Βιβλίο Ριζιμιό 
Συγγραφέας Άννα Γαλανού
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Ρομαντικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Άννα Γαλανού με το νέο της μυθιστόρημα από τη μια μας συστήνει μια ηρωίδα που δεν υπέκυψε στον καθωσπρεπισμό της εποχής και του τόπου της αλλά σημαδεύτηκε από έναν βίαιο χωρισμό και από την άλλη, μέσα από σύντομες παρένθετες αφηγήσεις, ξεδιπλώνει τη γενναιότητα και το άρωμα του νησιού της Κρήτης που πληγώθηκε από σημαντικά ιστορικά γεγονότα. Γρήγορη ροή, απλοί διάλογοι, διαρκή πρωθύστερα που φωτίζουν διάφορες και διαφορετικές πτυχές των ζωών των πρωταγωνιστών του βιβλίου και του οικογενειακού τους περιβάλλοντος, άφθονα και όμορφα καλολογικά στοιχεία, προσεγμένες λεπτομέρειες του Ηρακλείου και των χωριών της Μεσαράς συνθέτουν το ταξίδι της γυναίκας και της Κρήτης μέσα στον χρόνο.

Η ιστορία ξεκινάει με την επιστροφή της Αργυρώς στο Ηράκλειο μετά από δεκαπέντε χρόνια. Νιώθει σίγουρη ότι μπορεί να το κάνει χωρίς συναισθηματικό κόστος αλλά τελικά δακρύζει αμέσως μόλις αντικρύζει το λιμάνι. Προσπάθησε να αποκοπεί από το παρελθόν της, έκαψε και κατέστρεψε ό,τι το θύμιζε, αρκεί όμως ένα σπίθισμα για να ξαναβγούν όλα στην επιφάνεια. Ο χωρισμός της με τον έρωτα της ζωής της, τον Φώτη, της άφησε βαριά τραύματα και της κόστισε σε ψυχική υγεία. Τι συνέβη όμως ανάμεσά τους; Η πρωτοπρόσωπη αφήγηση της Αργυρώς μας ταξιδεύει στα παιδικά και εφηβικά της χρόνια, στο μέρος όπου μεγάλωσε, στο πατρικό της, ένα χωριάτικο σπίτι με ελάχιστες ανέσεις, με τις νύχτες του χειμώνα να φαντάζουν αξημέρωτες. Ενδιαφέροντα και πλούσια σε πραγματολογικά στοιχεία περιστατικά ανασυστήνουν την καθημερινότητα της οικογένειάς της, με τους γονείς στα χωράφια κι εκείνη και την αδελφή της, Πελαγία, στις δουλειές του σπιτιού. Συν τω χρόνω, η Πελαγία αναπτύσσει μια παθολογική ζήλεια για την αδελφή της, αν και μεγάλωναν αξεχώριστα από τους γονείς τους. Είναι σοβαρή, λιγομίλητη, αφοσιωμένη στον αργαλειό και φτάνει να γίνει μια σημαντική τεχνίτρα με πρωτότυπα σχέδια υψηλού επιπέδου. Αντίθετα, η Αργυρώ γίνεται καπετάν φασαρίας, με ελεύθερο και ανυπότακτο πνεύμα. Θέλει να σπουδάσει για να φύγει μακριά σε μια εποχή που οι γυναίκες δεν προχωρούσαν στα γράμματα κι έτσι δεν υποκύπτει στα «πρέπει» της γιαγιάς και της κοινωνίας, ευτυχώς με τις ευλογίες των γονιών της που έτυχε να βλέπουν μακριά. Σταδιακά οι σχέσεις των δύο αδελφών χειροτερεύουν κι ένα μεγάλο «γιατί» πλανάται ως την τελική αποκάλυψη.

Ήθη και έθιμα του τόπου, αδρά σκιαγραφημένοι χαρακτήρες, γλυκόπικρες θύμησες χτίζουν το περιβάλλον στο οποίο μεγαλώνουν η Αργυρώ και ο Φώτης οι οποίοι σταδιακά ερωτεύτηκαν κι άρχισαν να κάνουν σχέδια για το κοινό μέλλον τους. Καταφέρνουν και να σπουδάσουν μαζί στην Αθήνα, μακριά από την αδιακρισία της κλειστής κοινωνίας και τα πικρόχολα σχόλια της Πελαγίας, η οποία έκανε τα πάντα για να τους καταστρέψει. Η συγγραφέας δε μας αποκαλύπτει από την αρχή πώς, πότε και γιατί χώρισαν οι δύο νέοι και στήνει μια ενδιαφέρουσα πλοκή, η οποία, κεφάλαιο προς κεφάλαιο, μας φέρνει όλο και πιο κοντά στη μοιραία νύχτα ενώ ταυτόχρονα ξαναβάζει τους ήρωές της στη σκακιέρα, αυτήν τη φορά σε νέες θέσεις, εντείνοντας την αγωνία για το τι μέλλει γενέσθαι. Υπάρχει δυνατότητα συγχώρεσης; Όταν υπάρχει αγάπη, όταν η μοίρα έχει φέρει στη ζωή σου τον άνθρωπό σου, μπορείς να συγχωρέσεις ή ό,τι συνέβη δεν ξεχνιέται;

Ο Φώτης μεγάλωσε μόνος με τη μάνα του, την κυρα-Λένη («μόσχος και θυμάρι» η μυρωδιά της), μια γυναίκα που τον ανάθρεψε στην απόλυτη φτώχεια μετά τον θάνατο του πατέρα του. Αγαπάει την Αργυρώ και της χαρίζει μια αλυσίδα με χρυσό αμύγδαλο που τελικά η κοπέλα της επέστρεψε «μαζί με τις ελπίδες μιας χαμένης ευτυχίας». Αυτό το κόσμημα έχει μεγάλη ιστορία πίσω του και σημαντική δύναμη, όπως φημολογείται, είναι αλήθεια όμως ότι δένεται με μια κατάρα; Πώς γίνεται να επιλέγει αυτό ποια θα είναι η επόμενη γυναίκα που θα το περάσει στον λαιμό της; Με αφορμή λοιπόν το μενταγιόν ταξιδεύουμε μέσα από σύντομα παρένθετα κεφάλαια στο ιστορικό παρελθόν της Κρήτης: από τη μινωική εποχή στην κατάκτηση των Δωριέων, από τη ρωμαιοκρατία στο Βυζάντιο και στην Ενετοκρατία, από την Τουρκοκρατία στην Ένωση της Κρήτης με την Ελλάδα κι από κει στην Κατοχή. Το κόσμημα εμφανίζεται πάντα σε σημαντικά περιστατικά και τα στιγμιότυπα αυτά μας φέρνουν σιγά σιγά στο σήμερα και κουμπώνουν υπέροχα και στρωτά στον κορμό της πλοκής με ευρηματικό τρόπο που αυξάνει κατακόρυφα το ενδιαφέρον για την τύχη του πρωταγωνιστικού ζευγαριού.

Το »Ριζιμιό» είναι ένα καλογραμμένο μυθιστόρημα με όμορφες λυρικές εικόνες από την κρητική φύση, με ωραίες περιγραφές της πόλης του Ηρακλείου και των χωριών της Μεσαράς, με άφθονα καλολογικά στοιχεία και με ιδιωματισμούς («συναπόβγαζαν») που δημιουργούν αξέχαστες εικόνες. Το Ηράκλειο είναι «μια πόλη που ανέκαθεν ακουμπούσε μ’ εμπιστοσύνη στην ανοιχτή αγκαλιά της θάλασσας». Κούλας, Άγιος Μηνάς, μέγαρο Φυτάκη, τα Λιοντάρια είναι μερικά από τα τοπόσημα στα οποία διαδραματίζονται τα γεγονότα του μυθιστορήματος και μαζί με τους ήρωες του βιβλίου περπατάμε κι εμείς στους δρόμους και στα στενά της πόλης, η οποία πλέον δε θυμίζει σε τίποτα αυτή των νεανικών χρόνων της Αργυρώς. Ταξιδεύουμε όμως και στα χωριά της Μεσαράς, στην απομονωμένη κατοικία του Φώτη, που προσπαθεί να ξεφύγει από το άδοξο τέλος της σχέσης τους και στο σημαντικό αρχαιολογικό υπόβαθρο της περιοχής, το οποίο έρχεται στο φως χάρη στις ανασκαφές όπου συμμετέχει ο Φώτης. Ταυτόχρονα, μέσα από τις αφηγήσεις των παππούδων ή άλλων χαρακτήρων ξεπηδάει σε δεύτερο επίπεδο η ιστορία της ταλαιπωρημένης Κρήτης που πέρασε από τόσα χέρια, που αγωνίστηκε, που μάτωσε για να απελευθερωθεί κι όλοι την ήθελαν δική τους. Θρύλοι, μύθοι και ιστορικά γεγονότα γαλουχούν τους προγόνους της Αργυρώς και του Φώτη και μας φέρνουν στο μπερδεμένο σήμερα, όπου οι δυο νέοι πρέπει να συναντηθούν ξανά παρά τους ενδοιασμούς, τις ανασφάλειες και τον εγωισμό τους ώστε να μάθουν την αλήθεια και να δουν πώς θα προχωρήσουν παρακάτω. Θα τα καταφέρουν; Τι ρόλο θα παίξει το κόσμημα στη ζωή τους; Μπορεί να ξεφύγει κανείς από το ριζιμιό; Αυτά και άλλα ερωτήματα απαντώνται στις σελίδες του νέου μυθιστορήματος της Άννας Γαλανού.

Βιβλίο Ο αλεξιπτωτιστής ήταν δικός μας 
Συγγραφέας Θοδωρής Δεύτος
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα / Ρομαντικό μυθιστόρημα
Εκδότης Υδροπλάνο
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Θοδωρής Δεύτος επιστρέφει μ’ ένα δυνατό αισθηματικό και ιστορικό μυθιστόρημα, στο οποίο καταγράφει μια χιλιοειπωμένη ιστορία αγάπης, την οποία όμως μπολιάζει με πρωτότυπες εκτροπές της πλοκής και ταυτόχρονα τη χρησιμοποιεί ώστε να καταγράψει τεκμηριωμένα τα γεγονότα της Μάχης της Κρήτης, της Κατοχής, της Εθνικής Αντίστασης, τη ζωή των ανταρτών στα βουνά, την πείνα της Αθήνας, ακόμη και την ισοπέδωση της Δρέσδης από τους Συμμάχους. Ο έρωτας προχωράει χέρι με χέρι με τον όλεθρο ως το τέλος της ιστορίας, μια ολοκλήρωση που κορυφώνεται στη σημερινή εποχή, τοποθετώντας καίρια τη θέση της Γερμανίας στην ευρωπαϊκή κονίστρα αλλά και της ευρωπαϊκής ηπείρου απέναντί της.

Η Ροδάνθη Μανουσογιαννάκη, φιλομαθής και όμορφη, το 1937 επιλέχτηκε μαζί με άλλους μαθητές από σχολεία της Κρήτης να συμμετάσχει στις ανασκαφές του Γερμανού αρχαιολόγου Καρλ Χόφμαν στην Κνωσό. Ο Έρικ φον Κράιπε σπούδασε κλασική ελληνική φιλολογία στο Πανεπιστήμιο του Μονάχου και αρχαιολογία. Φιλέλληνας και ευρωπαϊστής, ανοιχτόμυαλος και πολυμαθής, αρνείται σθεναρά να ενταχθεί στους εθνικοσοσιαλιστές, παρ’ όλο που από ένα σημείο και μετά οι εξελίξεις είναι ραγδαίες και τα πιστεύω του αρχίζουν να δέχονται τις πρώτες απειλές. Ζητά να συμμετάσχει στις ανασκαφές του Χόφμαν κι έτσι γνωρίζεται με τη Ροδάνθη.

Το μυθιστόρημα ξεδιπλώνεται στρωτά και κορυφώνεται σταδιακά. Από τις συνέπειες της ερωτικής γνωριμίας στις καρδιές τους και τον αντίκτυπό της στην κλειστή κοινωνία του Μάλεμε φτάνουμε στο σχέδιο «Ερμής» για την κατάληψη της Κρήτης που ξεκίνησε τον Απρίλιο του 1941 κι έτσι η ιστορία σπάει στα δύο: η μεν Ροδάνθη ακολουθεί τον αξιωματικό πλέον σύζυγό της στην Αθήνα, προσδοκώντας κάποια στιγμή να καταφύγουν στη Γερμανία, η δε οικογένειά της καταφεύγει στα βουνά και γίνεται μέλος των ανταρτών. Προς Θεού, σε καμία περίπτωση η Ροδάνθη δε γίνεται προδότρα της φυλής και της πατρίδας της, αντίθετα, η σχέση της με τον Έρικ κινείται παράλληλα με τις θηριωδίες των συμπατριωτών του τελευταίου, από τις οποίες αγωνίζονται να ξεφύγουν συναισθηματικά και σωματικά.

Η Ροδάνθη εντυπωσιάζεται από το μέγεθος της Αθήνας αλλά και, λόγω του ψυχρότατου χειμώνα, της γεννιούνται συναισθήματα ανθρωπιάς, πόνου, αγωνίας για το μέλλον της ανθρωπότητας, ακόμη και μίσους απέναντι στη Γερμανία, σκέψεις που τις μοιράζεται με τον Έρικ, με τον οποίο ζει έναν δύσκολο έρωτα στα μαύρα χρόνια της Κατοχής. Ο συγγραφέας «χρησιμοποιεί» την αθωότητα και την αγνότητα της ψυχής της ώστε μαζί της να γνωρίσω μαζί της από πρώτο χέρι τις δύσκολες καταστάσεις της Κατοχής: μαυραγορίτες, δωσίλογοι, υποτίμηση νομίσματος, πείνα, ευτελισμός, Εθνική Αντίσταση, ΕΑΜ όσο οι δικοί της πολεμούν στα βουνά, τους οποίους και πάλι ακολουθεί καταπόδας ο συγγραφέας, για να αποτυπώσει τις δύσκολες συνθήκες επιβίωσης και μάχης των ανταρτών. Το πρωταγωνιστικό ζευγάρι ζει διάφορες περιπέτειες, γνωρίζεται με πολλούς ανθρώπους, κάνει σχέδια και όνειρα, χωρίς να ξεχνάει ούτε στιγμή σε πόσο δύσκολες συνθήκες επιβιώνουν. Η αγωνία κορυφώνεται όταν τελικά το ζευγάρι εγκαθίσταται στη Δρέσδη λίγο πριν την ισοπέδωσή της από τους συμμαχικούς βομβαρδισμούς. Ο συγγραφέας επιφυλάσσει πολλές εκπλήξεις κατά τη διάρκεια των γεγονότων και καταφέρνει με σωστό και καθόλου παρατραβηγμένο τρόπο να τα συνδέσει με τον 21^ο αιώνα, μέσα από ένα κεφάλαιο που με συγκίνησε και μου έδειξε τη θέση της Γερμανίας στην εποχή μας.

Κάθε κεφάλαιο ξεκινάει με μια μαντινάδα που χαρίζει ρυθμό και μέλος πριν βυθιστούμε στις σκοτεινές μέρες του πολέμου και τις λαμπερές νύχτες του ζευγαριού. Όμορφες παρομοιώσεις και μεταφορές ζωντανεύουν την Κρήτη, ντοπιολαλιά, γεύσεις, ιστορία, νοοτροπίες ξεδιπλώνονται και προσθέτουν ρεαλισμό στα δρώμενα. Ενδιαφέροντα πρωθύστερα κράτησαν αμείωτο το ενδιαφέρον μου και φώτιζαν κάποιες άλλες πτυχές της πλοκής, ζωντανεύοντας παλαιότερα γεγονότα (Ελευθέριος Βενιζέλος κ. ά.). Η ερωτική ιστορία των δύο πρωταγωνιστών δίνεται στρωτά και όμορφα, με τέτοιο τρόπο που τονίζει τον παραλογισμό του πολέμου και τη δύναμή της αγάπης να ξεπερνάει όλα τα εμπόδια. Σκόρπια πραγματολογικά στοιχεία ζωντανεύουν την εποχή και τα ιστορικά γεγονότα που επηρεάζουν τις τύχες των χαρακτήρων, χωρίς όμως να με κουράσουν, αντίθετα τα οικειοποιήθηκα άνετα, αγνοώντας τα τυπογραφικά λάθη του κειμένου. Η Μάχη της Κρήτης δίνεται σε όλη της την έκταση και σημασία, κυρίως μέσα από τις ιστορίες των κατοίκων του Μάλεμε και της γύρω περιοχής. Ηρωισμός, αυταπάρνηση και αγάπη προς την πατρίδα όπλισαν τους αμάχους που επιτέθηκαν κατά των εχθρών. Η Ροδάνθη από τη μεριά των Ελλήνων, ο Έρικ που αναγκάστηκε να στρατολογηθεί από την άλλη, ο αδερφός της, ο Γιωργής που τελικά βγήκε στο βουνό, και πάνω απ’ όλους η μάνα-ηρωίδα και μάνα-πρότυπο, η Ευδοκία, η σύζυγος που κουλαντρίζει με τον τρόπο της τον άντρα της και δέχεται τις αποφάσεις των παιδιών της, ακόμη και την επιλογή της μοναχοκόρης της, είναι χαρακτήρες που αγάπησα και με γέμισαν δυνατά αισθήματα!

Το «Ο αλεξιπτωτιστής ήταν δικός μας» είναι ένα μυθιστόρημα που διατρανώνει το σημαντικό μήνυμα της ειρήνης για την πρόοδο και την ευημερία των λαών, ισορροπώντας σωστά μεταξύ του ρομάντσου και της τραγικότητας. Λάθη, αδικίες μα και χαρές, αγάπη, ελπίδα εναλλάσσονται στις σελίδες του, συγκροτώντας ένα απολαυστικό, «γεμάτο» μυθιστόρημα.

Βιβλίο Στις φλόγες της Σμύρνης
Συγγραφέας Ντίνος Κουμπάτης
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Σαν πλοκή και σαν ιστορία δεν έχουμε ανατροπές. Η οικογένεια ξεκινάει από την Κρήτη, διώκονται ένεκα η κακή συμπεριφορά των Τούρκων, ζουν στη Σμύρνη, μεγαλουργούν, καταστρέφονται στη Σμύρνη, όπου χάνονται μεταξύ τους, όσοι γλύτωσαν επιστρέφουν στο Ηράκλειο και κάποια στιγμή, όταν ηρεμούν τα πράγματα, αρχίζουν να αναζητούν τους χαμένους συγγενείς, που κάποιους τους βρίσκουν. Πολύ καλή η επιλογή των εναλλακτικών σκηνών (από το τότε μέσω των αφηγήσεων του παππού και αργότερα του πατέρα στο σήμερα μέσα από τα μάτια του εγγονού) που κρατούν αμείωτο το ενδιαφέρον του αναγνώστη και ο τρόπος καταγραφής και απόδοσης των δυσκολιών που έζησαν όλοι οι πρόσφυγες το 1922, τα ήθη και τα έθιμά τους, η γλώσσα τους, οι ιδιωματισμοί, η νοοτροπία.

Πέραν αυτών όμως υπάρχουν πάρα πολλές πληροφορίες από τον ενετοτουρκικό πόλεμο μέχρι τη μικρασιατική καταστροφή που αποδίδονται μεν λιτά και συνοπτικά και με τη μορφή των αφηγήσεων και των συζητήσεων δεν κουράζουν, είναι πολλές όμως για τον αναγνώστη κι επιπλέον στο τέλος του βιβλίου παρατίθεται εκτενής ιστορικός πίνακας των γεγονότων και της ελληνικής παρουσίας στη Μικρά Ασία που εγώ προσωπικά παρέλειψα, όντας πλήρως ενημερωμένος και καταρτισμένος ήδη από την αφήγηση της ιστορίας του βιβλίου. Ένα άλλο στοιχείο που δε μου άρεσε ήταν η συνεχής και έντονη υποστήριξη από τον συγγραφέα ότι είχαμε μεγαλεία και άνεση και ευμάρεια κλπ. όμως μας τα πήραν, τα χάσαμε, τα αναπολούμε («Γιατί απ’ το 1897 μέχρι και το 1922 οι πρόγονοί μας γνώρισαν από μέσα τρεις εκατονταετίες γεμάτες δυστυχίες πολλές και λίγες στιγμές ευτυχισμένες», σελ. 37). Ήταν πολλές και πολύ έντονες αυτές οι συναισθηματικές εξάρσεις, τις οποίες κατανοώ και σέβομαι, όμως ειλικρινά το βιβλίο καταγράφει το χρονικό μιας οικογένειας προσφύγων, οπότε και μόνο η περιγραφή των περιπετειών τους και το ιστορικό τους υπόβαθρο είναι ικανά να δείξουν στον αναγνώστη το μέγεθος της απώλειας.

Βιβλίο Ο Γκρέκο και ο μέγας ιεροεξεταστής
Συγγραφέας Μπάμπης Πλαϊτάκης
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Εξάντας (εξαντλημένο στον εκδότη)
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Εξαίρετο ιστορικό μυθιστόρημα. Πολύ καλή αναπαράσταση εποχών και τόπων (Χάνδακας, Βενετία, Ρώμη, Τολέδο) αλλά και ανθρώπων. Ο Δομήνικος παρουσιάζεται όπως ήταν, όχι εξιδανικευμένος ή εξωραϊσμένος, με την έπαρσή του και τα λάθη του. Όλη του η ζωή δοσμένη μυθιστορηματικά και συνοδευμένη από πάρα πολύ καλή σκιαγράαφηση της εποχής του τρόμου για την Ιερή Εξέταση, της αγωνίας του Μέγα Ιεροεξεταστή, που δεν παύει να είναι κι αυτός άνθρωπος και να υποκύπτει στη σάρκα, να παραμείνει στην ισχυρότερη εξουσία στην Ισπανία μετά τον βασιλιά, μίση, πάθη και ίντριγκες, ο Δομήνικος και ο Μέγας Ιεροεξεταστής αντιμέτωποι κάθε τρεις και λίγο με νικητή τον Δομήνικο και τελικά όταν ο Μέγας Ιεροεξεταστής στρέφεται κατά του Πάπα, σύντομα αντιμετωπίζει το τέλος της εξουσίας του και του εαυτού του. Όλα αυτά ιδωμένα από τη ματιά του γιου του Δομήνικου, Μανουήλ Γιωργή, που βρίσκει τη δύναμη, ως γνήσιος απόγονος του πατέρα του, να αντισταθεί στην καταπίεση και τον παραλογισμό της Εκκλησίας. Τα έργα του Δομήνικου περνάνε μπροστά στα μάτια μας (κρίμα να μην υπάρχει επίμετρο με τους πίνακες να μας συντροφεύουν) και μαθαίνουμε το πώς και το γιατί, τι απεικονίζουν, τι αναπαριστούν και πώς διασώζονται κάθε φορά από την μήνιν του Ιεροεξεταστή που τα θεωρεί χυδαία και αντιβατικά προς τους θείους νόμους. Πολύ καλογραμμένο και συναρπαστικό μυθιστόρημα. Το συνιστώ ανεπιφύλακτα.

Βιβλίο Ο ανεπιθύμητος νεκρός
Συγγραφέας Γιώργος Πράτανος
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Πρόκειται για ένα συναρπαστικό μυθιστόρημα που σέβεται τη μνήμη των πραγματικών ανθρώπων, τις ζωές των οποίων περιγράφει. Ρεαλιστικό, με αληθοφανείς διαλόγους, τεκμηριωμένα περιστατικά και ένα πάνθεον θρυλικών σήμερα ονομάτων: Ελένη και Γαλάτεια Καζαντζάκη, Ι. Μ. Παναγιωτόπουλος, Φρέντυ Γερμανός, Πέτρος Χάρης, Γιάννης Γουδέλης (ο εκδότης του Δίφρου) κ. ά. Η γραφή και οι έξυπνες ιδέες της αφήγησης βοηθάνε ακόμη και όσους δεν είναι εξοικειωμένοι με την ελληνική λογοτεχνία και τους σημαντικούς ανθρώπους των ελληνικών γραμμάτων να παρακολουθήσουν την ιστορία ως το τέλος. Δεν υπάρχουν πολλά, δύσκολα ή στριφνά ιστορικά γεγονότα ούτε τονίζεται, λεκτικά τουλάχιστον, η αξία του καθενός, αντίθετα, τα ίδια τα γεγονότα, ο ρόλος του κάθε χαρακτήρα επεξηγούν ακριβώς  τη θέση που είχε στο τότε στερέωμα και τη φήμη που τον ακολουθούσε. Η εξιστόρηση πάει πότε στο Φράιμπουργκ ή την Αντίμπ και την Αθήνα, πότε πίσω στον χρόνο, συστήνοντάς μας το ζευγάρι του Νίκου και της Ελένης. Προς τιμήν του, ο κύριος Πράτανος δεν έπιασε το κουβάρι από την αρχή αλλά διάλεξε τα πιο σημαντικά περιστατικά ή κάποιες βασικές λεπτομέρειες από τη ζωή του Καζαντζάκη για να ξεδιπλώσει το παρελθόν κι αυτά τα έριξε σκόρπια μες στο κείμενο, χωρίς όμως ποτέ να τα δείχνει ξεκάρφωτα με τη ροή των γεγονότων ή μονοδιάστατα αλλά πάντα εντεταγμένα σε ένα χρονικό πλαίσιο, σε μια δεδομένη στιγμή ή ροή περιστατικών. Αυτό δίνει ακόμη περισσότερη ένταση στην αφήγηση και δεν αφήνει το κείμενο να χαλαρώσει ούτε στιγμή.

Η Ελένη Καζαντζάκη, μέσα από τις εξομολογήσεις της προς την Αγνή που φτάνει εσπευσμένα στο Φράιμπουργκ και μέσα από τις αναμνήσεις της δείχνει μια γυναίκα ερωτευμένη, διακριτική, υπομονετική, διαλλακτική και όταν η μεγάλη αλλαγή στη ζωή της έρχεται ακάλεστη, την ατσαλώνει, της προσθέτει δύναμη και κουράγιο. Δεν είναι μόνο η σύζυγος που έχασε τον άνθρωπο που αγαπούσε ούτε μόνο η γυναίκα που πρέπει να  σταθεί στο ύψος των περιστάσεων και να φέρει όλες τις διαδικασίες σε πέρας, είναι όλα αυτά μαζί σ’ ένα αρμονικό σύνολο που τονίζει το αρραγές του χαρακτήρα της και την ολοκληρωμένη προσωπικότητά της: «Μετά από τέτοια ανηφόρα, ποια κορυφή μπορεί να στέκει πιο ψηλά από εκεί που την είχε φτάσει ο άνθρωπός της;» (σελ. 379).

Ο συγγραφέας σέβεται απόλυτα την καθημερινή ζωή του ζευγαριού και αποφεύγει είτε τον κουτσομπολίστικο χαρακτήρα της συμβίωσης είτε την αγιοποίησή τους. Παρατηρεί τα πάντα, τη χημεία μεταξύ τους, τον τρόπο που αγαπιούνται («Στο τέλος δικαιώθηκαν και οι δύο: Ο Νίκος που επέμεινε, η Ελένη που ενέδωσε», σελ. 46) και φυσικά πώς σκεφτόταν, κινούνταν, έγραφε, γεννούσε ιδέες, συμπεριφερόταν ο Καζαντζάκης. Δεν  περίμενα να διαβάσω ένα τόσο στρωτό, συναρπαστικό «βιογραφικό» μυθιστόρημα που να μην είναι φορτωμένο με λεπτομέρειες και ταυτόχρονα να τα λέει όλα! Ακόμη και τις κατηγορίες που του προσήψε η Εκκλησία τις αποδομεί ο κύριος Πράτανος τεκμηριωμένα: «Αυτό που έβλεπε όμως ο Φρέντυ ήταν πως ο Καζαντζάκης ήταν πιο διαβασμένος από τη συντριπτική πλειονότητα των ιερέων και ζούσε σίγουρα μια ζωή πολύ πιο ασκητική από τα μέλη της Ιεράς Συνόδου» (σελ. 52). Ακόμη κι η δυσφημιστική επίθεση της Γαλάτειας και η όλη συμπεριφορά της απέναντί του (δεν έχανε ευκαιρία να επιτίθεται στον λογοτέχνη, πότε ως απάντηση στο άρθρο του για τα φασιστικά καθεστώτα το 1936, πότε με το βιβλίο της «Άνθρωποι και υπεράνθρωποι»), καταγράφεται εξ αποστάσεως σχεδόν: «Η αλήθεια, λογικά, θα είναι κάπου στη μέση. Ούτε η Γαλάτεια είναι αγία ούτε ο Καζαντζάκης» (σελ. 59). Η προσωπικότητα του μεγάλου συγγραφέα, ο τρόπος σκέψης του, οι αντιλήψεις του, οι απόψεις του επεξηγούνται απλά και όχι απλοϊκά, βοηθώντας με να έρθω σε επαφή με αυτό το μεγάλο πνεύμα και, γιατί όχι, προετοιμάζοντάς με να διεισδύσω στα δύσκολα έργα του. Δεν μπορούσα να σταματήσω να διαβάζω, να μαθαίνω και να κρατώ σημειώσεις: για ποιους λόγους δε βραβεύτηκε ποτέ ο εννιά φορές υποψήφιος για Νόμπελ Καζαντζάκης, ποια ήταν η στάση της Ιεράς Συνόδου απέναντι στον «Καπετάν Μιχάλη» και τον «Χριστό ξανασταυρώνεται», γιατί έγινε η άδικη επίθεση του Σπύρου Μελά το 1954 επί του «Καπετάν Μιχάλη» που συνεχίστηκε με επίμονη επίθεση και προπαγάνδα, σε συνεργασία με τη Φρειδερίκη, προς τον βασιλιά της Νορβηγίας και τα μέλη της Επιτροπής όποτε ο Καζαντζάκης ήταν υποψήφιος για Νόμπελ (μια βεντέτα που κρατούσε από το 1946!). Σπύρος Μελάς, αυτός ο πνευματικός ακαδημαϊκός άνθρωπος…

Μου άρεσε πολύ ο τρόπος που πέρασαν τα ιστορικά, πολιτικά και κοινωνικά γεγονότα της εποχής του θανάτου του Καζαντζάκη μέσα από συζητήσεις κυρίως των εκπροσώπων της μεγαλοαστικής τάξης («αφού οι μικροαστοί είχαν πιο πρωτόγονα ζητήματα να επιλύσουν, με πρώτο αυτό της επιβίωσης», σελ. 31), οπότε οι διάλογοι αναπαρέστησαν ολοζώντανα όσα έπρεπε να ξέρω για να καταλάβω το κλίμα. Μαζί τους ξεπηδάει και μια υπέροχη τοιχογραφία της Αθήνας, με τους δρόμους, τα μαγαζιά, τα στέκια της διανόησης και τα σημεία αναφοράς: «Οι μεγαλοαστοί είχαν ήδη πιάσει θέση στου Φλόκα, οι προοδευτικοί δίπλα, στο Zonar’s» (σελ. 57). Προσέξτε βαθιά γνώση της κατάστασης της εποχής: «Αν και οι δύο εφημερίδες ήταν ιδιοκτησίας Λαμπράκη, οι δημοσιογράφοι του Βήματος θεωρούσαν ελαφρώς υποδεέστερους και σαφώς πιο λαϊκούς εκείνους των Νέων» (σελ. 61). Η ίδια ατμόσφαιρα επικρατεί και στην επεξήγηση των γεγονότων που ακολούθησαν τον θάνατο αυτόν: «Δημοσιογράφοι, εκδότες, πολιτικοί, αξιωματούχοι και εκκλησιαστικοί κύκλοι πληροφορήθηκαν τα καθέκαστα και, όπως ήταν φυσικό, οι πρώτες σκέψεις για τον χειρισμό της υπόθεσης προκαλούσαν πονοκέφαλο. Είχαν να κάνουν, ξεκάθαρα, με μια καυτή πατάτα που κινούνταν ταχύτατα με προορισμό τα χέρια τους. Ποια θα ήταν, όμως, η αντίδραση των πολιτών; Ποιανού το μέρος θα έπαιρναν; Του κυνηγημένου -πλέον- νεκρού ή των προκλητικών Αρχών» (σελ. 50); Ο Φρέντυ είναι κάθετος: η ρευστή κατάσταση «μύριζε μπαρούτι, βασιλικό και θυμίαμα» (σελ. 136), μιας και την ημέρα του θανάτου του Καζαντζάκη και πριν έρθει η σορός του στην Ελλάδα κανείς δεν ήξερε αν θα θαφτεί το σώμα του ή όχι και ποιανού επιθυμία θα εισακουστεί: της Φρειδερίκης, του παραθρησκευτικού Καντιώτη με ισχυρό ρεύμα στην Ιερά Σύνοδο ή των ετοιμοπόλεμων Κρητικών; «Και σήμερα, πού ήταν ένας αντιπρόσωπος της Ακαδημίας; -Χίλιες φορές οι Κρητικοί σου, Νίκο μου, μονολόγησε» (σελ. 380).

Ο Φρέντυ Γερμανός, που εκείνη την περίοδο αρθρογραφούσε στην Ελευθερία, επίσης σκιαγραφείται αδρά και ανθρώπινα, με το οικογενειακό του υπόβαθρο, τη χαρακτηριστική κίνηση που έτριβε το πρόσωπό του αφήνοντας κάτω τα γυαλιά του και τόσα άλλα! Κινείται, σκέφτεται και υπολογίζει όπως ακριβώς θα έκανε ένας οποιοσδήποτε δημοσιογράφος της εποχής που θέλει να δει την καριέρα του να απογειώνεται χάρη σ’ ένα σημαντικό θέμα. Η νοοτροπία του εκφράζει ακριβώς το κλίμα που αναπαριστά πειστικά ο συγγραφέας του μυθιστορήματος: «Ο Φρέντυ, λόγω του νεαρού της ηλικίας του, αγνοούσε τις περισσότερες πτυχές της κόντρας του ελληνικού κατεστημένου με τον Καζαντζάκη. Έπρεπε να ψάξει, να ανακαλύψει, να κατανοήσει, να κρίνει τα πρόσωπα και τις καταστάσεις» (σελ. 51). Τη μεθοδολογία που ακολούθησε και τα βήματα που έκανε είναι ό,τι πρέπει να κάνει ένας σωστός, αμερόληπτος, ακριβοδίκαιος και καθόλου βιαστικός ρεπόρτερ. «…μυρίστηκε θέμα. Ή αίμα -το ίδιο εθιστικό είναι για τους δημοσιογράφους» (σελ. 224).

Ταυτόχρονα, ο συγγραφέας βρίσκει το ιδανικό παράδειγμα στον Φρέντυ για να μιλήσει ως προς την αξιοκρατία και την ελπίδα που οφείλει να έχει κάθε νέος άνθρωπος σε κάθε εποχή, για τα όνειρα στα οποία δεν πρέπει να πάψουμε να πιστεύουμε, όσα εμπόδια κι αν βγουν στη μέση: «Τα όνειρα ανήκουν σ’ αυτόν που θα τα κερδίσει» (σελ. 142). «Το ταλέντο είναι η πιο γοητευτική παγίδα που στήνει ο διάβολος στους νέους» (σελ. 304). Με τον ίδιο γλαφυρό και συναρπαστικό τρόπο ο συγγραφέας δίνει βιογραφικά στοιχεία και για τον Φρέντυ Γερμανό (καταγωγή, εξήγηση του ονόματός του, οικογενειακή κατάσταση κ. ά.). Επιπλέον, δίνεται μέγιστη αληθοφάνεια με την παράθεση αποσπασμάτων άρθρων που είχαν γράψει τότε ο Ι. Μ. Παναγιωτόπουλος, ο Μάριος Πλωρίτης κ. ά. Φυσικά, η άφιξη της σεξοβόμβας Τζέιν Μάνσφιλντ την ίδια περίοδο με τον θάνατο του Καζαντζάκη, γεγονός που αναγκάστηκε να καλύψει κατ’ εντολήν του αρχισυντάκτη του, είναι από τα απολαυστικότερα χωρία του μυθιστορήματος, χαρίζοντας το απαραίτητο διάλειμμα πριν τα τραγικά γεγονότα της κηδείας του λογοτέχνη. Με παράθεση ολόκληρου του μονόστηλου που έγραψε ο Φρέντυ, ουσιαστικά απογυμνώνοντας το είδωλο, αλλά και με σκαμπρόζικα στιγμιότυπα, δόθηκε μια εξαιρετική νότα ρεαλισμού.

Συγκλονιστικές και ανατριχιαστικά δυνατές ήταν οι στιγμές στην κηδεία στο Ηράκλειο Κρήτης. Δάκρυ σε κάθε λέξη, κλάμα σε κάθε σελίδα. Μπράβο στον συγγραφέα που μετέφερε τόσο παραστατικά το κλίμα, αποφεύγοντας να εκβιάσει το συναίσθημα ή να σκορπίσει πάμπολλα καλολογικά στοιχεία πένθους και θλίψης, που απλώς θα βάραιναν ένα ήδη δυνατό στιγμιότυπο: «Την επομένη, δεν θα υπάρξει Ανάσταση. Η επομένη είναι απλώς Τετάρτη» (σελ. 386). Ο κύριος Πράτανος εμμένει «στην ηράκλεια οδύνη που έχει καταβάλει το ετερόκλητο μα μεγαλειώδες πλήθος» (σελ. 388). Όλες οι απόψεις παρατίθενται, όλα τα γεγονότα καταγράφονται κι όμως πουθενά δεν μπήκε η προσωπική άποψη του συγγραφέα. Από σεβασμό θα έλεγε κανείς, έκατσε παράμερα, έστησε αριστοτεχνικά το σκηνικό του, κατέγραψε με ένα υφολογικό στυλ που σπάνια συναντώ σε «μυθιστορηματικές βιογραφίες», έδωσε βάση στους διαλόγους, διάλεξε το εύρημα του Φρέντυ Γερμανού για να μην κάνει μονότονη ή μονοδιάστατη την πλοκή, έψαξε, κατέκτησε τις γνώσεις που απαιτούνταν κι ετοίμασε ένα υπέροχο, υποδειγματικό κείμενο. Υπάρχουν επίσης όμορφες και καλοδιαλεγμένες παρομοιώσεις και μεταφορές, είναι ελάχιστες όμως, ακριβώς για να μην κλέψουν τα βλέμματα των αναγνωστών από το σημαντικό γεγονός που περιγράφεται. «Ο ήλιος, αναψοκοκκινισμένος, είχε βουτήξει από ώρα πολλή στα νερά του Αργοσαρωνικού, αφήνοντας το σκοτάδι στο πόδι του…» (σελ. 184). «Τα παντζούρια ήταν φυσικά σφαλισμένα, μην μπει από εκεί η θλίψη που τριγυρνούσε στα σοκάκια της πόλης, ορφανή και παιδί όλων, ταυτόχρονα» (σελ. 329).

Το μυθιστόρημα «Ο ανεπιθύμητος νεκρός» είναι μια καλογραμμένη ματιά και μια τεκμηριωμένη μελέτη των συνθηκών ζωής, θανάτου και ταφής ενός μεγάλου και διαχρονικού Έλληνα λογοτέχνη, με πάμπολλα θετικά γνωρίσματα για πρώτη γραφή. Εξισορροπημένο, διακριτικό, έξυπνο από άποψη πλοκής, τεκμηριωμένο, ακριβοδίκαιο και συναρπαστικό. Κι όπως έλεγε ο ίδιος ο Καζαντζάκης: «Γιατί φωνάζουν; Εγώ δεν ζήτησα τίποτα, δεν θέλησα να πάρω τίποτα, από κανέναν. Ο καθένας κάνει το έργο του, όπως νομίζει και όπως μπορεί. Ο καθένας προσπαθεί να υποτάξει την τίγρη που τον καβαλάει στη ράχη» (σελ. 120).

Βιβλίο Αλέξανδρος και Εσπερία
Συγγραφέας Κωνσταντίνος Τρικουνάκης
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Bell
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Πρόκειται για ένα ενδιαφέρον αρχικά ιστορικό μυθιστόρημα με σημαντικές κι ενδιαφέρουσες πληροφορίες για την ιστορική, κοινωνική, οικονομική και διπλωματική ιστορία στους κόλπους της ρωμαϊκής (βυζαντινής) αυτοκρατορίας. Πώς ζούσαν φτωχοί και αστοί, πόσο σημαντικός ήταν ο ρόλος του στρατού στη διατήρηση της ειρήνης και γιατί ήταν πόλος έλξης για νέους χωρίς άλλο επαγγελματικό προορισμό, τι κινδύνους είχε η εμπορική ναυτιλία, ποια ήταν η θέση της γυναίκας και ποια η ιεραρχία μέσα στην οικογένεια; Αυτά και πάρα πολλά άλλα θέματα πλουτίζουν το μυθιστόρημα. Η Κωνσταντινούπολη ξεδιπλώνεται σε όλες της τις διαστάσεις. Από το οχυρωμένο λιμάνι ως τα μαγαζιά και το παλάτι, από τα πορνεία ως τους αξιωματικούς, όπου ανθεί κάθε είδος δοσοληψίας: σκλάβοι, ιερόδουλες, όπλα, μυστικά, εμπόριο. «… η ανημποριά και η δουλεία έφερναν κάποια πλάσματα στο έσχατο σημείο εξαθλίωσης, ενώ άλλοι απολάμβαναν κι εκμεταλλεύονταν αυτήν την κατάσταση… Δεν έλειπε η ρουφιανιά, η εξαπάτηση ανταγωνιστών μα και η συλλογή κάθε είδους πληροφοριών» (σελ. 130). Εξίσου παραστατικά δίνεται και το λιμάνι του Χάνδακα ενώ τα κουρσέματα των πλοίων από τους Σαρακηνούς ζωντανεύουν μπροστά στα μάτια του αναγνώστη που ταξιδεύει από τη Συρία στην Κρήτη και τη Βασιλεύουσα, από τη Βάρνα στις Συρακούσες και στην ανατολική Μεσόγειο.

Παρ’ όλ’ αυτά, το κείμενο, που χωρίζεται σε τρία μέρη, με δυσκόλεψε αρκετά. Ελλείψει διευκρινιστικών σημειώσεων (μόνο κάποιες γενικές παρατηρήσεις δίνονται στο τέλος του βιβλίου) και όχι μόνο, δεν μπόρεσα να τοποθετηθώ επαρκώς στο γενικότερο ιστορικό πλαίσιο. Ο συγγραφέας έχει εντρυφήσει αρκετά κι έχει μελετήσει σε βάθος την εποχή, τους τόπους και τα γεγονότα που καλείται να ζωντανέψει ώστε να δώσουν στο μυθιστόρημά του τον απαραίτητο ρεαλισμό που θα δώσει σάρκα και οστά στους χαρακτήρες του. Παρ’ ολ’ αυτά, η τεχνική που ακολούθησε στην αφήγηση δεν κατάφερε να μου μεταλαμπαδεύσει όλον αυτό τον πλούτο ούτε να με βοηθήσει να ζήσω εκ των έσω τα γεγονότα που επηρεάζουν τους ήρωες του μυθιστορήματος. Υπάρχει μια επιμονή στο ξεδίπλωμα του παρελθόντος των σημαντικότερων εξ αυτών, ενός παρελθόντος γεμάτου με χαρακτήρες που επηρεάζουν μεν τους ήρωες και δίνουν αφορμή να καταγραφούν αρκετά εγκυκλοπαιδικά στοιχεία, όμως ταυτόχρονα δεν υπάρχει αυστηρός συνεκτικός δεσμός και αλληλουχία των εξελίξεων. Ξεκίνησα να κρατώ αναλυτικές σημειώσεις γύρω από όλα αυτά, σύντομα όμως διαπίστωσα πως αρκετούς δε θα τους συναντήσω στην πορεία της ανάγνωσης κι έτσι σταματούσα κι έστρεφα αλλού την προσοχή μου, μόνο και μόνο για να πάω μετά πάλι αλλού.

Όπως έγραψα και πριν, το μυθιστόρημα χωρίζεται σε τρία μέρη, με το δεύτερο να είναι ξεκάθαρα η ραχοκοκαλιά του βιβλίου και το πιο συναρπαστικό, κατ’ εμέ, κομμάτι. Στο πρώτο μέρος άργησα πάρα πολύ να διαπιστώσω πως ουσιαστικά όσα εξιστορούνται αφορούν τη Λάιλα, μιας και η ιστορία ξεκινάει με το πώς ανταλλάσσανε τους αιχμαλώτους οι Ρωμαίοι, με μια γυναίκα που περιμένει τον άντρα της να απελευθερωθεί, με την οικογένειά της να έχει σημαντική περιουσία που εξηγείται αργότερα πώς την απέκτησε και πώς τη χρησιμοποιεί, με τον υποψήφιο απελεύθερο να έχει το δικό του υπόβαθρο κλπ. Κι όταν στρεφόμαστε πλέον στη Λάιλα, ένα ταξίδι θα της αλλάξει για πάντα τη ζωή και τη νοοτροπία, κάτι που δυστυχώς άργησα να κατανοήσω γιατί φωτίστηκε μέσα από γεγονότα που διαδραματίστηκαν στο δεύτερο μέρος. Υπάρχουν κι άλλες λεπτομέρειες που αφορούν π. χ. τον Αλέξανδρο, καθώς και τις κοινωνικές και στρατιωτικές μεταβολές των γύρω από τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία λαών κι όλα αυτά υπαναχωρούν στο δεύτερο μέρος, όπου η δράση εκτυλίσσεται πλέον στην Κωνσταντινούπολη.

Σίγουρα οι χαρακτήρες ενός μυθιστορήματος πρέπει να επεξεργάζονται σωστά και να αποτελούν αδιάλειπτη ροή ενός καλογραμμένου και σωστά μελετημένου πλαισίου, μόνο που στο μυθιστόρημα αυτό ο δεσμός αυτός κάπου χαλαρώνει, κάπου αλλού σπάει, κάπου πιο πέρα ρίχνει αλλού το κέντρο βάρος του, κάτι που, σε συνδυασμό με την τεχνική του συγγραφέα να ολοκληρώνει κάποιες σκηνές μέσα από λεγόμενα των χαρακτήρων πολύ αργότερα μες στο κείμενο, με δυσκόλεψε αφάνταστα. Ακόμη και τα πραγματολογικά στοιχεία δεν επεξηγούνται, απλώς παρατίθενται και ενσωματώνονται στην πλοκή. Πρέπει κανείς να ξέρει πως Ρωμαίοι ήταν η ονομασία των Βυζαντινών, πως Νέα Ρώμη είχε ονομαστεί η Κωνσταντινούπολη και ως πού έφτανε η Μακεδονία και γιατί υπήρχαν αντεκδικήσεις με τη Βουλγαρία για τα εδάφη της. Η ειρήνη είναι επίπλαστη, με τους Ρωμαίους να στριμώχνονται από τους Άραβες, οι Βούλγαροι να αγωνίζονται για να αποκτήσουν εθνική οντότητα και οριοθέτηση του χώρου τους, Μαγυάροι, Πετσενέγκοι και Ρως πιέζουν από βορρά κι οι Ρωμαίοι πιέζουν σλαβικά και ελληνικά φύλα προς τα νότια. Μα πάνω απ’ όλα: «…εντυπωσιασμένη από τα πάθη των ανθρώπων, από τους τρόπους που μηχανεύονταν για να βλάψουν ο ένας τον άλλο, από τη δίψα να αρπάξουν ηδονή κι απόλαυση. Και κάποιοι είχαν την ικανότητα να εκμεταλλεύονται αυτά τα πάθη προς όφελός τους» (σελ. 135).

Βάσει της τελευταίας αυτής πρότασης έκανα μια σχετική έρευνα γύρω από την εποχή και τις σχέσεις μεταξύ των λαών κι αυτό με καθυστέρησε και με απομάκρυνε από την πλοκή, παρ’ όλ’ αυτά με βοήθησε να ενταχθώ καλύτερα στο κλίμα. Η βυζαντινή ιστορία είναι γεμάτη από ήσσονος αλλά και πρωτεύουσας σημασίας γεγονότα, αλλεπάλληλες διαδοχές αυτοκρατόρων, μάχες, φυλές, απανωτές εξελίξεις, εδώ όμως περιοριζόμαστε σε μια συγκεκριμένη περίοδο κι έτσι πιστεύω πως ένα σύντομο πλαίσιο ή κάποιες επιπλέον επεξηγήσεις ή έστω μερικές υποσημειώσεις θα ήταν κάτι παραπάνω από καλοδεχούμενες. Και η ιστορία προχωράει από κεφάλαιο σε κεφάλαιο μες στο χρόνο, αλλάζει τόπους, προσθέτει νέα πρόσωπα με το δικό του κοινωνικό και ιστορικό υπόβαθρο το κανένα και δε σταμάτησα λεπτό να κρατάω σημειώσεις για να μη χαθώ πουθενά. Ευτυχώς από το δεύτερο μέρος και εφεξής η πλοκή εστιάζεται στην καθαυτή εξιστόρηση και η δράση παρακολουθείται πιο εύκολα.

Τι γίνεται λοιπόν με το κατασκοπικό κομμάτι του μυθιστορήματος; Κουμπώνει αρμονικά με τα γεγονότα της εποχής και του τόπου ενώ ο υποδόριος έρωτας μεταξύ του Αλέξανδρου και της Εσπερίας δίνεται στις σωστές του διαστάσεις. Η πάλη ανάμεσα στο καθήκον και την αγάπη τυραννάει και τους δύο κι όσο η δράση κορυφώνεται τόσο κάποιες εξελίξεις απομακρύνουν την πολυπόθητη ένωση. Οι έρευνες του ενός για την αποκάλυψη του δικτύου κατασκοπείας και ο αγώνας της άλλης να παραμείνουν τα σχέδιά της κρυμμένα είναι ένα διαρκές παιχνίδι γάτας και ποντικού, το οποίο, εμπλουτισμένο με αναπάντεχες εξελίξεις, με κράτησε σε αγωνία ως το τέλος.

Όταν όμως η ιστορία της Εσπερίας συναντάει ένα ανυπέρβλητο εμπόδιο και το κέντρο βάρους της πλοκής αλλάζει, υπάρχει μια εξίσου λεπτομερής παράθεση γεγονότων που προετοιμάζουν το επόμενο βήμα της, πάλι όχι άμεσων με τις εξελίξεις καθαυτές. Ένας σημαντικός ασθενής στο νοσοκομείο της πόλης, οι επαφές της Εσπερίας με γιατρούς και θεραπευτές δίνουν το έναυσμα για μια πλήρη σχεδόν παράθεση των ιατρικών επιτευγμάτων και απόψεων που ήταν γνωστά και χρησιμοποιούνταν στην ιατρική και τη χειρουργική της εποχής. Σίγουρα δε γίνεται να έχουμε διαρκώς δράση και εξελίξεις ούτε στείρα παράθεση γεγονότων χωρίς καλολογικά και πραγματολογικά στοιχεία, απλώς και σε αυτό το σημείο αφθονούν και υπερτερούν επουσιώδεις λεπτομέρειες που βαρύνουν το κείμενο και καθυστερούν αρκετά τις εξελίξεις. Σε αυτά τα συμπεράσματα κατέληξα όταν πειραματίστηκα στο τρίτο μέρος προσπερνώντας αποσπάσματα και σελίδες ή διαβάζοντας διαγώνια και ναι, δεν έχανα τον ειρμό της ιστορίας.

Το «Αλέξανδρος και Εσπερία» είναι ένα καλά μελετημένο ιστορικό μυθιστόρημα, με αρκετές συναρπαστικές σκηνές δράσης και απανωτές ανατροπές, που ζωντανεύει με ενάργεια και ρεαλισμό τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία του 9^ου αι. μ. Χ., μια περίοδο όπου οι Σαρακηνοί λυμαίνονται τις θάλασσες, οι Βούλγαροι ακονίζουν τα μαχαίρια τους για κατάληψη «αλύτρωτων εδαφών», το εμπόριο ανθεί παρά τις χιλιάδες δυσκολίες και η Κωνσταντινούπολη είναι το μεγαλύτερο και σημαντικότερο κέντρο πληροφοριών για όλους. Αν παραλείπονταν όμως αρκετά κομμάτια και αν υπήρχε μια μικρή βοήθεια από τον συγγραφέα για καλύτερη κατανόηση των δρώμενων θα ήταν πολύ καλύτερο.

Βιβλίο Η γραμμή του χρόνου
Συγγραφέας Σταύρος Μουντουφάρης
Κατηγορία Περιπέτεια / Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Λιβάνης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το διάβασα απνευστί μέσα σε έξι ώρες περίπου. Ένα καταπληκτικό βιβλίο επιστημονικής φαντασίας, με περιπέτεια και δράση. Κινήθηκα μέσα στους δρόμους του Ηρακλείου του τότε και του τώρα. Έχει σχέση με το πείραμα της Φιλαδέλφειας και με τις θεωρίες του Αϊνστάιν περί χωροχρόνου αλλά δεν είναι κουραστικό, θεωρητικό ή βαρετό. Ξετρελάθηκα.

Βιβλίο Τα κρυφά μονοπάτια του Τεμένους
Συγγραφέας Μαρία Δασκαλάκη
Κατηγορία Περιπέτεια / Παιδικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μίνωας
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Σοφία και η Άννα μαζί με τα ξαδέρφια τους, Κλειώ και Λευτέρη, κρέμονται από τα χείλη της προγιαγιάς τους, μιας και αφηγείται συναρπαστικά την ιστορία της οικογένειάς τους. Μέσα από σωστές, μετρημένες και όχι βιαστικές εναλλαγές εποχών ξεδιπλώνονται τα χρόνια των προπατόρων και οι εκάστοτε ιστορικές συνθήκες ενώ ταυτόχρονα δε λείπουν στα παιδιά οι ευκαιρίες για αποδράσεις στη γύρω περιοχή, από το ξωκλήσι της Κακιάς Σκάλας ως τον λόφο της Ρόκας και την παλιά καστροπολιτεία του Τεμένους (χτισμένη το 961 από τον Νικηφόρο Φωκά). Η συγγραφέας δείχνει με εύληπτο τρόπο τη θέση της γυναίκας στα τέλη του 19^ου αιώνα και στις αρχές του 20οού, τον αντίκτυπο που είχε στην καθημερινότητα των κατοίκων η ανταλλαγή των πληθυσμών του 1923 και τα δύσκολα χρόνια της Κατοχής. Έχει διαλέξει χαρακτήρες που αντιπροσωπεύουν ανθρώπους της εποχής και καταγράφει ακριβώς, με ρεαλισμό και χωρίς να κρύψει τίποτα, ποια ήταν η ενδοοικογενειακή καθεστηκυία τάξη, την οποία «μαλακώνει» μέσα από ζωηρούς διαλόγους της νέας με την παλιά γενιά.

Προξενιά, προίκα, πολυεπίπεδη πλοκή, αδελφοσύνη, έρωτας, αρμονική συμβίωση και ένα καλά κρυμμένο μυστικό συγκροτούν  ένα καλοδουλεμένο, διασκεδαστικό και ανατρεπτικό μυθιστόρημα. Συγγενείς και φίλοι έρχονται και φεύγουν, με τη δική του ζωή ο καθένας, δίνοντας με τη σειρά τους νέες συναρπαστικές ιστορίες. Ταυτόχρονα, ο μυστηριώδης θησαυρός είναι ικανός να τινάξει στον αέρα όλα όσα ξέραμε ως τώρα για τον δεσμό μεταξύ Νικηφόρου Φωκά και Θεοφανούς και τα ψήγματα της ιστορίας μέχρι το τελικό δέσιμο είναι συναρπαστικά! Μου άρεσε πολύ που η πρωτοπρόσωπη αφήγηση της προγιαγιάς, γεμάτη ντοπιολαλιά και ρέοντα λόγο, στη συνέχεια αντικαταστάθηκε από τριτοπρόσωπη και επιπλέον με πολλή δράση, μιας και τα παιδιά, συνεπαρμένα από τον μυστηριώδη θησαυρό, άρχισαν να εξερευνούν το κάστρο, με απρόσμενες εκπλήξεις!

Η κυρία Μαρία Δασκαλάκη δε χρειάζεται κατ’ εμέ συστάσεις. Είναι μια συγγραφέας που χρησιμοποιεί τα βασικά μοτίβα μιας περιπέτειας για παιδιά από 9 ετών και πάνω και τα αποδίδει στο χαρτί με τέτοιο τρόπο που και την ιστορία ανεβάζει πολλές κλίμακες παραπάνω και ξέρει τον τρόπο να αναπαριστά, να περιγράφει και να αποδίδει με τέτοιο τρόπο που τα κείμενά της θα τα βρουν εξίσου ενδιαφέροντα και οι μεγαλύτεροι ηλικιακά αναγνώστες. Ιστορίες χορταστικές και γεμάτες νόημα και σημαντικές αξίες, ένταση και αγωνία, καθώς επίσης εγκυκλοπαιδικά στοιχεία δοσμένα με εύληπτο τρόπο, οικεία πρόσωπα και καταστάσεις, αλήθειες, συναισθήματα και νοήματα που μόνο σε ελάχιστα «παιδικά» βιβλία συναντάς πια. Ας πάρουμε για παράδειγμα τον ξάδερφο Λευτέρη, που δίνει τη σωστή διάσταση στον ρόλο ενός μυθιστορήματος: «Ως τότε πίστευε πως οι άνθρωποι παλιά δούλευαν σκληρά τη γη, έκαναν οικογένεια και πέθαιναν. Μέσα από τις διηγήσεις της γιαγιάς Δέσποινας, άρχισε να νιώθει την ανθρώπινη πλευρά τους: πως χαίρονταν, πως λυπούνταν, πως φοβούνταν, πως έκρυβαν κι εκείνοι τα δικά τους μυστικά» (σελ. 115). Αυτό ακριβώς δεν κάνει και η λογοτεχνία; Δεν ταξιδεύει τον αναγνώστη, δεν του δίνει νέες πληροφορίες;

Όλα τα στοιχεία του βιβλίου είναι συναρπαστικά και αποκαλύπτονται σταδιακά ενώ τα συντροφεύουν πλούσιο και τεκμηριωμένο ντόπιο λεξιλόγιο, ήθη και έθιμα, όλες εκείνες οι απαραίτητες μικρολεπτομέρειες που ζωντανεύουν με ενάργεια το μέρος και την εποχή, δείχνοντας τη φυσική συνέχεια του τόπου μες στον χρόνο ενώ το ταξίδι δεν ήθελα με τίποτα να τελειώσει. Στο δεύτερο μέρος, όταν όλα πια έχουν τελειώσει και μένει κάποιος μ’ ένα μεγάλο ερωτηματικό, η συγγραφέας κάνει μια μεγάλη στροφή και μας ταξιδεύει πίσω στον 10^ο αιώνα μ. Χ. για ν’ αφήσει τον ίδιο τον Νικηφόρο Φωκά, λίγο πριν τη δολοφονία του, να μας δείξει τι πραγματικά συνέβη στο Κανλί Καστέλι όταν ήταν πλέον αυτοκράτορας. Τα περιστατικά της ζωής του, μόνο τα απαραίτητα για το φινάλε του μυθιστορήματος, είναι εξίσου τεκμηριωμένα και γεμάτα δράση και ανατροπές!

«Τα κρυφά μονοπάτια του Τεμένους», το νέο βιβλίο της σειράς «Μυστική αποστολή», μας ταξιδεύει έξω από το Ηράκλειο, σε μια καστροπολιτεία γεμάτη μυστικά περάσματα, πολύτιμους θησαυρούς και σημαντικούς πρωταγωνιστές της Ιστορίας, τα ίχνη των οποίων θα ακολουθήσουν φιλομαθή παιδιά, χαρίζοντας έτσι στους αναγνώστες από 9 ετών και πάνω μια ασύλληπτη περιπέτεια, γραμμένη με αγάπη και πολλή φροντίδα.

Βιβλίο Αντέτι
Συγγραφέας Μαρία Πρινάρη-Καρκαβατσάκη
Κατηγορία Ρομαντικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Πνοή
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το μυθιστόρημα ξεκινάει τη δεκαετία του 1970, μεσούσης της Δικτατορίας, όπου η Αφροδίτη διαπιστώνει πως η κόρη της, Ανέζα, έχει ερωτευτεί τον Μανούσο, κι αναγκάζεται να της αποκαλύψει ένα μυστικό που κρατάει φυλαγμένο καλά μέσα της πολύ καιρό. Έτσι γυρνάμε πίσω, στη δεκαετία του 1930, για να γνωρίσουμε ένα άλλο ζευγάρι και να ξεκινήσει έτσι ένα συναρπαστικό μυθιστόρημα, γεμάτο λυρισμό, ένταση, αγάπη και απροσδόκητα γεγονότα. Πρόκειται για μια πολυεπίπεδη πλοκή, γεμάτη ενδιαφέροντες και σημαντικούς χαρακτήρες, που ο καθένας διαδραματίζει τον δικό του ρόλο στην ιστορία και βάζει το λιθαράκι του, μικρό ή μεγάλο. Ουσιαστικά γνωρίζουμε τρεις γενιές Κρητικών και μέσα από αυτούς τα ήθη και τα έθιμα, το αντέτι, την κουλτούρα, τη νοοτροπία και τις αντιλήψεις τους, τις δύσκολες στιγμές του Β΄ Παγκοσμίου πολέμου και της Κατοχής, τη φωτιά του έρωτα και τον κατευνασμό του σασμού.

Όλα ξεκινάνε με τον Σήφη Λεβεντάκη που αναγκάζεται να φύγει από τον Αποκόρωνα για να μην ανάψει βεντέτα και καταφεύγει «ανεμαζωξάρης» σε χωριό του Ρεθύμνου. Οι συνήθειες των γυναικών (ασπρόρουχα, μπατανίες, μαγείρεμα) και των αντρών (μητάτο, καφενές) δίνουν αληθοφάνεια στις σκηνές και ζωντανεύουν την κρητική κοινωνία. Οι ετοιμασίες του γάμου,  η προκοπή του γαμπρού, η διαδικασία της ύφανσης στον αργαλειό με τα πάμπολλα στάδια και τη μεγάλη προσοχή και κόπωση που απαιτούνται, ο φόβος της ανύπαντρης για το «ράφι», οι κακές γλώσσες με άξιες εκπροσώπους τη Ζουμπουλιά και την Ευγενία, είναι χαρακτηριστικά που δίνουν ζωηράδα και ρεαλισμό στα πρώτα βήματα της νέας αρχής του Σήφη και δείχνουν πόσο καλά μελέτησε και ενέταξε στο κείμενό της η συγγραφέας τη λαογραφία του κρητικού τόπου.

Η ιστορία του Σήφη και της Κατερίνας είναι τρυφερή, απλή, όμορφη, στρωτή, συγκινητική ως προς την απλότητα των προσδοκιών, γλυκιά σαν τα χέρια που κέντησαν τα ασπρόρουχα για το νέο σπίτι. Τι μπορεί να συνέβη λοιπόν και να φτάσαμε στο δυσοίωνο 1970 με το οποίο ξεκινάει το μυθιστόρημα; Δεν ήθελα να συνεχίσω να διαβάζω, ήταν ωραία, ζεστά και χουχουλιάρικα στο «ροζ κουκούλι» της καθημερινότητας, με προειδοποίησε κι η ίδια η συγγραφέας με πανέμορφα λόγια: «Τόσο απλά, τόσο καθημερινά και τόσο όμορφα. Κι αν κανείς τους ως τότε δεν είχε νοιαστεί να δώσει όνομα στην καθημερινότητά τους, όταν αυτή άλλαξε, έμαθαν πως είχε δύο ονόματα: ευτυχία και ειρήνη. Γιατί όσο απλή υπόθεση μπορεί να είναι η ευτυχία, τόσο δύσκολη μπορεί να γίνει αν σου την κλέψουν…» (σελ. 161).

Διαχρονικά μηνύματα με γέμισαν αισθήματα και χιλιάδες παραστατικές εικόνες μου έδειξαν ανθρώπους απλούς, ταπεινούς μα και αυστηρούς, μονοκόμματους. Αυτό που ξεχώρισα ήταν το γεγονός πως δεν έχουμε πλήρη υποταγή στις επιθυμίες του άντρα (συζύγου και πατέρα) αλλά ξεχωριστές, έντονες και ιδιαίτερες προσωπικότητες. Τις θαύμασα, τις συνέτρεξα, τις υποστήριξα. Η μάχη απέναντι στο παράλογο, η αμυαλιά μπροστά στον έρωτα, η λογική μπροστά στο καλό του μέλλοντος είναι τα όπλα που ατσαλώνουν τις γυναίκες του βιβλίου και προσπαθούν να αλλάξουν τον ρου των γεγονότων που έρχονται καταπάνω τους. Με θαυμασμό αντίκρισα τη μάνα-φωνή της λογικής, την ελάχιστη από αυτές του νησιού και της εποχής: «Μοναχογιό τον είχε και τον ήθελε ζωντανό. Σκληρή ήταν, όχι παράλογη. Λύση ήθελε, όχι αντεκδίκηση» (σελ. 34). Κάτι που έρχεται σε αντίθεση με την εξής φράση: «-Στη ζωή, άλλοι κάνουνε αυτό που θέλουνε κι άλλοι αυτό που πρέπει». Αυτοί είναι οι δύο πόλοι γύρω από τους οποίους κινείται το βιβλίο, δημιουργώντας έτσι μια σειρά από συναρπαστικά γεγονότα και εκπλήξεις, μακριά από πεπατημένες και εύκολες λύσεις. Η συγγραφέας καταφέρνει να ζωντανέψει ιστορίες αγάπης και μίσους ακολουθώντας το δικό της μονοπάτι.

Η Κατερίνα και ο Σήφης, η Αφροδίτη και ο Απόστολος, η Ανέζα και ο Μανούσος είναι άνθρωποι φτιαγμένοι από σάρκα και όχι χαρακτήρες χάρτινοι ή άψυχοι. Η συγγραφέας με άφησε απόλυτα ικανοποιημένο με την πλοκή και τις εξελίξεις στις ζωές αυτών των ανθρώπων, που μερικές φορές υπάκουσαν στο «πρέπει», πνίγοντας το «θέλω» τους. Μέσα από το μυθιστόρημα περνάει σχεδόν μισός αιώνας και τρεις γενιές χωρίς να αναλωθούμε σε περιττές λεπτομέρειες, χωρίς επαναλήψεις, χωρίς εύκολες λύσεις. Το γεγονός πως αναφέρομαι στην αρχή και στο τέλος του μυθιστορήματος δε σημαίνει πως η δεύτερη γενιά ελλείπει αξίας και προσοχής. Ακόμη και ο πόλεμος που μεσολαβεί απλώνεται όσο πρέπει και τα γεγονότα που διαδραματίζονται στα αιματηρά αυτά χρόνια όχι απλώς δεν είναι διακοσμητικά στοιχεία ώστε ν’ απλώσουμε το κείμενο σε λίγες παραπάνω σελίδες αλλά απόλυτα συνυφασμένα με τα κατοπινά χρόνια, κάτι που δημιουργεί ένα αξιοπρόσεκτο σφικτό δέσιμο στην πλοκή κι ένα αρραγές σύνολο με ανθρώπους που αλληλοεπιδρούν ποικιλοτρόπως και περιστατικά που δεν ξέρεις πού θα σε οδηγήσουν στη συνέχεια. Η μια γενιά παραδίδει τη σκυτάλη της αφήγησης στην επόμενη με λογικό και σύντομο σχετικά τρόπο, τα περιστατικά έρχονται το ένα πίσω από το άλλο και περίμενα με αγωνία τι θα γίνει παρακάτω. Η συναισθηματική φόρτιση σε κάποια σημεία ήταν τόσο έντονη που δάκρυσα (η μάνα στον γάμο του γιου της, η αγκαλιά της νύφης στον σύζυγο μέρες μετά τον γάμο μέσα από μια αξιέπαινη ψυχολογική επεξεργασία της, η απόφαση μιας γυναίκας να απαγκιστρωθεί από τον δοσίλογο και βίαιο σύζυγό της και πολλά άλλα). Η ντομπροσύνη τσακώνεται με την υποταγή και τα όνειρα υποχωρούν μπροστά στη λαίλαπα της πραγματικότητας. Κι όλα αυτά πασπαλισμένα με τα απολύτως απαραίτητα και σωστά μελετημένα καλολογικά και πραγματολογικά στοιχεία.

Δυστυχώς όλη αυτή η θετική εντύπωση κάπως μετριάστηκε όταν επιστρέψαμε στις ζωές της Ανέζας και του Μανούσου, μιας και η ιστορία συνεχίστηκε με εξίσου λεπτομερή τρόπο, κάτι που με κούρασε, έχοντας ήδη διαβάσει τόσες πολλές ιστορίες και έχοντας γνωρίσει τόσους ανθρώπους στις προηγούμενες σελίδες. Κατάλαβα τελειώνοντάς το πως η συγγραφέας ήθελε να τονίσει τη δύναμη της συγχώρεσης και να δείξει έναν αρμονικό κύκλο για να τελειώσει σωστά το βιβλίο της, δυστυχώς όμως οι περιπέτειες που αφορούν τα δυο αυτά παιδιά κάλλιστα θα μπορούσαν να στηρίξουν ένα αυτοτελές μυθιστόρημα, μιας και έπρεπε να βιώσουν καταστάσεις που να δικαιολογούν τη χρονική απόσταση από το παρελθόν. Νέες ανατροπές και εμπόδια λοιπόν, αποφασιστικότητα και όνειρα, εξελίξεις που με λύπη μου προσπερνούσα βιαστικά, μόνο και μόνο για να φτάσω στο λυτρωτικό και αίσιο τέλος. Θα ήταν καλύτερο ίσως είτε να δοθούν λιγότερες λεπτομέρειες στα πρώτα χρόνια (κάτι που θα έχανε σημαντικά σε συναισθηματική αξία, μιας και η κοινωνία της Κρήτης ζωντανεύει αξιέπαινα μέσα από το αντέτι και τις παράλογες συνήθως αντιδράσεις των ανθρώπων) είτε να περιοριστούν τα γεγονότα των τελευταίων πρωταγωνιστών.

Σε αυτό το γλυκό και καλογραμμένο ταξίδι, με συντρόφευαν όμορφα και λιτά καλολογικά στοιχεία, παρομοιώσεις και μεταφορές, που γλύκαιναν τις δύσκολες στιγμές και μαλάκωναν την οξύτητα των άδικων παρεμβάσεων. Η φύση, ο ουρανός και τα λουλούδια, ο κάμπος και το βουνό, με τα χρώματα και τις μυρωδιές τους, δημιουργούν λυρικότατες εικόνες ενώ η ντοπιολαλιά είναι εξίσου μετρημένη, ίσα να μη βαραίνει το κείμενο ή να μην κουράζει τον αναγνώστη. Πολλές σκηνές ήταν γραμμένες σχεδόν με κινηματογραφικό τρόπο, γρήγορες, ολοζώντανες, πλήρως φωτισμένες και οι διάλογοι ήταν όσοι και όπως έπρεπε.

Αντέτι είναι ο άγραφος νόμος της Κρήτης, τα ήθη και έθιμα αιώνων, όπου υπάγονται η βεντέτα και ο σασμός. Το νέο μυθιστόρημα της Μαρίας Πρινάρη-Καρκαβατσάκη αφηγείται τις ιστορίες τριών γενεών μέσα από μια ποικιλία εξελίξεων και μια πανσπερμία χαρακτήρων, τοποθετώντας διακριτικά σε κάποια σημεία ιστορικά γεγονότα και δίνοντας ρεαλισμό και ένταση με τη συγγραφική της τέχνη. Εξισορροπημένο, δουλεμένο, μεστό, το βιβλίο με ταξίδεψε στα βουνά και τις ψυχές της Κρήτης, μου σύστησε ενδιαφέρουσες προσωπικότητες (με δύναμη και σφρίγος, με αποφασιστικότητα αλλά και ξεροκεφαλιά, με υπακοή στους άγραφους νόμους αλλά και μπροστάρηδες όταν καλεί το δίκαιο) και με γέμισε έντονα συναισθήματα και πολλή συγκίνηση.

Βιβλίο Χάρτινες μνήμες
Συγγραφέας Χρήστος Φλουρής
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η ιστορία ξεκινάει με έναν όμορφο τρόπο, όπου κάθε φωτογραφία που κοιτάζει η Χαρά αποτελεί το εφαλτήριο για να ξετυλιχτούν σκηνές από τη ζωή της πριν και κατά τη διάρκεια της παραμονής της στο ορφανοτροφείο Ηρακλείου. Ένας ωραίος τρόπος που τράβηξε το ενδιαφέρον μου κι ευτυχώς διακόπηκε σχετικά εγκαίρως γιατί κάποια στιγμή ίσως κούραζε αυτό το μοτίβο. Διακόπηκε λοιπόν για να τα παρατήσει όλα η Χαρά και να ταξιδέψει στο Ηράκλειο ώστε να βρει την άκρη του νήματος. Από κει και πέρα, ο λόγος που κατεβαίνει πίσω στον πατρικό τόπο δεν είναι η εκδίκηση αλλά και η λύση ενός μυστηρίου, που ο αναγνώστης καταλαβαίνει σχεδόν από την αρχή του.

Η γραφή δεν έχει την ένταση των πρώτων βιβλίων του συγγραφέα, το κείμενο έχει κάποιες ανατροπές που προσωπικά τις βρήκα αναμενόμενες και μου φάνηκε εκβεβιασμένα αισιόδοξο. Όλα πήγαιναν ευνοϊκά στην αναζήτηση της Χαράς, όλα κυλούσαν ομαλά, χωρίς εμπόδια, χωρίς δυσκολίες, χωρίς πισωγυρίσματα, σα να ήταν σε έναν διάδρομο και οι πόρτες μπροστά της άνοιγαν μαγικά. Παρ’ όλ’ αυτά, ο κύριος Φλουρής με κράτησε από την αρχή ως το τέλος χάρη στις σημαντικές και διεισδυτικές παρατηρήσεις πάνω στην ανθρώπινη ψυχολογία, στην ικανότητά του να δημιουργεί χαρακτήρες με υπόβαθρο και στο ταλέντο του να φτιάχνει όμορφες, τρισδιάστατες εικόνες, πλούσιες σε καλολογικά στοιχεία. Κι ενώ όλα έβαιναν αισίως και δέχτηκα το αναμενόμενο τέλος, το γεγονός ότι αυτές οι συμπτώσεις επαναλήφθηκαν και σε άλλη περίπτωση, που έδενε αρμονικά μεν με το σύνολο της ιστορίας, όμως κατ’ εμέ αποδυνάμωσε την αληθοφάνεια των γεγονότων, με έκαναν να αντιμετωπίσω το μυθιστόρημα με σκεπτικισμό. Δεν αμφιβάλλω ότι η ζωή γράφει τα πιο τρελά σενάρια, καταστάσεις που και ο πιο ευρηματικός συγγραφέας δεν μπορεί να φανταστεί, αλλά εδώ ήταν υπερβολικά πολλές για μένα. Παρ’ όλ’ αυτά, δεν μπορώ να μην τονίσω τον πλούτο των συναισθημάτων που πηγάζουν από αυτές τις ιστορίες, τη συγκίνηση που αφέθηκα να με παρασύρει σε κάποιες στιγμές, την αγωνία που ένιωσα σε κάποια σημεία για την αποδοχή της ορθότητας των πράξεων της Χαράς και για τη νέμεση που περίμενε τους δύο βασικούς υπαίτιους της περιπέτειας της πρωταγωνίστριας. Ένα τρυφερό βιβλίο που με βοήθησε να αγαπήσω ακόμη περισσότερο τις ανέσεις της ζωής μου και να προσεύχομαι γι’ αυτό.