Βιβλίο Λαϊκά παραμύθια και μύθοι για την απώλεια και το πένθος
Συγγραφέας Δημήτρης Μάλλης
Κατηγορία Παραμύθι
Εκδότης Ηδύφωνο
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Δημήτρης Μάλλης συγκέντρωσε κείμενα από όλες τις ηπείρους της γης και τα ζωντάνεψε με λυρισμό και ατμοσφαιρικότητα. Συγκινητικές και τρυφερές ιστορίες ζωντανεύουν με παραστατικότητα και πλούσιο λεξιλόγιο, χαρίζοντάς μας διαχρονικά μηνύματα και μια διακριτική αισιοδοξία. Ιστορίες που μιλούν με τη σοφία και την απλότητά τους για τον θάνατο, την απώλεια, την απουσία καθώς και για τον αγώνα του ανθρώπου για υπέρβαση του πόνου. Πώς βρίσκουμε ανακούφιση στην ελπίδα, πώς συνεχίζουμε να ζούμε και να αγαπάμε, τι κάνουμε όταν μένουμε πίσω; Αυτά και άλλα θέματα απαντώνται με τον πιο τρυφερό τρόπο: μέσα από τα παραμύθια. Γιατί: «Ο θάνατος είναι παντού. Μα κι η αγάπη είναι παντού. Κι όταν η αγάπη δεν νικά τον θάνατο, τον μεταμορφώνει» (σελ. 15). Σύμφωνα με την ψυχολόγο Ελένη Παναγιωτακοπούλου, «τα παραμύθια μάς βοηθούν να εμπλουτίσουμε τη φαντασία μας, να αναστοχαστούμε πάνω σε σημαντικά φιλοσοφικά, ηθικά ή υπαρξιακά ερωτήματα, να περάσουμε καλά, να επικοινωνήσουμε, να μοιραστούμε αγωνίες, χαρές και όνειρα, άρα τελικά να γνωρίσουμε τον κόσμο» (σελ. 11). Χάρη σε αυτά μπορούμε να μιλήσουμε στα παιδιά για τον έρωτα, τον πόνο, την ευτυχία και την απώλεια αλλά, κι όταν μεγαλώσουμε, σε αυτά καταφεύγουμε ώστε να επιστρέψουμε στην παιδικότητά μας όταν η ενήλικη φάση μας έχει προβλήματα.

Στο «Ο καιρός γιατρεύει τις πληγές», η Γιάμι χάνει τον αδελφό της, Γιάμα, και ο θρήνος της συγκινεί τους θεούς που αποφασίζουν να σπρώξουν μακριά το «σήμερα» του θανάτου. Έτσι «κάθε μέρα που έφευγε έπαιρνε μαζί της και ένα αγκάθι από την καρδιά της… απάλυνε ο πόνος της, έγινε ο πόνος μνήμη» (σελ. 27). Στη «Γαζέλα του βεδουίνου», ένας βεδουίνος χάνει τον γιο του και μέσα από την κουβέντα με τη γυναίκα του διαπιστώνουμε πως «Όλοι οι άνθρωποι έχουν γευτεί το μερίδιο της θλίψης». Το ίδιο επιμύθιο έχουν και «Οι σπόροι της μουστάρδας», όπου μια μάνα που έχασε το παιδί της «κατάλαβε πως οι ζωντανοί είναι πολλοί μα οι νεκροί περισσότεροι». Στους «Τρεις δρόμους», ένας πατέρας πεθαίνοντας ζητά από τα τρία παιδιά του να ταξιδέψουν σε άλλους τόπους, σε ξένα μέρη και να γυρέψουν δουλειά για να διώξουν τη φτώχεια τους. Σ’ ένα τρίστρατο, ένας γέρος τους λέει πως ο ένας δρόμος οδηγεί σε μέρος με δουλειά κοντά στο σπίτι όποιου τον διαλέξει, ο άλλος σε πολιτεία μακρινή κι όποιος πάει γυρνάει στα μέρη του μια στο τόσο κι ο τρίτος σε έναν τόπο απ’ όπου δε γύρισε κανείς πίσω. Ποιο μονοπάτι θα ακολουθήσει το καθένα από τ’ αδέρφια και με τι συνέπειες; Πώς συνδέεται αυτή η ιστορία με την απώλεια;

Στο «Πένθους γέρας» μαθαίνουμε πώς και γιατί ο Δίας χάρισε στο Πένθος τις τιμές που έχουν σχέση με τους πεθαμένους και πώς πρέπει να φέρεται ο άνθρωπος στο πένθος. Γιατί, αν το τιμάει διαρκώς με λύπες και θρήνους, κινδυνεύει από αυτό; Στα «Δυο πιθάρια» έχουμε μια συγκινητική ιστορία για την απώλεια της μάνας, την οποία η κόρη βλέπει σε όνειρο να κουβαλάει δυο πιθάρια. Τι έχουν μέσα αυτά και γιατί είναι ασήκωτα; Η εξήγηση είναι ανατριχιαστική και συγκινητική. Στο ίδιο μοτίβο κινείται και το «Λευκό πουκάμισο», αν και με λιγότερο λυρισμό. Όση τρυφερότητα υπάρχει στην πρώτη ιστορία, τόση δωρικότητα βρίσκουμε στη δεύτερη. Στις «Γυναίκες που έκλαιγαν» ένας πρίγκιπας, στην περιήγησή του στα μέρη της φυλής του, συναντάει δυο γυναίκες που θρηνούν για διαφορετικούς λόγους η κάθε μία και το επιμύθιο είναι ανατριχιαστικό. Στον «Τόπο που οι άνθρωποι δεν πεθαίνουν ποτέ», ένας πλούσιος άνθρωπος που δεν του λείπει τίποτα, άρχοντας σωστός, νιώθει την ανάγκη να βρει έναν τόπο όπου οι άνθρωποι δεν πεθαίνουν ποτέ για να ζήσει με την οικογένειά του κι όταν τον βρίσκει τον περιμένει μια μεγάλη έκπληξη. Στον «Χάρο σε ένα τσόφλι», ένας νεαρός βρίσκει τον Χάρο και μαθαίνει πως ήρθε για τη μητέρα του. Έτσι ο ήρωας της ιστορίας δέρνει τον Χάρο και τον παγιδεύει σ’ ένα τσόφλι από καρύδι, κάτι που θα φέρει απρόσμενες συνέπειες για την ανθρωπότητα, γιατί «Ο Χάρος είναι απαραίτητος για να υπάρχει ζωή».

«Ο Ποντικαλάκης» είναι ένας μικρός σαν ποντικάκι άντρας που παθαίνει ένα ατύχημα κι αυτό θα έχει αλυσιδωτές αντιδράσεις στον περίγυρό του. Απολαυστικό κείμενο, με αφηγηματικές επαναλήψεις που δημιουργούν εξαρχής ένα παιχνίδισμα και δείχνουν τη σημασία της υποστήριξης και της παραμυθίας από φίλους και συγγενείς. «Στο νησί των ψυχών», ένας άντρας χάνει τη σύζυγό του κι αποφασίζει να την ακολουθήσει στον κόσμο των ψυχών, ένα ταξίδι που θα τον μεταμορφώσει και θα τονίσει τη σημασία της οικογένειας. Στο υπέροχο «Πώς οι πεταλούδες ήρθαν στον κόσμο», ο Δημιουργός, από συμπόνια που οι άνθρωποι που δημιούργησε ήταν στενοχωρημένοι λόγω του θανάτου, τους χάρισε τις πεταλούδες. Πώς τις έφτιαξε, γιατί παραμένουν σιωπηλές, σε τι ζήλεψαν τα πουλιά και πολλά άλλα μαγικά αποκαλύπτονται στην πανέμορφη αυτή ιστορία. Τέλος, «Η ψείρα και ο ψύλλος» είναι μια ιστορία απώλειας που χαρίζει τρυφερότητα και χαμόγελο, μιας κι έχουμε ένα διασκεδαστικό ποίημα, με κεντρικό θέμα την ψείρα που πέφτει στην μπύρα. Αυτό οδηγεί σε μια σειρά γεγονότων εντελώς σουρεαλιστικών, «μια φορά κι έναν καιρό».

Το νέο βιβλίο του Δημήτρη Μάλλη είναι μια συλλογή κειμένων που μοιάζουν να μιλούν όλα την ίδια γλώσσα, ένα ψηφιδωτό παρηγοριάς και παραμυθίας που υμνεί το αναπόφευκτο του θανάτου αλλά και απαλύνει τον πόνο εξ αυτού. Τα παραμύθια αυτά τονίζουν πως «η θλίψη απαιτεί τον σεβασμό μα όχι τη λατρεία μας», δηλαδή πως ο πόνος είναι δεκτός και ανθρώπινος, αρκεί να μην αφηνόμαστε στην κατάθλιψη. Η ασπρόμαυρη εικονογράφηση της Έλενας Λεώνη αποπνέει έναν εκπληκτικό ρεαλισμό και αναμιγνύει υποδειγματικά τον σουρεαλισμό με την πραγματικότητα. Φιγούρες και σκιές ανακατεύονται με μορφές που έχουν πιο αδρά χαρακτηριστικά και κινούνται σ’ ένα αφαιρετικό φόντο που όμως δείχνει γεμάτο ένταση και δύναμη. Η συλλογή συμπληρώνεται από τη λιτή και περιεκτική εισαγωγή της Δρ. Ρητορικής Φωτεινής Εγγλέζου και την απαραίτητη βιβλιογραφία.

Βιβλίο Πασκάρ και Μία 
Συγγραφέας Δημήτρης Μαμαλούκας
Κατηγορία Ρομαντικό μυθιστόρημα/ Αλληγορία
Εκδότης Μονόκλ
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Δημήτρης Μαμαλούκας έγραψε μια συναρπαστική και συγκινητική νουβέλα για τη δοτικότητα του έρωτα και τη θυσία της αγάπης. Με λιτά εκφραστικά μέσα και ρεαλιστικές σκηνές ζωντανεύει δύο αντίθετους κόσμους που κοντράρονται και μας συστήνει δύο πλάσματα που ερωτεύονται ενάντια στις κοινωνικές επιταγές του κύκλου τους. Είναι μια ιστορία αγάπης γραμμένη με τρόπο που θυμίζει νουάρ μυθιστόρημα και γεμάτη συναρπαστικές εξελίξεις. Εκτυλίσσεται σ’ ένα άχρονο περιβάλλον όπου σ’ ένα ξέφωτο μαζεύονται κάθε βράδυ από τη μια οι ζοφεροί κι απ’ την άλλη οι άσπροι. Οι πρώτοι φοράνε μαύρα ρούχα και ανάμεσά τους βρίσκουμε τον Πασκάρ, έναν άνθρωπο που εκπέμπει ηρεμία και γαλήνη ενώ το χαμόγελό του είναι ακαταμάχητο. Οι δεύτεροι είναι άντρες με γκρίζα ρούχα και γυναίκες ντυμένες στα άσπρα. Ανάμεσά τους είναι η Μία, μια γυναίκα με σπάνια μεθυστική ομορφιά και ακαταμάχητο χαμόγελο, «μπροστά στη μαυρίλα της πόλης έδειχνε υπερβολικά εύθραυστη» (σελ. 23). Πώς μαγεύει τον κόσμο και ανοίγουν δρόμο μπροστά της για να περάσει; Τι το παράξενο έχει αυτή η γυναίκα και γιατί όποιος την αγγίζει νιώθει πως είδε το πιο γλυκό όνειρο;

Ο Μαχίτ, ένας ηλικιωμένος άγνωστος, καλεί τον Πασκάρ να τον εκπαιδεύσει για μια εβδομάδα, απαγορεύοντάς του να έρθει σε επαφή με τους άσπρους, κι έτσι ξεκινάει μια σειρά από γεγονότα που προβληματίζουν τον Πασκάρ για την αποστολή του. Τι εννοεί ο Μαχίτ «μόλις μεταδίδουμε, φεύγουμε;» Τι δεν αρέσει στον Πασκάρ κατά τη διάρκεια της εκπαίδευσής του; Ο εκπαιδευόμενος ερωτεύεται τη Μία όταν την αντικρίζει κρυφά και, παρά τις απαγορεύσεις του Μαχίτ, της μιλάει. Περνάνε όμορφες στιγμές μαζί κι ο Πασκάρ συνειδητοποιεί ότι θέλει να γίνει γκρίζος σαν τους άντρες της παρέας της, να τη βλέπει συνέχεια, πώς θα γίνει αυτό όμως και κυρίως με τι συνέπειες; Ποιος είναι ο δικός του ρόλος και πόσο αντιβαίνουν τα δικά του όνειρα στην εκπαίδευσή του; Τι θα συμβεί όταν φιληθούν με τη Μία κι εκείνος προδώσει τους ζοφερούς για χάρη της;

Συναρπαστικές περιγραφές και ρεαλιστικές σκηνές ζωντανεύουν μια ξεχωριστή ιστορία αγάπης. Είναι τέτοιο το στυλ γραφής που ένιωθα σα να περπατούσα κι εγώ στους ανηφορικούς παγωμένους δρόμους της, πόλης, σα να έμπαινα στα μαγαζιά με τις φθαρμένες επιγραφές νέον και τα βρώμικα μωσαϊκά, σα να περπατούσα στους διαδρόμους των πολυκατοικιών που μύριζαν κρεμμύδια και ανθρώπινο ιδρώτα. Η ιστορία ξεδιπλώνεται σιγά σιγά, με ερωτήματα να πλανώνται στον αέρα και να απαντώνται σχεδόν αμέσως για να δώσουν τη θέση τους σε επόμενα και με τον έρωτα ανάμεσα στο πρωταγωνιστικό ζευγάρι να κλιμακώνεται. Μου άρεσαν η αλληγορία της ιστορίας, ο ρόλος των ζοφερών και των άσπρων, η εξήγηση ότι συναντιούνται κοντά η μία παρέα με την άλλη αλλά δεν πρέπει να έρχονται σε επαφή («ίσως γιατί η ευτυχία και η δυστυχία συχνά απέχουν ελάχιστα») και φυσικά το απροσδόκητο τέλος με το σοκαριστικό τίμημα.

«Πασκάρ και Μία», ένας απαγορευμένος έρωτας στη σκιά μυστηριωδών αποστολών. Καλοί και κακοί, χαρά και πόνος, άνθρωποι που ξυπνάνε από εφιάλτες και άλλοι που ζουν το πιο γλυκό τους όνειρο. Είναι έτοιμος ο Πασκάρ να πληρώσει το τίμημα από την επιθυμία του ν’ αλλάξει στρατόπεδο ώστε να είναι συνέχεια δίπλα στη γυναίκα που αγαπάει; Ο μυστηριώδης χαρακτήρας που εμφανίστηκε στα «Παράξενα Χριστούγεννα του κυρίου Σέριμαν» τώρα στην πιο προσωπική του περιπέτεια.

Βιβλίο Το κορίτσι και η κινητή βιβλιοθήκη
Τίτλος πρωτοτύπου La nena i la biblioteca ambulant
Συγγραφέας Eulàlia Canal
Εικονογράφος Sebastia Serra
Μεταφραστής Ιωάννα Καπετάνου
Κατηγορία Παραμύθι / Αλληγορία
Εκδότης Μεταίχμιο
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Αρκούδος και ο Κάστορας έχουν μια κινητή βιβλιοθήκη γεμάτη πολλά βιβλία. Μια μέρα συναντούν μπροστά τους έναν τοίχο από τούβλα που τους εμποδίζει να συνεχίσουν κι ένα κορίτσι που θέλει να περάσει από την άλλη μεριά για να βρει τη μητέρα της. Η ιδέα τους θα φέρει μεγάλη αναστάτωση στους φρουρούς του τοίχου, θα πετύχει όμως; Θα καταφέρουν να συνεχίσουν τον δρόμο τους;

Η ιστορία είναι αρκετά ενδιαφέρουσα και η πλοκή κλιμακώνεται από σελίδα σε σελίδα. Σχεδόν από το πουθενά εμφανίζονται ο Κάστορας και ο Αρκούδος με μια κινητή βιβλιοθήκη και σταματούν μπροστά στον τοίχο. Εκεί γνωρίζουν το κορίτσι που ψάχνει τη μαμά του και αποφασίζουν να το βοηθήσουν. Όσο κρατάει η προσπάθειά τους να περάσουν τον τοίχο χωρίς να γίνουν αντιληπτοί μοιράζονται περιστατικά, ιστορίες και αναμνήσεις από τις ζωές τους, οπότε δημιουργείται ένας ισχυρός φιλικός δεσμός. Όταν όμως βγαίνουν από την άλλη μεριά τα πράγματα δυσκολεύουν αρκετά κι ένας ανέλπιστος σύμμαχος θα τους βοηθήσει. Μου άρεσε πολύ η κεντρική ιδέα του παραμυθιού και πώς εφαρμόζεται στην περιπέτεια των τριών πρωταγωνιστών: τα βιβλία έχουν δύναμη και οι λέξεις μπορούν να γκρεμίσουν τείχη και να οδηγήσουν προς την ελευθερία. Η μάθηση, το διάβασμα, η σκέψη είναι τα «όπλα» που απελευθερώνουν το μυαλό, γκρεμίζουν τα εμπόδια και απελευθερώνουν τον καθένα μας από οποιαδήποτε δεσμά.

Ο στρατιώτης, το φυλάκιο, το τρίκυκλο-βιβλιοθήκη, ακόμη και το ντύσιμο του κοριτσιού θυμίζουν εικόνες από τα στρατόπεδα συγκέντρωσης του Β΄ Παγκόσμιου πολέμου, μια αναγκαία εικαστική αναφορά ως αναγνωριστικό σημείο της δυσχέρειας που προκαλεί η φυλάκιση, η τιμωρία, ο αποκλεισμός, η βία. Ο εικονογράφος Sebastia Serra δούλεψε πολύ πάνω σε αυτές τις λεπτομέρειες και δημιούργησε στιγμιότυπα γεμάτα χαρά και φως αλλά και σασπένς. Φυσικά, λάτρεψα το όχημα του Κάστορα και του Αρκούδου, καθώς και την αρχική εικόνα όπου διαβάζουν. Επιπλέον, απόλαυσα τις εικόνες με τα βιβλία που απελευθερώνουν τα τούβλα και σκορπάνε στον αέρα, καθώς και τους διάφορους χρωματικούς τόνους του δάσους και της φύσης όπου διαδραματίζεται η ιστορία. Πρωτότυπες και δύσκολες να αποτυπωθούν τόσο όμορφα οπτικές γωνίες, υπέροχες φωτοσκιάσεις, ολοζώντανες φιγούρες συνοδεύουν με τον καλύτερο τρόπο την ιστορία και πυροδοτούν τη φαντασία των παιδιών.

Βιβλίο Το αόρατο νήμα
Τίτλος πρωτοτύπου El hilo invisible
Συγγραφέας Miriam Tirado
Εικονογράφος Marta Moreno
Μεταφραστής Δέσποινα Δρακάκη
Κατηγορία Παραμύθι
Εκδότης Μεταίχμιο
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Νούρα συζητάει με τη μαμά της για τον αφαλό της και τη ρωτάει σε τι της χρησιμεύει πλέον, αφού γεννήθηκε πια. Η μητέρα της της αποκαλύπτει πως εκεί φυλάσσεται ένα μεγάλο μυστικό: από τον αφαλό βγαίνουν αόρατα νήματα που μας συνδέουν με όσους αγαπάμε και παραμένουμε δεμένοι μαζί τους ακόμη κι αν είμαστε σε απόσταση. «…είμαι δίπλα σου κι ας μη με βλέπεις, είσαι μαζί μου κι ας μην μπορώ να σε αγγίξω»!

Με γλυκό, ευφάνταστο και ευφυή τρόπο η συγγραφέας μιλάει στους μικρούς αναγνώστες για το θαύμα της μητρότητας, για τα αισθήματα που αναπτύσσει η μητέρα προς το παιδί της πριν καν αυτό γεννηθεί: «Και πριν, όταν ακόμη δεν ήσουν στην κοιλιά μου, σε αγαπούσα ήδη, σου μιλούσα και σου έλεγα πως μπορείς να έρθεις όποτε θέλεις, πως σε περιμένουμε…Το αόρατο νήμα με έδενε ήδη μαζί σου κι ας μη σε είχα γνωρίσει ακόμη». Επειδή είναι αόρατο όμως και δεν μπορούμε να το πιάσουμε, δε σημαίνει πως δεν υπάρχει. Τόσα πράγματα είναι άυλα κι όμως γεμίζουν τη ζωή μας, όπως η αγάπη, οι οικείες μυρωδιές που δημιουργούν αναμνήσεις, τα συναισθήματα. Αυτά και άλλα υπέροχα λόγια γεμίζουν ασφάλεια, σιγουριά και αυτοπεποίθηση τη Νούρα, που πλέον δε νιώθει μοναξιά και φόβο. Έτσι παρακολουθούμε στη συνέχεια διάφορα περιστατικά από τη ζωή του κοριτσιού και πόσο απλόχερα δίνει μαθήματα ζωής στον συμμαθητή της που φοβάται μακριά από τη μαμά του, στη γιαγιά της που ξέρει πως κάποια στιγμή θα πεθάνει αλλά το αόρατο νήμα θα τις έχει για πάντα δεμένες κ. π. ά. Τι όμορφα λόγια, πόσο γλυκές στιγμές, τι υπέροχο πλάσμα η Νούρα, τι εκπληκτική γραφή!

Η εικονογράφηση της Marta Moreno αποτυπώνει μεγάλες, χορταστικές φιγούρες, γεμάτες όμως μόνο από βασικές λεπτομέρειες, οπότε δεν κουράζεται το μάτι των παιδιών. Τα νήματα είναι χιλιάδες, πολύχρωμα, προς κάθε κατεύθυνση και δημιουργούν αστείες μικροπεριπέτειες. Κοντινά πλάνα και γενικές αποτυπώσεις, ανοιχτά και χαρούμενα χρώματα, παραστατικές εικόνες που ζωντανεύουν τα καθημερινά περιστατικά στην οικογένεια της Νούρα, μια γλυκιά γιαγιά, μια όμορφη μαμά, δεν ξέρω τι να πρωτοαναφέρω! Ένα μεγάλο μπράβο στις δημιουργούς γι’ αυτό το ξεχωριστό παραμύθι.

Βιβλίο Το μυστικό των μυστικών
Τίτλος πρωτοτύπου The secret of secrets
Συγγραφέας Dan Brown
Μεταφραστής Χρήστος Καψάλης
Κατηγορία Περιπέτεια
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το νέο μυθιστόρημα του Dan Brown κινείται στα γνωστά, οικεία και πάντα συναρπαστικά μονοπάτια συνωμοσιολογίας, μυστικών και ανατροπών. Καλοδουλεμένη πλοκή, cliffhangers στο τέλος σχεδόν κάθε κεφαλαίου, σταδιακή κορύφωση της δράσης, ανάμιξη πραγματολογικών στοιχείων με αχαλίνωτη φαντασία, ένας αγαπημένος πρωταγωνιστής, κώδικες και σύμβολα (κεντροπερίβλητα, εικονογράμματα), μυστικά και απειλή κατά της ανθρωπότητας, ανατροπές, ενδιαφέρουσα κεντρική ιδέα που παίρνει βασικές εγκυκλοπαιδικές πληροφορίες, συμπεράσματα ερευνών και πορίσματα και «την προχωράει παρακάτω», σε ένα γνωστικό και γνωσιακό επίπεδο που μπορεί να το εκμεταλλευτεί κάποιος για κακό σκοπό, ένας ισχυρός εχθρός που κρύβεται στα σκοτάδια, απρόσμενες συμμαχίες, προδοσίες, ανθρωποκυνηγητά, μυστικές υπηρεσίες, απαγωγές, επιθέσεις, δολοφονίες, όλα αυτά συγκροτούν άλλο ένα εκπληκτικό μυθιστόρημα δράσης και αγωνίας που με άφησε απόλυτα ικανοποιημένο.

Τη λαμπερή μέρα της διάλεξης της Κάθριν Σόλομον ακολουθούν μια σειρά από φρικιαστικά γεγονότα: η Κάθριν εξαφανίζεται, ο Λάνγκντον κάνει κάτι που θα  τραβήξει την προσοχή της Ούζι, της τσέχικης υπηρεσίας πληροφοριών, με αποτέλεσμα να τον κυνηγάει ο αστυνόμος Όλντριχ Γιανάτσεκ αλλά και ο Μάικλ Χάρις, νομικός εκπρόσωπος της αμερικανικής πρεσβείας. Τα ίχνη για τον εντοπισμό της επιστήμονα είναι κωδικοποιημένα κι ο Λάνγκντον αναλαμβάνει δράση. Αρχαίοι Έλληνες μαθηματικοί, αραβικοί αριθμοί, λατινικό αλφάβητο, ενωχιανά (γλώσσα μέσω της οποίας υποτίθεται ότι τα μέντιουμ επικοινωνούν με τα πνεύματα) παίρνουν και πάλι τη σκυτάλη σ’ έναν αγώνα δρόμου ενάντια στον χρόνο.

Σταδιακά μπαίνουν κι άλλοι χαρακτήρες στο παιχνίδι που θα δείξουν σε κρίσιμα σημεία την πραγματική τους ταυτότητα και τι πραγματικά αποζητούν. Για παράδειγμα, ο Μάικλ Χάρις παίζει έναν ιδιαίτερο ρόλο στην αμερικάνικη πρεσβεία, με αποτέλεσμα να διαπιστώσει αμέσως τι πραγματικά συμβαίνει, μόνο που έχει ήδη αναθέσει στην ερωμένη του, Ντάνα Ντάνεκ, υπεύθυνη των δημοσίων σχέσεων της πρεσβείας, κάτι που θα τη βάλει σε κίνδυνο. Η Δρ Μπριγκίτα Γκέσνερ, κορυφαία Τσέχα νευροεπιστήμονας, επιτυχημένη στον τομέα τεχνολογίας απεικόνισης του εγκεφάλου και στα νευροπληροφοριακά δίκτυα, είναι εκείνη που κάλεσε τη Σόλομον για τη διάλεξη, τι έχει όμως δημιουργήσει με τους συνεργούς της; Γιατί ενδιαφέρεται τόσο πολύ για το βιβλίο της Κάθριν Σόλομον και θέλει σχεδόν με το ζόρι να την οδηγήσει στο εργαστήριό της; Η Σάσα Βέσνα, βοηθός της Μπριγκίτα, είναι μια γυναίκα που ήρθε από τη Ρωσία και παθαίνει κρίσεις επιληψίας, μια κατάσταση που την οδήγησε σ’ ένα παρακμιακό κρατικό ψυχιατρικό ίδρυμα, όπου έζησε «μια ζωή ποτισμένη από τα φάρμακα και τη μοναξιά». Η Μπριγκίτα Γκέσνερ την έφερε στην Πράγα και τη θεράπευσε από τις κρίσεις της, ποιο ήταν όμως το τίμημα; Και τι θα γίνει με τα κενά μνήμης που εξακολουθεί να έχει;

Επίσης, ποιο είναι το μυστηριώδες Γκόλεμ, μια φιγούρα με μανδύα, βαριά υποδήματα, πασαλειμμένο με πηλό στο κεφάλι και γιατί στο μέτωπό του έχουν χαραχτεί τρία εβραϊκά γράμματα; Σε ποιον είναι αφοσιωμένο να προστατεύει και ως πού θα φτάσει για να το καταφέρει; Η πρέσβειρα των Ηνωμένων Πολιτειών στην Πράγα Χάιντε Νάγκελ διαπιστώνει πως ήρθε η ώρα να πάρει την κατάσταση στα χέρια της και να εκδικηθεί όσους τη δελέασαν να πάρει αυτήν τη θέση, αποκρύπτοντάς της τους πραγματικούς λόγους που την ήθελαν σε αυτό το πόστο. Έχουμε όμως και τον Τζόνας Φόκναμ, επιμελητή εκδόσεων στα κεντρικά του Penguin Random House στη Νέα Υόρκη, που είναι έτοιμος να διαβάσει το χειρόγραφο της Σόλομον, όταν μια επίθεση από χάκερ το εξαφανίζει, περνώντας από όλες τις δικλείδες ασφαλείας. Πιστός όμως στην πατροπαράδοτη σχολή έχει εκτυπώσει ένα αντίγραφο, εξ ου και πέφτει θύμα απαγωγής. Όλοι αυτοί οι χαρακτήρες και μερικοί ακόμη αγωνίζονται ο καθένας με τον τρόπο του να φυλάξει κρυμμένο ή να φέρει στο φως ή να ανακαλύψει το μυστικό των μυστικών.

Για άλλη μια φορά, ο Dan Brown έχει εντρυφήσει βαθιά στο θέμα του κι έχει στήσει έναν καλοπλεγμένο ιστό, αποκαλύπτοντας σταδιακά διάφορα πραγματολογικά στοιχεία, οδηγώντας τον αναγνώστη όλο και πιο κοντά στην κεντρική ιδέα εξαιτίας της οποίας η Κάθριν Σόλομον έχει μπει στο στόχαστρο. Ξεκινάμε από τον ορισμό της νοητικής επιστήμης: «Είναι η μελέτη της ανθρώπινης συνείδησης, ένα αντικείμενο που απασχόλησε τον άνθρωπο για αιώνες, μόνο που τα ερωτήματα αυτά τα ερευνούσαμε μέσω της θρησκείας». Οι άνθρωποι αναλογίζονται τη συνείδηση αλλά δυσκολεύονται να την προσδιορίσουν ή και να συζητήσουν γι’ αυτήν. Η μελέτη της ανθρώπινης συνείδησης χωρίζεται σε Υλισμό και Νοητική, με τους υλιστές να θεωρούν πως η συνείδηση είναι υποπροϊόν σωματικών διεργασιών και τους νοητιστές πως η συνείδηση προήλθε από μια θεμελιώδη πτυχή του σύμπαντος που δεν εντοπίζεται καν μέσα στο σώμα. Όλα αυτά γυρίζουν γύρω από τον ανθρώπινο εγκέφαλο που περιέχει 86 δισεκατομμύρια νευρώνες, οι οποίοι σχηματίζουν περισσότερες από 1 τρισεκατομμύριο συνάψεις. Αντιστοιχεί στο μόλις 2% του ανθρώπινου βάρους και καταναλώνει το 20% της ενέργειας και του οξυγόνου του αίματος.

Όσο βαθύτερα προχωράμε στην κεντρική ιδέα, τόσο πιο περίπλοκα γίνονται διάφορα συναφή θέματα γύρω από τη συνείδηση, τον φόβο του θανάτου (ο συγγραφέας κατακεραυνώνει: «Ο φόβος του θανάτου είναι ο πατέρας της θρησκείας»!), την άλω και το φωτοστέφανο, την ενόραση, ακόμη και το «σύνδρομο του σοφού», όπου κάποιος, μετά από ατύχημα, μπορεί να εμφανίσει ιδιαίτερες δεξιότητες ή γνώσεις που δεν κατείχε πριν, να παίξει βιολί π. χ. ή να μιλάει μια ξένη γλώσσα (συναρπαστικά και αυθεντικά τα παραδείγματα των ανθρώπων που αναφέρονται). Αυτές οι ανεξήγητες «γνήσιες ανωμαλίες» αμφισβητούν σε θεμελιώδες επίπεδο το υφιστάμενο μοντέλο της συνείδησης και βοηθούν στην αποδοχή πως οι εδραιωμένες επιστημονικές απόψεις για τον τρόπο λειτουργίας του εγκεφάλου έχουν πάψει να είναι επαρκείς. «Είναι καιρός για ένα νέο μοντέλο. Είναι καιρός να ομολογήσουμε ότι δε γνωρίζουμε την απάντηση σε μια απλούστατη ερώτηση: από πού πηγάζουν οι σκέψεις, τα ταλέντα και οι ιδέες μας;» (σελ. 177). Από την άλλη, μπορεί η ανθρώπινη σκέψη όταν εστιάζεται να μεταβάλλει κυριολεκτικά τη χημεία του σώματος; Υπάρχει ζωή μετά τον θάνατο; Γιατί η αγγλική λέξη για το σύμπαν βασίζεται στο uni-versum («τα πάντα ως ένα»); Γιατί οι άνθρωποι αδυνατούν να αντιληφθούν την πραγματικότητα στις γνήσιες διαστάσεις της; Συνεχίζει η συνείδηση πέρα από τον θάνατο;

Φυσικά, διατυπώνονται και καταγράφονται πληροφορίες και για δευτερεύοντα ζητήματα, όπως τι είναι η ενόραση, αν μπορεί κάποιος να προβλέψει το μέλλον και γιατί πάντα ο άνθρωπος κατέφευγε σε αστρολόγους, χαρτορίχτρες κλπ.;  Ο σκεπτικιστής Ρόμπερτ Λάνγκντον δε διστάζει να αποκαθηλώσει μέχρι και τον Νοστράδαμο: έγραψε «εκτενώς, αινιγματικά και κοινότοπα», με αμφίσημες διατυπώσεις και αναφορά σε κοινότοπα γεγονότα, όπως πολέμους, φυσικές καταστροφές και συγκρούσεις εξουσίας κι αυτό μας οδηγεί στο φαινόμενο Μπαάρνουμ («είναι έντονη η επιθυμία του ανθρώπου να διακρίνει προσωπική αλήθεια σε γενικόλογες τοποθετήσεις»). Η θρησκεία είναι και σε αυτό το βιβλίο παρούσα, ώστε να αντιδιαστέλλεται με τον πραγματισμό της νευροεπιστήμης, με ενδιαφέροντα στοιχεία ανάλογα με την εκάστοτε αφορμή. Αυτό που με εντυπωσίασε περισσότερο είναι η αναφορά στο φωτοστέφανο, το συνηθέστερο θρησκευτικό σύμβολο του πλανήτη. Είναι ο φωτεινός δίσκος που εμφανίζεται πάνω από το κεφάλι ενός πεφωτισμένου όντος και το εντοπίζουμε στην αιγυπτιακή στήλη του Ρα, στο βουδιστικό φέρετρο του Κανίσκα, σε αναγεννησιακούς πίνακες, όχι μόνο στους αγίους. Εξειδικευμένη μορφή του φωτοστέφανου είναι το ακτινωτό στέμμα που συναντάμε στα κεφάλια του Ώρου, του Πτολεμαίου, του Καίσαρα, ακόμη και του Κολοσσού της Ρόδου ή του Αγάλματος της Ελευθερίας. Ήσσονος σημασίας για την πλοκή αλλά συναρπαστικές είναι οι πληροφορίες για το λογότυπο των Starbucks (δεν είναι γοργόνα αλλά σειρήνα αφού έχει δύο ουρές) και για την ανέλιξη του Penguin Random House, του μεγαλύτερου και σημαντικότερου εκδοτικού οίκου του κόσμου, με 20.000 τίτλους κάθε χρόνο και μεικτά έσοδα πέντε δισεκατομμυρίων δολαρίων, ενός κολοσσού που ξεκίνησε στις αρχές του 20ού αιώνα από δύο ανθρώπους με ποικίλες και διαφορετικές λογοτεχνικές προτιμήσεις που φάνταζαν «τυχαίες» (random).

Τέλος πάντων, η καθαυτή πλοκή κλιμακώνεται διαρκώς, οι χαρακτήρες αποκαλύπτουν πολλά κρυμμένα μυστικά, όσο βυθιζόμαστε στη νευροεπιστήμη, στα μυστικά του εγκεφάλου, στη μαγεία της συνείδησης και του γύρω μας κόσμου, τόσο αρχίζει να αποκαλύπτεται το μυστικό των μυστικών. Κι όλα αυτά συμβαίνουν κυρίως στην Πράγα: «Ένα μνημείο παγωμένο στον χρόνο», ένας συνδυασμός κτηρίων ρομανικού, γοτθικού, μπαρόκ, αρ νουβό και νεοκλασικού ρυθμού, με περισσότερα από εφτακόσια καμπαναριά και πύργους, μια πόλη που για αιώνες είχε αποτελέσει ευρωπαϊκό κόμβο αποκρυφισμού. Ο Dan Brown έχει πάρει όλα τα τοπόσημα και στήνει αξέχαστες σκηνές δράσης και σασπένς: η Γέφυρα του Καρόλου, ο ποταμός Μολδάβας, η Αίθουσα Βλάντισλαβ του Κάστρου της Πράγας, η πλατεία Σταρομάκ, η Συναγωγή της συνοικίας του Γιοζέφοβ που παραμένει ανέπαφη από τον 13^ο αιώνα, η έπαυλη Πέτσεκ (εδράζεται η Αμερικανική Πρεσβεία), η Βίβλος του Διαβόλου με την ανατριχιαστική ιστορία της δημιουργίας της που απεικονίζει τον Σατανά με περίζωμα από ερμίνα (σύμβολο των γαλαζοαίματων), ο Πύργος Πετρίν, το παλιό Εβραϊκό Νεκροταφείο, το καταφύγιο Φολιμάνκα των 1500 τ.μ., το πιο στοιχειωμένο μέρος της πόλης, το Καφέ Λα Μποέμ, το Κλεμεντίνουμ με τους 20.000 τόμους θεολογικής βιβλιογραφίας (αξέχαστη θα μου μείνει η απόπειρα απόδρασης με άναμμα φωτιάς μέσα σε αυτόν τον σπάνιο και πανέμορφο χώρο) και πολλά άλλα.

«Το μέλλον έρχεται καταπάνω μας όλο και γρηγορότερα, σε καθημερινή βάση» (σελ. 687). Αυτό είναι το βασικό μότο ενός μυθιστορήματος που καταφέρνει να παρασύρει τον αναγνώστη ως την τελευταία σελίδα και που αναλύει βαθιές έννοιες της συνείδησης, της νευροεπιστήμης και της εγκεφαλικής λειτουργίας, κάτι που απαιτεί λίγο χρόνο κατανόησης παραπάνω αλλά το τελικό αποτέλεσμα εντυπωσιάζει. Σίγουρα θα υπάρξουν και ενστάσεις ή εύλογες απορίες, όπως για παράδειγμα η χτυπητή έλλειψη φύλαξης σε ένα σημαντικό μέρος με τη δικαιολογία ότι «δεν είναι σε λειτουργία ακόμη» ή ότι, αντί να το βάλουν στα πόδια αυτοί που βρίσκουν τις αποδείξεις που ζητάνε, προτιμούν να αναλύσει ο ένας στον άλλον τι βρήκαν και πόσο σημαντικές είναι κλπ. Με χιούμορ («Μέσα κοινωνικής δικτύωσης… Το μεγαλύτερο δώρο για τις υπηρεσίες πληροφοριών, από την εποχή που η Καθολική Εκκλησία εφηύρε την εξομολόγηση», σελ. 192), εκπλήξεις, πραγματολογικά στοιχεία, καλογραμμένη πλοκή εκτυλίσσεται μια συναρπαστική περιπέτεια γεμάτη καλούς και κακούς, προδοσίες και εγκλήματα, ανατροπές και απρόσμενες εξελίξεις, μυστικές υπηρεσίες και επιστημονικά εργαστήρια, γενικά με όλα τα γνωστά και οικεία χαρακτηριστικά γνωρίσματα των μυθιστορημάτων του Dan Brown.

Βιβλίο Δυτικά της Σαντορίνης
Συγγραφέας Κωνσταντίνα Μόσχου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Bell
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Κωνσταντίνα Μόσχου έγραψε ένα τρυφερό, γλυκό και γεμάτο αισιοδοξία μυθιστόρημα που παίζει με τον ρεαλισμό και το υπερφυσικό, ισορροπώντας υποδειγματικά ανάμεσα σε αυτά τα είδη. Οι περιγραφές του νησιού το ζωντανεύουν ολοκάθαρα και παραστατικά και δημιουργούν την κατάλληλη ατμόσφαιρα για τις εξελίξεις. Ένας τόπος άνυδρος, παραδομένος στους ανέμους, όπου ο χρόνος σταμάτησε τη δεκαετία του 1950, αφήνοντας τα πάντα ανέγγιχτα, έχει από μόνος του μια μαγεία, μια υποβλητικότητα και δημιουργεί μια ακαθόριστη θλίψη για τη μικρότητα της ζωής, πόσο μάλλον όταν σε αυτόν κατοικεί μια γυναίκα-θαύμα, για την ποιότητα ζωής και για την υγεία της οποίας η επιστήμη σηκώνει τα χέρια ψηλά.

Στη Θηρασιά λοιπόν φτάνει ο γεροντολόγος Ντάνιελ Μπεργκ, που ανέλαβε μια νέα έρευνα με υποκείμενο μελέτης την Αθανασία. Είναι ψυχρός, απόμακρος και υπερόπτης αλλά λαμπρός επιστήμονας, «σφιχτός σαν μπάλα από κανόνι, έτοιμος να εκτοξευτεί». Κάτι όμως η δύναμη και η ενέργεια του τόπου και της πρωταγωνίστριας, κάτι ο απρόσμενος έρωτας, σύντομα θα τον αλλάξουν. Μαζί του φτάνει στο νησί και ο διερμηνέας του, Νικόλαος Καλογιάννης, που δεν τον συμπαθεί λόγω της υπεροψίας του. Ο ταπεινός τόπος τον έχει συνεπάρει, νιώθει πως μεταφέρθηκε σ’ έναν άλλο χωροχρόνο, δυτικά της Εδέμ και σταδιακά αρχίζει να νιώθει μια περίεργη αγάπη για την Αθανασία. Είναι πολύ χαρούμενος με το νησί αλλά στενοχωριέται που δεν μπορεί να μοιραστεί τα αισθήματά του με τον κατηφή Γερμανό, μιας και η στάση του επιστήμονα του ξυπνάει έναν φουσκωμένο εγωισμό και πεισμώνει να αποδείξει την αξία του.

Με φόντο τα νυσταγμένα φώτα της Σαντορίνης τα βράδια και τους απέραντους κυματισμούς της θάλασσας γύροθεν, η Αθανασία Ζάννου, μια γυναίκα με μια σπάνια μορφή γήρανσης, έχει δημιουργήσει έναν ζεστό και φιλικό κύκλο γύρω της από ανθρώπους που τη φροντίζουν και την προσέχουν, όχι ότι τους έχει ανάγκη. Ακούει, βλέπει, συνομιλεί με διαύγεια και ισχυρίζεται πως την ξέχασε ο Χάρος. Δε σταματάει να χαμογελάει και να είναι αισιόδοξη ενώ ταυτόχρονα ασκεί μια παράξενη επιρροή στους ανθρώπους που την τριγυρίζουν, τον Λάζο που ξέρει τον τόπο του σπιθαμή προς σπιθαμή και ξεπετάχτηκε από τα υπόσκαφα εγκαταλελειμμένα σπίτια σαν αναστημένος Λάζαρος, τον ζωγράφο Άντζελο, το «φίδι» του νησιού Στέντορα, την κολλητή της φίλη Αργυρώ, τη μυστηριώδη Βαλεντίνη με τον γιο της τον Ερμή κ. ά.

Γελαστή, σοφή («σοφία που δεν ήταν εμφανής, όμως την εισέπραττες στις μικρές ασήμαντες στιγμές μαζί της, όταν το μεγαλειώδες παρουσιαζόταν ντυμένο μέσα στην απόλυτη καθαρότητα και στην απλότητά του», σελ. 143), έχει μάθει να ζει με όσα έχει, χωρίς άγχος κι όσο προχωράει το μυθιστόρημα επιστρέφουμε αποσπασματικά στη νεότερη ζωή της, γνωρίζουμε τους ανθρώπους που έχασε, μαθαίνουμε για τις τραγικές ιστορίες στις οποίες γύρισε την πλάτη ώσπου ο Νικόλαος κάνει ένα μοιραίο λάθος. Η Αθανασία είναι μια κοσμοπολίτισσα γυναίκα που όμως διάλεξε την εξορία και την απομόνωση, έζησε ό,τι μπορεί κανείς να φανταστεί, έχοντας δραπετεύσει στην Αθήνα του μεσοπολέμου για να ξεφύγει από τη μητριά της και γνωρίζοντας έτσι την αρτίστα Λίλα, μια γυναίκα που την κατέστρεψε. Η ηρωίδα του βιβλίου γλέντησε, γέλασε, απόλαυσε, κούρσεψε τη ζωή ως το μεδούλι και πλέον η θετική της πλευρά υπερισχύει σε σχέση με οτιδήποτε αρνητικό. Είναι μια παρουσία που έδωσε ζωή στο νησί, «τους είχε μαζέψει όλους σαν μια γροθιά, τους είχε κάνει μια παρέα».

Το μυθιστόρημα «Δυτικά της Σαντορίνης» μας ταξιδεύει σ’ έναν άνυδρο τόπο γεμάτο άγρια και αυθεντική ομορφιά και μας συστήνει έναν κύκλο ανθρώπων που περιτριγυρίζουν μια υπέργηρη γυναίκα. Λιτές και άκρως ρεαλιστικές περιγραφές του νησιού, με τη μυρωδιά των ελάχιστων θάμνων και το κελάηδημα του καλόγιαννου να ξεχύνονται από τις σελίδες, με το απέραντο γαλάζιο και τη θέα της Σαντορίνης να αποτελούν το ιδανικό σκηνικό για ένα λογοτεχνικό ταξίδι που ακροβατεί ανάμεσα στην πραγματικότητα και στον σουρεαλισμό. Λιτά καλολογικά στοιχεία και περιγραφές, ενδιαφέροντες χαρακτήρες και η τελική αποκάλυψη δείχνουν τον σεβασμό της συγγραφέως απέναντι στον αναγνώστη ενώ διάφορες σκέψεις γύρω από τη ζωή, το εφήμερο και τη διάρκειά της, δεν αποτελούν αμπελοφιλοσοφίες αλλά σωστή καταγραφή των βασικών φόβων του ανθρώπου, με ερμηνείες που αντιστοιχούν στο επίπεδο του κάθε χαρακτήρα. Δυτικά της Σαντορίνης ή αλλιώς δυτικά της ζωής, έρχεται ένας απολογισμός γεμάτος ειλικρίνεια και αντικειμενικότητα που ζωντανεύει μια γεμάτη ζωή μέσα σε λίγες σελίδες, χαρίζοντας πολλές νότες αισιοδοξίας και συστήνοντάς μας μια γυναίκα απλή, λιτή, ικανοποιημένη και σαρκαστική: «Σιγά τον πολυέλαιο. Ήρθαμε, φεύγουμε» (σελ. 197).

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«Να δίνεις… γιατί μονάχα έτσι είσαι γεμάτος: όταν αδειάζεις» (σελ. 32).

«Ένα απ’ τα μυστικά της μακροζωίας είναι να μη χάνεις μέρα δίχως φίλους… Μονάχα έτσι θα έχεις μια υγιή ζωή, πνευματικά τουλάχιστον» (σελ. 60).

«Το σμίξιμο και το νοιάξιμο, το γέλιο και η χαρά του να δίνεις και να σκορπιέσαι άφοβα και άφθονα ήταν… ίσως το μυστικό μιας εφήμερης αθανασίας» (σελ. 125).

«Η ζωή είναι πολύ μικρή, Νικόλα, πίστεψέ με. Αλλά αξίζει περισσότερο απ’ την αθανασία» (σελ. 89).

«Το παρελθόν μάς βαραίνει αβάσταχτα. Σαπίζουμε μαζί του καθώς περνάνε τα χρόνια. Γεμίζουμε από αναμνήσεις κι αυτές μας χτίζουνε μέχρι πάνω με πέτρα και μας κλειδώνουν μέσα τους» (σελ. 162).

Βιβλίο Σταγόνες 
Συγγραφέας Φυστίκι που Κυλάει 
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το Φυστίκι που Κυλάει έγραψε ένα δυνατό, ανατρεπτικό και άκρως ρεαλιστικό μυθιστόρημα για την παθογένεια της ελληνικής οικογένειας. Βάζει κάτω από ένα αντικειμενικό μικροσκόπιο όλα τα λάθη, τα μυστικά, τα ψέματα, τα προβλήματα που οδηγούν τους ανθρώπους σε αδιέξοδα, σε καταπίεση, σε κρίσεις πανικού και χαρίζει μια ιστορία τόσο αληθινή που πονάει, ακριβώς γιατί όλοι θα αναγνωρίσουμε σε αυτήν κομμάτια της δικής μας προσωπικότητας. Δάκρυσα, γέλασα, σφίχτηκα, κράτησα την ανάσα μου, προβληματίστηκα κι όμως δε σταματούσα να βυθίζομαι όλο και περισσότερο στον μικρόκοσμο του μυθιστορήματος, όχι μόνο γιατί αγωνιούσα για τη συνέχεια αλλά και γιατί ήθελα να δω πώς θα ολοκληρωθεί η ιστορία, πώς θα λυτρωθούν οι ήρωες και πόσο τους αγαπάει η συγγραφέας που τους δημιούργησε. Κινηματογραφική ροή, υψηλές ταχύτητες στις εξελίξεις, αληθινοί και καθημερινοί διάλογοι, ανατροπές είναι μερικά μόνο από τα θετικά χαρακτηριστικά του κειμένου. Σταγόνες που όλοι τις γευτήκαμε, τις αντικρύσαμε, τις νιώσαμε στις βροχερές μας μέρες, λαμπερές και μουντές πέφτουν όταν πρέπει ή έρχονται ακάλεστες, σταγόνες που λαμπυρίζουν αντικατοπτρίζοντας στιγμιότυπα, σκηνές, διαλόγους, ανθρώπους από τη ζωή του κάθε ενός από μας. Χαρά και γέλιο, έρωτας και ανεμελιά και την ίδια στιγμή πόνος, απώλεια, τραύματα σωματικά και ψυχικά, λάθη και ανήφορος. Σταγόνες από δάκρυα λύτρωσης σαν αυτά που χαρίζει το τέλος, οργής για τα καταφανή λάθη που τραυματίζουν ψυχές, συγχώρεσης για χάρη της αγάπης. Σταγόνες που γυαλίζουν στο μαχαίρι που ανατέμνει μέχρι βάθους την ανθρώπινη ψυχή, παρουσιάζοντας ακριβοδίκαια τους χαρακτήρες του βιβλίου και φέρνοντας στο φως «οικεία κακά» που πληγώνουν, συγκολλούν αλλά και δίνουν ελπίδα για μια νέα αρχή.

Η Τζένη και ο Δημήτρης λοιπόν έχουν αποκτήσει δυο παιδιά και πλέον είναι χωρισμένοι. Με διαρκή πρωθύστερα μαθαίνουμε την ιστορία τους, πώς γνωρίστηκαν, πώς ερωτεύτηκαν, ποια ήταν τα βήματα της σχέσης τους ως τον γάμο τους, πώς άλλαξαν τα πράγματα με τα παιδιά, την Εύη και τον Λουκά, πού έσπασαν και λύγισαν, τι έφταιξε, ποιες ήταν οι δυσκολίες και γιατί τελικά διαλύθηκαν. Η συγγραφέας εκεί που τους ρίχνει στα πιο βαθιά τάρταρα, εκεί και τους απογειώνει: «Εκείνο το πρωινό της δεύτερης μέρας των Χριστουγέννων, μέσα στο βαθύ σκοτάδι της Τζένης και του Δημήτρη, μέσα στην απόλυτη, αδιαπραγμάτευτη αποτυχία τους ως γονείς, ως ζευγάρι, ως ενήλικες, από τον φεγγίτη στο μπάνιο γλίστρησε μια αδύναμη ακτίνα φωτός. Θαμπή, εύθραυστη. Αλλά έστω κι έτσι έσπασε τον ζόφο» (σελ. 237). Η Εύη είναι πλέον στην εφηβεία, υπερ-ευαίσθητη στα συναισθηματικά ερεθίσματα, στεναχωριέται λιγότερο για το οικονομικό θέμα τώρα που τους μεγαλώνει η Τζένη μόνη της και περισσότερο για την απελπισία στο πρόσωπο της μάνας της. Ένα πλάσμα που λες και γεννήθηκε ενήλικη, κάτι που δυστυχώς η μητέρα κατά λάθος εκμεταλλεύεται και τονίζει διαρκώς, ακουμπώντας έτσι ένα δυσβάσταχτο βάρος στο παιδί της, που πάντα πίστευε πως αυτό πρέπει να κάνει, να γίνεται υποστύλωμα στις οικοδομές όλου του κόσμου. Από την άλλη, ο αυτιστικός Λουκάς παρακολουθεί εργοθεραπεύτρια σε κέντρο ειδικής αγωγής και σημειώνει μικρά βήματα προόδου. Η Τζένη αποδέχτηκε σχετικά γρήγορα την ιδιαιτερότητα του γιου της, μιας και δεν υπήρχε χρόνος για χάσιμο. Αυτή η διαδικασία αποδοχής δεν ήταν γραμμική, αφού τα συναισθήματα ενοχής, θυμού, απελπισίας επέστρεφαν κυκλικά. Πού βρίσκεται μέσα σε όλα αυτά ο Δημήτρης, πώς αντέδρασε, πώς νιώθει μετά τη θύελλα που τους τίναξε στον αέρα; Ευτυχώς, είναι ένας πατέρας που «θα εξασφάλιζε πρώτα το κάτι παραπάνω για τα παιδιά του και μετά τα βασικά για τον ίδιο»! Ναι αλλά η σχέση του με την πρώην σύζυγο; Τα δικά του όνειρα και προσδοκίες;

Μόνιμο αγκάθι ανάμεσα στο ζευγάρι είναι η μάνα του Δημήτρη, Βαγγελιώ, μια αυταρχική γυναίκα που διαφεντεύει το σπίτι της και αρνείται ν’ αφήσει τα παιδιά της να φύγουν μακριά. Αρνάκι ο άντρας της, την άφησε να κάνει ό,τι θέλει στη ζωή τους, του αρκούσε να νιώθει ασφαλής και ήρεμος πλάι της: «Ο χρυσός αυτός άνθρωπος που μιλούσε από το στόμα λίγο και από τα μάτια του πολύ. Που γέμιζε τα ρεζερβουάρ των παιδιών και των εγγονιών του με περισσή αγάπη, ανόθευτη, χωρίς προϋποθέσεις, χωρίς όρια, χωρίς διακρίσεις» (σελ. 279). Νικήθηκε τελικά από τον καρκίνο και η γυναίκα του νιώθει ξαφνικά πελαγωμένη και ολομόναχη. Τώρα τι γίνεται; Πώς θα επιβιώσει χωρίς το στήριγμά της; Ο απόλυτος έλεγχος που ασκεί στα παιδιά της, Αντώνη και Δημήτρη, δημιουργεί εντάσεις και δυσκολεύει τον αγώνα τους να σταθούν στα δικά τους πόδια, μακριά από τις εντολές της. Τα δυο αδέλφια είναι όσο πιο διαφορετικοί μπορεί να είναι δύο άνθρωποι που μεγάλωσαν στο ίδιο σπίτι, στην ίδια πόλη, από τους ίδιους γονείς. Σπάνια όμως μάλωναν όσο ήταν μαζί, δεν έμπαινε ο ένας στον ζωτικό χώρο του άλλου, πάντα συνυπήρχαν χωρίς να αναμιχθούν. Ο Αντώνης, έχοντας καλά κρυμμένα μυστικά, κάνει τα πάντα για να φύγει στο εξωτερικό, προκαλώντας θύελλα αντιδράσεων. «…παραήταν ασημένιος για τα δεδομένα της μουντής κωμόπολης… ασύμβατος με τον αέρα της Αιτωλοακαρνανίας» (σελ. 82), «Δεν υπήρξε ποτέ κομμάτι του παζλ της συγκεκριμένης πόλης ο μικρός. Πάντα φευγάτος ήταν» (σελ. 92).

Ο Δημήτρης υποστηρίζει τον αδελφό του κι ας μένει ο ίδιος πίσω. Έτσι κι αλλιώς είναι μέτριος μαθητής, οπότε στράφηκε στις μηχανές και στα αυτοκίνητα για τα προς το ζην. Ο Αντώνης όμως έφυγε και γιατί ήθελε να γλυτώσει τον αδελφό του από τις συνέπειες των δικών του επιλογών, μιας και το ωστικό κύμα πάντα έπαιρνε τον Δημήτρη: «Ο μεγάλος το είχε συνηθίσει, το θεωρούσε δεδομένο, ο μικρός ασφυκτιούσε, τον έπνιγε αυτή η υποχρέωση που ένιωθε πως είχε στον αδελφό του από τότε που θυμόταν τον εαυτό του» (σελ. 97). Οι γονείς τους πιέζουν τον Δημήτρη να ελέγχει τον Αντώνη κι αυτό τον κάνει έξω φρενών. Ο Δημήτρης δεν είχε το θάρρος του αδελφού του, ναι, είχε όνειρα, ήθελε να αντιδράσει αλλά «φοβόταν πως θα έτρωγε τα μούτρα του και θα αναγκαζόταν να γυρίσει στη μάνα του με την ουρά στα σκέλια». Είναι «έξαλλος με τον αδελφό του που δραπέτευσε και ανακουφισμένος ταυτόχρονα. Να τον βρίζει από τη μία και να τον καμαρώνει κρυφά από την άλλη. Για το μυαλό του, για το τσαγανό του, για όλα όσα έβαζε στόχο και κατάφερνε, ενώ ο ίδιος έμενε κολλημένος. Ανίκανος να φύγει. Δειλός» (σελ. 97). «Δεν είχε ποτέ τη δύναμη του μικρού. Το αστέρι του. Λες και γεννήθηκε μισοσβησμένος» (σελ. 107). Όσο ο Δημήτρης μάλιστα δεν κόβει τον ομφάλιο λώρο, τόσο η μάνα του τον διαφεντεύει. Και τότε ήρθε η Τζένη! «Όλα τα άσκοπά του σαν να είχαν βρει προορισμό».

Όλα ξεκινάνε με την κηδεία του Λουκά, όπου η συγγραφέας στήνει ολοζώντανες σκηνές: «…άρχισαν να σηκώνονται ένας ένας…Είχαν ξεπετάξει την υποχρέωση. Αν τους έλεγες «καλό καλοκαίρι», θα απαντούσαν «επίσης» χωρίς δεύτερη σκέψη» (σελ. 36). Από την αρχή οι διαπροσωπικές σχέσεις είναι δύσκολες, η μητέρα δε συμπαθεί την Τζένη, ο Αντώνης άργησε να παραστεί και η Βαγγελιώ δε χάνει ευκαιρία να τον κατηγορήσει, εντείνοντας την επιθυμία του να φύγει μια ώρα νωρίτερα, η Τζένη συμμερίζεται την επιθυμία του Αντώνη και κατανοεί τη στάση του, αφού είναι η μοναδική που μπορεί να τον διαβάσει σαν ανοιχτό βιβλίο, η επιθυμία του Λουκά να παραμείνει στο Αγρίνιο με τον μπαμπά και τη γιαγιά φέρνει την Τζένη στα όριά της, κάτι που αποσβήνει η Εύη. Λες και παρακολουθούσα κάτι μεταξύ κινηματογραφικής ταινίας και στιγμές από γεγονότα που έχω δει κι εγώ στη δική μου ζωή, με αληθινούς ανθρώπους, με ταιριαστούς διαλόγους, με γνωστές αφορμές! Έτσι αρχίζει σιγά σιγά το ταξίδι στο παρελθόν και στο παρόν όλων αυτών των χαρακτήρων, τους οποίους γνωρίζουμε κι απ’ την καλή κι απ’ την ανάποδη. Η ζωή στη φοιτητική εστία του Γκερμερσχάιμ, το πρώτο ερωτικό καλοκαίρι στην Ιθάκη, το μαγικό Βερολίνο που «ήταν η πιο όμορφη πόλη στον κόσμο, τόσο ανεπιτήδευτα κομψή, παλιακή και μοντέρνα ταυτόχρονα, σε αποδεχόταν χωρίς ενδοιασμούς, χωρίς προκαταλήψεις, η ίδια η πόλη μπορούσε να γίνει η παρέα σου» (σελ. 117), η γοητευτική Σκοτία εκείνο τον κρυστάλλινο Φεβρουάριο που η κλεψύδρα της ευτυχίας ενός ζευγαριού άρχισε να αδειάζει από την άμμο της και τόσα άλλα.

Υπάρχουν όμως κι άλλοι χαρακτήρες που συντροφεύουν τις δύο οικογένειες, όπως το εξάχρονο κοριτσάκι που στέκεται όρθιο, με τη ζακέτα της μαμάς της στα χέρια, ακίνητο, αμίλητο και κοιτάζει την πόρτα την ημέρα που η μάνα της ηττήθηκε από τον καρκίνο. «Όποιος φεύγει δεν ξαναγυρίζει» και το έμαθε αυτό καλά το κοριτσάκι που ξάπλωνε πάνω στη ζακέτα της μάνας της για να κοιμηθεί μυρίζοντας το ύφασμα κι ευτυχώς τη στήριξε η γιαγιά της, βοηθώντας τη να γίνει «Δυο γυναικών κόρη». Είναι και ο γοητευτικός Κωνσταντινουπολίτης Ερέν Μπαντέμ που θα παίξει απρόσμενο κομβικό ρόλο στο μυθιστόρημα και η ιστορία του ξεδιπλώνεται γεμάτη κοφτερά αγκάθια. Ασήκωτο βάρος οι επιλογές του για την οικογένειά του και αβάσταχτες οι συνέπειές τους στις ζωές των γονιών του, Ναζάν και Αράς, δυο ανθρώπων σε ισχυρή πολιτική και οικονομική θέση στην Τουρκία. Η ζωή του Ερέν είναι γεμάτη τρυφερότητα και έρωτα, ώσπου η τρυφερή μητέρα του χώθηκε σε δύσμορφο κουκούλι και δε δίστασε να παραδώσει -μεταφορικά-  τον γιο της στον Άδη. Τα κεφάλαια που τον αφορούν τα διάβαζα με κομμένη ανάσα, μιας και σε αυτά η γραφή φτάνει στο απόγειό της σε θέματα περιγραφών, ατμόσφαιρας, παραστατικότητας και άφθαστου ρεαλισμού. Η τελική σκηνή μεταξύ πατέρα και γιου παραλίγο να μου προκαλέσει εγκεφαλικό και κρατούσα την ανάσα μου για επικίνδυνα πολλή ώρα μετά το πέρας της. Οι χαρακτήρες που γνώρισα παύουν να έχουν βαφτιστικά ονόματα και ανθρώπινα χαρακτηριστικά, μεταμορφώνονται σε κάτι σκληρό, ανείπωτο κι όλα αυτά για κάτι που θα έπρεπε να το γιορτάζουν κι όχι να το λοιδωρούν. «Η ιέρεια άγγιξε σιωπηλή την πόρτα. Ο πεθαμένος γιος της βγήκε από το δωμάτιο». Και τότε…

Το κείμενο είναι γεμάτο καλοδουλεμένα ψυχογραφήματα, παραστατικότητα και αληθοφάνεια. Δε θα ξεχάσω πόσο έντονα περιγράφηκε μια κρίση πανικού, τις κραυγές ενός μικρού κοριτσιού που η επιθυμία της να δει τηλεόραση παραπάνω από μια ώρα οδήγησε σε ομηρικούς καβγάδες τους γονείς της («μπαμπά, δε θέλω να δω τηλεόραση, να, δες πάω στο δωμάτιό μου, σε παρακαλώ», πόσο πόνεσα εκεί, πόσο μου θύμισε οικεία κακά!), τις συνέπειες από μια ολική υστερεκτομή στο σώμα και στην ψυχολογία μιας γυναίκας και τις στιγμές ανθρωπιάς μεταξύ δυο γυναικών που ήταν ξεκάθαρα εχθροί ως εκείνη τη στιγμή που… Σκόρπιες και αξιοπρόσεκτες μεταφορές και παρομοιώσεις στολίζουν το κείμενο: «Μα ο ήλιος εκείνο το απόγευμα της συμπεριφερόταν σαν γονιός, ήθελε να αφήσει το στοργικό του χάδι πάνω στα χέρια και στον λαιμό της» (σελ. 67). Εδώ δάκρυσα: «…άφησε από τα μάτια του να τρέξουν σταγόνες ευτυχίας… Έτρεξαν μέσα του και βρήκαν και γέμισαν μικρές ρωγμές, σαν υγρός χρυσός που συγκολλάει σπασμένο πήλινο» (σελ. 158). Και ένα από τα αγαπημένα μου: «…τα βλέμματα, οι κουβέντες, όλα σκάλωναν πάνω του σαν να ήταν φτιαγμένος από βέλκρο που μάζευε πάνω του ανεπιθύμητο χνούδι…» (σελ. 211). Λέξεις που δημιουργούν απρόσμενες εικόνες και σημαντικές αλήθειες: «…τα δάχτυλά τους έμειναν απλώς να αγγίζονται. Για το υπόλοιπο της διαδρομής, τις ένωναν λίγα χιλιοστά επιδερμίδας… Καμιά φορά, αυτό που σε στηρίζει και σε κρατάει στην επιφάνεια όταν σε τραβάνε βαρίδια στον πάτο είναι απλώς λίγο δέρμα» (σελ. 49). Από την άλλη, το χιούμορ με το οποίο έχουμε γνωρίσει τη συγγραφέα είναι εκεί, διακριτικό, ανάμεσα στις γραμμές, μόνο που τα γεγονότα δε σε αφήνουν να το απολαύσεις είτε γιατί αμέσως έπεται κάτι σκληρό είτε γιατί είναι κρυφά αναμεμιγμένο με κάτι που προκαλεί εντονότερα συναισθήματα, όπως οργή ή / και συγκίνηση. Απολαύστε μία και μόνη πρόταση, που συνδυάζει την κραυγή της μάνας που εξαφανίστηκε το παιδί της με την προσπάθεια μιας τυχαίας περαστικής να βγάλει πετυχημένη selfie με το σκυλί της αγκαλιά: «Η μάνα του Δημήτρη ούρλιαζε στο τηλέφωνο, ο Βαρόνος προσπαθούσε να ακρωτηριάσει την ιδιοκτήτριά του κι εκείνη να δείξει το outfit τους» (σελ. 215).

Φυσικά, δε θα μπορούσαν να λείπουν και οι καίριες κοινωνιολογικές παρατηρήσεις: «…το σχολείο, οι παρέες, η εφηβεία, είναι ένας μικρόκοσμος της ενήλικης κοινωνίας, βλέπεις ένα δεκαπεντάχρονο παιδί και ταυτόχρονα βλέπεις έναν πενηντάρη που χτίζεται. Πολλά στρώματα σκυρόδεμα θα πέσουν πάνω του, πολλές εμπειρίες, ο πυρήνας όμως είναι εκεί. Στο σχολείο…θα δοκιμαστούν σκληρά οι αντοχές, τα συναισθήματα και ο χαρακτήρας τους. Δεν είναι εύκολη πίστα» (σελ. 263). Επίσης: «Δεν ήταν οι ίδιοι άνθρωποι που ήταν στα δεκαεννιά τους. Δεν μειώθηκε η αγάπη, η ζωή αυξήθηκε. Και λίγο λίγο μπήκε ανάμεσά τους…Άλλαξαν. Δεν είχαν τσακωθεί, δεν είχαν σταματήσει να αγαπιούνται. Ζωή έπαθαν» (σελ. 281-282). Και κυρίως: «Η ζωή σταμάτησε… Αυτό που συνεχίζεται λέγεται επιβίωση. Συνήθισε. Να ζει χωρίς τη ζωή του. Γιατί η ζωή δεν συνεχίζεται όταν χάνεις τη ζωή σου… Μόνο συνηθίζεται» (σελ. 283).

Οι «Σταγόνες» είναι ένα υπέροχο, απολαυστικό μα και σκληρό μυθιστόρημα που μου χάρισε αξέχαστες στιγμές, με γέμισε σκέψεις και προβληματισμούς. Ένα ταξίδι στο χθες και στο σήμερα, μια παρέα 300 περίπου σελίδων, άνθρωποι που αγάπησα και αντιπάθησα και συνεχώς αναρωτιόμουν τι θα τους συμβεί από δω και πέρα. Τα απόνερα του παρελθόντος και πώς επηρεάζουν το παρόν, πώς θα αντιδράσουν οι ήρωες του βιβλίου στις ανατροπές που έρχονται, πόσο εύκολα θ’ αλλάξουν νοοτροπία, αντιλήψεις, στάση ζωής, πόσο δυνατοί και έτοιμοι είναι για την απώλεια, για την ανατροπή, για το λάθος; Και τι όμορφο τέλος: «…ακολούθησε την πορεία της σταγόνας. Είχε διανύσει τα μισά. Είχε ακόμη πολλή πορεία. Μπορεί να ενωνόταν με άλλη, μπορεί να κυλούσε ολομόναχη» (σελ. 332).

Βιβλίο Επειδή είναι η καρδιά μου 
Συγγραφέας Αύγουστος Κορτώ
Κατηγορία Τρόμου / Κοινωνικό μυθιστόρημα 
Εκδότης Πατάκης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ένα διαφορετικό απ’ όσα έχει γράψει ο Αύγουστος Κορτώ μυθιστόρημα, ένα ανατρεπτικό και ανατριχιαστικό κείμενο αγάπης και τρυφερότητας, με δυνατές σκηνές, άψογη ισορροπία μεταξύ ρεαλισμού και φαντασίας και ένα τέλος που θα μου μείνει αξέχαστο. Ένα ψυχολογικό θρίλερ, ένα μυθιστόρημα τρόμου και ταυτόχρονα ένας ύμνος στη γονεϊκή αγάπη που με συγκίνησε και με ανατρίχιασε, απογυμνώνοντας το πρωταγωνιστικό ζευγάρι από κάθε ψέμα και υποκρισία που τους χωρίζει και που τους κρατάει παρ’ όλ’ αυτά στη ζωή. Η Νόρα και ο Χάρης έζησαν Έξι Φωτεινά Χρόνια, έτσι τα χαρακτηρίζουν, αλλά μετά το σημείο μηδέν έχουν πάψει οι ευγένειες μεταξύ τους και η Νόρα έχει διαχωρίσει τη ζωή της από τα μουσικά ακούσματα που τη συνόδευαν σε κάθε έκφανσή της: «Αφού τα πράγματα έχασαν πρώτα το χρώμα τους, τη γεύση και το χάδι τους, στο τέλος έχασαν και τον ήχο που κουβάλαγε μέσα του τη στερνή ομορφιά τους» (σελ. 12). Καταγράφονται μικρές συγκινητικές λεπτομέρειες για τον αγώνα τους να μείνουν ζωντανοί για τυπικούς λόγους, εκείνη τρώει τα πάντα από παιδικές τροφές και δημητριακά που αγαπούσε ο Άγγελος, εκείνος αναλώνεται στο αλκοόλ ως τη διάτρηση στομάχου που τον επανέφερε στον ίσιο δρόμο. Η Νόρα μισεί τις φωτογραφίες: «Πουτάνες αναμνήσεις… Αν οι φωτογραφίες τουλάχιστον ζωντάνευαν…Αν έσκαγαν ένα αχνό χαμόγελο και μας μιλούσαν ο προορισμός μας θα ‘ταν φωτεινός…Μα η πεισματική ακινησία τους σφίγγει με το ένα χέρι τη ζωή και με το άλλο δείχνει τον μονόδρομο που βγάζει στο σκοτάδι» (σελ. 99). Όλα αυτά μεγαλώνουν το μίσος και την απόσταση ανάμεσά τους.

Γνωρίζουμε τον κάθε χαρακτήρα χωριστά αλλά και ταυτόχρονα, εκείνη προσπαθεί να μάθει όσο μπορεί περισσότερα για τη στιγμή του τέλους και για τον ακριβή μηχανισμό της ώστε να καταλάβει τι είχε περάσει ο άγγελός της μόνος του μες στο σκοτάδι κι εκείνος ξεσπάει το μίσος του στον δικό του εαυτό, πληγώνοντάς τον σωματικά και ψυχικά με κάθε ευκαιρία. «Είχαν ξαναμάθει ο ένας τον άλλο, μαζί στην αγάπη, μαζί και στην αποστροφή», με τη Νόρα να εξακοντίζει σπασμωδικά άδικες κατάρες σε καθετί που έχει το θράσος να παραμένει ζωντανό και τον Χάρη να καταφεύγει σε πόρνες και ποταμούς αλκοόλ για να χειριστεί όχι μόνο την απώλεια αλλά και τις κατηγορίες της γυναίκας του για τον θάνατο του παιδιού τους. Η Νόρα κατηγορεί τον σύζυγό της που δε διέγνωσε εγκαίρως ό,τι συνέβη, κι ας μην ήταν αλήθεια αυτό. «Ένα μέρος του μυαλού τους θυμόταν τα πάντα… κι ένα άλλο, αυτό που τους κρατούσε στοιχειωδώς ζωντανούς, τα μπέρδευε όλα σε μια θολούρα ώστε να αντέχει η καρδιά όταν τα αντικρίζει» (σελ. 18). Το ζευγάρι κοντεύει πλέον να διαλυθεί και τότε, ένα βράδυ, ο Άγγελός τους, τους επισκέπτεται: «…αν επέστρεφαν στο μέρος της αλλοτινής τους παραθέρισης και έκαναν την υπέρτατη θυσία, θα επέστρεφε κοντά τους…Αν έρθετε εδώ και κάνετε αυτό που φοβάστε περισσότερο, αυτό που κανένας άνθρωπος δεν μπορεί να κάνει χωρίς να ξεπεράσει τα όρια του εαυτού του, θα με βρείτε»! Επιστρέφουν λοιπόν στη Χαλκιδική, όπου ζουν ανατριχιαστικές στιγμές που παίζουν με το μυαλό τους και τους οδηγούν στο χείλος της παραφροσύνης. Τα γεγονότα ακροβατούν ανάμεσα στο σουρεαλιστικό και στο φαντασιακό, με το κόκκινο τόπι του Άγγελου να πέφτει καταπάνω τους και να χάνεται, με το αγαπημένο σάντουιτς του παιδιού να ετοιμάζεται ακάλεστο από γελαστά γκαρσόνια, με το μπωλ με τα μανταρίνια και το κομμένο τηλέφωνο που απεικονίζονται και στο εξώφυλλο του βιβλίου να τους γεμίζουν παραφροσύνη, με τη μαυροντυμένη γριά που συναντούν να πίνει διψασμένη λάδι από καντήλι και πολλά άλλα. Όλα αυτά είναι σα να δείχνουν τον Άγγελο να αναδύεται από την ανυπαρξία του θανάτου και να ζυγώνει στην όχθη της ζωής, αυτό συμβαίνει όμως;

Ταυτόχρονα ξεδιπλώνεται η οικογενειακή τους ιστορία με τις ευτυχισμένες στιγμές, με τον Άγγελο να μεγαλώνει, να ρωτάει, να μαθαίνει, να διαβάζει, να παίζει, αλλά και τα όσα ακολούθησαν τον θάνατό του και χώρισαν το ζευγάρι οριστικά. Ταυτόχρονα ανεξήγητα μικρά περιστατικά μεγάλης σοβαρότητας που ρίχνουν τη Νόρα στα φάρμακα και τον Χάρη στην παραφροσύνη αντιπαραβάλλονται με τις οικογενειακές καταβολές του ζευγαριού. Ο Χάρης μεγάλωσε στη σκιά του νεκρού αδελφού του κι η Νόρα διαπίστωσε πως οι γονείς της τη θέλουν για τα γεράματά τους χωρίς να της έχουν δείξει ποτέ αγάπη, στοργή, ενδιαφέρον. Στηρίχτηκαν λοιπόν στα δικά τους πόδια, το παρελθόν τους όμως είναι κομμάτι του χαρακτήρα τους: «Γι’ αυτό και θέλουν προσοχή τ’ αγάλματα των μισητών προγόνων -πώς να τα γκρεμίσεις ασφαλής όταν στέκεσαι ακόμα μέσα στη σκιά τους;» (σελ. 87). Πώς γνωρίστηκαν, πώς ερωτεύτηκαν, πώς έζησαν την αγάπη τους, πώς αποφάσισαν να παντρευτούν και πώς απέκτησαν το παιδί τους είναι περιστατικά που τα μαθαίνουμε μέσα από μικρές αναδρομές στο παρελθόν ως αντίβαρο ή ως συμπλήρωμα με τα όσα βιώνουν τώρα, μετά τον χαμό του Άγγελου. Ξεδιπλώνεται λοιπόν ακριβοδίκαια μια σχέση που είχε περάσει και είχε σταθεί στο μίσος πολλές φορές, γεμάτη βαθιά αντιπάθεια που ο χρόνος κατόρθωσε να μετατρέψει σε αδιαφορία.

Το μυθιστόρημα «Επειδή είναι η καρδιά μου» είναι ένα υπέροχο, σκληρό και τρυφερό μυθιστόρημα, αφιερωμένο στην απώλεια και στις αλόγιστες συνέπειές της στον ψυχισμό και στο μυαλό των τεθλιμμένων. «Δυο τρελοί που άγιασαν» χάνουν το παιδί τους και τη γη κάτω από τα πόδια τους, θα τους βοηθήσει όμως αν γυρίσουν πίσω στον τόπο της τραγωδίας; Πώς εξηγούνται τα σχεδόν υπερφυσικά γεγονότα που βιώνουν εκεί; Πόσο αποφασισμένοι είναι να υπακούσουν σε κάτι που έχει τον τρόπο να φέρει το παιδί κοντά τους; Κρύβεται όντως ο Άγγελος πίσω απ’ όλ’ αυτά ή κάτι βαθύτερο και σκοτεινότερο; Αυτά και άλλα ερωτήματα απαντώνται σ’ ένα μυθιστόρημα που διαβάζεται μόνο με το φως ανοιχτό, ακόμη και την ημέρα.

Βιβλίο Νεκρωταφίο Ζώων 
Τίτλος πρωτοτύπου Pet Sematary
Συγγραφέας Stehen King
Μεταφραστής Έφη Τσιρώνη
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Τρόμου
Εκδότης Κλειδάριθμος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Άλλο ένα δυνατό, ανατρεπτικό και άκρως τρομακτικό μυθιστόρημα του Stephen King που όποτε το σταματούσα δεν έπαυα να το σκέφτομαι και όποτε προχωρούσα δεν ήθελα να μάθω τη συνέχεια γιατί έβλεπα το μέγεθος της φρίκης να έρχεται καταπάνω μου. Ένα από τα πολύ καλά έργα του αγαπημένου μου συγγραφέα τρόμου που με άφησε απόλυτα ικανοποιημένο μα πάνω απ’ όλα ξάγρυπνο. Ο Λούις Κριντ μετακομίζει με τη σύζυγό του, Ρέιτσελ και τα παιδιά τους, Αϊλίν και Γκέιτζ, σ’ ένα όμορφο και ήσυχο μέρος όπου τα πάντα φαίνονται τέλεια, αν εξαιρέσεις τον επικίνδυνο δρόμο έξω από το σπίτι όπου περνάνε φορτηγά και αυτοκίνητα με μεγάλη ταχύτητα. Ο Λούις είναι γιατρός και προσλήφθηκε ως διευθυντής της Ιατρικής Υπηρεσίας του τοπικού πανεπιστημίου και ανυπομονεί να κάνουν όλοι μαζί μια νέα αρχή μακριά από τον τοξικό πεθερό του και το βάρος που κουβαλάει η γυναίκα του ως απότοκο της αδελφής της και της ασθένειας με την οποία πάλεψε. Πολλές οι δυσκολίες προσαρμογής και οι αλλαγές από την ως τότε ζωή τους αλλά τους βοηθάνε με χαρά ο ογδοντάρης γείτονας Τζάντσον Κράνταλ και η σύζυγός του, Νόρμα, που πάσχει από αρθρίτιδα. Πολλές φορές μάλιστα ο Τζάντσον και ο Λουίς κάθονται στη βεράντα του πρώτου, «η σιωπή ανάμεσά τους ήταν άνετη, σαν να γνωρίζονταν από καιρό και δημιουργούσε μια αίσθηση οικειότητας» όσο οι γυναίκες τους ανταλλάσσουν συνταγές μαγειρικής.

Πίσω από το σπίτι υπάρχει ένα μεγάλο λιβάδι και πέρα από αυτό ένα πυκνό δάσος που οδηγεί στο «Νεκρωταφίο Ζώων», όπου τα παιδιά της πόλης έχουν θάψει τα κατοικίδιά τους, τα περισσότερα από τα οποία έχουν πεθάνει εξαιτίας του πολυσύχναστου δρόμου με τα φορτηγά. Ο Τζάντσον μια μέρα πηγαίνει την οικογένεια του Λούις εκεί κι αυτό θα στιγματίσει τη μικρή Αϊλίν, μιας κι έρχεται αντιμέτωπη με την αλήθεια του θανάτου. Έχει πάντα μαζί της τον γάτο της, τον Τσορτς, και το κοιμητήριο τη βάζει σε άσχημες σκέψεις: «Δεν θέλω να πεθάνει ποτέ ο Τσορτς! Είναι δικός μου γάτος! Δεν είναι του Θεού! Να πάρει δικό του γάτο ο Θεός!» (σελ. 77). Ο συγγραφέας δίνει μια άψογη αποτύπωση του παιδικού φόβου για το αναπόφευκτο του θανάτου, παραθέτει σωστά επιχειρήματα και χαρίζει προσεγμένες σκιαγραφήσεις χαρακτήρων. Να όμως που τα πράγματα θα στραβώσουν  όταν ένας νεαρός με ανοιγμένο κεφάλι μεταφέρεται στο Ιατρικό Κέντρο του Πανεπιστημίου και πριν πεθάνει λέει: «Το Νεκρωταφίο Ζώων δεν είναι το πραγματικό νεκροταφείο. Μείνε μακριά από μας»! Στη συνέχεια, μια σειρά από ανεξήγητα γεγονότα θα ανατρέψουν τη γαλήνια εικόνα του τοπίου και την ήσυχη οικογενειακή ζωή που τόσο λυρικά και ρεαλιστικά δόθηκε αρχικά στον αναγνώστη. Ο Τσορτς πέφτει κι αυτός θύμα της ασφάλτου, οπότε ο Τζαντ αποφασίζει να αποκαλύψει στον Λούις ένα μεγάλο μυστικό.

Ο Stephen King χαρίζει άφθονο λυρισμό που κάνει το τοπίο και την καθημερινότητα των πρωταγωνιστών ειδυλλιακή: «Στ’ ανατολικά, το πυκνό δάσος έκλεινε τη θέα, προς τα εκεί που κοίταζαν όμως, προς δυσμάς, η γη του αποκαλόκαιρου κατρακυλούσε σε ονειρικά κύματα, χρυσαφένια και νυσταλέα. Τα πάντα ήταν ακίνητα, θολωμένα, σιωπηλά» (σελ. 57). Τα καλολογικά στοιχεία του κειμένου φυσικά δεν προϊδεάζουν για τη φρίκη που θα ακολουθήσει και δε διστάζουν με την παρουσία τους σε απρόσμενα σημεία του κειμένου να τη μεγεθύνουν: «Οι δυο τους έστεκαν στη φωτεινή, αναξιόπιστη ζεστασιά του Μάρτη που αγωνιζόταν να γίνει Απρίλης» (σελ. 343). Και τότε…. Από την άλλη, μέσα από τις σελίδες του βιβλίου περνάνε σημαντικά διαχρονικά και πανανθρώπινα μηνύματα γύρω από τον φόβο του θανάτου και κυρίως για την αγάπη και ως πού μπορεί να φτάσει κανείς για το πρόσωπο που λατρεύει. Ό,τι και να κάνουμε, ο άνθρωπος μεγαλώνει και οδεύει προς το αναπόφευκτο, η ζωή έχει πάντα τρόπο να χαράζει τη δική της ζωή και κανείς δεν μπορεί να κάνει κάτι: «Στ’ αλήθεια θα γεράσουμε…Το παιδί πήρε τον δρόμο του…το ίδιο κι εμείς» (σελ. 52). Ή μήπως μπορεί; Και με τι συνέπειες; Τι κόστος; Κάποιος είναι έτοιμος πλέον να κάνει κάτι ασύλληπτο: «Επρόκειτο πράγματι για το πιο σημαντικό μάθημα της ζωής του και… ήταν εκατό τοις εκατό αποφασισμένος να το περάσει μετ’ επαίνων» (σελ. 470). Θα τα καταφέρει;

Ο θάνατος κυριαρχεί παντού στο βιβλίο σε όλες του τις μορφές και με όλες του τις εκφάνσεις και οι ήρωες του μυθιστορήματος καταθέτουν διαφορετικές και συχνά αντικρουόμενες απόψεις, παρακινώντας τον αναγνώστη να σκεφτεί πάνω σε αυτό όσο γίνεται πιο αντικειμενικά, ακόμη και να συμφιλιωθεί μαζί του: «Ο θάνατος, με την εξαίρεση ίσως της γέννησης, ήταν το πιο φυσικό πράγμα στον κόσμο», λέει ο γιατρός πραγματιστής Λούις. Ναι αλλά από την άλλη: «Ο θάνατος δεν έχει τίποτα το φυσικό», υποστηρίζει η Ρέιτσελ. Επιπλέον, η σημερινή εποχή αντιδιαστέλλεται μέσω του ηλικιωμένου Τζαντ με το παρελθόν, όπου μεταξύ των δύο πολέμων υπήρχε σημαντική θνησιμότητα, με την ιατρική να κάνει ακόμη τα πρώτα της βήματα σε πολλούς τομείς. «Εκείνο τον καιρό, ο θάνατος σου χτυπούσε την πόρτα και σου έλεγε γεια… Ήμαστε κοντύτερα στον θάνατο…πόλεμοι, σκοτωμοί, αυτοκτονίες» (σελ. 92-93). Πολλές και ενδιαφέρουσες σκέψεις λοιπόν: «Αυτό που ξέρουμε είναι ότι όταν πεθαίνουμε δύο πράγματα μπορεί να συμβαίνουν: ή να επιζούν με κάποιο τρόπο οι ψυχές και οι σκέψεις μας, να επιβιώνουν δηλαδή μετά τον θάνατο του σώματός μας ή να μην επιζούν. Στην πρώτη περίπτωση, ανοίγονται ένα σωρό πιθανότητες. Στη δεύτερη, το πράγμα τελειώνει εκεί. Τελεία και παύλα» (σελ. 308). Κι αν χάσουμε κάποιον που αγαπάμε; Πώς θα αντέξουμε, πού θα στηριχτούμε; Όσο κι αν δυσκολευτούμε, η αλήθεια είναι μία: «Ο χρόνος περνάει … Η δυνατή θλίψη μετατρέπεται σε μια πιο ήπια πίκρα, η πίκρα μετατρέπεται σε πένθος, το πένθος εντέλει σε ανάμνηση» (σελ. 337).

Το «Νεκρωταφίο Ζώων» είναι ένα συναρπαστικό, ανατρεπτικό και τρομακτικό μυθιστόρημα, γεμάτο διαχρονικές σκέψεις, καλολογικά στοιχεία που μετατρέπουν το καθαυτό κείμενο σε γκροτέσκο, άφθονες λεπτομέρειες στις περιγραφές και εκτενή επεισόδια που παρεμβάλλονται στην αφήγηση, καθώς και μακροσκελή όνειρα και λίγους μονόλογους, στοιχεία που όμως συμβάλλουν στην ατμοσφαιρικότητα του κειμένου και στην κλιμάκωση της ιστορίας. Μια ήσυχη καθημερινότητα, μια καινούργια αρχή, ένας θάνατος, ένα κοιμητήριο και μετά ο έλεγχος χάνεται, με ανυπολόγιστες συνέπειες για όλους. Ανατριχιαστικά αληθινά ή αληθοφανή περιστατικά παίζουν με το μυαλό του Λούις και του αναγνώστη φυσικά, με αποτέλεσμα το κείμενο να ισορροπεί επιδέξια ανάμεσα στον σουρεαλισμό και την πραγματικότητα. Ένα μέρος όπου τα κατοικίδια θάβονται για πάντα ή και όχι, ένας τόπος απ’ όπου τα ζώα επιστρέφουν αλλαγμένα, σα να πήγαν κάπου και γύρισαν αλλά όχι εντελώς (αν ισχύει αυτό, πιάνει και με τους ανθρώπους; ), μια οικογένεια που θα δεχτεί ένα ισχυρό χτύπημα… Τελικά, πόση φρίκη μπορεί να αντέξει ο ανθρώπινος νους;

Βιβλίο Τα παράξενα Χριστούγεννα του κυρίου Σέριμαν 
Συγγραφέας Δημήτρης Μαμαλούκας
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μονόκλ
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Δημήτρης Μαμαλούκας έγραψε μια συγκινητική και τρυφερή νουβέλα γύρω από την ιδιαίτερη φιλία ενός μεγάλου σε ηλικία άντρα κι ενός μικρού κοριτσιού. Ο κύριος Σέριμαν είναι ένας απόλυτα προβλέψιμος άνθρωπος, παχύς, καραφλός (μόνο με τρεις τρίχες βασικά), με προκαθορισμένο πρόγραμμα στη ζωή του και με ελάχιστες δραστηριότητες, μοναχικός, χωρίς χόμπι και ενδιαφέροντα, γκρινιάρης και αντικοινωνικός. Μια μέρα συναντάει έναν άγνωστο με γκρι φόρμα, τον Πασκάρ, έναν άνθρωπο που εκπέμπει ηρεμία και γαλήνη ενώ το χαμόγελό του είναι ακαταμάχητο. Μια αναπάντεχη και σχεδόν ανεδαφική πρόταση πέφτει στο τραπέζι και ανατρέπει την καθεστηκυία τάξη του Σέριμαν, φέρνει τα πάντα γύρω του και μέσα του τούμπα. Δεν τον ξανασυναντά αλλά όσα του είπε τα γυροφέρνει στο μυαλό του ξανά και ξανά, σκέφτεται, αμφιβάλλει, αρνείται, προσπαθεί να ξεχάσει, ξαναθυμάται. Τα βήματά του τον οδηγούν μετά από πολλή περίσκεψη στο ογκολογικό παίδων, όπου διαπιστώνει πόσες τραγικές ιστορίες κρύβουν οι διάδρομοι ενός τέτοιου νοσοκομείου! Πόνος, απαισιοδοξία, μελαγχολία, διαρκής μάχη με κάτι αναπόφευκτο και κάπου αμυδρά ένα φως, σαν το χαμόγελο της μικρής ηρωίδας.

Η Μαντλίν πάσχει από καρκίνο αλλά δεν πτοείται, αντίθετα, μοιράζει χαμόγελα και αισιοδοξία στους ανθρώπους γύρω της και κλέβει την καρδιά του Σέριμαν. Χρησιμοποιούν έναν δικό τους κώδικα επικοινωνίας (γεια σου, κύριε τρεις τρίχες, γειά σου μηδέν τρίχες! Μα τι γλυκές προσφωνήσεις), αστειεύονται, περνάνε ευχάριστα μαζί, κάτι που προβληματίζει τους γονείς της. Μέρα τη μέρα πλησιάζουμε στην πιο κρίσιμη στιγμή της ζωής της Μαντλίν και η αγωνία κορυφώνεται. Η λιτή και άκρως ρεαλιστική αφήγηση δημιουργεί έντονες εικόνες, συναισθηματικά φορτισμένες, που αφήνουν όμως την αισιοδοξία να φανεί σε κάποια σημεία και να ελαφρύνει την ατμόσφαιρα. Κι όλα αυτά διαδραματίζονται στις γιορτές των Χριστουγέννων, μια από τις πιο δύσκολες κατ’ εμέ περιόδους. Γελούσα και προβληματιζόμουν, απολάμβανα την ιστορία και τα τραγικωμικά περιστατικά, χωρίς να σταματώ ούτε στιγμή να σκέφτομαι πώς και αν θα καταφέρουμε να γλυτώσουμε το μοιραίο. Γίνονται λοιπόν θαύματα στην εποχή μας; Ένας μοναχικός, μονόχνοτος άνθρωπος, θα ενδιαφερόταν ποτέ να σώσει τη ζωή κάποιου; Με ποιον τρόπο και με τι αντάλλαγμα;

«Τα παράξενα Χριστούγεννα του κυρίου Σέριμαν» είναι μια γρήγορη και ανατρεπτική ιστορία που με κράτησε από την αρχή χάρη στη δωρικότητα της γραφής και στην απουσία περιττών λεπτομερειών. Η σχέση μεταξύ του Σέριμαν και της Μαντλίν χτίζεται σταδιακά, με όμορφα αστεία, με υποδόρια συγκίνηση λόγω της υγείας του παιδιού, με τον φόβο της Μαντλίν ότι θα πεθάνει αλλά αυτό δεν την παίρνει από κάτω και με χαριτωμένα στιγμιότυπα. Ο Σέριμαν σχεδόν μεταμορφώνεται από σελίδα σε σελίδα και η ψυχογραφία του είναι μελετημένη και πειστική. Είναι ένα βιβλίο αφιερωμένο στη γλύκα της ζωής, μιας και ο θάνατος είναι αναπόσπαστο μέρος της ζωής αλλά δεν παύουμε να του κηρύττουμε τον πόλεμο για να μείνουμε ζωντανοί λίγο ακόμη. Αλήθεια, αν μας δινόταν η ευκαιρία, ποιον θα σώζαμε από τους αγαπημένους μας ανθρώπους; Κι αν δεν είχαμε κανέναν; Αυτά και άλλα ερωτήματα απαντώνται με τον πιο γλυκό και τρυφερό τρόπο σε αυτό το γεμάτο συναίσθημα και αφηγηματική δεινότητα κείμενο.

Βιβλίο Συμφωνία ζωής
Τίτλος πρωτοτύπου Ditt livs affär
Συγγραφέας Fredrik Backman
Μεταφραστής Γιώργος Μαθόπουλος
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Κέδρος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Με αφορμή αυτά τα ερωτήματα, ο Fredrik Backman έγραψε μια συγκινητική ιστορία για το τίμημα που πληρώνεις όταν σώζεις μια ζωή και ταυτόχρονα μια προσωπική του εξομολόγηση για τη γενέθλια πόλη του και ένα αφήγημα γύρω από τον φόβο του για τον θάνατο. Καθημερινά και παντού υπάρχει κι άλλος δρόμος εκτός από αυτόν που επιλέγουμε κι αυτό είναι κάτι που ο αφηγητής τώρα προσπαθεί να ανακαλύψει και να κατανοήσει. «Είναι πρωί στο Χέλσινγμποργ, παραμονή Χριστουγέννων, κι έχω σκοτώσει έναν άνθρωπο…Έχει σημασία τίνος ήταν η ζωή;» (σελ. 17). Έτσι ξεκινάει ένα κείμενο σύντομο, γεμάτο πανανθρώπινες αξίες, διαχρονικές αλήθειες και ωριμότητα.

Ο αφηγητής γνωρίζει ένα πεντάχρονο κορίτσι στο νοσοκομείο να παλεύει με τον καρκίνο. Το παιδί βάφει μια καρέκλα κόκκινη σπαταλώντας είκοσι δύο κουτιά με κηρομπογιές «λες και θα μπορούσε να διώξει την αρρώστια ζωγραφίζοντας». Αγκαλιά με το λούτρινο κουνελάκι της, τη Νέλη, προσπαθεί να κατανοήσει τι της συμβαίνει, να αντιμετωπίσει την πιθανότητα «να πεθάνω αύριο» και συνομιλεί με τον αφηγητή που της φέρεται απόμακρα, η μικρή όμως βρίσκει τον τρόπο να κάμψει τις αντιστάσεις του και να του εγείρει πράξεις, αναμνήσεις και λάθη που πονάνε. Έτσι μαθαίνουμε για τη ζωή του άντρα που αρχικά δείχνει άτρωτος, αμετανόητος, πανίσχυρος, σίγουρος για τον εαυτό του. Να όμως που ο γενέθλιος τόπος του τον ξέρει καλά: «..Ξέρω ποιος είσαι πραγματικά. Είσαι μόνο ένα φοβισμένο αγόρι»! Ο αφηγητής δείχνει σκληρός και πείσμων στις αρχές του και στην προσπάθειά του να γίνει νικητής και να επιβιώσει, αφήνει όμως και κάποιες χαραμάδες για να δούμε μέσα του ποιος πραγματικά είναι! Θεωρεί ότι οι ευτυχισμένοι δεν αφήνουν τίποτα πίσω τους ενώ εκείνος, χάρη στις εμμονές του, κατάφερε πράγματα και αφήνει πίσω του κατάλοιπα. Μήπως όμως η ευτυχία είναι αυτό το κάτι που αξίζει πραγματικά;

Γνωρίζουμε έναν άντρα που επιβιώνει, έναν νικητή που, όπως όλοι όσοι επιβιώνουν, φοβάται τον θάνατο. Έχει μεγάλη ακίνητη περιουσία αλλά του τραβά το ενδιαφέρον το κοριτσάκι με τα μικρά πόδια που «δεν πρόφτασαν να κάνουν κάποιον να ενδιαφερθεί για τα ίχνη που αφήνουν». Ο αυθορμητισμός και η ειλικρίνεια του παιδιού τον κάνουν να γελάει, τον ξαλαφρώνουν από τον δικό του αγώνα. Του θυμίζουν όμως και τον γιο του, που τώρα περιφρονεί τον πατέρα του γιατί αφιέρωσε όλο του τον χρόνο στη δουλειά του. Ο πατέρας του θεωρεί τον εαυτό του πολύ σημαντικό για ν’ ασχολείται με τα συναισθήματα, τις στιγμές, την καθημερινότητα του παιδιού του. Δεν το μετανιώνει παρ’ όλ’ αυτά, γιατί τώρα ο γιος του θα αποκτήσει όλα όσα οι άλλοι άνθρωποι τα κυνηγούν: πλούτη και ελευθερία. Ο γιος όμως έχει γυρίσει την πλάτη σε όσα του εξασφάλιζε ο πατέρας του και δουλεύει μπάρμαν, «ένας άνθρωπος που έμενε ικανοποιημένος από τα λίγα. Δεν φαντάζεσαι τι ευλογία είναι αυτό», παραδέχεται επιτέλους ο πατέρας. Το κείμενο είναι γεμάτο από τραγικές αλήθειες που ο αφηγητής έχει βρει το κουράγιο να τις αντιμετωπίσει, να διαπιστώσει τα λάθη του και να αλλάξει έστω και αργά τη στάση του: «Απέτυχα με σένα. Προσπάθησα να σε κάνω σκληρό κι εσύ έγινες καλός».

Έτσι αρχίζει να ξεδιπλώνεται μια ολοκληρωμένη προσωπικότητα που με συγκίνησε και μου έδειξε όλες τις πλευρές μιας ζωής σπαταλημένης σε στόχους και σκοπούς αλλά χωρίς ευτυχία. Η ιστορία ξεδιπλώνεται πάντα σε πρώτο πρόσωπο από τη σκοπιά του αφηγητή και πότε μαθαίνουμε για την οικογένεια που δημιούργησε και για τον χαρακτήρα του και πότε για την καθημερινότητα της μικρής με το κουνελάκι, για τις σκέψεις και τους φόβους της. Η μικρή είναι το έναυσμα για την ιδιαίτερη και ξεχωριστή αναδίφηση του αφηγητή στην ψυχή του ενώ ταυτόχρονα με διαρκή πρωθύστερα παρακολουθούμε κάποια γεγονότα που αρχικά φαίνονται ασύνδετα με τη ροή της πλοκής, σταδιακά όμως μπαίνουν στη σωστή θέση, ξεδιπλώνοντας μια μεγάλη ανατροπή. Από τη στιγμή που ο αφηγητής κατάλαβε κάποιες σημαντικές αξίες της ζωής που αντιβαίνουν με τη δική του ως τώρα νοοτροπία, αποφασίζει να παρασυρθεί από τα συναισθήματά του και να έρθει αντιμέτωπος με το πραγματικό τίμημα της παράτολμης πράξης του. Είναι πραγματικά έτοιμος να προχωρήσει; Ποια είναι η μυστηριώδης γυναίκα με την γκρίζα ζακέτα και το ντοσιέ στο χέρι; Τι δουλειά κάνει; Γιατί δεν της επιτρέπεται να έχει έναν ευνοούμενο στα καθήκοντά της;

«Δεν αποφασίζουμε εμείς ποιος φεύγει και ποιος μένει. Και γι’ αυτόν τον λόγο, πηγαίνουμε ενάντια στους κανόνες όταν πονάμε» (σελ. 60).