Βιβλίο Άγιο Αίμα  
Συγγραφέας Θοδωρής Παπαθεοδώρου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το βιβλίο εστιάζει σε συγκεκριμένα πρόσωπα, γύρω από τα οποία στήνεται ένα αριστοτεχνικό ιστορικό και κοινωνικό υπόβαθρο που αντικατοπτρίζει τα σημαντικότερα γεγονότα της περιόδου 1803-1820 και στολίζεται μ’ έναν άφθαστο λυρισμό. Στο Εξόδιο, με το οποίο ξεκινάει το μυθιστόρημα, ένας επιζών της Εξόδου του Μεσολογγίου έχει καταφύγει στην Τεργέστη και περιμένει με λαχτάρα να μάθει νεότερα της συζύγου και του παιδιού του που τους έχασε εκείνη τη φρικιαστική νύχτα. Στο Σούλι του 1803, με άξονα τον χαρακτήρα και τον δεσμό δύο αδελφών, της Κήκως και της Λέγκως, βιώνουμε το χρονικό της στενής πολιορκίας των απάτητων και άγονων βουνών της Ηπείρου από τις δυνάμεις του Αλή Πασά και τα γεγονότα που οδήγησαν στο Κούγκι αρχικά και στο Ζάλογγο στη συνέχεια. Ελπίδα, πόνος, αποχωρισμοί, μπαμπεσιά, μάχες, αθώα γυναικόπαιδα, ηρωισμός και αυτοθυσία. Μετρημένοι, μαζεμένοι άνθρωποι οι Σουλιώτες, με λιγοστά παινέματα και περίσσια προστάγματα: «Ακλόνητοι, σκληροί, τραχείς, χαραγμένοι στα πρόσωπα και στις ψυχές τους, αυλακωμένοι και σκαμμένοι όπως τα απότομα βουνοπλάγια και οι γκρεμνοί που έκλειναν το οροπέδιό τους πανταχόθεν και συνάμα το προφύλαγαν από κάθε εχθρό» (σελ. 44). Προχωράμε στη Σκάλα Μεσσηνίας του 1806, όπου ο Τάσος και η Χρυσή, προσπαθώντας να σώσουν τη ζωή τους από τον χαλασμό του τόπου από τους Τουρκαλβανούς, καταφεύγουν στα βουνά με τα παιδιά τους, Αργυρώ, Νικόλα και Πασχαλίτσα. Δυσκολίες, τραυματισμοί, πυρετός, πείνα στο οδοιπορικό τους κι όλα αυτά στη σκιά της κλεφτουριάς και του αφορισμού του Πατριάρχη, προσφέροντας επιπλέον δυσκολίες έτσι, μιας και δεν μπορούσαν να εμπιστευτούν κανέναν. «…όλος ο μόχθος του φευγιού, όλος ο κάματος της αγωνίας, όλα τα μερόνυχτα του τρεχαλητού, όλα μεμιάς τα ένιωσε να πέφτουν στη ράχη του και να τον γονατίζουν» (σελ. 244). «…έτσι μαθημένοι οι Κλέφτες στα βουνά πάππου προς πάππου, τίποτα πάνω απ’ την αλληλεγγύη, τον λόγο και την μπέσα τους» (σελ. 352). Ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης κυνηγιέται από τον Ισά μπουλούκμπαση και στην Τριπολιτσά, στο ζωοπάζαρο της Παρασκευής, γυναίκες πωλούνται κι αγοράζονται, με τον κερχανατζή να παίρνει ό,τι περισσεύει για τους άντρες του ασκεριού («…αλάι μαλάι ζώα κι άνθρωποι ένα κουβάρι, ντουμάνι, ίδρος, σβουνιές, ξινές ανάσες, μπουχτισμένος αέρας παντού»).

Η πλοκή δένεται περισσότερο όταν η ιστορία προχωράει στο 1819 κι επιστρέφουμε στην Ήπειρο, όπου η Δέσπω ζει με την οικογένειά της σε τσιφλίκι νότια των Ιωαννίνων, ταγμένη στο να φροντίζει αδέρφια και γονείς, με φουσκωμένο πανί τον νου της και προσμένει το στεφάνωμα με τον Φίλιο («ζυμάρι στην ίδια σκάφη ζυμωμένο οι ψυχές τους»). Ο κεχαγιάς όμως, για να ξεπληρωθεί το χρέος του πατέρα της στον Βελή πασιά, τη θέλει για το δικό του κονάκι. Η Δέσπω αναγκάζεται να το σκάσει και να περάσει μέσα από μονοπάτια και αδιάβατα βουνά στο ερειπωμένο πια Σούλι, μόνο και μόνο για να έρθει αντιμέτωπη μ’ ένα παρελθόν καλά κρυμμένο.  Τον επόμενο χρόνο είναι έτοιμη να πάρει τη ζωή στα χέρια της, την ίδια ώρα που 80.000 άντρες φτάνουν κατά διαταγή της Υψηλής Πύλης στην Ήπειρο για να εξολοθρεύσουν τον ενοχλητικό πια Αλή Πασά. Η συγκέντρωση όλων αυτών των ισχυρών δυνάμεων ωφέλησε σημαντικότατα την Επανάσταση. Ταυτόχρονα, στην Τριπολιτσά του 1820, η Γκιουμούς κάνει απολογισμό της ζωής της στο πλάι του Κερίμ μπέη, με τη Μαλαμή να τη συντρέχει. Έχοντας καταφέρει να αποκτήσει αρσενικό απόγονο, προβιβάστηκε από παλλακίδα σε σύζυγο, έστω και τέταρτη, όταν όμως φτάνει από την Κωνσταντινούπολη ο Στέφανος Αρζόγλου για να αναλάβει δραγουμάνος και γραμματικός του κεχαγιά της Τριπολιτσάς, η Γκιουμούς ερωτεύεται, βάζοντας σε κίνδυνο τη ζωή της. Σχεδόν απέναντι, στη Ζάκυνθο του 1820, που δε γνώρισε, όπως και τα υπόλοιπα Επτάνησα, άμεση τουρκική κατοχή παρά μόνο επικυριαρχία, θα ξεκινήσουν οι πρώτες ζυμώσεις για τον Αγώνα, με κυρίαρχη μορφή τον κυνηγημένο από την Πελοπόννησο Θεόδωρο Κολοκοτρώνη. Το λιμάνι και η κίνησή του, οι ναυτικοί και η απεραντοσύνη της θάλασσας ανοίγουν νέους ορίζοντες σ’ ένα ορεσίβιο παλικάρι που κατέφυγε στο νησί μαζί με τον οπλαρχηγό, τον οποίο θεωρεί δεύτερο σχεδόν πατέρα του. Με αυτήν την ιστορία ο συγγραφέας παραθέτει τον διπλωματικό και πνευματικό αγώνα που προετοίμαζε την Επανάσταση, τις αμφιλεγόμενες προσωπικότητες που σαμποτάρανε τις καταστάσεις, για τους οποίους ο Κολοκοτρώνης είναι κατηγορηματικός: «Όλοι αυτοί μήτε από συμπόνια νογάνε, μήτε από του Χριστού την πίστη. Μόνο το συφερτικό τους λογαριάζουν. Αν το συφερτικό τους είναι να βοηθήσουν, θα βοηθήσουν. Μα για ένα πράμα είμαι πια σίγουρος. Ό,τι κάμωμε, θα το κάμωμε μονάχοι και δεν έχουμε ελπίδα καμία από τους ξένους» (σελ. 373).

Τα ανωτέρω είναι απλώς η αρχή των συναρπαστικών ιστοριών που συγκροτούν το μυθιστόρημα και μια καλογραμμένη εισαγωγή στην Ελληνική Επανάσταση, μέσα από ανθρώπους «απλούς», γενναίους, δυνατούς, που βλέπουν τις ζωές τους ν’ αλλάζουν από τη μια στιγμή στην άλλη και να έρχονται αντιμέτωποι με επιλογές και προκλήσεις που πρέπει να αντιμετωπίσουν. Στις σημειώσεις ο συγγραφέας διευκρινίζει, επεξηγεί και τεκμηριώνει σκοτεινά ή δυσερμήνευτα σημεία της Επανάστασης και αμφιλεγόμενα πρόσωπα, όπως τον Ιγνάτιο Ουγγροβλαχίας, τον Πήλιο Γούση κ. ά. αφήνοντας την προσωπική του γνώμη να παρεισφρέει ελάχιστα και σε επιλεγμένα σημεία. Πάντως, παρ’ όλο που έχουμε μάχες, συμβούλια οπλαρχηγών και μια ξεκάθαρη πατριαρχία στις οικογενειακές και κοινωνικές δομές της Ηπείρου (τουλάχιστον), στα δικά μου μάτια φωτίζονται οι γυναίκες, τα πλάσματα που δε βγαίνουν ποτέ στο προσκήνιο αλλά με το μυαλό, τις γνώσεις, την αντίληψη και την αγάπη προς τα παιδιά και τον άντρα τους σπρώχνουν αθόρυβα τα γρανάζια της Ιστορίας και χαρίζουν σελίδες εξίσου σημαντικού μεγαλείου με των αντρών. Η μάνα που ψυχορραγεί αλλά δεν παραιτείται πριν εξασφαλίσει τη σωτηρία του παιδιού της, η αδελφή που χάνει λόγο και ελπίδα ζωής όταν κομματιάζεται μπροστά στα μάτια της ένα από τα αγαπημένα της πρόσωπα, η κόρη που ανακαλύπτει την πραγματική της ταυτότητα κι αυτό τη γεμίζει με δύναμη, ορμή, πυγμή και αποφασιστικότητα να πολεμήσει τον εχθρό μένοντας πιστή στα ιδανικά της σουλιώτικης φυλής και να ψάξει να βρει με κάθε κόστος τον πατέρα της, η νοικοκυρά που μεταμορφώνεται σε οπλαρχηγό όταν απειλείται το βιος της. Γυναίκες που φωτίζουν κι αυτές τις σελίδες του ηρωισμού και της αυτοθυσίας, μανάδες, κόρες κι αδελφές που στηρίζουν, συμπάσχουν, πολεμούν με το ίδιο μένος όταν χρειαστεί, σε μια εποχή «σκλάβας χαμοζωής», με πασάδες, αγάδες και μπέηδες να δυσκολεύουν μαζί με τα στοιχεία της φύσης τη ζωή, την καθημερινότητα και τον κάματο των ραγιάδων.

Η γραφή του Θοδωρή Παπαθεοδώρου είναι υπέροχη, ιδιαίτερη, γεμάτη ιδιωματισμούς και πλούσιο λεξιλόγιο που ζωντανεύουν τα γεγονότα, γραμμένη σε κάποια σημεία μ’ ένα γλυκά ιδιόμορφο ποιητικής μορφής συντακτικό, λαμπρυμένη από καλολογικά στοιχεία, παρομοιώσεις («Τι φελούσε να έμενε ζωντανή και τίποτα να μην άφηνε ζωντανό στο κατόπι της, ζωή καμιά να μη χάριζε η ζωή της; Λες κι ήταν φρύγανο ξερό που θα το παράσερνε μια μέρα ο αέρας, λες κι ήταν καρβουνιασμένο από αστραπόβροντο δεντρί που απόμεινε σαν ξόανο και θα γκρεμιζόταν καταγής», σελ. 73) και μεταφορές («…ένα παιδί ακόμη, ένα παιδί που η φωτιά και το μπαρούτι το έψησαν πρόωρα και το ξεφούρνισαν άντρα», σελ. 88). Η φύση, τ’ απάτητα βουνά, τα αχάρακτα μονοπάτια, τα οροπέδια και τα δάση, τα ποτάμια και οι γκρεμοί καταγράφονται εξίσου καλά με τις μεγάλες πόλεις, τους δρόμους τους, τον ετερόκλητο πληθυσμό τους, τις πανηγύρεις, τα μαγαζιά. «Στάχτωνε ο ουρανός, χάραζε η μέρα. Μαγνάδια ομίχλης κατέβαιναν με τη νεροσυρμή, ψεκάδες γέμιζαν τον τόπο απ’ τ’ αφρισμένο ποτάμι, γυάλιζαν απ’ το κρουσταλλιασμένο πούσι οι βράχοι» (σελ. 250-251). Και αργότερα: «…ταχιά ο κάμπος της λίμνης γινόταν καμίνι. Ταψί πάνω σε θράκα, φούρνος λαμπαδιασμένος που τσιτσίριζε και καβούρντιζε τα ζωντανά του, δίποδα και τετράποδα» (σελ. 295).

«Το Άγιο Αίμα» πότισε τη γη με τους πρώτους σπόρους της ελευθερίας. Άντρες πολέμησαν, γυναίκες πάλεψαν, έθνος γεννήθηκε. Το πρώτο βιβλίο της νέας τριλογίας του Θοδωρή Παπαθεοδώρου μας συστήνει με τεκμηριωμένο, λογοτεχνικό και ταυτόχρονα συναρπαστικό τρόπο τις πρώτες ηρωικές σελίδες από την εποποιία της λευτεριάς μας. Η Επανάσταση έπρεπε να γίνει για τους γνωστούς λόγους μα κι επιπλέον γιατί: «Όποιος φοβάται ν’ αγωνιστεί και να υποφέρει, θα υποφέρει απ’ αυτό που φοβάται» (σελ 330).

Βιβλίο Το μυστικό του λεβάντε 
Συγγραφέας Στέφανος Λίβος
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Στην αρχή νόμισα ότι θα έχουμε μια ιστορία οικογενείας, με έρωτες και περιπέτειες μεταξύ των μελών ανά τους αιώνες και τα ιστορικά συμβάντα, ευτυχώς όμως ο συγγραφέας ξεκίνησε να περιγράφει την ιστορία της οικογένειας Βάρδα από την Ενετοκρατία ώστε να μας εντάξει καλύτερα στην ψυχολογία τους (από σημαντικοί άρχοντες του τόπου παρασύρθηκαν από τη δίνη της Ιστορίας και των πολιτικών αλλαγών και κατέπεσαν σε κύρος και περιουσία) και να φωτίσει καλύτερα τον τρόπο σκέψης τους, τις αντιδράσεις τους και τις απόψεις τους στην πιο δύσκολη φάση μιας οικογένειας, αυτήν ενός πολέμου. Με το γενεαλογικό δέντρο στην αρχή του βιβλίου, με τη συνοπτική παράθεση της Ιστορίας, τις ολοζώντανες σκηνές που σε κάνουν μια να κλαις από τη συγκίνηση και μια να γελάς από τα παθήματα και την ιδιοσυγκρασία των χαρακτήρων και με την εναλλακτική αφήγηση πότε απευθείας των γεγονότων και πότε μέσα από το τετράδιο του Παντελή Κοκκίνη και την αφήγηση της θείας Ελπίδας Κοκκίνη χρόνια αργότερα, με αφορμή το ψαχούλεμα του εγγονού Παντελή Κοκκίνη στη σημερινή εποχή, ξεδιπλώνονται τα έργα και οι μέρες των τριών οικογενειών χωρίς να κουραστεί ο αναγνώστης στιγμή.

Ο συγγραφέας έχει επιλέξει πολύ ωραίους χαρακτήρες και τους έχει σκιαγραφήσει αριστοτεχνικά. Ανακατεύει δεξιοτεχνικά το ντόπιο λεξιλόγιο της Ζακύνθου με τα ιστορικά στοιχεία που απαιτούνται για καλύτερη αναπαράσταση της εποχής του Β΄ Παγκοσμίου πολέμου και με τη μοναδική του γραφή δένει δεξιοτεχνικά την αλήθεια με τον μύθο. «Την ίδια ώρα που στα Πηγαδάκια κοιμούνταν όλοι τον ύπνο του δικαίου και οι πορδές του Παντελή έσμιγαν με τα ροχαλητά του Κωστή, ο Μεταξάς έθετε μπροστά στο υπουργικό συμβούλιο τα διατάγματα για τη γενική επιστράτευση, υπογράφοντας πρώτος» (σελ. 99). Η μελέτη που έχει κάνει ο συγγραφέας για την εποχή και τις διπλωματικές και στρατιωτικές εξελίξεις είναι λεπτομερέστατη. Παρ’ όλο που διάβαζα γεγονότα που τα ήξερα ένεκα η αγάπη μου για την Ιστορία, ούτε βαρέθηκα, ούτε δυσανασχέτησα. Ήταν τόσα όσα έπρεπε κι εκεί ακριβώς που έπρεπε. Δεν εκμεταλλεύεται δηλαδή ο κύριος Λίβος την ιστορία των ηρώων του για να γράψει ιστορικό δοκίμιο. Σαν μπαμπάς που νοιάζεται για τα παιδιά του τα παρουσιάζει με όλα τους τα μειονεκτήματα και τα φωτίζει έντονα με το φως της πραγματικότητας μέσα στην οποία κινούνταν.

Έμαθα πολλά πράγματα για τη Ζάκυνθο, με μια πρωτεύουσα που ισοπεδώθηκε δυο φορές και από τον βομβαρδισμό της Κατοχής και από τον σεισμό του 1953, μου κέντρισε όμως το ενδιαφέρον η ολοζώντανη συμμετοχή στην ιστορία του βιβλίου του δημάρχου της Ζακύνθου Λουκά Καρρέρ και του μητροπολίτη Χρυσόστομου Δημητρίου! Στις 9 Σεπτεμβρίου 1943 ο Γερμανός διοικητής της Ζακύνθου Πάουλ Μπέρενς ζήτησε από τον Καρρέρ και τον μητροπολίτη να του συντάξουν κατάλογο με όλους τους Εβραίους του νησιού. Οι δύο άντρες όντως συνέταξαν κατάλογο που περιελάμβανε όμως όχι τα ονόματα των Εβραίων αλλά τα δύο δικά τους. Έπειτα από αυτό ο Γερμανός διοικητής συνέταξε έγγραφο προς το γενικό επιτελείο στο Βερολίνο αλλά και επιστολή του μητροπολίτη που ανελάμβανε την ευθύνη για τη διαγωγή των Εβραίων του νησιού, το γενικό επιτελείο τότε ακύρωσε τη διαταγή και με αυτό τον τρόπο γλίτωσαν οι Εβραίοι της Ζακύνθου. Το 1978, το Yad Vashem τίμησε το Μητροπολίτη και το Δήμαρχο απονέμοντάς τους τον τίτλο του «Ενάρετου μεταξύ των Εθνών» και το 1992 στο χώρο όπου βρισκόταν η συναγωγή στήθηκαν τα αγάλματα των δύο αντρών! Αυτά τα περιστατικά δίνονται ολοζώντανα και παραστατικότατα μες στο βιβλίο!

Πολύχρωμες οι σκηνές του γλεντιού, του έρωτα, της φιλίας, σκοτεινές και αδρές οι σκηνές της Κατοχής, της επιστράτευσης, του Εμφυλίου, των Δεκεμβριανών. Όλη η περιπέτεια της Ελλάδας και της πολιτικής ζωής του τόπου τη δεκαετία του 1940 είναι μέσα σε αυτό το βιβλίο, λεπτοδουλεμένη, αποκαλυπτική, καθόλου χαριστική, από έναν νέο άνθρωπο που για μένα ήταν πραγματική έκπληξη να καταφέρει να κρατήσει το ενδιαφέρον μου, να μου γεννήσει ποικίλα συναισθήματα, να με συγκινήσει και να με κάνει να περάσω καλά με το κείμενό του. Από το μυθιστόρημα παρελαύνουν αγωνιστές, ήρωες, προδότες, ρουφιάνοι, εαμικοί και εδεσίτες, Παπανδρέου και Βελουχιώτης, άγιοι και δαίμονες, η πείνα και η δόξα, τα κρυοπαγήματα στην Πίνδο και το ανύπαρκτο λάδι, αιματηρές σκηνές όπου αδελφός σκοτώνει τον αδελφό, τα συμφέροντα των ξένων δυνάμεων που ήθελαν να προλάβουν την επέκταση του κομμουνισμού, ματοκυλώντας μια χώρα, φως και σκοτάδι, αγωνία και φόβος, ηρωισμός και ανανδρία, όλα εδώ! Τελικά, ποιο είναι το μυστικό του λεβάντε; Μα, τζόγιες μου, όλα εγώ θα σας τα λέω;

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

[για όσους «έγλειφαν» τους κατακτητές και ρουφιάνευαν και ζούσαν γι’ αυτούς] «Ήξεραν όμως ότι πάντα υπήρχαν αυτοί οι άνθρωποι. Αυτοί που ζούσαν στον κόσμο ετούτο σαν χνούδια, που με ευκολία στέκονταν πάνω σ’ ένα βρόμικο γουρούνι και, αν ταλαντεύονταν από τον άνεμο, μπορούσαν και να πέσουν πάνω σ’ ένα εικόνισμα. Καμία η διαφορά γι’ αυτούς. Η μόνη τους πατρίδα ήταν ο εαυτός τους, μοναδική τους σημαία η καλοπέραση, μοναδικός τους ύμνος το ψεύτικο γέλιο που τους επέτρεπε να διαιωνίζουν την ασημαντότητά τους στον κόσμο. Κανένας δεν αξίζει να πολεμάει γι’ αυτούς κι όμως, στην περίπτωση της νίκης, μοιράζονται την ελευθερία εξίσου, κρύβοντας καλά τον πραγματικό τους εαυτό, σαν σαύρες που παίρνουν το χρώμα του περιβάλλοντός τους» (σελ. 129-130).

«Τα μάτια της είναι σα δυο παιδιά που σε κοιτούν και σου ζητούν να παίξεις μαζί τους» (σελ. 157).

Θα κλείσω με τη διαπεραστική ματιά του συγγραφέα πάνω στο ανθρώπινο γένος, μια άποψη που δύσκολα συναντάει κανείς σε νεαρό άνθρωπο της εποχής μας:

«Περνούν τα χρόνια αλλά δεν γερνάει ο κόσμος. Γερνόυν μόνο οι άνθρωποι. Αναλώσιμα προϊόντα ενός θεού που δεν υπάρχει καν. Φεύγουν ένας ένας για να γίνει χώρος γι’ αυτούς που γεννιούνται, για να μεγαλώσουν κι αυτοί με τη σειρά τους, για να ζήσουν τη μικρή ζωή τους και να καταγράψουν τις αλλαγές στο τοπίο ολόγυρά τους. Κι ύστερα, μ’ έναν πόνο ή έναν απλό αναστεναγμό, να πεθάνουν κι αυτοί, για να έρθουν άλλοι. Τι κουραστική που είναι η ζωή…Τι λυτρωτικός ο θάνατος…» (σελ. 123).

Βιβλίο Το τραγούδι της Αννέτας
Συγγραφέας Δήμητρα Ιωάννου
Κατηγορία Ρομαντικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η συγγραφέας ξετυλίγει δύο ιστορίες: μία στη Ζάκυνθο τον 17ο αιώνα, την εποχή της Ενετοκρατίας, και μία στο σήμερα. Τον 17ο αιώνα έχουμε τον έρωτα της Αννέτας και του Μέλιου, τον 21ο αιώνα έχουμε τον έρωτα της Άννας και του Μενέλαου. Τα πράγματα όμως δεν είναι τόσο απλά, υπάρχουν εμπόδια, ανατροπές, εξελίξεις, σκευωρίες, οτιδήποτε χρειάζεται ένα καλογραμμένο βιβλίο για να γυρίζει με αγωνία ο αναγνώστης τις σελίδες του.

Η Αννέτα παντρεύεται τον Κόντε Τεμπέστα, έναν κακό άνθρωπο και ισχυρό παράγοντα της Ζακύνθου, έναν άντρα που δεν αγαπάει αλλά την εκβίασε να του δοθεί ώστε να μην πετάξει την οικογένειά της στον δρόμο. Η γνωριμία με τον Μέλιο ανατρέπει την πορεία της ζωής της, το μυστικό της πραγματικής καταγωγής της κινδυνεύει να αποκαλυφθεί και μέσα σε όλα αυτά κάποιος αρχίζει να δολοφονεί ανυποψίαστες γυναίκες. Ποια είναι πραγματικά η Αννέτα; Τι συνέβη στο παρελθόν της; Είναι γνήσιο παιδί του κόντε Οριφέρι; Ως πού μπορεί να φτάσει η δίψα για εκδίκηση της αδελφής της, Λουίζας, που νιώθει συγκριτικά υποδεέστερη της Αννίτας και παραμελημένη; Πώς θα σώσει ο Μέλιος την αγαπημένη του από τα νύχια του Τεμπέστα; Ποιος διαπράττει τις δολοφονίες και γιατί;

Η Άννα παντρεύεται τον πάμπλουτο Ανάργυρο Σοφιανό, βασικό μέτοχο ενός υπερσύγχρονου νοσοκομείου και μεγαλογιατρό, αναγκασμένη να υποκύψει στις ορέξεις του για να ξεπληρώσει την εγχείρηση που έκανε η μητέρα της. Η γνωριμία της με τον Μενέλαο της ξυπνά όλη την αυθεντικότητα και την αθωότητα της αληθινής αγάπης και ταυτόχρονα αρχίζει να μαθαίνει μυστικά που μπορούν να τινάξουν την καριέρα του άντρα της στον αέρα. Γιατί άνθρωποι υγιέστατοι μπήκαν στο χειρουργείο της κλινικής «Μαίανδρος»; Πόσο καλά είναι στημένο το κύκλωμα παράνομης εμπορίας οργάνων που δρα παρασκηνιακά στο έμπλεο κύρους νοσοκομείο; Τι γνωρίζει ο Σοφιανός; Πώς θα αντιδράσει η Αννέτα όταν καταλάβει ότι ο επόμενος στόχος είναι η ίδια; Θα τη σώσει ο Μενέλαος από αυτήν την κόλαση που ζει;

Το μυθιστόρημα μου άρεσε πάρα πολύ, ιδιαίτερα η ιστορία του παρελθόντος. Ήταν τόσο ατμοσφαιρική και ζωντανή, γεμάτη ντοπιολαλιά, παροιμίες, εκφράσεις, ήθη και έθιμα της εποχής και του τόπου που καταδεικνύουν βαθιά μελέτη της κυρίας Ιωάννου γύρω από το αντικείμενό της. Κάθε λέξη και μια δαντέλα στο υφαντό της ιστορίας, πλεγμένη με το λεπτοκαμωμένο βελονάκι της λογοτεχνικής της δεινότητας. Δε χόρταινα να το διαβάζω ξανά και ξανά και να πιπιλάω στο μυαλό μου τις εκφράσεις και τις λέξεις. Ποίηση! Τυχαία παραδείγματα: «…φόρτωσε τις σπουδές του στις πλάτες των κοκόρων», «…δεν ήταν καμιά χτεσινή, ήταν γυναίκα της παραθύρας», «…είχε στα λόγια της γλυκό και στην καρδιά φαρμάκι», «Δε θα τον σκότωνε ο πόνος, απλώς θα του γινόταν αδερφός. Θα κολλούσε πάνω του πεισματικά…» κ. ά. Όλα λεπτοκαμωμένες πινελιές που απαρτίζουν έναν πίνακα ολόλαμπρης ομορφιάς και τεχνικής. Ταξίδευα μακριά από το σήμερα, με τις φωνές, τη φασαρία, τη ρηχότητα της χρήσης του ελληνικού λεξιλογίου στην καθημερινή μας ζωή και περπάταγα στα παρτέρια του αρχοντικού των Οριφεραίων και του Τεμπέστα, στα καντούνια του Τζάντε, μύριζα τα φαγητά στα μαγερειά, ένιωθα την αδικία κάποιων εξελίξεων!

Συνδετικός κρίκος ανάμεσα στο χτες και στο σήμερα είναι ένα θλιβερό τραγούδι, το τραγούδι της Αννέτας, που είχε συνθέσει ο Μέλιος, ερωτευμένος από την κορπορατούρα της αγαπημένης του. Αυτό το τραγούδι εμπνεύστηκε και ο Μενέλαος του σήμερα, όταν έψαχνε με αγωνία τη γυναίκα που αγάπησε όσο καιία άλλη. Όπως καταλάβατε, τα πρόσωπα δεν έιναι άσχετα μεταξύ τους αλλά μετενσαρκώσεις και η ιστορία που κινείται σε δύο επίπεδα πάνω κάτω στα ίδια σημεία οι ήρωες ζουν τις ίδιες καταστάσεις. Πουθενά όμως δε βαρέθηκα, ούτε δυσανασχέτησα. Η εξέλιξη της πλοκής και η εξύφανση του εκάστοτε ιστού είναι μοναδικές και δεν επαναλαμβάνονται άκομψα ή άχαρα, εντάσσονται αρμονικά στην εξέλιξη της πλοκής και δημιουργούν ένα γερά χτισμένο κείμενο. Ίσως φανεί υπερβολικό σε κάποιους αλλά η συγγραφέας το χειρίζεται άψογα: κάποια στιγμή η Άννα αρχίζει να βλέπει στα όνειρά της την Αννέτα και καταφέρνει να βρει μια λύση χάρη στις υποδείξεις της!

Τέλος πάντων, εγώ ένας απλός μεσατζιέρος είμαι, οπότε σας αφήνω να απολαύσετε το λίμπρο μόνοι σας! Καλά πρέτσια λοιπόν στο νέο βιβλίο της αγαπημένης μας αμυγδαλογέλαστης συγγραφέως (μια σκέτη λόντρα για όσους τη γνώρισαν), να τζογολάρει σε πολλά χέρια αναγνωστών κι αν δεν σας αρέσει εγώ θα φάω τα θέμελα!

Νόμπιλι = ευγενείς
Τσιβίλι και ποβολάνοι = αστοί
Λίμπρο = βιβλίο
Τεζόρο = θησαυρός
Βεργέτα = κρίκος σκουλαρίκι
Σούμπιτο = αμέσως
Αβδελλιασμένο = αδύναμο
Γλυκοπιπιρίζω = φλερτάρω
Πήρα μονάχος τις ρολάδες = παραπατούσα
Κεφαλαργώ = συλλογίζομαι
Κορπορατούρα = κορμοστασιά
Μεσατζιέρος = αγγελιαφόρος
Καλά πρέτσια = καλές πωλήσεις
Λόντρα = όμορφη γυναίκα
Τζογολάρω = κυκλοφορώ
Θέμελα = θεμέλια

Βιβλίο Ο άρχοντας της Μεσογείου
Συγγραφέας Εύη Ρούτουλα
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Φιλύρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Πρόκειται για ένα ωραιότατο, τεκμηριωμένο, μελετημένο κείμενο, που εξισορροπεί με επιτυχία ανάμεσα στο ιστορικό δοκίμιο και τη μυθοπλασία. Η κυρία Εύη Ρούτουλα δοκιμάζει τις δυνάμεις της στο μυθιστόρημα, ξεκινώντας μάλιστα από ένα απαιτητικό είδος, το ιστορικό. Η γραφή της έχει νεύρο και παλμό, καταφέρνει να μεταφέρει όσες πληροφορίες αποκόμισε μελετώντας τις περιόδους που την ενδιαφέρουν με τρόπο εύληπτο σε ένα βιβλίο που με συνεπήρε από την αρχή ως το τέλος. Ο πλούτος των πληροφοριών δεν πρόλαβε να με κουράσει, γιατί η σοφή επιλογή διαφορετικών ιστορικών περιόδων έδιναν κάποια αυτοτέλεια στο κείμενο, κι έτσι μπορούσα να σταματήσω όπου και όποτε ήθελα για να εμπεδώσω αυτά που διάβασα. Η κυρία Ρούτουλα προσαρμόζεται άψογα ως προς τα πραγματολογικά στοιχεία που έχει να καταγράψει και να αναπαραστήσει σε κάθε εποχή και οι ιστορίες που διαλέγει να φωτίσει είναι σχεδόν άγνωστες στο ευρύ κοινό, ενώ η παρουσία του σταυρού κάθε φορά είναι απόλυτα λογικοφανής. Αυτό που με συγκίνησε ιδιαίτερα ήταν η ιστορία της Νέας Υόρκης του 1927, γιατί όσο περνάνε οι αιώνες και σιγά σιγά το ανθρώπινο είδος παύει τους μεγάλους πολέμους και τις πολιορκίες, σε τι θα μπορούσε να φανεί θαυματουργός ο σταυρός; Διαβάστε την απάντηση στο αντίστοιχο κεφάλαιο.

Η ιστορία λοιπόν ξεκινάει από την Κωνσταντινούπολη του 654, για να μας πάει στο Κίτιον της Κύπρου το 890 (ανακομιδή των οστών του αγίου Λαζάρου, κτίσιμο της εκκλησίας προσφορά από τον Λέοντα ΣΤ΄ στους υπηκόους του, επίθεση πειρατών στο νησί), να συνεχίσει στην Κόρινθο το 1204-1208 (Λέοντας Σγουρός και ισχυρή άμυνα κατά των Φράγκων που ήδη κατέλαβαν την Κωνσταντινούπολη), να μας ταξιδέψει στο μακρινό Ήλθαμ του 1400 (ταξίδι του Μανουήλ Β΄ Παλαιολόγου ώστε να βρει συμμάχους στο μέτωπο άμυνας κατά της ανερχόμενης Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, οπότε μαθαίνουμε για την ιστορία του Ερρίκου Δ΄ αλλά και του Τάγματος της Περικνημίδας), να μας κατεβάσει στο Λονδίνο του 1571 (Ελισσάβετ Α΄, Σαίξπηρ και Νοστράδαμος), να γυρίσει στην Ελλάδα (Ζάκυνθος 1628-1634 και Ρεμπελιό των Ποπολάρων αλλά και 1820, με την αιματοβαμμένη κυβερνητική πολιτική του Μαίτλαντ και προετοιμασίες για την Ελληνική Επανάσταση), να εξακοντιστεί στο Γκέτυσμπεργκ του 1863 (Εμφύλιος πόλεμος Βορείων και Νοτίων), να πάει ως τη Νέα Υόρκη του 1927 (ποτοαπαγόρευση) και να καταλήξει στο Βυζαντινό Μουσείο Θεσσαλονίκης σήμερα.

Με εναλλακτικούς τρόπους αφήγησης και με πολλές υποσημειώσεις που ελαφρύνουν τη ροή της ιστορίας, μιας και όποιος θέλει περισσότερες πληροφορίες για την περίοδο δεν τις βρίσκει κατά την εξέλιξη της πλοκής αλλά φροντισμένες και συγκεντρωμένες στο τέλος του βιβλίου, με προσεγμένη και καθόλου κουραστική ανάπτυξη του μύθου και της εκάστοτε κεντρικής ιδέας, με ιδιαίτερη έμφαση στο λεξιλόγιο και την πολιτιστική, κοινωνική και οικονομική κατάσταση των περιόδων (ίσως αυτή η τεκμηρίωση να υπερέβαλε εαυτόν στην περίπτωση του Ρεμπελιού των ποπολάρων, μιας και η δύσκολη για μένα αυτή περίοδος ήταν γεμάτη ιδιολέκτους και ντοπιολαλιά ακόμη και στην αφήγηση) ο «Άρχοντας της Μεσογείου» είναι ένα συναρπαστικό ταξίδι του αναγνώστη στην Ιστορία.

Κλείνοντας, θα ήθελα να εστιάσω σε δύο σημεία: στο «κλείσιμο του ματιού» από τη συγγραφέα και στο ξεχωριστό εξώφυλλο. Η κυρία Ρούτουλα, κυρίως σε κάποιες υποσημειώσεις, με ταπεινό τρόπο, υποδεικνύει στον αναγνώστη πώς χρησιμοποίησε το υλικό της, τι είναι μυθοπλασία και τι πραγματικότητα και γιατί κατέφυγε σε κάποιες λύσεις. Μιλάμε για ελάχιστες προτάσεις, γι’ αυτό και χρησιμοποίησα τη λέξη «ταπεινό», ίσα για να αποκτήσει ο αναγνώστης μια οικειότητα με τη δημιουργό του έργου που κρατάει στα χέρια του. Είναι μια πολύ όμορφη εναλλακτική γραφή, που με έδεσε με το πνεύμα του μυθιστορήματος ακόμη περισσότερο. Ειδικά από τη στιγμή που διάβασα τον Επίλογο, μπήκα στο μυαλό της συγγραφέως και κατάλαβα επακριβώς γιατί γράφτηκε αυτό το βιβλίο.

Τέλος, το εξώφυλλο είναι του κυρίου Στέλιου Σταματέρη και είναι μια εκπληκτική δημιουργία για δύο λόγους: γιατί απέδωσε την ιστορία του κειμηλίου με εικονογραφικό και συμβολικό τρόπο, άρα ο κύριος Σταματέρης εργάστηκε πάνω σε αυτό που κλήθηκε να δημιουργήσει, και γιατί οι εκδόσεις Φιλύρα δε δίστασαν λεπτό να αποφύγουν τα τετριμμένα εξώφυλλα με γυναίκες, θάλασσες και ξερολιθιές. Επομένως, ο «Άρχοντας της Μεσογείου» είναι ένα βιβλίο από την αρχή φτιαγμένο με αγάπη για τον αναγνώστη κι αυτό το δείχνει από την πρώτη ως την τελευταία σελίδα.

Βιβλίο Στα πέρατα της αντοχής
Συγγραφέας Χριστίνα Ρούσσου
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μεταίχμιο (εξαντλημένο στον εκδότη)
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η κυρία Χριστίνα Ρούσσου ξεδιπλώνει και πάλι το ταλέντο της να στήνει ρεαλιστικές ιστορίες από το παρελθόν και να τις μπολιάζει με μελετημένα πραγματολογικά στοιχεία που δίνουν αυθεντικότητα στο κείμενο ενώ ταυτόχρονα οι ανατροπές που επιφυλάσσει για τους ήρωές της δημιουργούν αγωνία και αντιφατικά συναισθήματα. Ουσιαστικά, πρόκειται για τις ζωές των αδελφών Μακρή, οι οποίες φωτίζονται αποσπασματικά, σα να διάλεξε η συγγραφέας τις σημαντικότερες πτυχές και να τις ενέταξε στο απαραίτητο ιστορικό πλαίσιο ενώ οι χαρακτήρες που έφερε στο διάβα τους φωτίζουν διαφορετικές χρονικές περιόδους και τόπους.

Θα μείνω κυρίως σε τρεις συμπρωταγωνιστές, τον Αντώνη Γκούση, τη μαντάμ Ζανέτ και τη Λωρέτα Γεωργάτου, των οποίων τον ρόλο δε θ’ αποκαλύψω, ακριβώς για ν’ αφήσω τον αναγνώστη να μάθει μόνος του τι συνέβη και πώς συνδέθηκαν με τον βασικό κορμό του μυθιστορήματος. Ο Αντώνης Γκούσης γεννήθηκε στα Βοδενά (σημερινή Έδεσσα) και σπούδασε στη Βιέννη, στον κύκλο της αριστοκρατίας όπου διέπρεπε η Αορίκα Ζιώππα που γνωρίσαμε στο προηγούμενο βιβλίο, την «Ντουλμπέρα». Με αφορμή τη συμμετοχή του στον Μακεδονικό Αγώνα πριν συνεχίσει την ιατρική στην Αμερική, καταγράφονται τα αιματηρά γεγονότα του ξεσηκωμού και οι βουλγαρικές ωμότητες και βλέψεις λίγα χρόνια πριν ενσωματωθεί η ταλαίπωρη αυτή γη στην Ελλάδα. Εδώ υπάρχει κι ένα δίλημμα: διαθέτεις τα χρήματα στον αγώνα αλλά δεν πολεμάς ο ίδιος, είναι αυτό ηθικά και πρακτικά σωστό ή όχι;

Μέσω της μαντάμ Ζανέτ γνώρισα την αστική Αθήνα των αρχών του 20ού αιώνα, έμαθα για τα Ορεστειακά και γενικότερα το γλωσσικό ζήτημα της εποχής, ενώ σε μια επίσκεψή της σε αλογοπάζαρο καταγράφονται οι ανθυγιεινές συνθήκες διαμονής στο Γκαζοχώρι και τον Βοτανικό. Η συναρπαστική αυτή γυναίκα ήταν μια φιλελεύθερη Γαλλίδα, πλούσια φιλελληνίδα, με σημαντική περιουσία κοντά στον Λίγηρα, με μεγάλη μόρφωση και ευρύνους, θεατρόφιλη, με προσωπικό φιλολογικό σαλόνι, όπου συγκεντρωνόταν όλη η αφρόκρεμα της εποχής και της πόλης. Ακμαία και πανέξυπνη ως το τέλος του βιβλίου, αντιπροσώπευε την πρόοδο της χώρας και των κατοίκων που άρχιζαν να ξεφεύγουν από παράλογα ήθη και έθιμα, να βγαίνουν από το καβούκι τους και ν’ αναπτύσσουν δίψα για μάθηση και πρωτόφαντες δεξιότητες στο κοινωνικό σύνολο και στον προσωπικό τους ελεύθερο χρόνο. Το αντίθετό της, η σχεδόν μάγισσα Λυμπιάδα, που επίσης ζούσε στη Νάουσα, ήταν ένα εξισορροπημένο αντίβαρο, μιας και εκμεταλλευόταν την ευπιστία των συγχωριανών της για να τους τρώει λεφτά πλασάροντας μαντζούνια για ίαση και «δέσιμο». Η περιουσία της ήταν αμύθητη, το μυαλό της τετραπέρατο, η ψυχή της σκοτεινή και το τέλος της ιστορίας της δίκαιο.

Το ωραιότερο κομμάτι του μυθιστορήματος κατ’ εμέ ήταν η ζωή της Λωρέτας Γεωργάτου, επιφανούς μέλους της ζακυνθινής κοινωνίας, μεγαλωμένης στα πούπουλα, που δυστυχώς από τη μια στιγμή στην άλλη σχεδόν βρέθηκε στον δρόμο, μ’ έναν πάμπλουτο άντρα να έχει αγοράσει νόμιμα την περιουσία της. Αυτός ο άντρας όμως την αγάπησε παράφορα και την παντρεύτηκε με αντάλλαγμα να της δώσει πίσω τα σπίτια και τα κτήματα. Από κείνη τη στιγμή, η καθημερινότητα της Λωρέτας, χάρη στη μάντσια (=φάρσα) που της σκάρωσε ο σύζυγός της και στην υπέροχη γραφή της κυρίας Ρούσσου ήταν γεμάτη τραγελαφικά περιστατικά που στόχο είχαν να κάμψουν την ψευτοπερηφάνια της και να της δείξουν την πραγματική αξία ενός ανθρώπου. Διασκεδαστικά γεγονότα ζωντάνεψαν μπροστά μου μια γυναίκα που από στρίγγλα μεταμορφώθηκε έξυπνα σε αρνάκι και ευρηματικές ιδέες τη λύγισαν και την προσγείωσαν, την ταπείνωσαν και την έκαναν χρήσιμη στο νοικοκυριό και στο ευρύτερο πλαίσιο ενός γάμου.

Αυτούς και άλλους ανθρώπους γνώρισαν ο Αχιλλέας, ο Νίκος και η Λέγκω, τρεις άνθρωποι που βάδισαν σε εντελώς διαφορετικά μονοπάτια της τύχης και του πεπρωμένου. Γεμάτοι ελπίδες, αμφιβολίες αλλά και λαχταρώντας τον επαναπατρισμό που προσδοκούν όλοι οι μετανάστες, αρχίζουν να στεριώνουν, να επηρεάζονται, να φτιάχνουν τη δικής τους μικρή ή μεγάλη περιουσία, να μορφώνονται, να γίνονται μεγάλοι και τρανοί. Συγκινητικές και άκρως ρεαλιστικές οι συνθήκες αποχωρισμού λόγω της αποδημίας αλλά και της επιστροφής στον γενέθλιο τόπο. Μπήκα τόσο πολύ στο μυθιστόρημα που κάποιες φορές δάκρυσα από το συναίσθημα που πήγαζε κατά τόπους.

Η συγγραφέας, όπως προανέφερα, δούλεψε πολύ πάνω στο ιστορικό και το τοπικό υπόβαθρο. Οι ντοπιολαλιές της Νάουσας και της Έδεσσας (βαριά, τραχιά και δύσκολη, λεγόταν «ντόπικα» και ήταν τούρκικο λεξιλόγιο ανάμικτο με ελληνικό) και της Ζακύνθου (γάργαρη, κελαρυστή, ρέουσα, διασκεδαστική) έδιναν το απαραίτητο ηχόχρωμα και με ταξίδευαν από τα ψηλά βουνά στις παραθαλάσσιες πόλεις, από τους βασανισμένους και ταλαιπωρημένους χωριάτες στους ευφυείς, κουτοπόνηρους, καλοζωισμένους νησιώτες (γέλασα πολύ με την περίπτωση του Τσοράιλ, όπως αποκαλούσαν τους μετανάστες από την έκφραση «it’s alright»).

Πρόσεξα επίσης πως δεν εντάχθηκαν οι χαρακτήρες στα ιστορικά γεγονότα αλλά τα γεγονότα στις ζωές τους. Ήταν σα να πραγματοποιήθηκαν αυτά χωρίς τη συμμετοχή τους αν και τους επηρέασαν και τους άλλαξαν, πιο πολύ σα να υπάκουσαν σ’ ένα επιμύθιο για να βελτιώσουν τη δική τους ζωή. Αυτό δεν είναι απαραίτητα κακό, μιας και η αφήγηση κρατάει ως το τέλος του Δεύτερου Παγκοσμίου πολέμου, οπότε περαιτέρω ανατροπές και αναλυτική έκταση γεγονότων που όλοι λίγο πολύ γνωρίζουμε θα κούραζε και θ’ αποδυνάμωνε το ήδη σωστά και με μέτρο ρέον κείμενο. Τέλος, όπως στην «Ντουλμπέρα», έτσι κι εδώ έχουμε σύντομες και προσεκτικά διαλεγμένες εξελίξεις που προχωράνε τη δράση και την Ιστορία παρακάτω, φέρνοντας νέα πρόσωπα στο προσκήνιο και χωρίς να φαίνεται αν όλο αυτό θα καταλήξει κάπου. Ευτυχώς όμως η συγγραφέας σταμάτησε εγκαίρως και δεν παρασύρθηκε από τους χαρακτήρες της, όπως έκανε στο προηγούμενο βιβλίο, ενώ δύο σοβαρά μυστικά που ήρθαν σωστά στο προσκήνιο ένωσαν και τα τελευταία κομμάτια του παζλ. Έτσι, το κείμενο ολοκληρώθηκε πριν κουράσει και αποπροσανατολίσει τον αναγνώστη.

Το μυθιστόρημα «Στα πέρατα της αντοχής» είναι ένα χρονικό των τελών του 19ου και των αρχών του 20ού αιώνα, όπου τρία αδέλφια ζουν την πίκρα του ξενιτεμού, του μισεμού και της συναισθηματικής μοναξιάς αλλά καταφέρνουν να χαράξουν τη δική τους πορεία στη ζωή και να παραμείνουν πιστοί στα αρχικά τους ιδεώδη. Εκπλήξεις και ανατροπές ανανεώνουν τακτικά το ενδιαφέρον, νέοι πρωταγωνιστές εμφανίζονται δημιουργώντας καινούργιες περιπέτειες και καταστάσεις κι όλα οδεύουν σ’ ένα λυτρωτικό και αίσιο τέλος.