Βιβλίο Ο θείος Πλάτων
Συγγραφέας Άλκη Ζέη
Κατηγορία Παιδικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μεταίχμιο
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Την ιστορία αφηγείται ένας γαϊδαράκος-παιχνίδι, που φτάνει στα «ξυλιασμένα χέρια» της Ειρήνης και του Γιάννη, ως δώρο από τον θείο Πλάτωνα.  Τα αδέλφια βαφτίζουν το παιχνίδι με το όνομα του ανθρώπου που τους το χάρισε κι έτσι ξεδιπλώνεται ένα τρυφερότατο μυθιστόρημα για μικρά και μεγάλα παιδιά που καταφέρνει να γίνει κατανοητό και αγαπητό σε όλους. Οι μικρότεροι αναγνώστες ίσως δυσκολευτούν να κατανοήσουν το ιστορικό υπόβαθρο όμως οι περιπέτειες των μικρών πρωταγωνιστών και η φροντίδα της συγγραφέως για ένα όμορφο και συναρπαστικό κείμενο δίνουν ένα άρτιο σύνολο κωμικοτραγικών καταστάσεων που κάθε παιδί μπορεί να κάνει κτήμα του, να διασκεδάσει, να μάθει, να κατανοήσει, να αγαπήσει.

Ο γαϊδαράκος είναι ένα πλάσμα που παρατηρεί τα πάντα γύρω του, προσπαθεί να τους δώσει ονόματα και να καταλάβει τον ρόλο τους στην καθημερινότητα των μικρών φίλων του, με τους οποίους φυσικά συνομιλεί κανονικά (μόνο παρουσία ενηλίκων δε μιλάει). Με αφορμή λοιπόν αυτήν την ιστορία ξεδιπλώνονται γλυκόπικρα περιστατικά ανθρώπων που εξορίστηκαν από την πατρίδα τους τα δύσκολα χρόνια μετά τον Εμφύλιο ενώ η λαμπρή ιδέα της αφήγησης από ένα φιλομαθές πλάσμα που τώρα εξερευνάει το περιβάλλον του, δίνει την ευκαιρία στη συγγραφέα να ξεδιπλώσει απλά και κατανοητά την τραγικότητα τέτοιων στιγμών: «-Και γιατί, αφού είστε Έλληνες, δε μένετε τότε στην Ελλάδα, απόρησα κι εγώ με το δίκιο μου. -Αυτό είναι μια πολύ μπερδεμένη ιστορία και θα σου την πω την άλλη φορά, τώρα δεν έχω καιρό, απαντά η Ειρήνη» (σελ. 13).

Η γραφή ζωντανεύει ολοκάθαρα και παραστατικά τη φιλομάθεια που έχουν τα μικρά παιδιά και μέσα από τις συνεχείς και πάμπολλες απορίες του Πλάτωνα ξεδιπλώνεται η πίκρα της ήττας από τον Εμφύλιο και η αγωνία της φυγής σε μια ξένη χώρα, μακριά από τα κακά του Εμφυλίου. Δε γίνεται να μη σταθείς στη φράση: «Από τη μια, πολεμούσανε Έλληνες που τους λέγανε στρατιώτες, κι από την άλλη, πάλι Έλληνες που τους λέγανε αντάρτες και στη μέση εγώ με την κουδούνα μου και την Κατερίνα μου και να μην ξέρω με ποιους να πάω» και να μη σκεφτείς ταυτόχρονα πόσο απλά δίνει στα παιδιά η συγγραφέας την κατάσταση του Εμφυλίου και πόσο λιτά τη δεινή θέση της Ελλάδας εκείνα τα χρόνια. Η συνήθεια μάλιστα των γονιών της Ειρήνης και του Γιάννη να μη λένε τη λέξη «Ελλάδα» αλλά να την αντικαθιστούν με την περίφραση «ο θείος Πλάτων» με συγκίνησε αφάνταστα. Επίσης, δε σταματώ να σκέφτομαι στιγμή πως η φράση «Άργησε πολύ η άνοιξη φέτος» δεν αναφέρεται τόσο στα καιρικά φαινόμενα όσο στην πιθανότητα επιστροφής στην Ελλάδα.

Τα υπέροχα καλολογικά στοιχεία της αφήγησης δίνουν το έναυσμα στους μικρούς αναγνώστες να σχηματίσουν έντονες και αληθινές εικόνες από μια μακρινή χώρα όπως η «Σοβιετική Ένωση» και ταυτόχρονα η παραστατικότητα και ο ρεαλισμός των σκηνών τα εξοικειώνουν με καταστάσεις που ζουν στη δική τους οικογένεια (παιχνίδια, ώρα φαγητού και ύπνου, αναπάντητες απορίες, οι πρώτες μέρες στο σχολείο κ. ά.). Κορυφαία στιγμή όλου του κειμένου είναι η θεατρική σκηνή που στήνουν τα δυο αδέλφια με τις φίλες της Ειρήνης, αναπαριστώντας τις τελευταίες στιγμές του Πούσκιν και απαγγέλοντας ποιήματά του! Όλα αντικατοπτρίζουν στιγμιότυπα που έζησε η ίδια η συγγραφέας από το 1954 ως το 1964 στην Τασκένδη και τη Μόσχα, μικρολεπτομέρειες που σημάδεψαν μια δυνατή προσωπικότητα και συγκρότησαν ένα αξιέπαινο και βραβευμένο ταλέντο.

Η οικογένεια του Γιάννη και της Ειρήνης (ή Βάνια και Ίρα στα ρωσικά) συναναστρέφονται διάφορους ανθρώπους μέσω των οποίων ξεδιπλώνεται η καθημερινότητα στην παγωμένη, αφιλόξενη Μόσχα. Η Μπάμπουσκα που έχασε τους γιους της στον μεγάλο πόλεμο, η δασκάλα της Ίρα, Ταμάρα Σεργκέεβνα, ο σκαντζόχοιρος που λατρεύει το γιαούρτι Μπορίς Ιγνάντιεβιτς, ο ηλικιωμένος πραματευτής «Ντιν-νταν-Ντον» που κατέφυγε στη Μόσχα μαζί με τους γονείς των παιδιών και άλλοι είναι πλάσματα που στολίζουν τη ζωή των πολιτικών προσφύγων της ιστορίας, τους εντάσσουν στην καθημερινότητά τους και στα πιστεύω του ιδεαλισμού που κατατρύχει και τη δική τους ζωή κι έτσι δικαιολογείται απόλυτα το πείσμα της Ίρα να μείνει στη Μόσχα αν η Ελλάδα ανοίξει ξανά τα σύνορά της γι’ αυτούς καθώς και το φορτισμένο συναισθηματικά φινάλε που μου έφερε δάκρυα στα μάτια. Άνθρωποι που περνούν τις μέρες τους αναμένοντας το πράσινο φως για να γυρίσουν κι όταν ανάψει αυτό ψάχνουν τρόπο να αντέξουν το συναισθηματικό βάρος της νέας αλλαγής στη ζωή τους.

«Ο θείος Πλάτων», που εκδόθηκε το 1975, κυκλοφορεί ξανά από τις εκδόσεις Μεταίχμιο ως ένα από τα βιβλία που περιέχονται στη συλλεκτική κασετίνα «Η Βιβλιοθήκη της Άλκης Ζέη». Πρόκειται για ένα σημαντικό απόκτημα για κάθε παιδί και έφηβο, μιας και περιέχονται τα αντιπροσωπευτικότερα μυθιστορήματα της κυρίας Άλκης Ζέη, που μεγάλωσαν, γαλούχησαν και επηρέασαν γενιές και γενιές ενώ χάραξαν το δικό τους μονοπάτι στη νεότερη μεταπολεμική πεζογραφία.

Βιβλίο Ο ψεύτης παππούς
Συγγραφέας Άλκη Ζέη
Κατηγορία Παιδικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μεταίχμιο
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο μικρός Αντώνης σκιαγραφείται με ρεαλισμό και αγάπη, είναι ένα παιδί που διαβάζει μετά μανίας Χάρι Πότερ όμως οι γονείς του δεν τον αφήνουν να δει τηλεόραση (και ειδικά reality shows!). Με μαμά αρχαιολόγο και μπαμπά αρχιτέκτονα, μεγαλώνει σχεδόν μόνος του, αν εξαιρέσει κανείς την καταλυτική παρουσία του αγαπημένου του παππού στη ζωή του. Ο παππούς Μάριος του μεταλαμπαδεύει όσες γνώσεις κι εμπειρία έχει, τον διασκεδάζει, του λέει ιστορίες, τον προσέχει με τον τρόπο του, αναπτύσσεται λοιπόν ένας γλυκός δεσμός. Ειδικά στο πρώτο ταξίδι είδα ένα παιδί που ακροβατούσε ανάμεσα στη λαχτάρα να διαβάσει τα Αστερίξ που πήρε και στη δίψα του να ακούσει τις περιπέτειες του παππού, σε περίπτωση που επιτέλους μέσα από τα λεγόμενά του καταλάβει τι απέγινε η γιαγιά του!

Από τη μεριά του ο παππούς έχει ζήσει τα σκληρά χρόνια της εξορίας στο Παρίσι κατά τη διάρκεια της Δικτατορίας (1967-1974), όντας συνδικαλιστής στο Σωματείο Ελλήνων Ηθοποιών αλλά και επαναστατικός χαρακτήρας. Η συγγραφέας καταγράφει τα γεγονότα του γαλλικού Μάη του ’68 και αναπολεί, ίσως απογοητευμένη από τη μεταγενέστερη εξέλιξη των πραγμάτων, την ορμή που γεννούσε μέσα στους φερέλπιδες φοιτητές η ιδέα της αλλαγής! «Δε λυπάμαι για τίποτ’ άλλο, μόνο που χάθηκαν τόσα όνειρα που κάναμε τότε. Οι φοιτητές ονειρεύονταν το ακατόρθωτο» (σελ. 40). Και πιο κάτω: «Η Μαργκώ ήταν σαν τον Μάη του ’68. Εξέγερση… ελπίδες… κι ύστερα σιωπή» (σελ. 51). Ποια ήταν αυτή η Μαργκώ και τι σχέση έχει με την εξαφανισμένη γιαγιά της ιστορίας είναι κάτι που θα αφήσω να το ανακαλύψει ο αναγνώστης.

Το κείμενο έχει πολλά υπονοούμενα που περνάνε σχεδόν αθέατα ανάμεσα στις γραμμές, αν όμως κάποιος σταθεί πιο προσεκτικά θα ακούσει την αγωνία της κυρίας Άλκης Ζέη για το μέλλον των παιδιών ως προς την εκπαίδευση και την παιδεία τους, θα αφουγκραστεί τη γιαγιά που ξέρει τι αρέσει σε ένα παιδί της εποχής μας μα και τον φόβο της για τις ατέλειωτες ώρες που δουλεύουν οι γονείς και τι αντίκτυπο έχει αυτό στη ζωή του εγγονιού της, θα νιώσει τον πόνο και την αγωνία του ανθρώπου που έζησε ή άκουσε για τις εξορίες τον καιρό της δικτατορίας και τις κακουχίες των αιχμαλώτων στο Ελ Ντάμπα κατά το τέλος του εμφύλιου πολέμου στην Ελλάδα και τέλος θα δυσανασχετήσει με τα φαινόμενα ρατσισμού που εξαπλώνονται στις σχολικές κοινότητες, υποκινημένα από στενόμυαλους γονείς που μεταφέρουν τις αντιλήψεις τους στα παιδιά τους.

«Ο ψεύτης παππούς» είναι ένα γλυκόπικρο σύνολο ιστοριών, μέσα από τις οποίες ξεπηδάνε εικόνες και γνωρίσματα αντιπροσωπευτικά της εποχής μας που ταυτόχρονα αποτελούν κι ένα αρραγές σύνολο με το παρελθόν, μιας και μέσα από κάθε λογής εμπειρίες ωριμάζει κάποιος και συγκροτεί τη δική του, ξεχωριστή προσωπικότητα. Είναι η φωνή μιας γυναίκας που μεγάλωσε μαζί με την εποχή που τη γαλούχησε και τώρα, με τη διεισδυτική της ματιά, παρατηρεί τα πάντα γύρω της και εφιστά την προσοχή στην ανατροφή των παιδιών, των πλασμάτων που θα συνεχίσουν τη γενιά μας, τα οράματά μας κι ας ελπίσουμε πως θα αποφύγουν τα λάθη και τις αστοχασιές μας. Είναι η ιστορία ενός ψεύτη παππού και μιας αληθινής αγάπης που μόνο μια συγγραφέας σαν την κυρία Άλκη Ζέη θα μπορούσε να αποτυπώσει στο χαρτί τόσο παραστατικά, οικεία, άμεσα και ειλικρινά.

«Ο ψεύτης παππούς», που εκδόθηκε το 2007, κυκλοφορεί ξανά από τις εκδόσεις Μεταίχμιο ως ένα από τα βιβλία που περιέχονται στη συλλεκτική κασετίνα «Η Βιβλιοθήκη της Άλκης Ζέη». Πρόκειται για ένα σημαντικό απόκτημα για κάθε παιδί και έφηβο, μιας και περιέχονται τα αντιπροσωπευτικότερα μυθιστορήματα της κυρίας Άλκης Ζέη, που μεγάλωσαν, γαλούχησαν και επηρέασαν γενιές και γενιές ενώ χάραξαν το δικό τους μονοπάτι στη νεότερη μεταπολεμική πεζογραφία.

Βιβλίο Κοντά στις ράγιες
Συγγραφέας Άλκη Ζέη
Κατηγορία Παιδικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μεταίχμιο
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Άλλο ένα διαμαντάκι της αγαπημένης όλων Άλκης Ζέη, που διαβάζεται ακόμη και σήμερα από μικρούς και μεγάλους αναγνώστες. Το ιστορικό υπόβαθρο γνωστοποιείται από ψήγματα καθημερινότητας και παραστατικούς διαλόγους, χωρίς διδακτισμούς και δύσκολες πληροφορίες. Η Σάσα ζει στα τέλη του 19^ου αιώνα στην τσαρική Ρωσία και η μεγάλη αλλαγή στη ζωή της έρχεται το 1894 που σπουδάζει στο γυμνάσιο και ταυτόχρονα αναλαμβάνει την ηγεσία ο τσάρος Νικόλαος Β΄, λίγα χρόνια πριν τον Α΄ Παγκόσμιο πόλεμο και την Οκτωβριανή Επανάσταση. Είναι μια ζωηρή μαθήτρια, με ηθικές αρχές, γεμάτη απορίες για τις κοινωνικές και οικογενειακές καταστάσεις των ανθρώπων που απαρτίζουν το περιβάλλον της. Δραστήρια και κοινωνική, γνωρίζει φτωχά και πλούσια παιδιά, σιωπηλή και διακριτική, γίνεται μάρτυρας συζητήσεων για τις πολιτικές αλλαγές στη χώρα κι όλα αυτά είναι ερεθίσματα που βάζουν σε κίνηση τους μηχανισμούς της σκέψης της και προσπαθεί να μάθει και να καταλάβει τα πάντα.

Ο πατέρας της, Ίγκορ Λβόβιτς, είναι γιατρός, ανήκει στη μεσαία τάξη, αρνείται να εξυπηρετήσει μόνο τους πλούσιους, αντίθετα δείχνει σαφή προτίμηση στους φτωχούς και τους άπορους, από τους οποίους φυσικά δε δέχεται να πληρωθεί. Η στάση του είναι αντικείμενο συζήτησης ανάμεσα στους συναδέλφους του, οι οποίοι τον θαυμάζουν. Είναι αυστηρός με την οικογένειά του αλλά λογικός. Αφιερώνει όσο χρόνο έχει ελεύθερο για δημιουργικές συζητήσεις με την κόρη του, την οποία προσπαθεί να στηρίξει στα δικά της πόδια και να την απομακρύνει από τα υπερβολικά χαϊδολογήματα της μητέρας της, Ελένα Μιχαήλοβνα (μια γυναίκα κάπως οπισθοδρομική στις κοινωνικές αλλαγές, μάλλον από φόβο παρά από αδιαφορία) και της υπηρέτριας, Ντούνια. Δε δίστασε να τη στείλει μόνη της στο απέναντι γυμνάσιο, δεν το σκέφτηκε δεύτερη φορά ν’ απολύσει τη Γερμανίδα που τη νουθετούσε με γελοίες προκαταλήψεις της δικής της κουλτούρας και γενικά καταφέρνει να συγκρατήσει ακριβοδίκαια την τάξη στην οικογένειά του.

Ιδιαίτερο ρόλο παίζει στη ζωή της Σάσα ο νέος της δάσκαλος, Πάβελ Γκριγκόρεβιτς ή κατ’ εκείνη Φεγγάρης Φεγγάροβιτς λόγω του προσώπου του, που είναι από τους «μπουζουριασμένους», όπως τον χαρακτηρίζουν, μιας και λόγω των ιδεών του εστάλη στη Σιβηρία για τρία χρόνια και τώρα είναι «υπό επιτήρησιν». Άλλη μια πρωτοτυπία του πατέρα της Σάσα, που κατάλαβε πως ο άνθρωπος θα παράσχει ουσιαστική μάθηση στην κόρη του, αγνοώντας τις πολιτικές του αντιλήψεις. Ο Πάβελ όμως δεν έχει ξεχάσει την ιδεολογία του και οργανώνει τους εργάτες σε συλλαλητήρια, κάτι που θα τον οδηγήσει σε νέες περιπέτειες και τη Σάσα σε νέες ερωτήσεις.

Ένα δαιμόνιο πλασματάκι λοιπόν μας καλωσορίζει στη ζωή της, γεμάτο ιδέες, απορίες και ερωτήσεις, που προσπαθεί να κατανοήσει τη μεταφορική σημασία πολλών προτάσεων, τις καταστάσεις που ζει και καθρεφτίζονται μέσα από τη συμπεριφορά των φίλων, γειτόνων, γνωστών και συγγενών και να γίνει κι η ίδια όσο γίνεται καλύτερο μέλος αυτής της κοινωνίας. Οι σπουδές της στο γυμνάσιο της αποκαλύπτουν τι πραγματικά συμβαίνει στο κράτος που ζει, με τις αλλόθρησκες και αλλόγλωσσες να θεωρούνται κατώτερης στάθμης, με πλήρη υποταγή στον τσάρο, με αυστηρή αλλά κενή διαπαιδαγώγηση και πολλά άλλα. Σύντομα όμως κάνει νέες φιλίες κι έτσι οι σκανδαλιές και η παιδική αντίληψη προσφέρουν απολαυστικές σελίδες, σωτήριες για το ιστορικό χάος που έρχεται καλπάζοντας, μιας και ο νέος τσάρος διαψεύδει τα όνειρα και τις ελπίδες του λαού του για κοινωνική ισότητα, ακολουθώντας την πολιτική του προκατόχου του, Αλέξανδρου Γ΄ ενώ η υπόθεση Μουλτάν είναι η αρχή του τέλους!

Μέσα από μια σειρά γεγονότων, μεγαλώνει η Σάσα Βελιτσάνσκαγια, γίνεται ατρόμητη, ηρωίδα, άφοβη, δε διστάζει να βοηθάει κρυφά τις αδύναμες στα μαθήματα συμμαθήτριές της ή να διαβάζει βιβλία απαγορευμένα, όπως του Μαξίμ Γκόρκι («φτερωτή βιβλιοθήκη» τη λένε μάλιστα κωδικοποιημένα), χαρίζοντας τον τρόμο στη μάνα της και την περηφάνια στον πατέρα της, που προσπαθεί να βρίσκει τις χρυσές τομές για να μην μπλέξουν. Μέσα από τα μάτια της η συγγραφέας περιγράφει εύληπτα και ουσιαστικά την κατάσταση που σιγόβραζε στη Ρωσία των τελών του 19^ου αιώνα και ταυτόχρονα μέσα από μια σειρά περιστατικών και γεγονότων δείχνει την αρμονική ισορροπία στη ζωή, με τα καλά και τα κακά περιστατικά να εναλλάσσονται, δίνοντας στη ζωή την πληρότητα που όλοι αγαπάμε. Η Άλκη Ζέη δίνει με μαεστρία τις συνθήκες ζωής και αντίδρασης στην Πετρούπολη και σκιαγραφεί αδρά εκπληκτικές προσωπικότητες που συστήνουν τον κόσμο στον οποίο καλείται να ζήσει, να σπουδάσει και, γιατί όχι, να πολεμήσει η Σάσενκα. Να αγωνιστεί για τα «απερίσκεφτα» όνειρα των ανθρώπων που πίστεψαν σε μια ιδεολογία πριν τους λιώσει η ιστορική πραγματικότητα.

Ένα εξαίρετο γλυκόπικρο μυθιστόρημα που πρέπει όλοι να διαβάσουν, κυκλοφορεί τώρα με εξώφυλλο της Διατσέντας Παρίση από τις εκδόσεις Μεταίχμιο ως ένα από τα βιβλία που περιέχονται στη συλλεκτική κασετίνα «Η Βιβλιοθήκη της Άλκης Ζέη». Πρόκειται για ένα σημαντικό απόκτημα για κάθε παιδί και έφηβο, μιας και περιέχονται τα αντιπροσωπευτικότερα μυθιστορήματα της κυρίας Άλκης Ζέη, που μεγάλωσαν, γαλούχησαν και επηρέασαν γενιές και γενιές ενώ χάραξαν το δικό τους μονοπάτι στη νεότερη μεταπολεμική πεζογραφία.

Βιβλίο Η μωβ ομπρέλα
Συγγραφέας Άλκη Ζέη
Κατηγορία Παιδικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μεταίχμιο
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η κυρία Άλκη Ζέη, μετά το «Καπλάνι της βιτρίνας» και τον «Μεγάλο περίπατο του Πέτρου», επιστρέφει στην ταραχώδη και δύσκολη περίοδο του Δεύτερου Παγκοσμίου πολέμου με μια νέα εκπληκτική περιπέτεια, γραμμένη με το στυλ και τον τρόπο που αγαπήσανε όλα τα παιδιά από 11 ετών και πάνω αλλά και οι μεγάλοι. Ενδιαφέροντες χαρακτήρες, σημαντικές αναφορές για τις ενδοοικογενειακές καταστάσεις της εποχής αλλά και ευρηματικοί τρόποι παρείσφρησης στην ιστορία των γεγονότων που προετοιμάζανε τον πόλεμο μέσα από μια παιδική ματιά. Η συγγραφέας μάλιστα δε διστάζει να χρησιμοποιήσει άγνωστες λέξεις, όπως το «πλασμώδιο του Λαβεράν» όπως αποκαλούν τ’ αδέλφια της την Ελευθερία! Πλούσιο λεξιλόγιο λοιπόν, κωμικοτραγικά περιστατικά, σκανταλιές και αυστηρότητα, παιχνίδι και φόβος ζωντανεύουν με ρεαλισμό εκείνο το καλοκαίρι του 1940.

Η Ελευθερία ή Λέτρω είναι ένα δεκάχρονο κοριτσάκι αρκετά ώριμο για την ηλικία της, συμπονετικό, πανέξυπνο, αφοσιωμένο στο διάβασμα και συνδρομήτρια της «Διαπλάσεως των Παίδων» («Τίποτα δεν έχω δει στη ζωή μου. Ούτε την Αθήνα καλά καλά. Γι’ αυτό μ’ αρέσει να διαβάζω βιβλία, που περιγράφουν ένα σωρό χώρες, κι έτσι ταξιδεύω με τη φαντασία μου», σελ. 186) κι όλα αυτά εξοργίζουν τον πατέρα της που τη στέλνει στην κουζίνα να μάθει «κάτι χρήσιμο». Ο Σωκράτης ή Σάκης και ο Ζήνων ή Νούλης είναι τα αγόρια της οικογένειας που όμως απογοητεύουν τα όνειρα του πατέρα τους για σπουδές, μιας και ίσα που περνάνε τις τάξεις. Η σκέψη να σπουδάσει το κορίτσι έχει απορριφθεί αυτοστιγμεί: «-Υπάλληλος είμαι, δεν είμαι βιομήχανος να σπουδάσω τρία παιδιά», έλεγε ο πατέρας! Επιπλέον, της έφερνε πάντα για πρότυπο την ξαδέρφη Ηλέκτρα, ένα υπόδειγμα κόρης και νοικοκυράς! Τελικά, η κυρία Άλκη Ζέη, μέσα από την Ελευθερία, υψώνει μια διακριτική φωνή αγανάκτησης, όχι μόνο για τον ρόλο της νοικοκυράς που καλείται φύσει και θέσει να επιτελέσει μια γυναίκα, περιορίζοντας τη μόρφωση και την ευρυμάθειά της, αλλά και για τη θέση του παιδιού σε μια οικογένεια: «Τα παιδιά δεν τα ρωτάνε. Τα παιδιά δεν έχουν γνώμη» (σελ. 186). Αχ, κι αυτός ο θείος Μίλτος, ο πατέρας της Ηλέκτρας, που αναγκάστηκε εν όψει του πολέμου να ξεπουλήσει την περιουσία του στο Παλαιό Φάληρο και να μείνουν οικογενειακώς σ’ ένα σχεδόν καλύβι στα βουνά του Ελληνικού… Εν τω μεταξύ, η μητέρα των παιδιών είναι η κλασική υπάκουη νοικοκυρά που δεν τολμάει να ζήσει κάτι για τον εαυτό της ούτε να παρεκκλίνει της γραμμής εντολών του πατέρα. Τέλος, τα δύστυχα παιδάκια ζουν ακριβώς ό,τι έχουν βιώσει σχεδόν όλα τα Ελληνόπουλα: τα κλειδώνουν στο δωμάτιό τους το μεσημέρι για να κοιμηθεί ο πατέρας! Ατέλειωτες βαρετές μονότονες ώρες, ώσπου τα κλαδιά μιας κερασιάς κι ένας ηθοποιός γείτονας ανοίγουν νέους ορίζοντες στη σκανδαλιά!

Με συγκίνησε η ιστορία του γείτονα κυρίου Μαρσέλ, καθηγητή γαλλικών στην Αλλιάνς Φρανσέζ, πολυμαθή και ευρύνου, που μοίραζε αφειδώς εγκυκλοπαιδικές γνώσεις στην οικογένεια της Ελευθερίας. Ήταν ένας άντρας ερωτοχτυπημένος, που ακόμη περιμένει να επιστρέψει η Ζενεβιέβ του που τον εγκατέλειψε για να γυρίσει στη Γαλλία. Μέσα από τη δική του ματιά μαθαίνουμε για την κατάληψη της Γαλλίας, την κυβέρνηση του Βισύ και τη Ρεζιστάνς, εξαιτίας της οποίας έρχεται στην Αθήνα ο ανιψιός του, Μπενουά, που γίνεται νέο αναπόσπαστο μέλος της παρέας των παιδιών.

Και αντίβαρο σε όλα αυτά τα δύσκολα περιστατικά, οι σκανταλιές και η αθωότητα που προκαλούν αβίαστα το γέλιο. Τα δίδυμα πουλάνε στη λαϊκή τα φιρίκια που σιχαίνονται ως φρούτο κι έχουν άφθονα στο σπίτι, η Ελευθερία μπερδεύει το θωρηκτό «Αβέρωφ» με τις φυλακές, βοηθώντας έτσι να ευθυμήσουν οι γονείς της μετά από ένα σοβαρό περιστατικό, η μαμά πείθεται να φορέσει πατίνια και να παίξει με τα παιδιά της, κάτι που την ξανακάνει κι εκείνη παιδί, όμως επιστρέφει ο μπαμπάς κι όλα πάνε στραβά, ξανά τα δίδυμα θέλουν να γίνουν Μονγκολφιέροι και να ρίξουν από ψηλά τη γάτα τους, τη Μιμή, με τη μωβ ομπρέλα της γιαγιάς της Βίτως, κάνουν μέχρι και τάμα στην Παναγία να τρώνε κάθε μέρα ΕΒΓΑ ξυλάκι («-Τι είναι η Παναγία, παγωτατζής;», εξανίσταται η αδελφή τους, σελ. 193) και τόσα άλλα όμορφα και τρυφερά περιστατικά!

Την ιστορία αφηγείται η Ελευθερία στα εγγόνια της, χρόνια αργότερα, ένα εύρημα που χρησιμοποιεί η συγγραφέας για να δείξει έμπρακτα αλλά χωρίς δασκαλίστικο ύφος πόσο έχουν αλλάξει οι εποχές και η «αθωότητα» των παιδιών. Κάποτε ήταν ευχαριστημένα με τη φαντασία, την απλότητα, τα τρενάκια και τις κατασκευές ενώ τώρα, με την πλάτη το ένα στο άλλο, παίζουν «ηλεκτρονικά παιχνίδια». Κι απ’ αυτό το περιστατικό βγαίνει μόνο μια πίκρα και μια γλυκιά νοσταλγία. Οι εποχές αλλάζουν και πρέπει να τις αποδεχόμαστε, απλώς χρειάζεται λίγη προσοχή. Να γιατί λοιπόν η κυρία Ζέη είναι μια γυναίκα που όλοι θα θέλαμε για γιαγιά μας και δε θα τη βαριόμασταν ποτέ, γιατί ξέρει να κάνει τα πικρά γλυκά, να μην κρατάει κακία για τίποτα και ν’ αφήνει τα γεγονότα καθαυτά να δείχνουν ανάγλυφα τις αλλαγές και τους κινδύνους από την καθημερινότητα των σημερινών παιδιών.

«Η μωβ ομπρέλα» είναι ένα υπέροχο, γλυκό, τρυφερό μυθιστόρημα για μικρούς και μεγάλους αναγνώστες, που ζωντανεύει με αγάπη και παραστατικότητα τον μικρόκοσμο μιας παρέας παιδιών που μεγαλώνουν το καλοκαίρι του 1940, καταγράφοντας συναισθήματα, εντυπώσεις, απορίες, ιδέες και με διεισδυτική παρατηρητικότητα ζωντανεύοντας εύληπτα τον ψυχισμό μικρών και μεγάλων χαρακτήρων. Το μυθιστόρημα, που εκδόθηκε το 1995, κυκλοφορεί τώρα από τις εκδόσεις Μεταίχμιο με εξώφυλλο της Κέλυς Ματαθία Κόβο ως ένα από τα βιβλία που περιέχονται στη συλλεκτική κασετίνα «Η Βιβλιοθήκη της Άλκης Ζέη». Πρόκειται για ένα σημαντικό απόκτημα για κάθε παιδί και έφηβο, μιας και περιέχονται τα αντιπροσωπευτικότερα μυθιστορήματα της κυρίας Άλκης Ζέη, που μεγάλωσαν, γαλούχησαν και επηρέασαν γενιές και γενιές ενώ χάραξαν το δικό τους μονοπάτι στη νεότερη μεταπολεμική πεζογραφία.

Βιβλίο Το καπλάνι της βιτρίνας
Συγγραφέας Άλκη Ζέη
Κατηγορία Παιδικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μεταίχμιο
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το πρώτο μυθιστόρημα της Άλκης Ζέη για παιδιά κυκλοφόρησε το 1963, ενώ ήταν πολιτική πρόσφυγας στη Μόσχα κι από τότε έχει κάνει απανωτές επανεκδόσεις κι έχει μεταφραστεί σε τουλάχιστον είκοσι γλώσσες ενώ η τηλεοπτική του διασκευή το 1990 από το Τμήμα Παιδικών Εκπομπών της ΕΤ1 είχε εξίσου μεγάλη επιτυχία. Τι να πρωτογράψει κανείς γι’ αυτό το ευρηματικό βιβλίο, το γεμάτο δροσιά, αισιοδοξία αλλά και φόβο, περιπέτειες και ανατροπές; Ο τρόπος που καταγράφεται το περιβάλλον όπου μεγαλώνουν τα δυο κορίτσια με την πρωτοπρόσωπη αφήγηση της Μέλιας και η πολιτική κατάσταση της χώρας εκείνη την εποχή είναι ανυπέρβλητος (δε θα ξεχάσω ποτέ που τον Ολλανδό πρόξενο τον αποκαλούσαν κρυφά Αμστραντάμ Πικιπικιράμ ή ότι τη γάτα τους τη βάφτισαν Δημοκρατία, κάτι που ίσως έβαζε σε κίνδυνο τη δουλειά του πατέρα τους στην τράπεζα). Λέξεις-κλειδιά που κατανοεί ο μεγάλος αναγνώστης και ωθούν τον μικρό για περαιτέρω μελέτη, ολόκληρα συστήματα και βασικές έννοιες απλοποιούνται χωρίς να χάνουν τη βαρύτητα και τη σημασία τους, όπως όταν ο Νίκος είναι το «μαύρο πανί» για το καθεστώς Μεταξά «γιατί έχουμε δικτατορία και του Νίκου δεν του αρέσει». Φανταστείτε να μεγαλώνετε σε μια οικογένεια διαιρεμένη στα δύο: θεία βασιλικιά, παππούς δημοκράτης, πατέρας ουδέτερος για να μη χάσει τη θέση του, μητέρα άβουλη και σιωπηλή, αδελφή φαλαγγίτισσα και περήφανη γι’ αυτό, ξάδερφος κομμουνιστής! «Πριν γίνει δικτατορία ποτέ δε μιλούσε κανείς απότομα στον άλλον» (σελ. 165).

Η παιδική αθωότητα μαζί με την πονηριά, τα παιχνίδια και οι μικρές ζήλιες και κακίες που χαρακτηρίζουν τα παιδιά της ηλικίας των δύο κοριτσιών αποδίδονται ρεαλιστικά και συναρπαστικά. Οι εγκυκλοπαιδικές γνώσεις που χαρίζει ο διαβασμένος παππούς είναι τόσο στρωτά και εύληπτα δοσμένες που δεν ήθελα να σταματήσει να τους μιλάει. Το αγαπημένο παιχνίδι των δύο αδελφών να ρωτάνε η μία την άλλη πριν κοιμηθούν «ΛΥ-ΠΟ; ΕΥ-ΠΟ;», αν δηλαδή ως απότοκο της μέρας είναι ευτυχισμένες ή λυπημένες, αποτέλεσε μέρος και της δικής μου καθημερινότητας απ’ όταν πρωτοδιάβασα αυτό το διαμαντάκι.

Το μυθιστόρημα χωρίζεται σε δύο μέρη, το καλοκαίρι του 1936 οπότε και γνωρίζουμε όλη τη «μαρίδα» στο Λαμαγάρι (Οδυσσέας, Αυγή, Νόλης, Άρτεμη και την αρχοντοθρεμμένη και κακιά Πιπίτσα, παιδιά διαφορετικών κοινωνικών επιπέδων που όμως γίνονται ένα στο παιχνίδι και τη σκανδαλιά) και τη σχολική περίοδο 1936-1937, μέσα από την οποία ζούμε μαζί με τα παιδιά τις αλλαγές στην εκπαίδευση και την πολιτική σκηνή της Ελλάδας, με χειρότερο όλων το περιστατικό όπου παρουσία όλων των σχολείων στήθηκαν φωτιές κι έκαψαν βιβλία «που δηλητηριάζουνε την ψυχή». Οι αντιλήψεις, το μίσος προς τη δικτατορία, η δραματική αποκάλυψη του πραγματικού ρόλου κάποιων που υποστήριζαν με φανατισμό το καθεστώς Μεταξά για να εξυπηρετούν δικά τους σχέδια εκμεταλλευόμενοι αθώα παιδιά-φαλαγγίτες, ακόμη και η αγωνία για το αν θα εντοπιστεί ο Νίκος από τις αρχές του νησιού, είναι μερικά γεγονότα που δίνουν μεγάλη ώθηση στην πλοκή και πολλή αγωνία ως το λυτρωτικό τέλος.

Ως Σαμοτραφής δε θα μπορούσα να μην αναγνωρίσω κομμάτια και από το αγαπημένο μου νησί, με τις τηγανίτες του, τις πεζούλες του, το Λαμαγάρι (δηλαδή το Μαλαγάρι) όπου παραθερίζουν το καλοκαίρι η Μέλια και η Μυρτώ, το κρασί και το εύκρατο κλίμα του. Το καπλάνι μάλιστα που ενέπνευσε τη συγγραφέα είναι ένα αληθινό αιλουροειδές, συγγενικό της τίγρης, που κάποια στιγμή τον προηγούμενο αιώνα κατέφυγε στη Σάμο κολυμπώντας από τη Μικρά Ασία κι άρχισε να τρομοκρατεί τους βοσκούς, αφού έτρωγε τα πρόβατά τους. Μετά από πολλές περιπέτειες τελικά σκοτώθηκε και ταριχεύτηκε.

Κωμικοτραγικές περιπέτειες, υπέροχα και βαθιά νοήματα, ευρηματικός τρόπος απεικόνισης και αναπαράστασης των γεγονότων και της ατμόσφαιρας επί Ιωάννου Μεταξά είναι λίγα μόνο από τα θετικότατα χαρακτηριστικά αυτού του αξέχαστου και διαχρονικού βιβλίου που είναι κατάλληλο για παιδιά από 11 ετών και … πολύ πάνω! «Το καπλάνι της βιτρίνας» κυκλοφορεί τώρα με εξώφυλλο της Βάσως Ψαράκη από τις εκδόσεις Μεταίχμιο ως ένα από τα βιβλία που περιέχονται στη συλλεκτική κασετίνα «Η Βιβλιοθήκη της Άλκης Ζέη». Πρόκειται για ένα σημαντικό απόκτημα για κάθε παιδί και έφηβο, μιας και περιέχονται τα αντιπροσωπευτικότερα μυθιστορήματα της κυρίας Άλκης Ζέη, που μεγάλωσαν, γαλούχησαν και επηρέασαν γενιές και γενιές ενώ χάραξαν το δικό τους μονοπάτι στη νεότερη μεταπολεμική πεζογραφία.