Βιβλίο Ο άρχοντας της Μεσογείου
Συγγραφέας Εύη Ρούτουλα
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Φιλύρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Πρόκειται για ένα ωραιότατο, τεκμηριωμένο, μελετημένο κείμενο, που εξισορροπεί με επιτυχία ανάμεσα στο ιστορικό δοκίμιο και τη μυθοπλασία. Η κυρία Εύη Ρούτουλα δοκιμάζει τις δυνάμεις της στο μυθιστόρημα, ξεκινώντας μάλιστα από ένα απαιτητικό είδος, το ιστορικό. Η γραφή της έχει νεύρο και παλμό, καταφέρνει να μεταφέρει όσες πληροφορίες αποκόμισε μελετώντας τις περιόδους που την ενδιαφέρουν με τρόπο εύληπτο σε ένα βιβλίο που με συνεπήρε από την αρχή ως το τέλος. Ο πλούτος των πληροφοριών δεν πρόλαβε να με κουράσει, γιατί η σοφή επιλογή διαφορετικών ιστορικών περιόδων έδιναν κάποια αυτοτέλεια στο κείμενο, κι έτσι μπορούσα να σταματήσω όπου και όποτε ήθελα για να εμπεδώσω αυτά που διάβασα. Η κυρία Ρούτουλα προσαρμόζεται άψογα ως προς τα πραγματολογικά στοιχεία που έχει να καταγράψει και να αναπαραστήσει σε κάθε εποχή και οι ιστορίες που διαλέγει να φωτίσει είναι σχεδόν άγνωστες στο ευρύ κοινό, ενώ η παρουσία του σταυρού κάθε φορά είναι απόλυτα λογικοφανής. Αυτό που με συγκίνησε ιδιαίτερα ήταν η ιστορία της Νέας Υόρκης του 1927, γιατί όσο περνάνε οι αιώνες και σιγά σιγά το ανθρώπινο είδος παύει τους μεγάλους πολέμους και τις πολιορκίες, σε τι θα μπορούσε να φανεί θαυματουργός ο σταυρός; Διαβάστε την απάντηση στο αντίστοιχο κεφάλαιο.

Η ιστορία λοιπόν ξεκινάει από την Κωνσταντινούπολη του 654, για να μας πάει στο Κίτιον της Κύπρου το 890 (ανακομιδή των οστών του αγίου Λαζάρου, κτίσιμο της εκκλησίας προσφορά από τον Λέοντα ΣΤ΄ στους υπηκόους του, επίθεση πειρατών στο νησί), να συνεχίσει στην Κόρινθο το 1204-1208 (Λέοντας Σγουρός και ισχυρή άμυνα κατά των Φράγκων που ήδη κατέλαβαν την Κωνσταντινούπολη), να μας ταξιδέψει στο μακρινό Ήλθαμ του 1400 (ταξίδι του Μανουήλ Β΄ Παλαιολόγου ώστε να βρει συμμάχους στο μέτωπο άμυνας κατά της ανερχόμενης Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, οπότε μαθαίνουμε για την ιστορία του Ερρίκου Δ΄ αλλά και του Τάγματος της Περικνημίδας), να μας κατεβάσει στο Λονδίνο του 1571 (Ελισσάβετ Α΄, Σαίξπηρ και Νοστράδαμος), να γυρίσει στην Ελλάδα (Ζάκυνθος 1628-1634 και Ρεμπελιό των Ποπολάρων αλλά και 1820, με την αιματοβαμμένη κυβερνητική πολιτική του Μαίτλαντ και προετοιμασίες για την Ελληνική Επανάσταση), να εξακοντιστεί στο Γκέτυσμπεργκ του 1863 (Εμφύλιος πόλεμος Βορείων και Νοτίων), να πάει ως τη Νέα Υόρκη του 1927 (ποτοαπαγόρευση) και να καταλήξει στο Βυζαντινό Μουσείο Θεσσαλονίκης σήμερα.

Με εναλλακτικούς τρόπους αφήγησης και με πολλές υποσημειώσεις που ελαφρύνουν τη ροή της ιστορίας, μιας και όποιος θέλει περισσότερες πληροφορίες για την περίοδο δεν τις βρίσκει κατά την εξέλιξη της πλοκής αλλά φροντισμένες και συγκεντρωμένες στο τέλος του βιβλίου, με προσεγμένη και καθόλου κουραστική ανάπτυξη του μύθου και της εκάστοτε κεντρικής ιδέας, με ιδιαίτερη έμφαση στο λεξιλόγιο και την πολιτιστική, κοινωνική και οικονομική κατάσταση των περιόδων (ίσως αυτή η τεκμηρίωση να υπερέβαλε εαυτόν στην περίπτωση του Ρεμπελιού των ποπολάρων, μιας και η δύσκολη για μένα αυτή περίοδος ήταν γεμάτη ιδιολέκτους και ντοπιολαλιά ακόμη και στην αφήγηση) ο «Άρχοντας της Μεσογείου» είναι ένα συναρπαστικό ταξίδι του αναγνώστη στην Ιστορία.

Κλείνοντας, θα ήθελα να εστιάσω σε δύο σημεία: στο «κλείσιμο του ματιού» από τη συγγραφέα και στο ξεχωριστό εξώφυλλο. Η κυρία Ρούτουλα, κυρίως σε κάποιες υποσημειώσεις, με ταπεινό τρόπο, υποδεικνύει στον αναγνώστη πώς χρησιμοποίησε το υλικό της, τι είναι μυθοπλασία και τι πραγματικότητα και γιατί κατέφυγε σε κάποιες λύσεις. Μιλάμε για ελάχιστες προτάσεις, γι’ αυτό και χρησιμοποίησα τη λέξη «ταπεινό», ίσα για να αποκτήσει ο αναγνώστης μια οικειότητα με τη δημιουργό του έργου που κρατάει στα χέρια του. Είναι μια πολύ όμορφη εναλλακτική γραφή, που με έδεσε με το πνεύμα του μυθιστορήματος ακόμη περισσότερο. Ειδικά από τη στιγμή που διάβασα τον Επίλογο, μπήκα στο μυαλό της συγγραφέως και κατάλαβα επακριβώς γιατί γράφτηκε αυτό το βιβλίο.

Τέλος, το εξώφυλλο είναι του κυρίου Στέλιου Σταματέρη και είναι μια εκπληκτική δημιουργία για δύο λόγους: γιατί απέδωσε την ιστορία του κειμηλίου με εικονογραφικό και συμβολικό τρόπο, άρα ο κύριος Σταματέρης εργάστηκε πάνω σε αυτό που κλήθηκε να δημιουργήσει, και γιατί οι εκδόσεις Φιλύρα δε δίστασαν λεπτό να αποφύγουν τα τετριμμένα εξώφυλλα με γυναίκες, θάλασσες και ξερολιθιές. Επομένως, ο «Άρχοντας της Μεσογείου» είναι ένα βιβλίο από την αρχή φτιαγμένο με αγάπη για τον αναγνώστη κι αυτό το δείχνει από την πρώτη ως την τελευταία σελίδα.

Βιβλίο Οίκος… νυφικών
Συγγραφείς Χρήστος Αναστασόπουλος, Άνα Ζάχαρη, Θεώνη Μπριλή, Εύη Ρούτουλα
Κατηγορία Συλλογή διηγημάτων
Εκδότης Bookstars
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο «Οίκος… νυφικών» αποτελείται από δώδεκα διηγήματα που έγραψαν οι Χρήστος Αναστασόπουλος, Άνα (εκ του Αναστασία) Ζάχαρη, Θεώνη Μπριλή, Εύη Ρούτουλα (από τρία ο καθένας) και δώδεκα αντίστοιχα υφικά που εμπνεύστηκαν από τις μικρές ιστορίες μεγάλα ονόματα του styling και της μόδας, όπως Νίκος και Τάκης, Άννα Καψάλη, Χρήστος Ανδριόπουλος, D-Fine κ. ά. Το σύνολο είναι άρτια δομημένο, οι ιστορίες είναι μικρές αλλά με πολλά νοήματα και μεγάλες αλήθειες, είναι αστείες και σοβαρές, ρομαντικές και σκληρές, αληθινές και ωμές.

Αυτό που λάτρεψα στη συλλογή είναι οι βασικοί χαρακτήρες που εργάζονται στον οίκο νυφικών, ο μόδιστρος Ιάκωβος και το δεξί του χέρι, η Τούλα. Δύο αντίθετοι άνθρωποι, που αγαπάνε ο ένας τον άλλον και γερνάνε μαζί, γκρινιάζουν και φλυαρούν, ο Ιάκωβος ατακάρει και σολάρει συνέχεια, η Τούλα έχει ξεμείνει στο ράφι. Εμφανίζονται στα διηγήματα για να προβάρουν τις πελάτισσες, των οποίων τα εσώψυχα ακούει κυρίως η Τούλα, και καθώς προχωράει η συλλογή και αφήνεις τα διηγήματα ένα ένα πίσω σου αυτοί οι χαρακτήρες εξελίσσονται και αλλάζουν τμηματικά τη ζωή τους με κάποιες ανατροπές! Δηλαδή δε διαβάζουμε μόνο για τις ιστορίες των νυφών που έρχονται στο ατελιέ αλλά ανάμεσά τους και γύρω τους, οι δυο υπέροχοι ενορχηστρωτές βλέπουν και τη δική τους ζωή να αλλάζει σταδιακά έτσι όπως τα φέρνει η τύχη! Μου άρεσε πάρα πολύ που ο κάθε συγγραφέας έγραψε τρία διαφορετικά διηγήματα και μέσα από τη δική του εκάστοτε ιστορία εξελισσόταν και η ιστορία του Ιακώβου και της Τούλας, οι οποίοι επιπλέον δε με ξένισαν όταν τους περιελάμβανε και άλλος συγγραφέας! Παρέμεναν με τα ίδια πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα, το ίδιο λεξιλόγιο, την ίδια συμπεριφορά. Αυτό θέλει αυστηρή και γερή ενορχήστρωση και αετίσιο συντονιστικό μάτι! (η φωτογραφία είναι από την τρίτη παρουσίαση του βιβλίου που έγινε στο Βιβλιοπωλείο Ποθητός στο Μαρούσι στις 11-12-2015, photo by Liana Tzimogianni)).

Αγαπημένη νύφη σίγουρα η Αλίντα Μπέντι, γιατί τον σαρκασμό της, τη δύναμη να αντιμετωπίσει ό,τι έζησε και το φινάλε με συνεπήραν και με συγκίνησαν βαθύτατα, αν και ενίσταμαι ότι το τέλος ήταν πολύ σύντομο και απότομο. Θα μπορούσε κάλλιστα να αναπτυχθεί ακόμη περισσότερο και να ζήσουμε κάποια πράγματα μέσα από τα μάτια της Αλίντα, ώστε να ξεκουνηθεί ολοκληρωτικά ο εσωτερικός μας εγωισμός και να κοιτάξουμε διαφορετικά κάποια πράγματα που για ορισμένους δεν είναι δεδομένα. Η μαγκιά της μου θύμισε Μαλβίνα Κάραλη και η ιστορία της με τον Ιάκωβο δύσκολο να γίνει πραγματική αλλά όχι ανέφικτο!

Θα μπορούσα να αναφερθώ διεξοδικά σε καθένα από τα διηγήματα της συλλογής, γιατί μου γέννησαν και διαφορετικά αισθήματα: από απλό ενδιαφέρον μέχρι αγωνία, από χαμόγελο μέχρι γέλιο, από δάκρυ μέχρι κλάμα. Δε νομίζω όμως ότι θα βοηθούσε σε κάτι αυτό. Είναι τόσες πολλές και τόσο διαφορετικές οι ιστορίες της συλλογής που σίγουρα κάποια θα αγαπήσετε, κάποια θα ξεχωρίσετε, με κάποια θα ταυτιστείτε, κάποια θα απωθήσετε στη μνήμη σας. Με χαρά μου, επειδή γνωρίζω τους συγγραφείς, ξεχώρισα τις αρετές των υπέροχων φίλων μου μέσα από τα κείμενά τους: ο στακάτος, πλούσιος σε λεξιλόγιο, γεμάτος αισθήματα, ευγένεια και ανθρωπιά Χρήστος, η ταξιδεμένη, ρεαλίστρια Εύη (καθημερινές ιστορίες ανθρώπων που ζουν είτε σε άλλη χώρα είτε στον κόσμο τους), η ρομαντική Θεώνη (τα πιο χιουμοριστικά και ερωτικά κείμενα της συλλογής) και η ανυπέρβλητη Άνα (με τις σκοτεινές και ανατρεπτικές της αφηγήσεις, ένα λάλον ύδωρ που ψάχνει μεγαλύτερο σκεύος να χυθεί).

Και κάτι τελευταίο: δεν ξέρω κατά πόσο θα το προσέξουν οι αναγνώστες και κατά πόσο θα ενδιαφερθούν να το σημειώσουν στο μυαλό τους αλλά θα επισημάνω κάτι που ένιωσα διαβάζοντας αυτήν την υπέροχη συλλογή. Μαζί με μένα φυλλομετρούσε τα διηγήματα και η μοναξιά. Φορούσε το πιο σκοτεινό ρούχο που της έραψε η πίκρα και κρατούσε στα χέρια της το βιβλίο. Παντού διάχυτη η αγωνία του ανθρώπου για μια συντροφιά, μια παρέα, κάποιον να μοιραστεί την καθημερινότητά του. Όχι για το σεξ και τη σχέση αυτή καθαυτή αλλά για τη ρημάδα τη ρουτίνα, που είναι ανυπόφορη όταν μιλάς στον ίδιο άψυχο τοίχο κάθε πρωί, τον τοίχο που σε προστατεύει από τον έξω κόσμο αλλά όχι από τον μέσα. Χωρίς να καταντά μελό κανένα διήγημα, χωρίς πουθενά να τονίζεται με μαύρο χρώμα αυτή η αίσθηση (αντιθέτως, τα διηγήματα είναι σκαμπρόζικα, σουρεαλιστικά, αληθοφανή, αισιόδοξα με ευχάριστο ή μη αναμενόμενο τέλος), αποκόμισα αυτήν την εντύπωση, ειδικά στην αφήγηση του Ιακώβου και της Τούλας, με τα πολλά κοινωνικά μηνύματα που περνά κυρίως ο Χρήστος υποδόρια.

Πέρα από αυτό, τη συλλογή τη συνιστώ ανεπιφύλακτα για να ταξιδέψετε στις ιστορίες γυναικών που φτάσανε στην πιο ευτυχισμένη μέρα της ζωής τους, είτε τις οδήγησαν εκεί η αγάπη και ο έρωτας είτε το πρέπει. Θα αγαπήσετε τα κείμενα, θα ταξιδέψετε νοερά, θα ζηλέψετε τα υπέροχα ρούχα των σχεδιαστών και στις τελευταίες σελίδες, όπου ο Χρήστος Αναστασόπουλος παραθέτει γυμνά σώματα, μπορούν οι αναγνώστριες να σχεδιάσουν το δικό τους νυφικό! Τέλος, να επισημάνω ότι τα έσοδα του βιβλίου θα πάνε σε φιλανθρωπικούς σκοπούς.

Βιβλίο Στα μονοπάτια της Κριμαίας
Συγγραφέας Εύη Ρούτουλα
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Φιλύρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Εύη Ρούτουλα επιστρέφει με ένα συγκινητικό, ανθρώπινο και πασιφιστικό μυθιστόρημα που καταγράφει την άγνωστη σε πολλούς συμμετοχή της Ελλάδας στην εκστρατεία της Κριμαίας το 1919, όπου οι γαλλικές δυνάμεις, μετά την Οκτωβριανή Επανάσταση, έφτασαν στην Ουκρανία για να σώσουν τους κατοίκους της από τον κίνδυνο του Κόκκινου Στρατού και την προπαγάνδα του μπολσεβικισμού. Η κίνηση αυτή ήταν εξαρχής αποτυχημένη, κάτι που φάνηκε με την ισχυρή πολεμική θέση των μπολσεβίκων και με τη φαυλότητα με την οποία φέρονταν τα γαλλικά στρατεύματα στα ελληνικά, κι έτσι, με την κυριάρχηση του Κόκκινου Στρατού, ο ελληνογενής πληθυσμός της περιοχής υπέστη εκδιώξεις και αντίποινα ενώ ο ελληνικός στρατός, μετά από απηνή καταδίωξη, επέστρεψε στην Οδησσό κι από κει μετέβη στο μικρασιατικό μέτωπο.

Όλη αυτή η ατμόσφαιρα, οι σκέψεις, οι θέσεις, οι στάσεις ξεδιπλώνονται στρωτά και συμπυκνωμένα μέσα από διάφορα περιστατικά που αναπαριστούν όλες τις πλευρές υπέρ ή κατά της εκστρατείας αυτής, με πληροφορίες για ιστορικά γεγονότα και πρόσωπα που δε βαραίνουν το κείμενο και σχεδόν πλήρη καταγραφή των επιχειρήσεων, με το μέτωπο της Χερσώνας να λαμβάνει μεγαλύτερη έκταση, δίνοντας έτσι το περιθώριο στους χαρακτήρες του μυθιστορήματος να εμφανιστούν πιο ολοκληρωμένοι, μιας και το αποτυχημένο τέλος θα τους αναγκάσει να προβούν σε πράξεις γενναιότητας ή και μεταμέλειας. Η συγγραφέας καταφέρνει με εύληπτο τρόπο να παραθέσει όλα τα σημαντικά κοινωνικά, ιστορικά και οικονομικά γεγονότα που οδήγησαν στον σχηματισμό των χωρών στις αρχές του 20ού αιώνα, να δείξει τις γενεσιουργούς αιτίες του σοσιαλισμού και του ΣΕΚΕ, κι όλα αυτά εντάχθηκαν ομαλά και αβίαστα στην καθαυτή πλοκή, δίνοντάς της ρεαλισμό και σημαντική ώθηση.

Με διαρκή πρωθύστερα ταξιδεύουμε στη Θεσσαλονίκη του 1919 και απολαμβάνουμε την ιστορία να ξεδιπλώνεται μόνη της μέσα από τα μάτια των πρωταγωνιστών της, του γιατρού Μενέλαου Παρασκευόπουλου και του υπολοχαγού Κωνσταντίνου Μιχαηλίδη. Η συγγραφέας, όπως προείπα, ζωντανεύει με συναρπαστικό τρόπο την εποχή και τις συνθήκες ενώ η εκστρατεία στην Οδησσό καταγράφεται σε όλη της την έκταση, με τα μειονεκτήματα που είχε μια τέτοια κίνηση και με τις ελπίδες του Ελευθερίου Βενιζέλου για βοήθεια των Συμμάχων ως προς τις αλύτρωτες πατρίδες αν ενισχύαμε τους Γάλλους κατ’ αυτόν τον τρόπο. Ο Μιχαηλίδης έχει παρασυρθεί από τη Μεγάλη Ιδέα, ονειρεύεται τους διαχρονικά ελληνικούς τόπους που θα πάρουμε πίσω ενώ ο σκεπτικιστής Παρασκευόπουλος ξέρει τα χρέη της Ελλάδας, γνωρίζει το κόστος που έχει ήδη πληρώσει αυτή η χώρα και στο κοντινό μέλλον θα πληρώσει ακόμη περισσότερο μα πάνω απ’ όλα επιμένει πως η σημερινή Ελλάδα δεν έχει καμία σχέση με τη βυζαντινή και την αρχαία, με εδάφη χαμένα από αιώνες. «Πόσο ουτοπικό είναι να πιστεύει κανείς ότι οι δικοί μας φαντάροι θα ελευθερώσουν τη Ρωσία από τους ίδιους τους Ρώσους» (σελ. 117); Κι όλα αυτά σε μια εποχή που αν έλεγες τη γνώμη σου, αυτόματα εντασσόσουν στη μία ή την άλλη πλευρά: «Γιατί πρέπει να χαρακτηριστώ κάπως; Είτε έτσι είτε αλλιώς; Δεν είμαι υπέρ της επέμβασης του ελληνικού στρατού στη Ρωσία, αυτομάτως σημαίνει ότι είμαι Μπολσεβίκος! Δεν είμαι υπέρ της επέκτασης των ορίων αυτής της πατρίδας, είμαι βασιλικός» (σελ. 119)!

Η φιλία των δύο αντρών, παρ’ όλο που σκέφτονται εντελώς διαφορετικά και όσο πλησιάζουμε προς το τέλος θα απομακρυνθούν ακόμη περισσότερο, έχει γερές βάσεις και οι αντιδικίες τους παρουσιάζουν ακριβοδίκαια μεν την κατάσταση, δεν επηρεάζουν όμως τα συναισθήματα που έχει ο ένας για τον άλλον. Η γραφή της Εύης Ρούτουλα με βοήθησε να καταλάβω πλήρως το κοινωνικό, οικονομικό, διπλωματικό και ιστορικό υπόβαθρο της εποχής και του τόπου, χωρίς να βαρεθώ ούτε στιγμή, αντίθετα, ο τρόπος με τον οποίο ενέταξε στην πλοκή της όλα αυτά τα γεγονότα με τράβηξε να διαβάσω το μυθιστόρημα με μια ανάσα σχεδόν.

Με την εκστρατεία στην Οδησσό, τη μάχη της Χερσώνας, την άτακτη φυγή των συμμαχικών στρατευμάτων λόγω του Κόκκινου Στρατού και τις περιπέτειες που ζει το τάγμα του Μενέλαου έχουμε καταιγιστική δράση που αμβλύνεται από την ισορροπημένη στάση της συγγραφέως απέναντι στην επέμβαση της Ελλάδας σ’ έναν πόλεμο που ουσιαστικά ήταν εμφύλιος. Διάφορα περιστατικά ανθρωπιάς και ηρωισμού, προδοσίας και ανταρτοπόλεμου δείχνουν παραστατικά, εκτός από το άτοπο της ελληνικής επέμβασης και τον τρόπο με τον οποίο κοροϊδευτικά χρησιμοποίησαν οι Γάλλοι τους στρατιώτες μας, το τέλος εποχής της τσαρικής Ρωσίας και τη δημιουργία της Σοβιετικής Ένωσης, κάτι που είχε ποικίλο αντίκτυπο στις οικογένειες των κατοίκων. Δόθηκε μέσα από διάφορα ευρήματα το πόσο έντονη ήταν η προπαγάνδα από τους μπολσεβίκους, με αποτέλεσμα αρκετοί στρατιώτες να αυτομολούν, παρασυρμένοι από την ιδεολογία τους.

Από την άλλη, η Οδησσός και η φιλελληνική στάση της Ρωσίας, από τα οφέλη της Μεγάλης Αικατερίνης ως την παρουσία του Καποδίστρια, ξεδιπλώνονται με αφορμή μια ξενάγηση των δύο αντρών στην πόλη και οι άφθονες πληροφορίες για την παρουσία και τον ρόλο του ελληνικού στοιχείου, που ουσιαστικά άνθισε χάρη στη μεγαλύτερη τσαρίνα όλων των εποχών, δίνονται εξίσου γλαφυρά και με πολλές πληροφορίες: «Η Οδησσός δεν ήταν πλέον το στρατηγείο των μαχών αλλά μια πολιτισμική όαση» (σελ. 160), παραδέχεται ο Μιχαηλίδης. Βλαντιμίρ Μαγιακόφσκι, Αλεξάντρ Πούσκιν, Ροδοκανάκειο Παρθεναγωγείο, Ιωάννης Καποδίστριας συγκεντρώνονται και ενώνονται κάτω από το δυνατό φως του πολιτισμού, δημιουργώντας μια πραγματική όαση στην καρδιά της Ρωσίας.

Αυτή η τεράστια χώρα, που ενώθηκε και διαλύθηκε ξανά, σήμερα πώς ζει, πώς κινείται, πώς αναπτύσσεται; Η επαφή της Ξένιας με τον Κώστα φέρνει το μυθιστόρημα στο σήμερα (2015) και μας γνωρίζει μια διαφορετική χώρα, χωρίς τη σκιά του κομμουνισμού αλλά όχι χωρίς προβλήματα. Οι συζητήσεις της Ξένιας με τον άγνωστό της, αρχικά, άντρα, μου σύστησαν τη Ρωσία της περεστρόικα και της πτώσης του σοσιαλισμού. Με μεγάλο ενδιαφέρον διάβασα για τις πραγματικές συνέπειες αυτής της ριζοσπαστικής πολιτικής του Μιχαήλ Γκορμπατσώφ στον απλό λαό και στην περιουσία του κράτους, κάτι που με γέμισε σκέψεις στην απόλυτη ιδιωτικοποίηση των πάντων, αν ποτέ συμβεί αυτό στο ελληνικό κράτος. Τα επιχειρήματα συγκροτούν ενδιαφέρουσες απόψεις και συνολικά μεστές εικόνες γύρω από τα κοινωνικοπολιτικά γεγονότα ακόμη και της εγγύτερης σ’ εμάς εποχής. Πόσο γλαφυρά δόθηκε επίσης η Ρωσία μετά την πτώση της Σοβιετικής Ένωσης, αφότου έκανε μόδα οτιδήποτε προερχόταν από την Αμερική με τάσεις που υπήρχαν την ξένοιαστη δεκαετία του 1950, σε μια χώρα που τώρα τα πάντα είχαν αλλάξει στις συνήθειες και την καθημερινότητά της, Τώρα, η Ρωσία τα καλοδεχόταν όλα αυτά, έστω κι αργά. Οι επιχορηγήσεις εξακολουθούσαν φυσικά να πηγαίνουν στις τσέπες των πλουσίων αλλά αυτά ήταν ψιλά γράμματα.

Ποιοι είναι όμως οι δύο χαρακτήρες που ενώνουν το χτες με το σήμερα; Η Ξένια είναι σύζυγος του Μπόρις και μητέρα του πνευματικά καθυστερημένου Πιοτρ και της ατίθασης Όλγας, στην οποία έριξαν όλο το βάρος της ανατροφής, αγνοώντας τον αδελφό της. Την έπνιξαν, την πίεσαν, τη μεγάλωσαν σύμφωνα με τα δικά τους πρότυπα κι επιθυμίες και υφίστανται αυτές τις συνέπειες. Ένα αναπάντεχο γεγονός στη ζωή της θα την οδηγήσει στην απόφαση να ταξιδέψει στην Ελλάδα. Στον αντίποδα, έχουμε τον Κώστα Μιχαηλίδη, παντρεμένο με την Κούλα, έχουν μια κόρη, την τετράχρονη Άννα και είναι άνεργοι μετά την οικονομική κρίση της Ελλάδας των αρχών του 21^ου αιώνα. Μέσα από την καθημερινότητά τους καταγράφονται οι δύσκολες στιγμές ενός ζευγαριού στη σημερινή εποχή, θύματα της καταστρατήγησης και της καταπάτησης τους εργατικού δικαίου από κεφαλαιούχους που συνέχιζαν να πλουταίνουν. Ειδικά η σύγκριση με το προσφυγικό κύμα του 1922 και τα δύσκολα χρόνια του 1950 όπου η μετανάστευση αυξήθηκε, απότοκα όλα πολέμων και σημαντικών κοινωνικοπολιτικών αλλαγών, δείχνει τον φόβο για τη σημερινή κατάσταση, όπου και πάλι οι νέοι της χώρας μας φεύγουν μαζικά σχεδόν. Η σχέση μεταξύ τους αποδίδεται ακριβοδίκαια. Ο Κώστας δε θέλει να εργάζεται η γυναίκα του, νιώθει αυτάρκης και ικανός να τους στηρίξει εκείνος αλλά μετά την απόλυσή του οι ισορροπίες άλλαξαν και η γυναίκα του αφοσιώθηκε στην κομμωτική. Το γυαλί άρχισε να ραγίζει σιγά σιγά. Μέσα σ’ όλ’ αυτά, έρχεται η Ξένια με μια δυνατή αποκάλυψη να φέρει τα πάνω κάτω στη ζωή του.

Με πόσο γλυκό και τρυφερό τρόπο δένει το παρελθόν με το παρόν μέσα από τις ιστορίες της Ξένιας και του Κώστα, οι οποίοι ταξιδεύουν μέσα από το δικό του παρελθόν ο καθένας και συστήνουν την κουλτούρα και τα σημαντικά μνημεία των πατρίδων τους ο ένας στον άλλον! Είναι μια ευπρόσδεκτη παρένθεση στις ανούσιες, τυπικές και δύσκολες καθημερινότητές τους όλο αυτό κι ίσως κάποιες αποφάσεις τούς φέρουν αντιμέτωπους με ηθικά διλήμματα και θάρρος. Παρ’ όλο που η σημερινή ιστορία αποδίδεται εξίσου μεστά με του παρελθόντος, ας μου επιτραπεί μια παρατήρηση: παρ’ όλο που είμαστε στο 2015, η επιλογή του ονόματος «Κούλα» σε συνδυασμό με το επάγγελμα της κομμωτικής και η όλη στάση του Κώστα απέναντι στην οικογένειά του (είναι ο άντρας που θα τη συντηρεί μόνος του, η γυναίκα δεν πρέπει να εργάζεται κλπ.) είναι στερεότυπα που τα βρίσκουμε κυρίως σε μυθιστορήματα που διαδραματίζονται τη δεκαετία του 1960 και νωρίτερα, όχι στο σήμερα. Αν δεν κάνω λάθος, οι περισσότεροι άντρες της εποχής μας όχι μόνο δεν παίρνουν τις ευθύνες μιας οικογένειας στα χέρια τους, αλλά προσπαθούν να αποφύγουν να αναλάβουν και τα ηνία της δικής τους ζωής. Δυστυχώς, αυτή η παρελθοντολογική ματιά χάνει σημαντικό βάρος στην όλη εξέλιξη, σε συνδυασμό μάλιστα με τα στάδια της γνωριμίας μεταξύ Ξένιας και Κώστα που γίνεται φιλία και που δε με έπεισε ως προς την αληθοφάνειά της. Αυτές οι ήσσονος σημασίας παρατηρήσεις δε μειώνουν φυσικά την αξία και τη σημασία του συναρπαστικού αυτού ιστορικού και κοινωνικού μυθιστορήματος.

«Στα μονοπάτια της Κριμαίας» μας ξεναγεί η Εύη Ρούτουλα και ξετυλίγει με ικανότητα και ισορροπία την επέμβαση της Ελλάδας στο εσωτερικό της Ουκρανίας, τις μαύρες σελίδες των μαχών του πολέμου και τις φωτεινές του έρωτα, τις δύσκολες στιγμές της ήττας από τον θάνατο ενώ με τον ίδιο στρωτό τρόπο μας φέρνει στο σήμερα, στη Ρωσία του καπιταλισμού που προσπαθεί να κλείσει τις πληγές της από τα πρόσφατα δεινά. Στις σελίδες του βιβλίου γνώρισα ήρωες και δειλούς, εισβολείς και αντάρτες, αγάπη και μίσος, αίμα και γέλιο και κατάλαβα πως σε κάθε περίπτωση πρέπει να μελετάς εξονυχιστικά και τις δύο πλευρές αν θες να έχεις πλήρη εικόνα και να παίρνεις θέση απέναντι στα γεγονότα. Ο πίνακας στο εξώφυλλο είναι της Γεωργίας Χάιτα, που υπήρξε και η πρώτη αναγνώστρια του κειμένου, όπως αναφέρει η συγγραφέας στις Ευχαριστίες.