική δράση και εκπλήξεις, με ίσως υπέρ το δέον πλούσια πλοκή, ενδιαφέρον, το πρώτο αστυνομικό μυθιστόρημα του Δημήτρη Τσουκνιδή με άφησε απόλυτα ικανοποιημένο.

Βιβλίο Μελίνα
Συγγραφέας Γιάννης Σκαραγκάς
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Κριτική
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ποιος μπορεί να τιθασεύσει την ορμή του λόγου και των ιδεών της Μελίνας; Ποιος μπορεί να κρατήσει στα χέρια του ένα πλάσμα σαν αυτήν; Ρευστή άμμος που κυλάει αφήνοντας της πίσω της όμως έργα που αποκρυσταλλώνονται στο γυαλί της αιωνιότητας, αυτή ήταν η Μελίνα της Ελλάδας κι αυτήν τη ρευστότητα ακολουθεί ο συγγραφέας. Πρόκειται για μια μυθιστορηματική πρωτοπρόσωπη αφήγηση της Μελίνας Μερκούρη όπου καταγράφονται σε μικρά κεφάλαια τα βιώματά της, οι επιρροές της, η προσωπικότητά της, η καριέρα της, οι άντρες πριν τον Ζυλ Ντασέν, οι σκέψεις και οι ιδέες της. Ταξιδεύουμε στα παιδικά χρόνια αλλά μπαίνουμε και στο νοσοκομείο όπου γίνεται η μάχη με τον καρκίνο, κερδίζουμε βραβεία και τρυπώνουμε σε θεατρικά παρασκήνια, γνωρίζουμε σημαντικούς ανθρώπους όπως τον Σασά Γκιτρί, την Κολέτ, τον Ζαν Μαρέ, την Γκρέτα Γκάρμπο, τον Ανδρέα Παπανδρέου. Ανάμεσά τους εμφανίζονται ο Φειδίας και ο Πύρρος που προηγούνται του Ζυλ, του αξεπέραστου Τζούλη της («Με μάγεψαν τόση αγάπη και τόσο γαλάζιο», σελ. 68), όλα όμως γυρίζουν στον Μεγάλο Σπύρο, τον παππού της, Σπύρο Μερκούρη: «Είχε το πείσμα του μάστορα και την περηφάνια του μάγου. Ή θα διόρθωνε το ελάττωμα ή θα το εξαφάνιζε» (σελ. 12).

Ο συγγραφέας έχει αποτυπώσει προσεγμένα το τσαγανό της Μελίνας, την ορμή της, τη στάση ζωής της, τα θέλω της: «Το χέρι ενός άντρα και το βλέμμα στα αστέρια. Δεν με ένοιαζε τίποτε άλλο» (σελ. 10). Δεν υπάρχει νοητή σειρά, η αφηγήτρια πότε γυρνά στην παιδική της ηλικία, πότε βαφτίζεται ηθοποιός, πότε επιστρέφει στην Κατοχή, πότε καταγράφει την περιοδεία στην Αμερική, πότε ουρλιάζει στην ανθρωπότητα για τη Δικτατορία. Όλα αυτά είναι σκόρπια κομμάτια μιας πολυκύμαντης ζωής που όμως ακολουθούν μια νοητή πορεία που δε με άφησε να χαθώ ούτε στιγμή: «..έζησα μόνο για την αγάπη, την προσδοκία, το στοίχημα, το λίγο ακόμα. Ξέρεις πώς είναι αυτό; Σαν να πέφτεις με τα μούτρα στις αγκαλιές και στα κορμιά» (σελ. 19). Μικρά βήματα, διακριτικοί φωτισμοί γεμάτοι λάμψη και επιβραβεύσεις αλλά και μια δύσκολη ανηφόρα φορτωμένη πόνο. Ανασκαλεύει τη μνήμη της: «Γι’ αυτό λέω αυτήν την ιστορία. Γιατί κανείς δεν θα καταλάβει πως, ό,τι κι αν έκανα στη ζωή μου, το έκανα εξαιτίας αυτής της μοναξιάς [συνεκδοχικά της αγάπης της για την Ελλάδα]» (σελ. 95). Μια γυναίκα χωρίς ταμπού σε μια εποχή γεμάτη ασφυκτικά από αυτά: «Γιατί έτσι ήταν τότε οι γυναίκες…Είχαν την αξιοπρέπεια σαν ρούχο στην κρεμάστρα. Περίμεναν πάντα να το φορέσουν αργότερα…Μόνο μια άλλη γυναίκα μπορούσε να τις κάνει να το βγάλουν από την ντουλάπα…Μπροστά στα μάτια και στα στόματα του κόσμου, χρειάζονταν μα πανοπλία. Ακόμα κι αν μύριζε ναφθαλίνη. Ακόμα κι αν ταίριαζε στα μέτρα κάποιου ονείρου που μαράζωσε στο σκοτάδι» (σελ. 14-15).

Πότε γράφει ο Γιάννης Σκαραγκάς και πότε μιλάει η Μελίνα; Αξεδιάλυτο το μυστήριο και παντρεύει δύο ποταμούς τους οποίους ενώνει σε σημεία απρόσμενα, τους διασταυρώνει εκεί που δεν το περίμενα, λυρισμός και ρεαλισμός γίνονται ένα. Γλυκά και τρυφερά καλολογικά στοιχεία («Κάπου κάπου γύριζε να με κοιτάξει κι εγώ σταματούσα να αναπνέω από την ανακούφιση. Σκεφτόμουν πόση χαρά και πόση λατρεία θέλει για να κοιτάζεις τον άλλον σαν να φοράει τα καλά του», σελ. 76), διαχρονικά νοήματα και σημαντικές παρατηρήσεις («,,,πόσο διαφορετικά μυρίζουν στη μοναξιά τους όσοι τα έχασαν όλα από εκείνους που δεν θα αποκτήσουν τίποτα για να πονέσουν», σελ. 79), όλα αυτά ομορφαίνουν τον μαγικό ρεαλισμό των λόγων και των σκέψεων της Μελίνας, μιας γυναίκας που μεγάλωσε σε εποχές δύσκολες, σε περιόδους όπου η Ελλάδα ακροβατούσε στο κενό. Οι Έλληνες «…κουραστήκαμε πολύ σε αυτή τη χώρα να παριστάνουμε τις πέτρες που ανθίζουν» (σελ. 47). Αποφαίνεται: «Τέτοια μοίρα θα έχει ο τόπος αυτός μέχρι το τέλος. Πάντα ένα ξένο χέρι που ασχολήθηκε, που του αφιερώθηκε. Πάντα μια δανεική πνοή» (σελ. 116). Συμπεραίνει: «Αυτό ήταν η Ελλάδα για δεκαετίες μετά τον πόλεμο και τον εμφύλιο. Ένας κόσμος με θηρία, φονιάδες και αμίλητους μάρτυρες» (σελ. 64). Παραδέχεται: «Από αυτά ήθελα να ξεφύγω. Από την ησυχία ενός κόσμου που μπορεί και χωρίς εσένα. Που δεν σε αντέχει γέρο και μετανιωμένο» (σελ. 26). Αποζητά: «Ήθελα να ερωτευτώ. Να πέσω με τα μούτρα στον έρωτα και να γίνω μια σκιά, μια ιδέα, μια ανάμνηση. Να τους ακολουθώ, να με σκέφτονται και να τους λείπω» (σελ. 27). Θλίβεται: «Δεν σε πονάει η απώλεια αλλά η παρουσία τους τριγύρω…δεν αναρωτιέσαι πώς θα είναι από εδώ και πέρα η ζωή μακριά τους αλλά πώς θα ήταν μαζί τους». (σελ. 17).

Στο νέο του μυθιστόρημα ο Γιάννης Σκαραγκάς ζωντανεύει με σεβασμό την προσωπικότητα της μεγάλης Ελληνίδας πολιτικού και ηθοποιού, φέρνει στο φως αποσπάσματα του βίου της, καταγράφει σε μικρά κεφάλαια τα σημαντικότερα στιγμιότυπα, δημιουργεί ένα φροντισμένο κείμενο που ακροβατεί ανάμεσα στο μυθιστόρημα και στη βιογραφία. «Να θέλουν όλοι ν’ ανοίξουν τα χέρια τους να σε αγκαλιάσουν αλλά να μη σε χωράνε, να μην μπορούν να σε σηκώσουν» (σελ. 10), αυτό είναι η Μελίνα της Ελλάδας.

Βιβλίο Η σκηνή των μεγάλων ονείρων  
Τίτλος πρωτοτύπου Sueño de una noche de teatro
Συγγραφέας Mónica Gutiérrez
Μεταφραστής Κάλλια Ταβουλάρη
Κατηγορία Τρόμου
Εκδότης Μεταίχμιο
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το μυθιστόρημα της Mónica Gutiérrez είναι γλυκό, τρυφερό, συγκινητικό και διασκεδαστικό, γεμάτο από θεατρικά παρασκήνια και στίχους του «Μάκβεθ». Πέρασα καλά διαβάζοντάς το, αν και δεν είχε ιδιαίτερη εμβάθυνση σε χαρακτήρες, ενώ η χαλαρή συνοχή του με βοήθησε να παρακολουθήσω πιο άνετα τις περιπέτειες του θιάσου όσο κλιμακώνεται η σχέση μεταξύ του καταξιωμένου Μαξ Μπόρχες και της βοηθού του, Έλσα Σολέρ. Εκείνος λοιπόν είναι σκηνοθέτης με φήμη και κύρος, έχει ταλέντο, έχει κερδίσει τη συμπάθεια των κριτικών, είναι σχολαστικός στην επιλογή θιάσου και καταφέρνει να του δίνουν δημόσιες επιχορηγήσεις. Από την άλλη, εκείνη ήταν φοιτήτρια Ιστορίας όταν τον γνώρισε πριν δέκα χρόνια, τότε που ο Μπόρχες θα έδινε μια διάλεξη στη Σχολή της. Του μετάγγισε την αισιοδοξία που χρειαζόταν για να μπει στην αίθουσα και τον κέρδισε η τετράγωνη λογική της. Η πρότασή του να εργαστεί ως βοηθός του την κολάκεψε, γιατί της αρέσει η περιπέτεια και η μαγεία του θεάτρου οπότε δέχτηκε κι ας μην ξέρει πολλά από αυτά. Μια απλή και ταυτόχρονα απαιτητική επαγγελματική σχέση που βοήθησε και τους δύο γεννήθηκε εκείνη την ημέρα.

Μέλη της Εταιρείας Θεάτρου του Λονδίνου έρχονται στη Βαρκελώνη για μια τελετή απονομής και επ’ ευκαιρία βολιδοσκοπούν τον Μπόρχες για μια καριέρα στο Γουέστ Εντ, η οποία όμως πρέπει να ξεκινήσει από το φεστιβάλ του Εδιμβούργου. Με πολλή δυσκολία ο Μαξ δέχεται την πρόταση του αγαπημένου του δραματουργού Ένζο Που ν’ ανεβάσει «Μάκβεθ» αντί για «Άμλετ», μια παράσταση που θα δοκιμαστεί πρώτα στο Εθνικό Θέατρο της Καταλονίας ώστε να πάρει κονδύλιο για τα έξοδα της μεταφοράς της παράστασης στη Σκοτία και τα βάσανα ξεκινάνε! Οι μάγισσες είναι πιο αισθησιακές και όμορφες απ’ ό,τι θα έπρεπε, η ενδυματολόγος Αουρόρα Τομάς φτιάχνει αριστουργήματα που απρόσεκτες πρωταγωνίστριες τα σκίζουν, ο αλκοολικός ηθοποιός Πέρε Ρικάρτ που υποδύεται τον Μάκβεθ είναι σαν «σκοτσέζικο αποστακτήριο με κολάν», η δίγλωσση βερσιόν της παράστασης κάποιους τους δυσκολεύει, η πρωταγωνίστρια Μαργκό Ντεγκάρ διαγιγνώσκεται με διαβήτη κι αυτό την καταρρακώνει, κομπάρσοι κάνουν ασκήσεις θάρρους γιατί χάνουν τη γη κάτω από τα πόδια τους και πολλά άλλα ενώ ταυτόχρονα η Έλσα πιάνει τον σύντροφό της να την απατά κι ο δραματουργός Ένζο Που δε σταματάει να κάνει διορθώσεις και παρατηρήσεις, κάτι που φέρνει θίασο και σκηνοθέτη στα όριά τους.

Το μυθιστόρημα δείχνει να είναι μια κωμική νότα στον γοητευτικό κόσμο του θεάτρου και να ξεδιπλώνει μια ιστορία με ανορθόδοξους ηθοποιούς, αναποδιές και δυσκολίες, σταδιακά όμως αρχίζει να φέρνει κοντά δύο εντελώς διαφορετικούς μεταξύ τους ανθρώπους με τέτοιο συναισθηματικό τρόπο που καταστρατηγούνται όλα τα στερεότυπα ερωτικής γνωριμίας και με τέτοια ευαισθησία που με συγκίνησε. Εκείνη προσπαθεί να κρατηθεί αισιόδοξη μετά τον χωρισμό της, εκείνος αφήνεται σταδιακά να γοητευτεί από τη διαφορετική προσωπικότητά της, μόνο που μια παρεξήγηση στη Σκωτία όπου επιτέλους μεταφέρεται η παράσταση θα αναγκάσει την Έλσα να κάνει ένα ταξίδι ενδοσκόπησης στα Χάιλαντς και το μυθιστόρημα μετατρέπεται σε τουριστικό οδηγό, αφιερώνοντας περισσότερες απ’ όσες θα έπρεπε σελίδες σε αυτό το κομμάτι, κάτι που χαλάει τη συνοχή του κειμένου όπως ανέφερα και πριν. Παρ’ όλ’ αυτά η συναρπαστική και μαγευτική φύση του σκωτσέζικου τοπίου καταγράφεται αδρά και με ωραίο τρόπο, όπως και το Εδιμβούργο, με την οδό Ρόγιαλ Μάιλ, τη θεατρική σκηνή Αντερμπέλι που θυμίζει αναποδογυρισμένη αγελάδα, τον καθεδρικό Σεντ Τζάιλς, το θέατρο Άσερ Χολ κ. ά. Εξίσου συναρπαστικά δίνεται και η Βαρκελώνη στο πρώτο μέρος του βιβλίου, με τη Δημόσια Βιβλιοθήκη Αρούς, έναν από τους πιο ιστορικούς και μαγευτικούς χώρους της Βαρκελώνης, το κατάστημα υφασμάτων και ψιλικών Ribes & Casals, το Εθνικό Θέατρο της Καταλονίας, τα πανότς (τα χαρακτηριστικά αρ νουβό πλακάκια) κ. ά. Η συγγραφέας παραθέτει αποσπάσματα από τον «Μάκβεθ» στην αρχή του κάθε κεφαλαίου αλλά και στην πλοκή, εντάσσοντάς τα σωστά σε έξυπνους διαλόγους ενώ μέσω του Ένζο Που μαθαίνουμε πολλά για τη δραματουργική επεξεργασία του κειμένου, το ιστορικό και κοινωνικό υπόβαθρο της εποχής που γράφτηκε και για τα διαχρονικά του μηνύματα, όλα αυτά με σύντομες αναφορές και λίγα λόγια ώστε να μη βαραίνει το κείμενο και να μην κουράζεται ο αναγνώστης.

«Στον κόσμο του θεάτρου… άλλοι ηθοποιοί ήταν εθισμένοι στα αντικαταθλιπτικά, στις ατελείωτες ψυχιατρικές θεραπείες ή στη γιόγκα. Όλοι είχαν τη στρατηγική τους για να ξορκίζουν τους δαίμονές τους αλλά ήταν τόσο απασχολημένοι με την καταπολέμησή τους που δεν τους έμενε χρόνος για να κουτσομπολεύουν τους άλλους» (σελ. 47). Αυτή είναι η «Σκηνή των μεγάλων ονείρων» της Mónica Gutiérrez, ένα τρυφερό και γλυκό μυθιστόρημα που μας ταξιδεύει σε Βαρκελώνη και Εδιμβούργο και μας συστήνει συνοπτικά ένα από τα σημαντικότερα έργα της παγκόσμιας δραματουργίας, τον «Μάκβεθ» του Ουίλιαμ Σαίξπηρ. Κωμικές σκηνές, ρομαντισμός, παρεξηγήσεις, εμπόδια και δυσκολίες και ένα χαρούμενο τέλος είναι τα καλύτερα συστατικά για μια ευχάριστη και χαλαρή αναγνωστική συντροφιά.

Βιβλίο Βαγόνι τρίτης θέσης 
Συγγραφέας Πασχάλης Πράντζιος
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Πηγή
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Πασχάλης Πράντζιος επιστρέφει με μια συγκινητική κι ενδιαφέρουσα καταγραφή της διαδρομής των περίφημων μπουλουκιών, θιάσων από άνεργους ηθοποιούς που όργωναν την Ελλάδα για ένα μεροκάματο, ζώντας πολλές δυσκολίες και εφήμερες επιτυχίες ενώ ταυτόχρονα καταγράφει τα σημαντικότερα γεγονότα της ελληνικής Ιστορίας από τον Μεσοπόλεμο ως τη δεκαετία του 1980 μέσα από τις ζωές της Λενιώς και της Ελένης, δυο γυναικών που έζησαν σε διαφορετικούς αιώνες, αγάπησαν, πάλεψαν, είχαν όνειρα και φιλοδοξίες, ξεγελάστηκαν και αγωνίστηκαν. Με διαρκή πρωθύστερα μεταβαίνουμε από το χτες στο σήμερα και πότε σεργιανάμε στα μακρινά χωριά και στα απάτητα βουνά της Ελλάδας και πότε βυθιζόμαστε στη μελέτη και την έρευνα των μπουλουκιών με αφορμή την προσπάθεια της άνεργης ηθοποιού Ελένης να μη μείνει μακριά από το θέατρο, εξ ου και διαπρέπει στην πανεπιστημιακή καριέρα, χωρίς πάντως να ξεχνάει τις αρχικές της φιλοδοξίες. Το Λενάκι δημιουργεί στέρεες φιλίες με τη Ρόζα, σύζυγο του μπουλουκτσή που τη δέχτηκε στον θίασό του με τον Ανδρέα Ρεζή, γίνεται αντικείμενο ενός τρυφερού ανεκπλήρωτου έρωτα, κάνει παιδιά, αγωνίζεται να επιβιώσει όσο η Ελένη του σήμερα ερωτεύεται έναν άντρα με τον οποίο την ενώνουν περισσότερα κοινά απ’ όσα περιμένει και, στην προσπάθειά της να ξεπεράσει τον πόνο της για τη γιαγιά της, αρχίζει να ελπίζει σε επανασύνδεση με τους γονείς της. Τρυφερές, συγκινητικές ιστορίες γεμάτες αλήθειες, νοήματα, ανατροπές συγκροτούν μια σφιχτοδεμένη και σωστά επεξεργασμένη πλοκή που μ’ έκανε να συγκινηθώ και να μάθω πολλά.

Οι μπουλουκτσήδες λοιπόν περιδιάβαιναν την επαρχία για να παίξουν θέατρο και για να βγάλουν μεροκάματο, μπας και φάνε κάτι, αφού τους είχε ρημάξει η πείνα στην Αθήνα, αλλά και για να πληρώνουν τις μετακινήσεις τους, έχοντας βέβαια υπ’ όψιν πως ξενοδοχεία και χάνια ήταν πανάκριβα για τα βαλάντιά τους κι επιπλέον κανείς δεν τους εμπιστευόταν για φιλοξενία. «…μόλις και μετά βίας εξοικονομούσαν ένα εισιτήριο τρίτης θέσης σε ξύλινο βαγόνι, για να επιστρέψουν στην Αθήνα μέχρι να βρουν άλλο μπουλούκι και να ξεκινήσουν νέα τουρνέ» (σελ. 33). Το κείμενο βρίθει αναφορών στους αφανείς αυτούς ήρωες που πέθαναν τελικά ξεχασμένοι παρά το μεγάλο ταλέντο πολλών εξ αυτών, καθώς και στην αστική σοβαροφάνεια του νεοέλληνα ή στην ηθικολογούσα θεατρική παιδεία και στην περιφρόνηση των ιστορικών του νεοελληνικού θεάτρου γι’ αυτό το σημαντικό κομμάτι θεατρικής ιστορίας. Κι όλες αυτές οι δυσκολίες που τελικά έψησαν τους ηθοποιούς στον αυτοσχεδιασμό και στην εμπειρία γίνονται σε εποχή και μέρη όπου ο κόσμος δεν ήξερε το θέατρο, δε γνώριζε το χειροκρότημα, αντιδρούσε με τραγικωμικό τρόπο στα θεατρικά δρώμενα που έβλεπε πρώτη φορά στη ζωή του! Μια πορεία τριάντα χρόνων περίπου, από το 1920 ως το 1950, οπότε και άνθισε ο κινηματογράφος, εξαφανίζοντάς τα, ζωντανεύει με αντικειμενικότητα και αφθονία πληροφοριών που ενσωματώνονται στην υπέροχη πλοκή δημιουργώντας ένα κείμενο πλούσιο, μεστό και πυκνογραμμένο, όπου ακόμη και το χιούμορ έχει τη θέση του: «-Μην τη δείρεις… -Μωρέ, θα τη μεταλάβω» (σελ. 68)!

Το μυθιστόρημα με έριξε από την αρχή στα βαθιά, με τους παραστατικούς διαλόγους, με τη ρεαλιστική, σχεδόν κινηματογραφική, αφήγηση, με ενδιαφέρουσες αντιθέσεις και την πολύ πρωτότυπη πρώτη παράγραφο, στην οποία χρησιμοποιούνται αντιθετικός σύνδεσμος και τα ελάχιστα καλολογικά στοιχεία που απαιτούνται για να μαλακώσει μια κατ’ ουσίαν σκληρή ιστορία: «Μα το Λενάκι δεν ήξερε από τέτοια. Δεν χαμπάριαζε κανέναν κι ήταν δεν ήταν είκοσι χρόνων. Έπλεκαν φωλιά τα όνειρά του κι έβγαζαν φτερά και πέταγαν. Κι αστραποβολούσαν αντάμα με την ομορφιά της. Έτσι ήταν το Λενάκι εκείνα τα χρόνια, μια ομορφιά κι ένα όνειρο» (σελ. 7). Ο συγγραφέας σπάει το φράγμα της απόστασης μεταξύ κειμένου και αναγνώστη, χρησιμοποιώντας το πρώτο πρόσωπο σε αρκετές περιπτώσεις: «Ίσως να έφταιγε κι η ομορφιά της, δεν ξέρω» (σελ. 8) ή τις φράσεις «που λέτε», «Καλά διαβάσατε…» κλπ ενώ κάποια στιγμή μιλάει πιο ανοιχτά: «…για άλλα παραμύθια μιλώ εγώ. Για κείνα τα βιώματα που αν δεν τα διηγηθείς σαν παραμύθι πονάνε πολύ, όσα χρόνια κι αν έχουν περάσει» (σελ. 181).  Εξίσου ξεκάθαρα στηλιτεύει τα γεγονότα της Κατοχής και του Εμφυλίου, αναγνωρίζει τη βοήθεια της Μαρίκας Κοτοπούλη σ’ εκείνα τα μαύρα χρόνια, εξυμνεί τα συλλαλητήρια που έσωσαν την Ελλάδα από την πολιτική επιστράτευση και τη βόρεια Ελλάδα από τους Βούλγαρους, κατηγορεί τον τρόπο χειρισμού των εσωτερικών πολιτικών υποθέσεων της Ελλάδας από τους Άγγλους με προεξάρχοντα τον Ουίνστον Τσώρτσιλ που κατά τα άλλα αναγνώριζε την ελληνική ανδρεία, κι όλα αυτά με σύντομα, γεμάτα από συγκινητικές σκηνές, κεφάλαια. «Οι ιδεολογίες σφάχτηκαν μεταξύ τους για τη νομή της εξουσίας και ο λαός έριχνε για άλλη μια φορά πάχνη στις πληγές του, παλεύοντας για την επιβίωσή του» (σελ. 222), τονίζει ο Πασχάλης Πράντζιος.

Το Λενάκι είναι η μικρότερη από τις τρεις κόρες της Καλλιόπης και του Γιάννη, ζει σε μια μικρή επαρχιακή πόλη της Φθιώτιδας κι ενώ οι αδερφές της έχουν ήδη παντρευτεί ή αρραβωνιαστεί, η ίδια δεν έχει εγκρίνει κανένα προξενιό κι ας κοντεύει πια τα είκοσι. Η μάνα της, κλασική γυναίκα του χωριού, για τους περισσότερους φαντασμένη και ο πατέρας της, που έχει μεγάλη αδυναμία στο Λενάκι αλλά είναι αδύναμος, που λυγίζει από αγάπη για τη μικρότερή του κόρη γιατί μόνο αυτή τον υπολογίζει και του μιλάει με αγάπη, αφού η γυναίκα του τον έχει σα σκυλί κι ας κρύβεται, άτολμος, πίσω της, είναι δυο φιγούρες που θα παίξουν κομβικό ρόλο στις μελλοντικές εξελίξεις και χάρη σε αυτούς καταγράφεται με ζωντάνια και ενάργεια ο μέσος άνθρωπος της εποχής. «Το Λενάκι το μελαχρινάκι που, όταν έβγαζε φωνή, η φύση σώπαινε» (σελ. 9) της αρέσει να τραγουδάει στα πανηγύρια, κάνοντας τη μάνα της έξαλλη με τα καμώματά της. Διεκδικεί τα «θέλω» της, επιβάλλει την ασυνήθιστη και τολμηρή της προσωπικότητα, συγκρούεται με τις αντιλήψεις του χωριού, έχει τσαγανό και προκαλεί τον αντρικό πληθυσμό με την ομορφιά, τη φωνή και το βάδισμά της. Όταν δέχεται πρόταση να τραγουδάει σε κέντρο στη Λαμία προκαλεί σχεδόν εγκεφαλικό στη μητέρα της με το «ρεζιλίκι»: Τραγουδιάρα η κόρη της Καλλιόπης; Στο μαγαζί θα γνωριστεί με τον Ανδρέα Ρεζή, έναν ζεν πρεμιέ των μπουλουκιών, όμορφο αλλά αντιδραστικό, με πείσμα και οργή για την κοινωνική αδικία. Οι πολιτικές του πεποιθήσεις του έκλεισαν τον δρόμο του Εθνικού Θεάτρου κι επιπλέον τον έχει η αστυνομία στο μάτι, οπότε αναγκαστικά μπήκε στο μπουλούκι. Έμπλεξε με το παράνομο τότε ΚΚΕ όχι από ιδεολογία αλλά γιατί ήθελε την ατομική του ελευθερία, δεν του αρέσει να του υπαγορεύουν τι να κάνει. Μικρή επαρχιακή πόλη και Μεσοπόλεμος, μεγάλα όνειρα και ατίθαση καρδιά, ε, αυτά δεν πάνε μαζί, γι’ αυτό και το Λενάκι τον Δεκαπενταύγουστο του 1937 κλέφτηκε με τον Ρεζή. Η ιστορία τους, όπως έγραψα και πριν, ξεδιπλώνεται με πρωθύστερα και είναι άκρως ενδιαφέρουσα και γεμάτη εκπλήξεις και ανατροπές.

Η Ρόζα από την άλλη είναι μια γυναίκα που μεγάλωσε σ’ ένα περιβάλλον κακοποίησης από τον μέθυσο πατέρα της, τον Τράκουνα και με μια μάνα που έτρεμε απ’ τον φόβο, και συγκρότησε θίασο με τον Σπήλιο, στον οποίο γίνονται μέλη ο Ρεζής και το Λενάκι. Το παρελθόν και τις προσωπικές ιστορίες των δύο θιασαρχών τις μαθαίνουμε αργότερα, όπως γίνεται με όλους σχεδόν τους χαρακτήρες. Η κάθε προσωπικότητα, το εκάστοτε χτες το μαθαίνουμε σταδιακά στην πορεία της ανάγνωσης, κάτι που δημιουργεί μια ενδιαφέρουσα πινακοθήκη ηρώων, που ενώνουν τα δεινά τους με αυτά της οικογένειας που δημιουργεί το Λενάκι, παρ’ όλο που τελικά χωρίζουν οι δρόμοι της με τον άντρα της, αφού εκείνος χώνεται όλο και πιο βαθιά στο Κόμμα και οργανώνει αντικυβερνητικά σχέδια. Η ιδεολογία του κομμουνισμού και η απλοϊκή νοοτροπία που παρασύρεται από τις ιδεαλιστικές ουτοπίες του κόμματος είναι οι πρώτοι παράγοντες που θα αποξενώσουν το ζευγάρι όσο η επιτυχία και τα ταξίδια έρχονται το ένα πίσω από το άλλο. Και φτάνουμε στο 1940:  πόλεμος, Κατοχή, πείνα, θάνατος, αντίσταση, τα θέατρα που αρχικά γιορτάζανε την ελληνική αντεπίθεση καταλήγουν μαγκωμένα και διστακτικά μετά τον Απρίλιο του 1941 να ανεβάζουν έργα που προσπαθούν να κρύψουν τον ξεσηκωτικό τους χαρακτήρα, με τους περισσότερους ηθοποιούς να ανήκουν στην Αντίσταση, βάζοντας σε κίνδυνο τις παραστάσεις που ανεβοκατέβαιναν μέσα σε μια στιγμή. Το ΕΑΜ και οι προκηρύξεις, ο πολύγραφος και η διαφώτιση γύρω από την οργάνωση στους θεατρικούς κύκλους από πρόσωπα-κλειδιά, το θεατρικό εργαστήρι του Βασίλη Ρώτα που ήταν φυτώριο της ΕΠΟΝ, η συμμετοχή των ηθοποιών στην απελευθέρωση, με το θέατρο πλέον να πολιτικοποιείται ανοιχτά μετά τα Δεκεμβριανά και να διχάζεται μετά τη δολοφονία της Ελένης Παπαδάκη. Πόσο δυνατή και στέρεη όμως η πρόταση αυτή που βάζει τα πάντα στη θέση τους: «-Θανασό, πού είσαι πολιτικά; -Είμαι Έλληνας, μπατζανάκη, κι αυτό φτάνει» (σελ. 169).

Να κι ο Εμφύλιος, από τη μια με το αντάρτικο θέατρο, το θέατρο της ελεύθερης Ελλάδας, το θέατρο των βουνών που εκπροσωπείται κυρίως από τη Λαϊκή Σκηνή του Γιώργου Κοτζιούλα και από την άλλη με τον θίασο του Βασίλη Ρώτα. Στο ένα άκρο το θέατρο που θα διαφωτίζει τον λαό για τους στόχους του απελευθερωτικού αγώνα και ίσως και να στρατολογούσε νέους αντάρτες μέσα από την ψυχαγωγία και στο άλλο το αστικό θέατρο, με επαγγελματίες ηθοποιούς και γνωστά έργα. Ρευστές καταστάσεις, σκληρές εποχές, αίμα και πόνος και γύρω απ’ όλα αυτά η έξυπνη, καπάτσα, ικανή στον χειρισμό των ισορροπιών θιασάρχις Ρόζα, το φίδι η Γιούλα, ο ερωτευμένος και ταπεινός Ρίκο, η ταλαντούχα Νόπη, ο μικρόκοσμος του μπουλουκιού αλλά και της κοινωνίας εκείνης της εποχής. Λενάκι και Ανδρέας ζωντανεύουν ολοκληρωμένα, με εκείνον να πρεσβεύει κομμουνιστικές πολιτικές τοποθετήσεις αλλά χωρίς να χάνει στιγμή να ταπεινώνει και να χλευάζει τη γυναίκα του κι εκείνη ατίθαση, ανεξάρτητη, να μη σηκώνει μύγα στο σπαθί της και φυσικά ούτε κατά διάνοια να δεχτεί ξύλο από τον άντρα της όπως πολλές γυναίκες εκείνη την εποχή. Ανάμεσά τους μπαίνει ο έρωτας του Ρίκο για το Λενάκι που παραμένει ανεκπλήρωτος, η υποτακτικότητα και η ανέχειά του, η διακριτικότητα του φλερτ του και το γεγονός ότι δεν εκμεταλλεύεται ούτε εκβιάζει καταστάσεις κι έτσι δημιουργείται ένα πολύ ενδιαφέρον και καλοσχεδιασμένο τρίγωνο με ρεαλισμό και ειλικρίνεια. Κι όλα αυτά είναι μόνο η αρχή της ιστορίας, αφού οι επόμενες δεκαετίες φέρνουν ακόμη περισσότερες εκπλήξεις.

Καθώς ξεδιπλώνεται η πλούσια σε γεγονότα και ανατροπές ιστορία του Ανδρέα Ρεζή και της γυναίκας του, επιστρέφουμε τακτικά στη δεκαετία του 2000, όπου η Ελένη, κόρη των ηθοποιών Κάλι και Αλέκου, οι οποίοι την άφησαν βρέφος στη γιαγιά της για να κάνουν τουρνέ στην Αμερική, προσπαθεί να χειριστεί τον θάνατο της αγαπημένης της γιαγιάς. «Έτσι ήταν πάντα. Καθόλου γονείς» (σελ. 26), λέει χαρακτηριστικά. Συγκινητικά ντοκουμέντα, όπως η βραδιά στο Ηρώδειο το 2002 που ήταν αφιερωμένη στα μπουλούκια, τα ευτράπελα που πάθαιναν οι ηθοποιοί επί σκηνής και όχι μόνο, ποικίλες αναφορές σε σκηνικά και κοστούμια, ενδυμασίες και αντικείμενα, τσιγκολαμαρίνες για τον αέρα και τη βροντή και ζωγραφισμένες κάλτσες αντί για φίδια, μπουλβάρ και κωμωδίες, θεατρικά κείμενα ποικίλου περιεχομένου γνωστών ή και άγνωστων συγγραφέων που απαρτίζουν τη διδακτορική διατριβή της ηρωίδας συναποτελούν ένα κείμενο-μαγεία που με σεργιάνισε στα μυστικά του επαρχιακού θεάτρου, στις πρακτικές δυσκολίες, στις μετακινήσεις, στην αλληλεγγύη, στην μπέσα, στην ανέχεια, στις διαπροσωπικές σχέσεις μεταξύ των ηθοποιών και στα μικρά και μεγάλα μυστικά τους. Άνεργη ηθοποιός, όπως κι όλοι οι φίλοι της από τη σχολή, δουλεύει περιστασιακά σ’ ένα βιβλιοπωλείο και κάποια στιγμή ανακαλύπτει ένα χειρόγραφο θεατρικό έργο άγνωστου συγγραφέα με ημερομηνία 1939 και με τίτλο «Βαγόνι τρίτης θέσης». Ποιος το έγραψε και πώς το εμπνεύστηκε; Η ιστορία της είναι ο απαραίτητος συνεκτικός δεσμός που μας ταξιδεύει στο χτες και ταυτόχρονα, μέσα από μια σειρά τρυφερών στιγμιότυπων, αρχίζει να προσεγγίζει τους αποξενωμένους γονείς της και μας κρατάει σε αγωνία για το αν θα πετύχει ή όχι σε αυτό ενώ ταυτόχρονα ο έρωτας του Ερρίκου θα πυροδοτήσει μια σειρά από εξελίξεις που θα οδηγήσουν το κείμενο σ’ ένα καλοδεχούμενο τέλος.

«Βαγόνι τρίτης θέσης» γράφει το εισιτήριο της ελληνικής ιστορίας, όπως και αυτό των ηρώων του μυθιστορήματος, να όμως που και η χώρα αλλά και οι πρωταγωνιστές του βιβλίου καταφέρνουν να περάσουν μπροστά, να πραγματοποιήσουν τα όνειρά τους και προσπαθούν να βρουν τη θέση που τους αξίζει. Με έναν λυρικό, συγκινητικό και τρυφερό τρόπο γραφής ο Πασχάλης Πράντζιος ξεδιπλώνει συναρπαστικές ιστορίες από μια περίοδο κι ένα κομμάτι της θεατρικής ιστορίας που έχουν επιδεικτικά αγνοηθεί και παραπεταχτεί από σημαντικό ποσοστό της ακαδημαϊκής κοινότητας και ζωντανεύει με ρεαλισμό, ποικιλία σκηνών και ενάργεια ενδιαφέροντες χαρακτήρες που βιώνουν αγάπη, απογοήτευση, προδοσίες, εμπόδια και πολλά άλλα που τους ατσαλώνουν και τους ωριμάζουν. Ένα συναρπαστικό ταξίδι που δεν ήθελα να τελειώσει!

Βιβλίο Το Τζόκερ
Συγγραφέας Μαργαρίτα Αλευρίδη
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Bell
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Πρόκειται για ένα μυθιστόρημα ρομαντικό, βαθιά κοινωνικό, chick-lit και χιουμοριστικό ταυτόχρονα, με κάθε γνώρισμα να εμφανίζεται ακόμη και στην ίδια παράγραφο! Εκεί δηλαδή που θεωρείς τη Σοφία ρηχή ή απελπισμένη, έρχεται μια «σοβαρή» κίνηση ή σκέψη κι εκεί που πας να την αγκαλιάσεις πετάγεται μια ξεκαρδιστική ατάκα. Κι εκεί που λες, άλλη μια κοπέλα με αδιέξοδα και χωρίς σύντροφο, ωραία περνάμε, για πες, με υποδειγματικό τρόπο επιστρέφουμε στο 1949 και στη ζωή μιας γυναίκας που ζει στα μπουλούκια και μεγαλώνει ένα παιδί. Εξίσου έξυπνος είναι στην αρχή του δεύτερου μέρους ο διαχωρισμός των κεφαλαίων στα νούμερα του Τζόκερ που καταθέτει η Σοφία, ώστε να γνωρίσουμε μέσα από αυτά το οικογενειακό και φιλικό περιβάλλον της και να κατανοήσουμε λίγο περισσότερο τη νοοτροπία της και τον χαρακτήρα της! Εναλλαγές από πρωτοπρόσωπη σε τριτοπρόσωπη γραφή, οικεία περιστατικά από τις δικές μου παιδικές αναμνήσεις εφόσον η Σοφία μεγάλωσε στην Κυψέλη της δεκαετίας του 1980, ειλικρίνεια, αμεσότητα και ζωντάνια είναι μερικά από τα θετικά γνωρίσματα ενός βιβλίου που δεν ήθελα να τελειώσει!

Η Σοφία είναι 38 ετών και προσπαθεί να κρατηθεί από την αισιοδοξία για να μην πέσει σε κατάθλιψη. Αγαπημένο της μότο: «…στο τέλος όλα θα πάνε καλά και αν όχι, τότε δεν είναι το τέλος…» (σελ. 17). Παρ’ όλ’ αυτά δεν παύει να νιώθει πως ο χρόνος κυλάει σα νερό και πως φεύγει η ζωή της μέσα από τα χέρια της. Εργάζεται σε διαφημιστική εταιρεία σε θέση κάτι σαν «παιδί για τις φωτοτυπίες», οι σχέσεις της έχουν όλες αποτύχει, με την καλύτερή της φίλη και συνάδελφο δοκιμάζουν κάθε είδους ενδιαφέροντα και προτάσεις για εξόδους όπου ίσως βρουν τον επόμενο σύντροφο, μόνο που πια έχουν μπει και οι απαιτήσεις στο πρόγραμμα της Σοφίας, ακριβώς γιατί δε βλέπει φως στον ορίζοντα. Από τη μια ζει στην όχθη του «τι σκατά κάνεις μετά το γραφείο» κι από την άλλη νιώθει πως οι οικογενειακές υποχρεώσεις ενός γάμου με παιδιά ίσως είναι κάτι που το θέλει πολύ, μόνο που οι άντρες της ηλικίας της δύσκολα ξεφεύγουν από τον κλοιό: «μπίρες με κολλητούς, πηδάμε ό,τι κάτσει, επιστρέφουμε στο φαΐ της μαμάς». Παρ’ όλ’ αυτά, βλέποντας τις μανάδες να συζητούν όλα αυτά τα χιλιοειπωμένα, αντιπαθεί την γκρίνια τους: «,,,η νοοτροπία τους αυτή θυμίζει πολύ τα ρούχα που απλώνεις στο μπαλκόνι ενώ ξέρεις πως θα βρέξει. Δηλαδή ξέρεις και παρ’ όλ’ αυτά απλώνεις. Δηλαδή απλώνεις για να έχεις κάτι να τρέχεις να προλάβεις σαν τρελή μετά. Δηλαδή για να έχεις κάτι να σε κυνηγάει μέσα στις ώρες σου…» (σελ. 33).

Ενδιαφέρουσα είναι η συζήτηση της Σοφίας με την ηλικιωμένη γειτόνισσά της γύρω από τους τυχερούς αριθμούς και τις πιθανότητες επιτυχίας που βασίζονται στα νούμερα από τις αναμνήσεις μας. Μέσα σε τρεις σελίδες δόθηκαν στρωτές και όμορφες εξηγήσεις (έστω και υποκειμενικές) για το σύμπαν, την πίστη, την έμπνευση, τις μηχανικές κινήσεις των ανθρώπων που παίζουν συστηματικά Τζόκερ χωρίς ουσιαστική έμπνευση και πολλά άλλα. Συγκινητικές είναι οι αναμνήσεις της Σοφίας από το πατρικό της στην οδό Κεφαλληνίας στην Κυψέλη, όπου γνωρίζονταν οικογενειακώς με τους γείτονες, τους οποίους έδεναν μια κοινή ρουτίνα («…και μετά να σερβίρει το ίδιο φαγητό στα ίδια πιάτα την ίδια πάντα ώρα», σελ. 92) και ίδιες φιλοδοξίες. Ήταν τόσο οικείοι στ’ αυτιά μου οι μονόλογοι της μάνας που είναι παγιδευμένη στην κουζίνα χωρίς διακοπές, χωρίς ελευθερία οικονομικών κινήσεων, οι αναμνήσεις του παιδιού από τα κυριακάτικα τραπέζια, η αγωνία του πατέρα πάνω από τους λογαριασμούς του σπιτιού, με αποτέλεσμα κάποια στιγμή να δακρύσω: «Ξεκινούσε να σφουγγαρίζει τοποθετώντας στο σπίτι τα νοητά φράγματα Μην πατήσετε στο διάδρομο, Μην μπείτε στο μπάνιο…Έτσι, ήταν όλοι όμηροι της τελευταίας τους θέσης, της θέσης Μόλις σφουγγάρισα!, λες και ήθελε να κάνει σαφές και στον πιο βραδύνου το πόσο εγκλωβισμένη ένιωθε η ίδια στα εβδομήντα εκείνα τετραγωνικά του διαμερίσματος του πρώτου ορόφου στον αριθμό 26 της οδού Κεφαλληνίας» (σελ. 92). Και η χαριστική βολή: «…ξέρει πια πολύ καλά πως οι γονείς της, που έκαναν αιματηρές οικονομίες στα πάντα για να στερηθούν τα περισσότερα, σπατάλησαν τελικά τις μέρες, τους μήνες και τα χρόνια τους αλόγιστα, προσπαθώντας τελικά να αντέξουν ο ένας τον άλλον» (σελ. 94-95). Μόνο στις γιορτές οι αγκαλιές «έβγαιναν από τη ναφθαλίνη»!

Η Σοφία και η αδελφή της, Ελένη, δε μεγάλωσαν σε τοξικό περιβάλλον αλλά σε αυτά τα συνηθισμένα, καθημερινά μεσοαστικά της δεκαετίας του 1980 κυρίως, με αποτέλεσμα η μία να απεύχεται ουσιαστικά τη δημιουργία μιας οικογένειας και η άλλη να παντρευτεί όπως όπως για να φύγει μακριά. Η Ελένη μάλιστα έμεινε έγκυος τον τελευταίο χρόνο του σχολείου κι αποφάσισαν με τον Θανάση να το κρατήσουν. Μέσα από αυτό το «ανενήλικο» ζευγάρι ξεπηδούν όλες οι ελπίδες και τα όνειρα δυο αθώων ψυχών που ετοιμάζονται να πολεμήσουν το σύστημα με τριαντάφυλλα και χάδια, μόνο και μόνο για να διαπιστώσουν πως μάχονται με καρφιά κι αγκάθια. Η συγγραφέας αναμιγνύει ιδανικά την παιδικότητα της ηλικίας τους και την αποφασιστικότητα της ψυχής τους για να χωρέσουν «έναν ωκεανό παιδικού έρωτα σε δυο κρεβάτια δανεικά και μετά έχει ο Θεός» (σελ. 112). Η δε ημέρα του γάμου τους είναι γραμμένη με συγγραφική λεπτοβελονιά: «Έτσι που γελάνε δυνατά στο παρά πέντε του γάμου τους και στο και πέντε μιας εφηβείας που χάθηκε πρόωρα πάνω στην τρέλα μιας στιγμής» (σελ. 122).

Η Σοφία είναι από τα παιδιά μιας οικογένειας που, αν αποτύχουν, αναζητούν: «Την ανάγκη να νοθεύσει τις παιδικές της προσδοκίες ώστε αυτές να πάψουν να βαραίνουν κ άλλο στις αποσκευές της. Ώστε να πάψουν να στοιχειώνουν το μέλλον της» (σελ. 104). Το σχολείο της, το 39^ο Γυμνάσιο Αθηνών στην Κυψέλη, οι εφηβικές της αναμνήσεις, τα καρδιοχτύπια, οι καθηγητές που σε πιάνουν αδιάβαστο ζωντανεύουν εξίσου παραστατικά κι ήταν σα να έφερνε στο σήμερα δικές μου αναμνήσεις και στιγμιότυπα, όχι λόγω της Κυψέλης όπου μεγάλωσα όπως προανέφερα αλλά λόγω της «γλυκιάς κοινοτοπίας» που όλοι αναμασούμε όταν βολτάρει ο νους στα σχολικά μας χρόνια, απλά λίγοι συγγραφείς καταφέρνουν να το αναπαραστήσουν τόσο σωστά και ρεαλιστικά. Έτσι καταγράφονται και τα όνειρα των γονιών που τα φορτώνουν στα παιδιά τους τάχα μου «για το καλό τους»: «Δύο πράγματα κληρονομούνται από γενιά σε γενιά. Τα οικογενειακά κειμήλια και τα απωθημένα. Φτάνουν στα χέρια σου και δεν ξέρεις τις περισσότερες φορές τι ακριβώς να τα κάνεις» (σελ. 151). Έτσι ασφυκτικά μεταφέρονται τα σχέδια των γονιών για μια σχολή στη Σοφία που ακολουθεί τα δικά της σχέδια, καταρρακώνοντάς τους (κυρίως τον πατέρα). Κι όλα αυτά δοσμένα με μετρημένη λογοτεχνικότητα και περιορισμένες μεταφορές και παρομοιώσεις: «Αυτός ο ήλιος μέχρι να δύσει σήμερα θα έχει μαζέψει σε κουβάδες τον ιδρώτα όλου του κόσμου» (σελ. 161). Και αργότερα: «Αμέσως μετά άφησε την τελευταία του πνοή να βγει από το σώμα του όπως ένα παιδάκι αφήνει προσεκτικά το μπαλόνι του να πάει ψηλά στον ουρανό» (σελ. 207).

Και το τρίτο μέρος….Αχ, αυτό το τρίτο μέρος… όπου παράλληλα με τη μεγάλη ανατροπή γνωρίζουμε και τους «κομπάρσους» της ιστορίας, ακόμη και τη γιαγιά Σοφία ανάμεσα στα μπουλούκια που γυρίζουν την Ελλάδα του 1949 και την Αθήνα που παραμένει ένα μεγάλο χωριό πρόθυμο για κουτσομπολιό, κάνοντας τον βίο της αβίωτο ώσπου να μεγαλώσει την κόρη της, που όμως τελικά είναι όλοι τους απαραίτητοι για τον ιστό της πλοκής. Ο απολογισμός μιας μάνας: «Θα ήθελε να είχε μπορέσει να του δώσει όλο το θάρρος του κόσμου αλλά δεν τα κατάφερε. Στάθηκε δίπλα του και τον τύλιξε μέσα στις φτερούγες της για να τον προστατέψει από τα πάντα αλλά τελικά το μόνο που κατάφερε ήταν να τον αφήσει εκτεθειμένο στις αδυναμίες του» (σελ. 201). Ο καθωσπρεπισμός της αριστοκρατικής κοινωνίας: «Εκείνες όμως είχαν μάθει να μη θέλουν να επιλέξουν. Τις είχαν μάθει οι μανάδες τους έτσι. Τις είχαν μεγαλώσει μέσα στις φυλακές που μεγάλωσαν και οι ίδιες. Τους είχαν αφαιρέσει όσα δικαιώματα είχαν στερηθεί κάποτε κι εκείνες. Σαν να ανυπομονούσαν να τις εκδικηθούν με τη δική τους τιμωρία» (σελ. 219). Και πολλές άλλες αναφορές μεταμορφώνουν το κείμενο, το οδηγούν σε εντελώς αναπάντεχα μονοπάτια, σε σημείο που και να έχει γίνει η κλήρωση δε με ένοιαζε, γιατί ήθελα να δω πώς θα εξελιχθούν τα γεγονότα και πώς θα αλλάξουν οι ζωές των χαρακτήρων με ή χωρίς επιτυχία στο Τζόκερ. Παραδέχομαι, χωρίς ίχνος έπαρσης, πως μάντεψα από νωρίς τη μεγάλη ανατροπή κι ευτυχώς, γιατί έτσι μπόρεσα να απολαύσω λέξη προς λέξη όλο τον ιστό που έστησε η συγγραφέας γύρω από τις ηρωίδες (κυρίως), να παρατηρήσω με ποιες λέξεις και με ποια σειρά φέρνει τον αναγνώστη στη μεγάλη αποκάλυψη και πόσο εύστοχα και υποδειγματικά ανατρέπει τα ως τότε κείμενα και δεδομένα της πλοκής.

Δυστυχώς όλα αυτά τα θετικότατα χαρακτηριστικά γνωρίσματα άρχισαν σιγά σιγά να υποχωρούν μπροστά σ’ ένα εκτενές σουρεαλιστικό σκηνικό που ουσιαστικά ολοκλήρωνε την καταγραφή του ψυχισμού συγκεκριμένων χαρακτήρων, αφήνοντας ανοιχτές κάποιες επιμέρους υπο-πλοκές που θα ήθελα να μάθω τι συνέβη και σ’ αυτές, όπως επίσης θα προτιμούσα λιγότερη σε έκταση την ανωτέρω σκηνή λίγες σελίδες πριν το τέλος ενός ονείρου που φέρνει στο προσκήνιο μια ψυχή διψασμένη να μιλήσει. Ήταν τόσο ενδιαφέροντα όλα τα περιστατικά, τόσο ζωντανοί και απαραίτητοι στο σύνολο της ιστορίας όλοι οι χαρακτήρες που θεώρησα εκκρεμές, για να μην πω ημιτελές, το μυθιστόρημα, αφού έμειναν κάποιοι απ’ έξω και δεν είδα πώς συνέχισαν τις ζωές τους, αν οι ανατροπές και οι εκπλήξεις τούς άλλαξαν ή τους άφησαν ανεπηρέαστους.

«Το Τζόκερ» είναι ένα μυθιστόρημα με την ατμόσφαιρα της Φωτεινής Ναούμ, το βλέμμα της Αλκυόνης Παπαδάκη και τις αναμνήσεις του Γιάννη Ξανθούλη. Είναι αφιερωμένο στις συμπτώσεις, στις πρωτοβουλίες, στα χαμένα όνειρα, στις προσδοκίες που διαψεύδονται μέσα από ποικίλες αλληλεπιδράσεις μοίρας και οικογένειας, όχι αυτής που σχηματίζεται από τα κοινωνικά πρέπει: «…οικογένεια είναι όποιος μπορεί, όποιος θέλει μέσα από την ψυχή του, όποιος πάλεψε για να μη μείνει από λάστιχο η μεγαλύτερή σου λαχτάρα… οικογένεια δεν είναι πάντα το αίμα σου…» (σελ. 377).» «Κι αν σου κάτσει», όπως λέει η σχετική διαφήμιση του τυχερού παιχνιδιού, απλά δε σε νοιάζει, γιατί το μυθιστόρημα χρησιμοποιεί την κλήρωση ως αφετηρία για πρωτότυπες αλληλεπιδράσεις και βαθιά κοινωνικά μηνύματα, η γραφή αναδίδει φρεσκάδα, η πλοκή έχει έναν άψογο χειρισμό, τα γεγονότα έρχονται στην επιφάνεια με έξυπνο τρόπο και ο καμβάς πάνω στον οποίο δρουν οι ήρωες του βιβλίου είναι ευρηματικός και αληθοφανής.

Βιβλίο Μια ζωή πολλές φορές
Συγγραφέας Έλενα Μακρή
Κατηγορία Ρομαντικό μυθιστόρημα
Εκδότης Λυμπέρης (εξαντλημένο στον εκδότη)
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Θέλετε έρωτα; Έχει! Θέλετε ανατροπές; Έχει! Θέλετε γκαγκστερικά σκηνικά; Έχει! Θέλετε γούνες, σελέμπριτις, αστική τάξη, κοινωνική ευταξία, θεατρικά κουτσομπολιά, χλιδή, ακριβά και σικ διαμερίσματα, Κολωνάκι και λίμνη Κόμο; Έχει! Θέλετε φτωχή επαρχιωτοπούλα που καταφέρνει να σκαρφαλώσει την κλίμακα της ζωής, να φλερτάρει με μεγιστάνες, να ζήσει από κοντά το ανφάν γκατέ της κοινωνικής Αθήνας και να ζήσει μέχρι και μέσα στην κινηματογραφική βιομηχανία του Χόλυγουντ, αναζητώντας πάντα ένα ρομάντσο; Έχει! Αλλά μη ζητήσετε τίποτε άλλο!

Ομολογώ ότι την κυρία Έλενα Μακρή τη γνωρίζω τόσο όσο μου επέτρεψε η ίδια να τη γνωρίσω μέσα από τα editorials του περιοδικού Life and Style που διευθύνει και το οποίο μαζεύω από το πρώτο τεύχος! Ειλικρινά, αν έχετε διαβάσει έστω και ένα τεύχος του περιοδικού, θα καταλάβετε και το περιεχόμενο του βιβλίου. Από τα ελάχιστα που ξέρω για την κυρία Μακρή (την οποία ευχαριστώ επί τη ευκαιρία που μου έστειλε αντίτυπο του βιβλίου της και μάλιστα με αφιέρωση) δεν περίμενα να γράψει κάτι άλλο από την ιστορία μιας γυναίκας φτωχής που με πείσμα, τύχη και αυτοθυσίες καταφέρνει να σκαρφαλώσει στην υψηλή κοινωνία. Έχω νιώσει ότι είναι δυναμική, αυστηρός κριτής του εαυτού της, ευαίσθητη, ισορροπεί επικίνδυνα ανάμεσα στις απαιτήσεις της καριέρας της και τις ανάγκες της οικογένειας που δημιούργησε (έχει τρία παιδιά), έχει μεγαλώσει σε έναν κύκλο κι ένα περιβάλλον που αντικατοπτρίζεται στο βιβλίο.

Φυσικά δεν είμαι σε θέση να στηλιτεύσω το βιβλίο επειδή ασχολείται με παπούτσια Salon Sclia, γούνες ρενάρ, κοσμήματα Bulgari, κι είναι γεμάτο απ’ άκρη σ’ άκρη με χρυσόσκονη. Ο καθένας έχει δικαίωμα να γράψει για ό,τι θέλει και ό,τι τον εμπνέει. Θα μείνω στο γράψιμο, στο στυλ και στο ύφος. Δείγματα γραφής της κυρίας Μακρή διέκρινα όπως προείπα στα editorials, καλογραμμένα, ρέοντα, σαφέστατα. Το ίδιο και εδώ και χαίρομαι που σε ένα μυθιστόρημα υπάρχει μεγαλύτερη ευκαιρία να ξεδιπλώσεις τις σκέψεις σου, τα αισθήματά σου, να εξασκηθείς σε νέες νόρμες γραφής, να πειραματιστείς με τη δική σου οπτική. Η κυρία Μακρή γράφει πολύ καλά και σε γενικές γραμμές έχει καταφέρει να φτιάξει μια γερή πλοκή, μια σωστή εξέλιξη (έστω και ακραιφνή, περιγράφονται πράγματα και καταστάσεις που δεν τα ζει όποιος μένει στην Κυψέλη π. χ. αλλά κανείς δεν μπορεί να εντοπίσει λάθη, ανακρίβειες και τραβηγμένα από τα μαλλιά στοιχεία). Ο Αριστοτέλης Ωνάσης τη φλερτάρει, η Έλλη Λαμπέτη τη στηρίζει στον αγώνα της για τον καρκίνο του τελευταίου της συζύγου, ο Κωνσταντίνος και η Άννα-Μαρία την καλούν στο γάμο τους και διαβάζουμε τα πάντα για αυτόν τον γάμο από τις ετοιμασίες ως την τελετή, ο Ντίμης Κρίτσας την ανακαλύπτει και εμπνέεται κλπ. κλπ.

Ειδικά στο πρώτο μέρος όπου περιγράφονται οι αρχές και οι καταβολές της Αμαλίας και του Αντρέα, οι ιστορίες των οικογενειών τους, η καθημερινότητά τους στο γάμο τους, ζωντανεύουν τα Τρίκαλα και η γύρω περιοχή της εποχής: ιδιόλεκτοι, περιγραφές καθημερινότητας, σκηνές ακριβώς με ό,τι υπήρχε εκείνη την εποχή σε εκείνο το σημείο, απίθανες σελίδες. Μετά όμως, παρ’ όλο που το ταλέντο της συγγραφέως είναι εκεί, τα ονόματα, η διακόσμηση, τα κοσμήματα, ο τρόπος ζωής, οι αλλαγές στη ζωή της, η αριστοκρατία δεν με αφήνουν να απολαύσω όσο θα ήθελα το υπόλοιπο κείμενο. Μπαίνουμε στον κόσμο της Barbara Cartland και της Maeve Binchy αλλά οι διάλογοι δεν είναι κούφιοι ούτε παρατραβηγμένοι, οι περιγραφές έχουν κάποιο νόημα και κάποια αλληλουχία και φυσικά θα προτιμήσω τα αποσπάσματα από το ημερολόγιο της πρωταγωνίστριας και όχι τα υπόλοιπα αφηγηματικά μέρη που γεφυρώνουν τις χρονικές περιόδους της ζωής της. Εκεί ξεδιπλώνεται το πραγματικό ταλέντο της συγγραφέως, εκεί βλέπουμε την πραγματική Αμαλία, όπου παραδόξως δεν γράφει ούτε μια φορά για το τι θα φορέσει ή πώς θα εμφανιστεί, περιγράφει γεγονότα, πρόσωπα και αισθήματα, εκεί ξεδιπλώνει τα μύχια της σκέψης της και της ψυχής της, με σωστό, λυρικό και καθόλου επιφανειακό τρόπο.

Σε γενικές γραμμές έχουμε ένα ρομάντσο, μια χιλιοειπωμένη ιστορία Σταχτοπούτας αλλά με φρέσκια ματιά, ωραίο γράψιμο, υφασμένη στην τοιχογραφία της σύγχρονης Ελλάδας και του υπόλοιπου κόσμου. Είμαι απόλυτα σίγουρος ότι η κυρία Μακρή θα επιστρέψει στο χώρο της λογοτεχνίας, προσεγγίζοντας αυτήν τη φορά περισσότερο την Ισμήνη Καπάνταη παρά τη Λένα Μαντά. Έχει δύναμη, ενάργεια, ύφος και πολλές εμπειρίες που θα τη βοηθήσουν να κερδίσει κι άλλους αναγνώστες.

Δείτε πώς περιγράφει την ηρωίδα της η συγγραφέας στις σελίδες 132-133:

«Τα συχνά τηλεφωνήματα της μητέρας της, με φωνή που έσπαζε από αγωνία, την εκνεύριζαν και της θύμιζαν πως κάποτε υπήρξε μια ρομαντική άνευρη κοπελίτσα από ένα χωριό, που κόντεψε να καταστρέψει μια για πάντα τη ζωή της, μόνο που ο άγνωστος Θεός της την τράβηξε από τα μακριά μαλλιά της και την έσωσε. Ένιωθε διαλεχτή, ξεχωριστή για τη νέα της ζωή και αυτό ήταν ένα συναίσθημα που την απογείωσε τους επόμενους μήνες στην Αθήνα, αφού άρχισε να συνεργάζεται σε μόνιμη βάση πλέον ως mannequin de la maison, με τον οίκο Γαλανού αναλαμβάνοντας χρέη υποδοχής για μια μερίδα πελατισσών της κλάσεως της κυρίας Παλαιολόγου που έψαχναν πάντα για μια ευγενική ατυχήσασα να εξωτερικεύσουν τη σικ μητρική τους στοργή με τις παραινέσεις τους».

Βιβλίο Τα τάπερ της Αλίκης
Συγγραφέας Έλενα Ακρίτα
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το μυθιστόρημα περιστρέφεται γύρω από τρεις γυναίκες, την Αλίκη, βαφτιστήρα της Αλίκης Βουγιουκλάκη, τη μάνα της, Ελένη, που δουλεύει στο Μινιόν και ταυτόχρονα κάνει επιδείξεις τάπερ, και τη γιαγιά της, Κοραλία, που ξεκίνησε καθαρίστρια στα στούντιο της Φίνος Φιλμ για να συνεχίσει ταξιθέτρια στο θέατρο της εθνικής μας σταρ. Τρεις άρρηκτα δεμένες ζωές, με τις Κυριακές και τις Δευτέρες τους, με τους μπλεγμένους έρωτες και τις απογοητεύσεις, με τις ανατροπές και τις εκπλήξεις, με τους χωρισμούς και τις πολιτικές αντιλήψεις. Γύρω τους μια πλειάδα εξαιρετικά δουλεμένων και προσεκτικά επιλεγμένων χαρακτήρων τις συνοδεύει σε αυτό το ταξίδι που λέγεται ζωή, χαρίζοντας ανεπανάληπτες κωμικοτραγικές στιγμές και στιγμιότυπα μιας εποχής που πέρασε και μιας εποχής της οποίας ζούμε τα απόνερά της μ’ εκείνο τον κλαυσίγελω που σχηματίζεται όταν τα σκεφτόμαστε.

Η ιστορία ξεκινάει με την κλασική γραφή της κυρίας Ακρίτα, με χιούμορ δηλαδή και αρμονική ένταξη δικών της αναμνήσεων, διαβασμάτων και ερευνών στα πρώτα βήματα της πλοκής που διάλεξε να χαρίσει στους αναγνώστες. Περιστατικά και σκηνές απείρου κάλλους που χαρίζουν αβίαστο γέλιο και ταυτόχρονα ένα μειδίαμα για όσα πέρασαν και χάθηκαν. Ευχάριστα στιγμιότυπα που στη συνέχεια όμως, και χωρίς να παραμερίζονται τα προτερήματα της γραφής, αρχίζουν να ωριμάζουν, να δένουν, να συγκροτούνται σε ένα μυθιστόρημα με σκληρές επιπλοκές. Οι ιστορίες αυτών των ανθρώπων σταδιακά μας απομακρύνουν από τη Φίνος, την Κυψέλη και το Μινιόν για να μας ταξιδέψουν στην άνοδο του ΠΑΣΟΚ, τη δίκη του Κοσκωτά, το ατύχημα του Τσερνόμπιλ, τη λαμπερή πορεία Καρέζη και Βουγιουκλάκη, όλα τους μικρά διαμαντάκια στο διάδημα της ζωής μας που στήνει δεξιοτεχνικά η συγγραφέας. Δεν χρησιμοποιούνται δηλαδή οι αναμνήσεις και τα βιώματα μιας σημαντικής κυρίας του πολιτισμού μας για να ντύσουν ένα αφήγημα για το οποίο θα συζητάνε οι κολωνακιώτισσες κυρίες στα καρμπόν κυριακάτικα πρωινά τους αλλά για ένα μυθιστόρημα σωστά δομημένο, άρτια σχεδιασμένο και γεμάτο αντιφατικά συναισθήματα και απανωτές εκπλήξεις και ανατροπές, που όταν φτάσει το πολυπόθητο και λυτρωτικό φινάλε ο γύρω και μέσα μας κόσμος δε θα είναι ξανά ο ίδιος.

Η γιαγιά Κοραλία ζει σ’ ένα τριάρι στην Κυψέλη, σ’ ένα σαλονάκι «Η Φίνος Φιλμ παρουσιάζει», όπου ένα συνονθύλευμα παράταιρων αντικειμένων, δώρο από τον Φίνο για την προκοπή και την εργατικότητά της που δούλευε επί 27 χρόνια ως καθαρίστρια στα πλατό («σαν ρουφηξιά τσιγάρου πέρασαν») απαρτίζουν την καθημερινότητά της, όλα πράγματα που έπαιξαν τον δικό τους σιωπηλό ρόλο στις ταινίες. Η μαμά Ελένη μεγάλωσε μόνη την κόρη της κι αργότερα γνώρισε τον άνθρωπο που δέχτηκε να αποκαταστήσει εκείνη και να υιοθετήσει το παιδί, μόνο που αυτό θα είναι η αρχή μιας ανατρεπτικής σειράς ερωτικών και όχι μόνο μπερδεμάτων. Τέλος, η Αλίκη, με τα τάπερ της ερμητικά κλειστά, γεμάτα σκέψεις, φόβους, απορίες, τινάζει τη μαθητική της ζωή στον αέρα όταν ερωτεύεται τον καθηγητή της κι από κει και πέρα εξελίσσεται ένα συναρπαστικό γαϊτανάκι γεγονότων που θ’ αλλάξει για πάντα τις ζωές όλων τους έτσι και πάψει να είναι πλατωνικό. Γύρω τους κινούνται ο Πέτρος κι ο Δημήτρης, ένα ζευγάρι που έχει να ξεπεράσει πολλά εμπόδια για να γίνει ευτυχισμένο, η τσατσά Φιφή, ο πιο απροσδόκητος φίλος και σύμμαχος της οικογένειας, η κολλητή φίλη της Αλίκης, Δόμνα, που ζει τραγικές περιπέτειες με απροσδόκητες εξελίξεις, η Μιρέλλα που μπλέκεται σ’ έναν γάμο συμφερόντων και τόσοι άλλοι. Ιστορίες, περιπέτειες, εξελίξεις, εμπόδια, ανατροπές, ένα αθόρυβο ποτάμι με αναπάντεχες στροφές και ασταμάτητη, διαρκή ροή.

Κι όλα αυτά γραμμένα πότε με γέλιο και πότε με δάκρυ, να τα χειρίζεται η κυρία Ακρίτα με κυνισμό κι αγάπη ταυτόχρονα, να τα απωθεί από κοντά της και να τα ξαναφέρνει στην αγκαλιά της μετανιωμένη, να δείχνει με το δάχτυλο και να σηκώνει και το χαλί να κρύψει τη σκόνη, να τα μπερδεύει και να τα ξεκαθαρίζει, να μας στερεί και να μας χαρίζει, μια ασταμάτητη δηλαδή καλολαδωμένη μηχανή ποικίλων συναισθημάτων που θα ταξιδέψουν τον αναγνώστη σ’ ένα πολυεπίπεδο, μεστό, γεμάτο εικόνες, ένταση, συναίσθημα μυθιστόρημα. Σε πολλά συμφώνησα και σ’ άλλα τόσα διαφώνησα, κάπου ήθελα μια άλλη τροπή, κάπου αλλού συναίνεσα, κάπου θύμωσα και κάπου ανακουφίστηκα. Πολλές φορές στο νέο μυθιστόρημα της συγγραφέως διάβασα για καταστάσεις δύσκολες, απάνθρωπες και τραγικές αλλά και για μαντάτα ευφρόσυνα, χαρούμενα, αισιόδοξα. Και, όπως κάνει κάθε βραβευμένο με Michellen αστέρι εστιατόριο που σέβεται το μενού του, έτσι και σ’ αυτό το μυθιστόρημα η συγγραφέας αποδομεί στα οργανικά του συστατικά τον κάθε χαρακτήρα, τον απογυμνώνει, τον παρουσιάζει με ολίγη, σκόρπια τήδε κακείσε, σάλτσα και rare ψήσιμο. Σαρκασμός, κυνισμός και ταυτόχρονα φροντίδα, έγνοια, αγάπη για ό,τι παρουσιάζεται και περιγράφεται.

Το χιούμορ είναι παντού διάχυτο. Εκτός από αξέχαστες σκηνές πολλών σελίδων, όπως τα πρώτα και μοναδικά γενέθλια που έκανε η γιαγιά Κοραλία στο διαμέρισμα της Σποράδων στην Κυψέλη ή την ανεκδιήγητη εκδίκηση που πήρε η μάνα μιας μαθήτριας από τον διευθυντή του σχολείου μετά την απόπειρα αυτοκτονίας της κόρης της, έχουμε και βιτριολικές ατάκες είτε απότοκες του σουρεαλιστικού των γεγονότων είτε απροσκάλεστες αλλά απαραίτητες σε δύσκολες περιστάσεις. Ιδού η απάντηση της τσατσάς Φιφής όταν τη ρώτησαν τι δουλειά κάνει: «-Εισαγωγές-Εξαγωγές, είπε την αλήθεια η Φιφή. Απλώς δεν ανέφερε το προϊόν» (σελ. 46). Δε θα ξεχάσω τον τρόπο με τον οποίο περιγράφηκε η προϊσταμένη ορόφου στο Μινιόν, ένας χαρακτήρας που όλοι συναντάμε με διάφορες μορφές στην επαγγελματική μας ζωή: «Ήταν πάντα ο μέσος όρος, δέκα φορές να την έβλεπες δεν τη θυμόσουν, γι’ αυτό η Ανθούλα έγινε πικρόχολη με τα χρόνια. Οι μέσοι όροι γεμίζουν μίσος γι’ αυτούς που τους προσπερνούν χωρίς να τους γνωρίζουν» (σελ. 19). Το ίδιο γλυκόπικρη είναι η στάση της κυρίας Ακρίτα και απέναντι στον δειλό αλλά γεμάτο φιλοδοξίες για παράσημα και προτομή του, στρατιωτικό, πατέρα του Ανέστη, Θεοδόσιο ή Σάκη: «Πέθανε ακριβώς όταν η κυρία Νίκη είχε πια βαρεθεί να του σιδερώνει στολές και να τις κρεμάει προσεχτικά στα μετόπισθεν της ζωής του» (σελ. 30). Κι όλη αυτή η δύναμη και η ενάργεια ζωντανεύουν ανάγλυφα χαρακτήρες λίγων σελίδων, φανταστείτε δηλαδή πόσο καλά και ακριβοδίκαια έχουν καταγραφεί οι πρωταγωνιστές.

Η δύναμη των λέξεων που χρησιμοποιεί η συγγραφέας και ο τρόπος με τον οποίο τις τοποθετεί μπροστά στα μάτια του αναγνώστη είναι κάτι το ανεπανάληπτο. Δε γίνεται να μη δακρύσεις όταν διαβάζεις κάτι τέτοιο: «Όταν είσαι μικρός, μόνος και φοβισμένος, δεν ξεχνάς ποτέ τη νύχτα του απόλυτου τρόμου σου, μια δεύτερη μάνα σου έδωσε να φας πατατούλες τραγανές και αυγά μάτια όμορφα σαν κεχριμπάρι» (σελ. 65). Ούτε φυσικά θα μείνει άδακρυς οφθαλμός στο τέλος του μυθιστορήματος, όπου ο ρεαλισμός μπλέκεται γλυκά με τον σουρεαλισμό και καταγράφονται αλησμόνητες σκηνές αποχαιρετισμού. Αυτή η πένα, αυτό το στυλ, μπορεί να καταστρέψει με μία μόνο πρόταση την ατμόσφαιρα που έχει στήσει αμέσως πριν και να απογειώσει ή να προσγειώσει τα δρώμενα του κεφαλαίου ή της παραγράφου σε χρόνο dt: «Δεν υπάρχει πιο ισχυρός οδοστρωτήρας από τη ρουτίνα. Έρχεται μια στιγμή που ένα νόστιμο λεμονάτο είναι πιο σημαντικό από ένα ηλιοβασίλεμα μετά τον έρωτα… οι κουβέντες όταν δεν τις θέλεις και η σιωπή όταν δεν την αντέχεις» (σελ. 72). Και παρακάτω: «Με τους μυστικούς έρωτες να κορώνουν και λαμπαδιάζουν, οι φιλίες περνάνε στο πίσω κάθισμα του οχήματος με τα σπασμένα φρένα» (σε. 188). Και τέλος: «Τα δύο βασικά τους προβλήματα ήταν, πρώτον, η φθορά και, δεύτερον, η αδιαφορία τους να κάνουν το παραμικρό γι’ αυτή» (σελ. 283).

Το μυθιστόρημα καλωσορίζει τον αναγνώστη στα σαλόνια των σπιτιών της Κυψέλης, του Βύρωνα, του Κολωνακίου και στα άδυτα της ψυχής των γυναικών κυρίως, καταγράφοντας διαχρονικές παρατηρήσεις για γεγονότα και αντιλήψεις που θα μείνουν πάντα ίδια, όσα χρόνια κι αν περάσουν: «Πόσο με καταλαβαίνεις, κι εγώ τα ίδια περνάω, τα ίδια μαρτύρια, τα ίδια βάσανα, εσύ καλά, εγώ ας τα λέμε, πώς περάσατε, να εδώ οικογενειακά, συγχαρητήρια, συλλυπητήρια, περαστικά, καλορίζικος, να ζήσετε, να σας ζήσουν. Ίδια λόγια, ίδιες ζωές, λες και παντρεύτηκαν όλες τον ίδιο άντρα κι έκαναν τα ίδια παιδιά» (σελ. 10). Άνθρωποι που «χάσανε το πλοίο της γραμμής» και τα Κύθηρα της ζωής ποτέ δε θα τα βρούνε. Πόσο παραστατικά και με μετρημένες λέξεις αναδεικνύεται μέσα στην απλότητά της η ζωή μιας οικογένειας: «Η ζωή τους μπορεί να ήταν μια σταλιά αλλά ήταν τακτική, καθαρή και σιδερωμένη σαν τις στολές της πωλήτριας και της ταξιθέτριας που έφερναν το ψωμί σ’ αυτό το σπίτι… Ήσυχες μέρες περασμένες με παρκέ, όμορφες, γυαλιστερές» (σελ. 18). Και τα τάπερ στη ζωή της Αλίκης να παίζουν τον δικό τους ρόλο: «Έτσι, τα βράδια καθόταν στο δωμάτιό της, άνοιγε τα πολύχρωμα τάπερ της και στοίβαζε μέσα φόβους και δάκρυα κι αμφιβολίες κι αγωνίες και μοναξιές κι απελπισίες κι ερωτήσεις χωρίς απάντηση. Με το αεροστεγές τους καπάκι φυλάκιζε τους πόνους της καρδιάς με την ελπίδα πως χωρίς αέρα τα δάκρυά της θα πνίγονταν για πάντα» (σελ. 122). Και η συγγραφέας εκεί, να βαστά μαχαίρι και βαμβάκι και να τα τοποθετεί εναλλάξ στο μυαλό του αναγνώστη ή, ακόμη χειρότερα, ταυτόχρονα.

Από την άλλη, με πόσο λυρικό τρόπο ντύνει το κείμενο τις δυσκολίες της ζωής μιας πόρνης: «Η Τζίνα δεν έμοιαζε με τις άλλες πουτάνες, που μέσα τους έκρυβαν φοβισμένα παιδιά στριμωγμένα σε μια γωνίτσα της ζωής τους της ίδιας» (σελ. 100). Πόσο κοφτά, ωμά και ρεαλιστικά καταγράφονται οι σκηνές σ’ ένα νοσοκομείο: «Γύρω κόσμος, φωνές, άρρωστοι, επισκέπτες, κατουρημένες πάπιες που πηγαινοέρχονταν, δίσκοι με τους ζελέδες της θλίψης, μουτρωμένες νοσοκόμες, νυσταγμένοι γιατροί, βογκητά και παντόφλες. Πολλές παντόφλες. Παντόφλες αντρικές, γυναικείες, μάλλινες, σατινέ, παιδικές, παντόφλες του πόνου και της κούρασης και της αγωνίας και της ελπίδας και του χρόνου που πάγωνε μέσα στις καρδιές» (σελ. 199-200). Με πόσο πόνο ψυχής σκύβει η κυρία Ακρίτα πάνω από ένα παιδί: «Ο καθένας στον κόσμο του και στη μέση ένα κοριτσάκι που μεγάλωνε σαν πεταμένο χαρτομάντιλο» (σελ. 147).

Παρ’ όλα τα πολλά και σημαντικά προτερήματα του μυθιστορήματος, πιστεύω πως ορισμένα από τα ζευγάρια που διάλεξε η συγγραφέας για να επικεντρωθεί έζησαν πάρα πολλά γεγονότα που έδειξαν μεν το πώς άλλαξαν οι επιθυμίες και οι συμπεριφορές και πώς επήλθε η φθορά στις σχέσεις, ίσως όμως και να μη χρειαζόταν τόση έκταση, κι ας διανθίζονταν με σημαντικά κωμικοτραγικά στιγμιότυπα για να δίνουν την απαραίτητη σπιρτάδα που θα τραβήξει τον αναγνώστη ως το τέλος. Αντίθετα, οι ζωές της Δόμνας και της Φιφής καταγράφονται ακριβώς όπως πρέπει, συμπυκνωμένα και γεμάτες ένταση.

Η σπιρτάδα του Γιάννη Ξανθούλη και η μελαγχολία της Αλκυόνης Παπαδάκη αγκαλιάζουν το ταλέντο της κυρίας Ακρίτα και δημιουργούν ένα αξέχαστο μυθιστόρημα, που αντικατοπτρίζει τις ζωές τριών γυναικών και τις εξελίξεις τριών δεκαετιών (1970-1990). Πρόκειται για ένα μυθιστόρημα που με στενοχώρια ολοκλήρωσα, μιας και δεν ήθελα να αποχωριστώ τις ζωές των χαρακτήρων που τόσο απλόχερα μου χαρίστηκαν και χωρίς αιδώ μου συστήθηκαν. Γυναικεία κακοποίηση, σχολικός εκφοβισμός, η σιωπή της ομοφυλοφιλίας, οι ριζικές αλλαγές των καταστάσεων και εξ αυτών των συμπεριφορών σε μια σχέση κι έναν γάμο (γι’ αλλού κινήσαμε εμείς κι αλλού η ζωή μάς πάει), ο αντίκτυπος από τα πολιτικά σκάνδαλα, η μετατροπή έξυπνων και με προσόντα γυναικών σε υποχείρια συζύγων κομπλεξικών και τόσο μα τόσο λίγων, η λάμψη της Αλίκης Βουγιουκλάκη και ο τρόπος με τον οποίο επηρέασε τον κόσμο γύρω της, οι «αλύτρωτοι» της δεκαετίας του 1970 που ήταν παγιδευμένοι στον σκληρό νόμο περί διαζυγίου που άλλαξε άρδην το 1983 και τόσα άλλα μικρά και μεγάλα γεγονότα συμπορεύονται με μια πλειάδα χαρακτήρων που αγάπησα, μίσησα, συμπόνεσα και απώθησα. «Τα τάπερ της Αλίκης» είναι μια κατάθεση ψυχής, γεμάτη ειλικρίνεια και ρεαλισμό, χωρίς ωραιοπάθειες και στρουθοκαμηλισμούς, ένα δυνατό και πολυεπίπεδο μυθιστόρημα.