Βιβλίο Η προίκα της Μελτέμ
Συγγραφέας Ηλέκτρα Δικαίου
Κατηγορία Ρομαντικό μυθιστόρημα / Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Χασάν μπέης, υφασματέμπορος ειδικευμένος «στα μεταξωτά και στα πολυτελή υφάσματα για τις μελάγιες και τα γιασμάκια…», και η φθισική γυναίκα του, Ζεϋνέπ, η απαιτητική, αναψοκοκκινισμένη αδερφή του, Ντουρού, ο γιος του, Ντενίζ, η μία οικογένεια. Ο σηροτρόφος Μουσταφά με τις δίδυμες Σεμά και Μεριέμ, δυο διαφορετικές γυναίκες που ερωτεύονται τον Ντενίζ, η μία ουσιαστικά, η άλλη πεισματικά, η άλλη οικογένεια. Και γύρω τους η Κρητική Επανάσταση του Θέρισου, η Κρητική Πολιτεία, οι Βαλκανικοί πόλεμοι, ο Α΄ Παγκόσμιος πόλεμος, η μικρασιατική καταστροφή….

Η ιστορία εξελίσσεται σε δύο περιόδους, το 1898 και το 2010. Τότε έχουμε την ιστορία των Τουρκοκρητικών, σήμερα έχουμε την ιστορία της Μελτέμ, δισέγγονης της Σεμά, που ζει στην Κωνσταντινούπολη, με τα δικά της ντράβαλα και χάνει τον κόσμο όταν ανακαλύπτει ότι δεν είναι Τουρκάλα αναντάμ παπαντάμ αλλά η καταγωγή της κρατάει από τα Χανιά. Έτσι ξεκινάει ένα ταξίδι στο παρελθόν της οικογένειάς της, με αποκορύφωμα ένα ταξίδι στα Χανιά. Η ιστορία είναι δοσμένη σωστά και αρμονικά, η Μελτέμ δε μας απασχολεί πολύ, είναι απλώς μια ωραία κατακλείδα της πιο τρυφερής και ωραία γραμμένης ιστορίας που έχω διαβάσει ως τώρα. Με χαρά διαπίστωσα ότι η συγγραφέας δεν εκμεταλλεύεται το θέμα της για να γράψει σελίδες επί σελίδων, αντίθετα, παραμένει στον κεντρικό της άξονα, τα Χανιά του 19ου αιώνα ενώ η ιστορία της Μελτέμ είναι διακριτική, μικρότερη σε έκταση, χωρίς πολλές περιπλοκές και κουμπώνει ταιριαστά με την υπόλοιπη ιστορία ώστε να δοθεί το απαραίτητο φινάλε.

Το κείμενο είναι υποδειγματικό: λεξιλόγιο και χούγια της εποχής, εκπληκτικές περιγραφές των Χανίων και της καθημερινότητας της πόλης που άλλαζε τάσεις και συμπεριφορά ανάλογα με την πολιτική κατάσταση. Διάλογοι παραστατικότατοι, χαρακτήρες σάρκινοι, συνθήκες και καταστάσεις ανάγλυφα. Η πλοκή είναι συνταιριασμένη με τα ιστορικά γεγονότα αληθοφανέστατα. Η συγγραφέας δεν εκμεταλλεύτηκε την Ιστορία για να τραβήξει σχοινοτενώς την ιστορία της, ούτε έβρισκε αναληθοφανή ή αδικαιολόγητα περιστατικά ώστε να τα κολλήσει με το ζόρι στο χαμσίνι της Ιστορίας. Όχι. Η ιστορία του Χασάν μπέη δοκιμάστηκε από τη Μοίρα, δε βιάστηκε, ούτε έγινε αντικείμενο εκμετάλλευσης. Η κυρία Δικαίου ξέρει καλά την ιστορία της αλλά και τον αναγνώστη. Νιώθει και δικαίως ότι οι χαρακτήρες που έπλασε έχουν δύναμη από μόνοι τους και αυθυπαρξία, το μόνο που έκανε ήταν να τους ντύσει με πλουμιστές λέξεις, να τους ψεκάσει με τ’ αρώματα του παζαριού και να τους τοποθετήσει μπροστά στον Βενιζέλο και τον Ινονού.

Σεργιάνισα με λαχτάρα τα παλιά Χανιά, από τις αγαπημένες μου πόλεις της Ελλάδας: Καλέ Καπί, το Χάνι του Μπάμια, ο φάρος, η Χαλέπα. Ίχνη ιστορίας, χνάρια ανθρώπων. Έζησα από κοντά την ευημερία της τουρκοκρατούμενης Κρήτης, την αγωνία μετά την κρητική Επανάσταση, τη νηνεμία της Κρητικής Πολιτείας και μετά το αίμα του άδικου ξεριζωμού. Ναι, η ανταλλαγή των πληθυσμών ήταν σφαγή και για τους δυο λαούς. Είχανε κι οι χριστιανοί τις ιστορίες τους και τους προγόνους τους στη Σμύρνη αλλά είχαν και οι μουσουλμάνοι τους δικούς τους στα ελληνικά εδάφη από όπου εκδιώχθηκαν βιαίως. Και η Προίκα της Μελτέμ είναι ακριβώς η ιστορία τους. Διαβάστε το και απολαύστε τι μπορεί να γράψει μια πένα όταν ξέρει καλά τι θέλει να δώσει στο αναγνωστικό κοινό.

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«Πίσω του, δυο βήματα μονάχα, αλλά ακολουθώντας τον καταπόδας, μια νεαρή γυναίκα με λεπτή κορμοστασιά, τυλιγμένη ολόκληρη με μια κάπα από απλό βαμβακερό ύφασμα χωρίς κεντίδια. Τα δάχτυλά της γυμνά από στολίδια, οι καρποί της άηχοι από βραχιόλια, τα αυτιά της άδεια από σκουλαρίκια, τα μάτια της άβαφα από μαύρο κολ, η ψυχή της πάλι γεμάτη μαύρο» (σελ. 10).

«Τα σπίτια είναι οι μήτρες των συναισθημάτων, τα γεννούν, τα θρέφουν, τα φιλοξενούν. Για πάντα. Είναι οι ανάσες των ανθρώπων που πότισαν τον χώρο, είναι τα λόγια τους και οι εικόνες τους που μένουν πάντα ζωντανές. Αρκεί να μην προσπαθήσεις να τις δεις με τα μάτια ανοιχτά. Αρκεί ν’ αφήσεις την καρδιά σου ν’ ανασκαλέψει. Αρκεί ν’ αφήσεις λίγο τη λογική στην άκρη» (σελ. 71).

«Άλλοι έκοβαν κι έραβαν πια τα ρούχα καταπώς τα είχε σχεδιασμένα ο καθένας τους. Και μερικές φορές καλά έκαναν, γιατί το νησί τις τελευταίες χρονιές είχε πνιγεί στο αίμα, είτε το δημιούργησε ο Θεός, είτε ο Αλλάχ, αδιακρίτως» (σελ. 137).

«Καφασωτά παράθυρα και περιστεριώνες πάνω στις κορνίζες των σπιτιών έβλεπε, κοτζαμπάσηδες καλοντυμένους κι αβρούς και μεροδουλευτές με μπράτσα μελαψά και γυαλισμένα που τα γαλβάνισε η δουλειά, και χανούμισσες και καντίνες με φερετζέδες και τσαρτσάφια πλουμιστά, κρατώντας ανοιγμένες μαύρες ομπρέλες, να τραβάνε για την αγορά να ψωνίσουν τα στολίδια που φορούνε στα σοκάκια και τα καλούδια που κερνάνε στα χαρεμλίκια τους και τέλος, ομορφιά, αληθινή ομορφιά έβλεπε σε τούτο το μαχαλά με τα μάτια της ψυχής της, άνθη και κλαριά και βασιλικούς και δροσιά και φρεσκάδα» (σελ. 422).

Βιβλίο Το ρόδο της Αλεξάνδρειας
Συγγραφέας Ηλέκτρα Δικαίου
Κατηγορία Ρομαντικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Στο δεύτερο βιβλίο της η κυρία Δικαίου ασχολείται με την Αλεξάνδρεια του Καβάφη, την πόλη του αστικού ελληνισμού που άκμασε για χρόνια, το λιμάνι που ήταν γεμάτο πόρνες και ναύτες αλλά και ζουρ φιξ και δεξιώσεις, έναν σημαντικό φάρο πολιτισμού και Ιστορίας. Λυρικές περιγραφές της πόλης και των ανθρώπων της, αυστηρές και δωρικές καταγραφές της πόλης που κινδυνεύει κατά τη διάρκεια του Δεύτερου Παγκόσμιου πολέμου, ρομαντικές νότες που σχηματίζουν ένα καλογραμμένο τραγούδι έρωτα, θανάτου και τρέλας. Ίσως όχι τόσο δυνατό και μεστό όσο η «Η προίκα της Μελτέμ», δεν παύει να είναι παρ’ όλ’ αυτά καλογραμμένο και συγκινητικό, ιδιαίτερα στις τελευταίες σελίδες όπου ξεδιπλώθηκε μια ανατροπή στην ιστορία της Δανάης με τέτοιο τρόπο και με τέτοια ένταση που με άφησε απόλυτα ικανοποιημένο.

Η αφετηρία της ιστορίας είναι κάτι που έχω συναντήσει και άλλες φορές: εγγονή βρίσκει αδιέξοδο στην προσωπική και οικογενειακή της ζωή, οπότε καταφεύγει σε μια γιαγιά που δεν έχει γνωρίσει ώστε είτε να ξεχαστεί είτε να βρει τη λύση στο αδιέξοδό της. Επιπλέον, η καθημερινότητα της Αλεξάνδρειας, όσο καλοστημένη και εμπλουτισμένη κι αν είναι, έχει αναλυθεί και παρουσιαστεί και σε άλλα μυθιστορήματα. Επομένως, ένας από τους λόγους που τελείωσα το μυθιστόρημα είναι καθαρά η γραφή της κυρίας Δικαίου. Απλή αλλά και περίπλοκη, στιβαρή αλλά και χαλαρή, αυστηρή αλλά και διασκεδαστική, με ωραίο λεξιλόγιο και σωστές επιλογές σκηνών που προχωρούσαν την υπόθεση χωρίς να μακρηγορούν ή να ξεχειλώνουν. Και ανταμείφθηκα, γιατί η κατάληξη της ζωής της Δανάης, μιας γυναίκας που έζησε τον έρωτα μέχρι στην κυριολεξία τρέλας, ήταν κάτι που δεν περίμενα. Ξαφνιάστηκα, συγκινήθηκα και διαπίστωσα πως η αγάπη και η τρέλα είναι δυο κακομαθημένες αδερφές, που πειράζουν η μια την άλλη για να δοκιμάσουν τις αντοχές τους.

Επίσης, είναι αδύνατον να γράψεις για την Αλεξάνδρεια και να μην αναφερθείς στον Καβάφη, κάτι που ενέταξε αρμονικά η συγγραφέας στο μυθιστόρημά της. Δε μου άρεσε όμως η εμφάνιση του τετραδίου της μητέρας του μεγάλου ποιητή, Χαρίκλειας, με τις συνταγές της, τις οποίες εφάρμοζε η Δανάη στην καθημερινότητά της. Δε μου άρεσε που παρατίθεντο ολόκληρες οι συνταγές κατά την πορεία του κειμένου. Ήδη το στυλ της κυρίας Δικαίου ήταν απόλυτα αληθοφανές και φάνηκε πόσο τεκμηριωμένο είναι, επομένως ίσως καλύτερα να εξέλιπαν αυτές οι «νότες αυθεντικότητας».

Από την άλλη, αγάπησα ιδιαίτερα τον Γκαμάλ και τη Μεχέκ και πόσο ταιριαστά κούμπωσαν οι ιστορίες τους με της Δανάης. Χάρη σε αυτούς, ανακάλυψα ότι η Αλεξάνδρεια έχει και σκοτεινή πλευρά, όχι αυτήν των χαμαιτυπείων και των πορνείων αλλά και της ομοφυλοφιλίας (την οποία κάποιοι δε διστάζουν να επεκτείνουν και σε όρια ηλικίας κατώτερα του νομίμου, βασανίζοντας και απάγοντας παιδιά από τα χωριά τους) και των ναρκωτικών.

Αλεξάνδρεια και Δανάη. Δύο θηλυκά που δοκιμάστηκαν, καταστράφηκαν και αναγεννήθηκαν. Με χαμσίνι, θαλασσινή αύρα, χουρμάδες και αραμπατζήδες η πόλη, με άρωμα τριαντάφυλλου, ήδιστα μακαρόν, έρωτα και μοναξιά η γυναίκα. Μια τρυφερή και συγκινητική ιστορία που καταγράφεται με λεπτομέρεια, αληθοφάνεια, παραστατικότητα και αγάπη.