Βιβλίο Το μυστικό του λεβάντε 
Συγγραφέας Στέφανος Λίβος
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Στην αρχή νόμισα ότι θα έχουμε μια ιστορία οικογενείας, με έρωτες και περιπέτειες μεταξύ των μελών ανά τους αιώνες και τα ιστορικά συμβάντα, ευτυχώς όμως ο συγγραφέας ξεκίνησε να περιγράφει την ιστορία της οικογένειας Βάρδα από την Ενετοκρατία ώστε να μας εντάξει καλύτερα στην ψυχολογία τους (από σημαντικοί άρχοντες του τόπου παρασύρθηκαν από τη δίνη της Ιστορίας και των πολιτικών αλλαγών και κατέπεσαν σε κύρος και περιουσία) και να φωτίσει καλύτερα τον τρόπο σκέψης τους, τις αντιδράσεις τους και τις απόψεις τους στην πιο δύσκολη φάση μιας οικογένειας, αυτήν ενός πολέμου. Με το γενεαλογικό δέντρο στην αρχή του βιβλίου, με τη συνοπτική παράθεση της Ιστορίας, τις ολοζώντανες σκηνές που σε κάνουν μια να κλαις από τη συγκίνηση και μια να γελάς από τα παθήματα και την ιδιοσυγκρασία των χαρακτήρων και με την εναλλακτική αφήγηση πότε απευθείας των γεγονότων και πότε μέσα από το τετράδιο του Παντελή Κοκκίνη και την αφήγηση της θείας Ελπίδας Κοκκίνη χρόνια αργότερα, με αφορμή το ψαχούλεμα του εγγονού Παντελή Κοκκίνη στη σημερινή εποχή, ξεδιπλώνονται τα έργα και οι μέρες των τριών οικογενειών χωρίς να κουραστεί ο αναγνώστης στιγμή.

Ο συγγραφέας έχει επιλέξει πολύ ωραίους χαρακτήρες και τους έχει σκιαγραφήσει αριστοτεχνικά. Ανακατεύει δεξιοτεχνικά το ντόπιο λεξιλόγιο της Ζακύνθου με τα ιστορικά στοιχεία που απαιτούνται για καλύτερη αναπαράσταση της εποχής του Β΄ Παγκοσμίου πολέμου και με τη μοναδική του γραφή δένει δεξιοτεχνικά την αλήθεια με τον μύθο. «Την ίδια ώρα που στα Πηγαδάκια κοιμούνταν όλοι τον ύπνο του δικαίου και οι πορδές του Παντελή έσμιγαν με τα ροχαλητά του Κωστή, ο Μεταξάς έθετε μπροστά στο υπουργικό συμβούλιο τα διατάγματα για τη γενική επιστράτευση, υπογράφοντας πρώτος» (σελ. 99). Η μελέτη που έχει κάνει ο συγγραφέας για την εποχή και τις διπλωματικές και στρατιωτικές εξελίξεις είναι λεπτομερέστατη. Παρ’ όλο που διάβαζα γεγονότα που τα ήξερα ένεκα η αγάπη μου για την Ιστορία, ούτε βαρέθηκα, ούτε δυσανασχέτησα. Ήταν τόσα όσα έπρεπε κι εκεί ακριβώς που έπρεπε. Δεν εκμεταλλεύεται δηλαδή ο κύριος Λίβος την ιστορία των ηρώων του για να γράψει ιστορικό δοκίμιο. Σαν μπαμπάς που νοιάζεται για τα παιδιά του τα παρουσιάζει με όλα τους τα μειονεκτήματα και τα φωτίζει έντονα με το φως της πραγματικότητας μέσα στην οποία κινούνταν.

Έμαθα πολλά πράγματα για τη Ζάκυνθο, με μια πρωτεύουσα που ισοπεδώθηκε δυο φορές και από τον βομβαρδισμό της Κατοχής και από τον σεισμό του 1953, μου κέντρισε όμως το ενδιαφέρον η ολοζώντανη συμμετοχή στην ιστορία του βιβλίου του δημάρχου της Ζακύνθου Λουκά Καρρέρ και του μητροπολίτη Χρυσόστομου Δημητρίου! Στις 9 Σεπτεμβρίου 1943 ο Γερμανός διοικητής της Ζακύνθου Πάουλ Μπέρενς ζήτησε από τον Καρρέρ και τον μητροπολίτη να του συντάξουν κατάλογο με όλους τους Εβραίους του νησιού. Οι δύο άντρες όντως συνέταξαν κατάλογο που περιελάμβανε όμως όχι τα ονόματα των Εβραίων αλλά τα δύο δικά τους. Έπειτα από αυτό ο Γερμανός διοικητής συνέταξε έγγραφο προς το γενικό επιτελείο στο Βερολίνο αλλά και επιστολή του μητροπολίτη που ανελάμβανε την ευθύνη για τη διαγωγή των Εβραίων του νησιού, το γενικό επιτελείο τότε ακύρωσε τη διαταγή και με αυτό τον τρόπο γλίτωσαν οι Εβραίοι της Ζακύνθου. Το 1978, το Yad Vashem τίμησε το Μητροπολίτη και το Δήμαρχο απονέμοντάς τους τον τίτλο του «Ενάρετου μεταξύ των Εθνών» και το 1992 στο χώρο όπου βρισκόταν η συναγωγή στήθηκαν τα αγάλματα των δύο αντρών! Αυτά τα περιστατικά δίνονται ολοζώντανα και παραστατικότατα μες στο βιβλίο!

Πολύχρωμες οι σκηνές του γλεντιού, του έρωτα, της φιλίας, σκοτεινές και αδρές οι σκηνές της Κατοχής, της επιστράτευσης, του Εμφυλίου, των Δεκεμβριανών. Όλη η περιπέτεια της Ελλάδας και της πολιτικής ζωής του τόπου τη δεκαετία του 1940 είναι μέσα σε αυτό το βιβλίο, λεπτοδουλεμένη, αποκαλυπτική, καθόλου χαριστική, από έναν νέο άνθρωπο που για μένα ήταν πραγματική έκπληξη να καταφέρει να κρατήσει το ενδιαφέρον μου, να μου γεννήσει ποικίλα συναισθήματα, να με συγκινήσει και να με κάνει να περάσω καλά με το κείμενό του. Από το μυθιστόρημα παρελαύνουν αγωνιστές, ήρωες, προδότες, ρουφιάνοι, εαμικοί και εδεσίτες, Παπανδρέου και Βελουχιώτης, άγιοι και δαίμονες, η πείνα και η δόξα, τα κρυοπαγήματα στην Πίνδο και το ανύπαρκτο λάδι, αιματηρές σκηνές όπου αδελφός σκοτώνει τον αδελφό, τα συμφέροντα των ξένων δυνάμεων που ήθελαν να προλάβουν την επέκταση του κομμουνισμού, ματοκυλώντας μια χώρα, φως και σκοτάδι, αγωνία και φόβος, ηρωισμός και ανανδρία, όλα εδώ! Τελικά, ποιο είναι το μυστικό του λεβάντε; Μα, τζόγιες μου, όλα εγώ θα σας τα λέω;

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

[για όσους «έγλειφαν» τους κατακτητές και ρουφιάνευαν και ζούσαν γι’ αυτούς] «Ήξεραν όμως ότι πάντα υπήρχαν αυτοί οι άνθρωποι. Αυτοί που ζούσαν στον κόσμο ετούτο σαν χνούδια, που με ευκολία στέκονταν πάνω σ’ ένα βρόμικο γουρούνι και, αν ταλαντεύονταν από τον άνεμο, μπορούσαν και να πέσουν πάνω σ’ ένα εικόνισμα. Καμία η διαφορά γι’ αυτούς. Η μόνη τους πατρίδα ήταν ο εαυτός τους, μοναδική τους σημαία η καλοπέραση, μοναδικός τους ύμνος το ψεύτικο γέλιο που τους επέτρεπε να διαιωνίζουν την ασημαντότητά τους στον κόσμο. Κανένας δεν αξίζει να πολεμάει γι’ αυτούς κι όμως, στην περίπτωση της νίκης, μοιράζονται την ελευθερία εξίσου, κρύβοντας καλά τον πραγματικό τους εαυτό, σαν σαύρες που παίρνουν το χρώμα του περιβάλλοντός τους» (σελ. 129-130).

«Τα μάτια της είναι σα δυο παιδιά που σε κοιτούν και σου ζητούν να παίξεις μαζί τους» (σελ. 157).

Θα κλείσω με τη διαπεραστική ματιά του συγγραφέα πάνω στο ανθρώπινο γένος, μια άποψη που δύσκολα συναντάει κανείς σε νεαρό άνθρωπο της εποχής μας:

«Περνούν τα χρόνια αλλά δεν γερνάει ο κόσμος. Γερνόυν μόνο οι άνθρωποι. Αναλώσιμα προϊόντα ενός θεού που δεν υπάρχει καν. Φεύγουν ένας ένας για να γίνει χώρος γι’ αυτούς που γεννιούνται, για να μεγαλώσουν κι αυτοί με τη σειρά τους, για να ζήσουν τη μικρή ζωή τους και να καταγράψουν τις αλλαγές στο τοπίο ολόγυρά τους. Κι ύστερα, μ’ έναν πόνο ή έναν απλό αναστεναγμό, να πεθάνουν κι αυτοί, για να έρθουν άλλοι. Τι κουραστική που είναι η ζωή…Τι λυτρωτικός ο θάνατος…» (σελ. 123).

Βιβλίο Το τραγούδι της Αννέτας
Συγγραφέας Δήμητρα Ιωάννου
Κατηγορία Ρομαντικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η συγγραφέας ξετυλίγει δύο ιστορίες: μία στη Ζάκυνθο τον 17ο αιώνα, την εποχή της Ενετοκρατίας, και μία στο σήμερα. Τον 17ο αιώνα έχουμε τον έρωτα της Αννέτας και του Μέλιου, τον 21ο αιώνα έχουμε τον έρωτα της Άννας και του Μενέλαου. Τα πράγματα όμως δεν είναι τόσο απλά, υπάρχουν εμπόδια, ανατροπές, εξελίξεις, σκευωρίες, οτιδήποτε χρειάζεται ένα καλογραμμένο βιβλίο για να γυρίζει με αγωνία ο αναγνώστης τις σελίδες του.

Η Αννέτα παντρεύεται τον Κόντε Τεμπέστα, έναν κακό άνθρωπο και ισχυρό παράγοντα της Ζακύνθου, έναν άντρα που δεν αγαπάει αλλά την εκβίασε να του δοθεί ώστε να μην πετάξει την οικογένειά της στον δρόμο. Η γνωριμία με τον Μέλιο ανατρέπει την πορεία της ζωής της, το μυστικό της πραγματικής καταγωγής της κινδυνεύει να αποκαλυφθεί και μέσα σε όλα αυτά κάποιος αρχίζει να δολοφονεί ανυποψίαστες γυναίκες. Ποια είναι πραγματικά η Αννέτα; Τι συνέβη στο παρελθόν της; Είναι γνήσιο παιδί του κόντε Οριφέρι; Ως πού μπορεί να φτάσει η δίψα για εκδίκηση της αδελφής της, Λουίζας, που νιώθει συγκριτικά υποδεέστερη της Αννίτας και παραμελημένη; Πώς θα σώσει ο Μέλιος την αγαπημένη του από τα νύχια του Τεμπέστα; Ποιος διαπράττει τις δολοφονίες και γιατί;

Η Άννα παντρεύεται τον πάμπλουτο Ανάργυρο Σοφιανό, βασικό μέτοχο ενός υπερσύγχρονου νοσοκομείου και μεγαλογιατρό, αναγκασμένη να υποκύψει στις ορέξεις του για να ξεπληρώσει την εγχείρηση που έκανε η μητέρα της. Η γνωριμία της με τον Μενέλαο της ξυπνά όλη την αυθεντικότητα και την αθωότητα της αληθινής αγάπης και ταυτόχρονα αρχίζει να μαθαίνει μυστικά που μπορούν να τινάξουν την καριέρα του άντρα της στον αέρα. Γιατί άνθρωποι υγιέστατοι μπήκαν στο χειρουργείο της κλινικής «Μαίανδρος»; Πόσο καλά είναι στημένο το κύκλωμα παράνομης εμπορίας οργάνων που δρα παρασκηνιακά στο έμπλεο κύρους νοσοκομείο; Τι γνωρίζει ο Σοφιανός; Πώς θα αντιδράσει η Αννέτα όταν καταλάβει ότι ο επόμενος στόχος είναι η ίδια; Θα τη σώσει ο Μενέλαος από αυτήν την κόλαση που ζει;

Το μυθιστόρημα μου άρεσε πάρα πολύ, ιδιαίτερα η ιστορία του παρελθόντος. Ήταν τόσο ατμοσφαιρική και ζωντανή, γεμάτη ντοπιολαλιά, παροιμίες, εκφράσεις, ήθη και έθιμα της εποχής και του τόπου που καταδεικνύουν βαθιά μελέτη της κυρίας Ιωάννου γύρω από το αντικείμενό της. Κάθε λέξη και μια δαντέλα στο υφαντό της ιστορίας, πλεγμένη με το λεπτοκαμωμένο βελονάκι της λογοτεχνικής της δεινότητας. Δε χόρταινα να το διαβάζω ξανά και ξανά και να πιπιλάω στο μυαλό μου τις εκφράσεις και τις λέξεις. Ποίηση! Τυχαία παραδείγματα: «…φόρτωσε τις σπουδές του στις πλάτες των κοκόρων», «…δεν ήταν καμιά χτεσινή, ήταν γυναίκα της παραθύρας», «…είχε στα λόγια της γλυκό και στην καρδιά φαρμάκι», «Δε θα τον σκότωνε ο πόνος, απλώς θα του γινόταν αδερφός. Θα κολλούσε πάνω του πεισματικά…» κ. ά. Όλα λεπτοκαμωμένες πινελιές που απαρτίζουν έναν πίνακα ολόλαμπρης ομορφιάς και τεχνικής. Ταξίδευα μακριά από το σήμερα, με τις φωνές, τη φασαρία, τη ρηχότητα της χρήσης του ελληνικού λεξιλογίου στην καθημερινή μας ζωή και περπάταγα στα παρτέρια του αρχοντικού των Οριφεραίων και του Τεμπέστα, στα καντούνια του Τζάντε, μύριζα τα φαγητά στα μαγερειά, ένιωθα την αδικία κάποιων εξελίξεων!

Συνδετικός κρίκος ανάμεσα στο χτες και στο σήμερα είναι ένα θλιβερό τραγούδι, το τραγούδι της Αννέτας, που είχε συνθέσει ο Μέλιος, ερωτευμένος από την κορπορατούρα της αγαπημένης του. Αυτό το τραγούδι εμπνεύστηκε και ο Μενέλαος του σήμερα, όταν έψαχνε με αγωνία τη γυναίκα που αγάπησε όσο καιία άλλη. Όπως καταλάβατε, τα πρόσωπα δεν έιναι άσχετα μεταξύ τους αλλά μετενσαρκώσεις και η ιστορία που κινείται σε δύο επίπεδα πάνω κάτω στα ίδια σημεία οι ήρωες ζουν τις ίδιες καταστάσεις. Πουθενά όμως δε βαρέθηκα, ούτε δυσανασχέτησα. Η εξέλιξη της πλοκής και η εξύφανση του εκάστοτε ιστού είναι μοναδικές και δεν επαναλαμβάνονται άκομψα ή άχαρα, εντάσσονται αρμονικά στην εξέλιξη της πλοκής και δημιουργούν ένα γερά χτισμένο κείμενο. Ίσως φανεί υπερβολικό σε κάποιους αλλά η συγγραφέας το χειρίζεται άψογα: κάποια στιγμή η Άννα αρχίζει να βλέπει στα όνειρά της την Αννέτα και καταφέρνει να βρει μια λύση χάρη στις υποδείξεις της!

Τέλος πάντων, εγώ ένας απλός μεσατζιέρος είμαι, οπότε σας αφήνω να απολαύσετε το λίμπρο μόνοι σας! Καλά πρέτσια λοιπόν στο νέο βιβλίο της αγαπημένης μας αμυγδαλογέλαστης συγγραφέως (μια σκέτη λόντρα για όσους τη γνώρισαν), να τζογολάρει σε πολλά χέρια αναγνωστών κι αν δεν σας αρέσει εγώ θα φάω τα θέμελα!

Νόμπιλι = ευγενείς
Τσιβίλι και ποβολάνοι = αστοί
Λίμπρο = βιβλίο
Τεζόρο = θησαυρός
Βεργέτα = κρίκος σκουλαρίκι
Σούμπιτο = αμέσως
Αβδελλιασμένο = αδύναμο
Γλυκοπιπιρίζω = φλερτάρω
Πήρα μονάχος τις ρολάδες = παραπατούσα
Κεφαλαργώ = συλλογίζομαι
Κορπορατούρα = κορμοστασιά
Μεσατζιέρος = αγγελιαφόρος
Καλά πρέτσια = καλές πωλήσεις
Λόντρα = όμορφη γυναίκα
Τζογολάρω = κυκλοφορώ
Θέμελα = θεμέλια

Βιβλίο Οι έμποροι των εθνών
Συγγραφέας Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Γράμματα (εξαντλημένο στον εκδότη)
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ένα εξ αυτών, «Οι έμποροι των εθνών», δημοσιεύτηκαν μετά τη «Μετανάστι» και πριν τη «Γυφτοπούλα» στο περιοδικό «Μη χάνεσαι» του Βλάση Γαβριηλίδη την περίοδο Νοεμβρίου 1882-Φλεβάρη 1883. Κεντρική ιδέα του βιβλίου είναι η απαγωγή της αρχοντοπούλας Αυγούστας, παγιδευμένης σε βαλτωμένο γάμο, από τον γοητευτικό τυχοδιώκτη Βενετό Μάρκο Σανούτο και οι επακόλουθες συνέπειες στη ζωή όλων των χαρακτήρων του μυθιστορήματος. Τρεις είναι οι πρωταγωνιστές: Αυγούστα, Μάρκος Σανούτος και Ιωάννης Μούχρας, γύρω τους όμως περνάνε εξίσου γοητευτικοί και σημαντικοί δευτεραγωνιστές, όπως ο πειρατής Μιρχάν, ο πληρωμένος ληστής και απατεώνας Σκιάχτης, η ταβερνιάρισσα Κοκκινού κ. ά., που όλοι μαζί συγκροτούν ένα εξαιρετικό, τεκμηριωμένο, συναρπαστικό και απόλυτα ρεαλιστικό κοινωνικό μυθιστόρημα.

Η αφήγηση, χωρισμένη σε Προοίμιον, Πρώτο και Δεύτερο μέρος και Επίλογο, δίνεται με ανατροπές και ευρηματικότητα. Στο κάθε μέρος έχουμε μια μεγάλη σειρά γεγονότων, εξελίξεων και αλλαγών όμως στο επόμενο δεν υπάρχει η χρονική συνέχεια, παρά μόνο ένα κενό που αναπληρώνεται μέσα από την αφήγηση. Αποτέλεσμα των ανωτέρω είναι να έχουμε συχνότατη χρήση του πρωθύστερου και όχι γραμμική εξιστόρηση (κάτι που συναντάμε σε πολλά άλλα μυθιστορήματα της εποχής όπως ο «Πατούχας» του Ιωάννη Κονδυλάκη), που σε συνδυασμό με την κορύφωση της αγωνίας και τα συναρπαστικά γεγονότα που παρατίθενται σχεδόν καταιγιστικά να κορυφώνεται η αγωνία και ο αναγνώστης να μην παίρνει ανάσα. Πολλές φορές ο συγγραφέας προτιμά να σταματά την πλοκή σε καίριο σημείο και να την προχωράει σε μεταγενέστερη χρονική περίοδο, οπότε μέσα από τα λεγόμενα των χαρακτήρων να ζωντανεύει το παρελθόν που δεν καταγράφηκε στη σειρά του. Το κείμενο δεν ξεφεύγει από τη νομοτέλεια και ανταποκρίνεται πλήρως στις προσδοκίες του αναγνώστη που νιώθει ότι οι πράξεις που διαδραματίζονται θα έχουν και συνέπειες.

Το μυθιστόρημα έχει πάρα πολλές πρωτοτυπίες και πραγματολογικά στοιχεία. Πρώτ’ απ’ όλα ζωντανεύει με ενάργεια τον τρόπο σκέψης και δράσης της βενετικής ναυτικής δύναμης, που ήθελε να κατακτήσει το Αιγαίο χωρίς όμως να ξοδέψει δραχμή, γι’ αυτό και στηρίχτηκε σε μισθοφόρους και τυχοδιώκτες σαν τον Σανούτο. Επίσης, το μοναστήρι όπου κλείνεται η Αυγούστα είναι στην Πάτμο κι έτσι ο αναγνώστης βλέπει πως το νησί στην ουσία το διοικούσαν οι μοναχοί και οι ιερωμένοι του, έχοντας απίστευτη δύναμη και εξουσία στα χέρια τους. Τέλος, η διοίκηση της Βενετίας, ο τρόπος που σκεφτόταν και κινούνταν η ανώτερη τάξη, οι άρχοντες και οι ευγενείς, ζωντανεύει με γλαφυρό και τεκμηριωμένο τρόπο.

Οι χαρακτήρες πάλλονται από συναίσθημα και ρεαλισμό. Ο Σανούτος είναι ο ευγενής της εποχής, κακομαθημένος, έχει ανάγκη από χρήματα που ποτέ δεν έχει, είναι γυναικάς, απάγει την Αυγούστα από καπρίτσιο και άποψη, μιας και τη βλέπει ως άλλη μια κατάκτησή του, κι όχι από αγάπη. Δεν τιμά το σπίτι που τον φιλοξενεί και τον σωτήρα του, Ιωάννη Μούχρα, που τον βοήθησε να ξεφύγει από τα χέρια πειρατών που τον είχαν αιχμαλωτίσει, κι αυτή η στάση ζωής θα του στοιχίσει τελικά πολύ, μιας και τα αρνητικά γνωρίσματά του τα διακρίνει ακόμη κι ο πιστός του Μιρχάν. Οι περιγραφές της Νάξου και της Πάτμου είναι εξαιρετικές και δείχνουν συγγραφέα που έχει μελετήσει πολύ καλά πριν καταγράψει το παραμικρό κι αυτό το προτέρημα γίνεται ακόμη πιο ζωντανό όταν η δράση μεταφέρεται στη Βενετία και ο αναγνώστης νιώθει πως κυριολεκτικά περπατάει ανάμεσα στα κανάλια κι επιβαίνει στις γόνδολες.

Η Αυγούστα, που είναι το βασικό κίνητρο και η αφορμή για όσα διαδραματίζονται στο μυθιστόρημα, δε σκιαγραφείται στην αρχή σχεδόν καθόλου παρά μόνο ως μια πλούσια γυναίκα, σεμνή, παντρεμένη με άνθρωπο που δεν τον έχει ερωτευτεί αλλά σέβεται, υπακούει, εκτιμά. Αυτοί οι γάμοι κρατάνε για χρόνια, αρκεί να μην μπει πειρασμός ανάμεσά τους. Εδώ η Αυγούστα γοητεύεται από την παρουσία του Σανούτου. Στη συνέχεια μεταφερόμαστε στη Βενετία εφτά χρόνια αργότερα, όταν πια η Αυγούστα έχει εγκαταλείψει τον τυχοδιώκτη, και στο τέλος υπάρχει ένα παιχνίδισμα του Παπαδιαμάντη με τον αναγνώστη, που κρύβει την ταυτότητα της Αυγούστας πίσω από τη μοναχή Αγάπη. Έτσι, παρ’ όλο που γνωρίζουμε τι συνέβη στις ζωές των ερωτικών αντίζηλων Σανούτου και Μούχρα, πρέπει να φτάσουμε σχεδόν στο τέλος του μυθιστορήματος για να μας συστηθεί επιτέλους λίγο καλύτερα η γυναίκα, μόνο και μόνο για να την αποχαιρετίσουμε μ’ ένα απροσδόκητο και φριχτό τέλος. Το γεγονός ότι κλείνεται σε μοναστήρι όταν διαπιστώνει πως ο απαγωγέας της δεν είναι αυτός που περίμενε ενώ ταυτόχρονα είναι ανήκουστο να επιστρέψει στον νόμιμο σύζυγό της, αποτελούσε κοινό τόπο για τον Μεσαίωνα και καταγράφτηκε σε πολλά έργα της εποχής («Ηννόησεν ότι εκείνος ήτο άπιστος, ότι δεν την ηγάπα, ότι εφέρετο πανταχόσε. Τότε δεν ηδύνατο να μένη παρ’ αυτώ, δεν ηδύνατο ωσαύτως να επανέλθη προς τον σύζυγόν της. Πού να καταφύγη; Πάσαι αι θύραι ήσαν κεκλεισμέναι προς αυτήν. Υπήρχε κατ’ εκείνους τους χρόνους μία πύλη, ευρύχωρος, πανδέγμων, εν κοίλον αμέτρητον. Ήτο το μοναστήριον», 9^ο κεφάλαιο Β΄ μέρους).

Τέλος, ο Ιωάννης Μούχρος έχει μεγάλο ρόλο στο βιβλίο αλλά περισσότερο δρα και πράττει παρά δείχνει τον εσωτερικό του κόσμο, τα αισθήματα και τις αντιλήψεις του. Δεν είναι απόλυτα καλός χαρακτήρας, μιας και μας παρατίθεται μια σειρά από γνωρίσματα που δείχνουν τη σκοτεινή πλευρά του: κυνηγάει τους πειρατές όχι για να σώσει το νησί του από τη λεηλασία αλλά για να μην του κάνουν ζημιά με το δουλεμπόριο που ο ίδιος διαπράττει, για να μη χάσει τα δικά του κέρδη από την προσοδοφόρο επιχείρηση δηλαδή. Δε μας εξηγείται πώς και γιατί συμπεριφέρεται έτσι στη γυναίκα του παρά μόνο ως συμπέρασμα της στάσης του και όπως το αναφέρει η Αυγούστα. Ναι, φυσικά και ακολουθεί τον αντίζηλό του ως τη Βενετία, όταν επιτέλους καταφέρνει να τον εντοπίσει εκεί, όμως δεν πηγαίνει για να φέρει πίσω τη γυναίκα του, τουλάχιστον όχι από αγνό έρωτα για κείνη. Ίσως από πείσμα, ίσως από εκδίκηση… Κι άλλωστε το γεγονός πως από μόνος του φέρνει στο σπίτι του έναν άλλον άντρα, γοητευτικό και με τους τρόπους του, δείχνει είτε πως ήταν αθώος (που το αποκλείω) είτε πως είχε δεύτερες σκέψεις (γιατί αν δεν ισχύει τίποτε από αυτά, τότε ξεκάθαρα ο Παπαδιαμάντης κάνει μια ανατρεπτική παρέμβαση απλώς για να προχωρήσει τον μύθο παραπέρα).

Μου έκανε μεγάλη εντύπωση το γεγονός πως σε πολλά σημεία ο συγγραφέας παρασυρόταν από την ένταση των αισθημάτων του για τα όσα εξιστορούσε ή έβρισκε ευκαιρία να παραλληλίσει τα δρώμενα που αφηγούνταν με την εποχή και την κοινωνία στις οποίες ο ίδιος ζούσε και που, φευ, τα γνωρίσματά τους αυτά είναι διαχρονικά και μας χαρίζουν ανατριχίλες για τη σύμπτωση ακόμη και τώρα. Για παράδειγμα, όταν πια φτάνουμε στο 9^ο κεφάλαιο του Β΄ μέρους, με αφορμή τα παιχνίδια της μοίρας, αρχίζει να εξακοντίζει βέλη τήδε κακείσε: «Δεν είναι ταύτα μυστήρια; Αλλ’ όχι, δεν είναι μυστήρια. Είναι η αιωνία τάσις της ανθρωπίνης καρδίας εις το ναγαπά παν το μισητόν. Μη ανακράξητε κατά της βλασφημίας ταύτης, δεν είναι βλασφημία. Είναι αλήθεια». Στη συνέχεια πάλι παρασύρεται, αφήνοντας τον εαυτό του σε μια σειρά χρηστικών ηθικών συμβουλών: «Επέστη ο καιρός της αυτολατρείας, και πάσαι αι άλλαι θρησκείαι κατηργήθησαν. Αρκεί να τρέφη τα πάθη του έκαστος…».

Τις ίδιες σκέψεις αναλύει και νωρίτερα, στο κεφάλαιο 3 του Β΄ μέρους: «Το πεπρωμένον άρα παρεσκεύασε την συνάντησιν ταύτην»; Κι αμέσως ο συγγραφέας αναπτύσσει τις σκέψεις του («Επεθύμουν να ήτο δυνατόν να είπω, άνευ λυρισμού, τας περί τούτου σκέψεις μου») για το αν ήταν σωστό να υπάρξει αυτή η σύμπτωση που θα πυροδοτήσει σημαντικές εξελίξεις ή πόσο καλύτερα θα ήταν να είχαν γίνει χίλια δυο άλλα πράγματα αντ’ αυτής της συνάντησης: «Δεν ήτο καλλίτερον να μη επανίδωσιν αλλήλους ποτέ, δεν ήτο αιρετώτερον να μη είχον ποτέ ιδεί αλλήλους;». «Του αφηγουμένου τοιαύτας σκηνάς κινδυνεύει να παραλυθεί η γλώσσα ή να συντριβή ο κάλαμος»! Μάλιστα, η ένταση με την οποία εκφέρει τις απόψεις του γίνεται όλο και μεγαλύτερη και διολισθαίνει σε συμβουλές ηθικής, υπό τον φόβο του Θεού και άρα προς αποφυγή της ύβρεως ή της προπέτειας: «Κατοπτρίζεσθε μάλλον εν τοις σφάλμασι του πλησίον και ευλόγως πράττετε»! Και τελικά στην 8^η παράγραφο από την αρχή της πρωτόγνωρης αυτής έκρηξης, καταλήγει: «Αλλ’ αρκούντως επλανήθημεν εν τω κενώ, ας βαδίσωμεν ήδη επί του λιθοστρώτου».

Δεισιδαιμονίες, χριστιανική και συζυγική ηθική, διαφορές ανάμεσα στην επιτήδεια και τη σεμνή γυναίκα και γενικότερα κάποιες απόψεις του Παπαδιαμάντη για τη θέση και τον ρόλο της γυναίκας στην κοινωνία, απόψεις για τον μοναχισμό και την ασκητική κ. ά. είναι όλα σε αυτές τις σελίδες και πότε αντικατοπτρίζονται στις πράξεις των χαρακτήρων, πότε τις κατονομάζει ο ίδιος ο γράφων. Στο κεφάλαιο 8 του Α΄ μέρους φρίττει κι ο ίδιος από την τραγικότητα των γεγονότων αλλά νιώθει πως δεν μπορεί να κάνει αλλιώς: «Ήτο δε όλως απαίσιον και αντιπαθές θέαμα, όπερ θα επροτίμων να μη είχον διηγηθή εις τους αναγνώστας του διηγήματος τούτου. Δυστυχώς τα χρονικά το αναφέρουσιν ως ιστορικόν και εκ της Βενετικής πινακοθήκης του ΙΓ΄ αιώνος επόμενον ήτο να μη απή η εικών αύτη».

Ειδικά ως προς την εκκλησία, με αφορμή την επιθυμία των Βενετών να κυριαρχήσουν στα νησιά του Αιγαίου, ο συγγραφέας εκφράζεται σχεδόν υποτιμητικά απέναντι στην κυριαρχία της (κεφάλαιο 6 Β΄ μέρους): «Ει δ’ άλλως επιβάλλετε εις τους βαθυπώγωνας τούτους τράγους της Ανατολής να μνημονευώσι τον Πάπαν εν ταις τελεταίς αυτών. Αν όμως δεν συναινώσι, καταλύσατε την αλλόκοτον ταύτην δημοκρατίαν των ράσων, την φυτρώσασαν παραδόξως εις τα κράσπεδα του Αιγαίου πελάγους». Στο 10^ο κεφάλαιο του Β΄ μέρους παραδόξως, είναι μονομερώς επικριτικός ακόμη και για το modus vivendi των νησιών: «Πάσαι σχεδόν αι νήσοι του Αιγαίου είχον υποταχθή. Άλλως δε ουδέν καλλίτερον εζήτουν ή να εύρωσι τινα, εις ον να υποταχθώσιν. Ως φαίνεται, η δουλεία είναι πάντοτε προτιμωτέρα της αναρχίας, όπως η λέπτρα είναι προτιμωτέρα της πανώλους». Και στη συνέχεια παραθέτει ευσύνοπτα τα ιστορικά γεγονότα της Φραγκοκρατίας, κατά την οποία διαδραματίζεται το μυθιστόρημα, χωρίς να παραλείπει ένα υποδόριο χιούμορ: «Ώστε οι τέσσαρες ούτοι αρχιποίμενες ήρκουν ίνα ποιμαίνωσιν ουχί μόνο τα πρόβατα και τα ερίφια αλλά και τας όρνιθας και τας χήνας προσέτι»!

Παρ’ όλ’ αυτά, η οργή του για την ασυδοσία των πολιτικών και για τον δόλο που ασκείται προς επίτευξη στόχων στρατηγικής, οικονομικής και πολιτικής σημασίας πάλι ξεχύνεται, στο 6^ο κεφάλαιο του Β΄ μέρους, όπου περιγράφει ειρωνικά και υποτιμητικά την ταυτότητα της Βενετίας ως Πολιτείας: «Η Βενετία προσηγόρευε εαυτήν Πολιτείαν, και είχεν υιούς τυράννους. Τοις έδιδε το χρίσμα της και τους έπεμπεν ίνα κατακυριεύσωσι της γης». Και αμέσως στρέφεται στην πολιτική και τους κακούς χειρισμούς: «Η γενεαλογία της πολιτικής είναι συνεχής και γνησία κατά τους προγόνους. Η αργία εγέννησε την πενίαν. Η πενία έτεκε την πείναν. Η πείνα παρήγαγε την όρεξιν. Η όρεξις εγέννησε την αυθαιρεσίαν. Η αυθαιρεσία εγέννησε την ληστείαν. Η ληστεία εγέννησε την πολιτικήν. Ιδού η αυθεντική καταγωγή του τέρατος τούτου», προχωρώντας ακόμη και σε ύβρεις: «Πάντοτε αμετάβλητοι οι σχοινοβάται ούτοι, οι Αθίγγανοι, οι γελωτοποιοί ούτοι πίθηκοι (καλώ δε ούτω τους λεγομένους πολιτικούς)»!

Να διαβάσει λοιπόν κανείς μυθιστόρημα του Παπαδιαμάντη; Η απάντηση είναι σαφέστατα θετική, μιας και οι αρετές του κειμένου, οι πρωτοτυπίες της αφήγησης και η δύναμη και η αληθοφάνεια των πάμπολλων κύριων και ελάσσονων σκηνών είναι τέτοιες που δε θ’ αφήσουν κανέναν ασυγκίνητο. Η καθαρεύουσα ίσως κουράσει όσους δεν έχουν τον χρόνο ή τη διάθεση να εντρυφήσουν έτι περαιτέρω σ’ ένα μυθιστόρημα τέτοιου επιπέδου όμως είναι καλό να επιμείνουν, γιατί τέτοια κείμενα, κλασικά, διαχρονικά, οι πυλώνες της σημερινής ελληνικής λογοτεχνίας, δεν πρέπει να μένουν θαμμένα και λησμονημένα, όχι λόγω προσήλωσης στην παλαιότητα αλλά γιατί μπορούν να ζήσουν και ν’ αναπνεύσουν ακόμη και στη σημερινή εποχή.

Βιβλίο Η γραμμή του χρόνου
Συγγραφέας Σταύρος Μουντουφάρης
Κατηγορία Περιπέτεια / Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Λιβάνης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το διάβασα απνευστί μέσα σε έξι ώρες περίπου. Ένα καταπληκτικό βιβλίο επιστημονικής φαντασίας, με περιπέτεια και δράση. Κινήθηκα μέσα στους δρόμους του Ηρακλείου του τότε και του τώρα. Έχει σχέση με το πείραμα της Φιλαδέλφειας και με τις θεωρίες του Αϊνστάιν περί χωροχρόνου αλλά δεν είναι κουραστικό, θεωρητικό ή βαρετό. Ξετρελάθηκα.

Βιβλίο Το λιοντάρι του Αγίου Μάρκου
Τίτλος πρωτοτύπου The lion of St. Mark
Συγγραφέας Thomas Quinn
Μεταφραστής Μαρία Παππά
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Λιβάνης (εξαντλημένο στον εκδότη)
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Εξαιρετική γραφή που κόβει την ανάσα. Κωνσταντινούπολη, Βενετία, Κόρινθος, Χαλκίδα ζωντανεύουν στα μάτια του αναγνώστη και τον ταξιδεύουν αιώνες παλιότερα. Η αλήθεια είναι ότι ίσως να κουράσουν οι περιγραφές και η ιστορία της Βενετίας, όμως εγώ τις λάτρεψα γιατί το διάβασα μια μέρα μόλις γύρισα από Βενετία και περπατούσα μαζί με το συγγραφέα στα υπέροχα δρομάκια και στο κλίμα της πόλης. Κουραστικές σίγουρα αλλά συναρπαστικές οι σκηνές των μαχών και των ναυμαχιών και κυρίαρχο το ηθικό μήνυμα ότι η πατρίδα και η αγάπη για τη ζωή υπερισχύει της εμπάθειας και του εγωισμού και του μίσους. Καταπληκτικό βιβλίο.

Βιβλίο 1715: το τελευταίο φιλί στ’ Ανάπλι
Συγγραφέας Κατερίνα Παπαδριανού
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μελάνι
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Χωρίς να έχουμε υπερβολικά πολλές ιστορικές λεπτομέρειες που θα κουράσουν και δε θα έχουν και νόημα ύπαρξης, στο μυθιστόρημα εκτυλίσσεται η ιστορία της φτωχής Ρωμιάς Κατινιώς και του βενετού Αντριάνο, η αγωνία τους για το κοινό μέλλον τους, τα σχέδιά τους να παντρευτούν ενάντια στην ηθική και τη θρησκεία που τους χωρίζει. Η δράση εκτυλίσσεται κυρίως στο Χαϊδάρι (σημερινό Δρέπανο) Αργολίδας, όπου μένουν οι πρωταγωνιστές, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι το Ναύπλιο τους αφήνει ανεπηρέαστους! Πάνε να ψωνίσουν και να κάνουν τις δουλειές τους, οι παράλληλες ιστορίες εκτυλίσσονται στην πρωτεύουσα του Μωρέως και γενικά υπάρχει ένας λεπτοδουλεμένος καμβάς από τον οποίο δεν έχει ξεφύγει σαϊτιά! Πειρατικές ιστορίες, ήθη και έθιμα της εποχής, η καθημερινότητα των φτωχών και των πλουσίων, η τοιχογραφία της ναυπλιώτικης κοινωνίας, σημαντικά ιστορικά πρόσωπα της εποχής, δήωση και αρπαγή αρχαίων ελληνικών μνημείων (οι αδαείς χωρικοί δεν ήξεραν τι να τα κάνουν και τα έσπαγαν ή τα χάριζαν στους ξένους που έκαναν τούμπες για τους θησαυρούς που έρχονταν στα χέρια τους και δε θα ξεχάσω τις συγκλονιστικές σκηνές που εκτυλίχτηκαν μεταξύ ντόπιων και ξένων για τους τάφους της Ασίνης, αυτόν τον εκπρόσωπο του Λουδοβίκου ΙΔ΄, τον Πολ Λούκας, ήθελα να τον σφάξω, τίποτα δεν άφησε άπαρτο), εξαιρετική περιγραφή του προδότη Σάλα που έριξε το Ναύπλιο ξανά στα χέρια των Οθωμανών κλπ.

Η συγγραφέας ήταν πραγματικά μια αποκάλυψη για μένα. Χωρίς να ανήκει σε μεγάλους εκδοτικούς οίκους, χωρίς να έχει ακουστεί το όνομά της ευρέως, έχει γράψει δύο καταπληκτικά μυθιστορήματα, με άφταστη τέχνη, ωμό ρεαλισμό, έμπειρη εξισορρόπηση της Ιστορίας και της φαντασίας, οπότε πραγματικά ανυπομονώ να γράψει κι άλλα κείμενα, γιατί ασχολείται με ιστορίες σχεδόν ξεχασμένες, με καταπληκτική γραφή!

Έτσι και το “1715”, χωρίς ερωτικές σκηνές και σχοινοτενείς όρκους αγάπης (γκώσαμε από τέτοια σε άλλα βιβλία, φτάνει!), χωρίς διδακτισμό και μονομερή αντίληψη των καταστάσεων, αποτελεί ένα από τα καλύτερα ελληνικά ιστορικά μυθιστορήματα που έχουν περάσει από τα χέρια μου!

Βιβλίο Εκδίκηση
Συγγραφέας Άννα Γαλανού
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Μου αρέσει πολύ που στην εποχή μας μια συγγραφέας σαν την κυρία Άννα Γαλανού πειραματίζεται με κάτι δύσκολο και διαφορετικό. Δεν ξεκίνησε να γράφει ένα καθαρά ιστορικό μυθιστόρημα ούτε ένα ρομάντσο με στιβαρό ιστορικό φόντο που να προσδίδει αληθοφάνεια. Αντίθετα, με όλη της την αγάπη απέναντι στον αναγνώστη και στον τόπο που τη γέννησε μελέτησε εμβριθώς και ενδελεχώς τον τόπο της, την εποχή, τα ήθη και τα έθιμα, τις νοοτροπίες, τις κοινωνικές και οικονομικές ανισότητες, τις κάστες, τα πάντα και κατάφερε να τα ενώσει αρμονικά και να τα συνταιριάξει σε μια καθαρογραμμένη εικόνα, στο κέντρο της οποίας ζουν και κινούνται τα μέλη της οικογένειας Βενιέρη (στο παρόν βιβλίο ο Ιωάννης και η Αριάδνη). Έχουμε ένα πολυεπίπεδο μυθιστόρημα γεμάτο με όλα τα θετικά χαρακτηριστικά που μπορεί να εντοπίσει κανείς σε ένα κείμενο από τα διακριτικά καλολογικά στοιχεία ως τη στιβαρή αφήγηση.

Το κείμενο εξισορροπεί αρμονικά ανάμεσα στο ντοκουμέντο και τη μυθοπλασία, μιας και οι απαραίτητες ιστορικές λεπτομέρειες είναι όσες χρειάζονται ενώ από την άλλη οι διαρκείς ανατροπές και εκπλήξεις δεν αφήνουν την κεντρική ιδέα να τελματώσει. Το δεύτερο βιβλίο της τριλογίας, παρ’ όλο που περιγράφει ουσιαστικά μια περίοδο χωρίς πολλές εναλλαγές και παρακολουθεί τη ζωή του Ιωάννη, τις αλλαγές που τον ανδρώνουν, την προδοσία και τον ηρωισμό που τον συντροφεύουν, δε με κούρασε σχεδόν καθόλου. Είναι δύσκολο να κρατήσεις το ενδιαφέρον του αναγνώστη όταν ο κύριος άξονας της αφήγησης είναι η ζωή σε ένα πειρατικό καράβι, τα ρεσάλτα του, οι μάχες σώμα με σώμα, τα σκλαβοπάζαρα στην Μπαρμπαριά και αλλού, ειδικά όταν έχεις να καλύψεις ένα διάστημα εικοσαετίας ώστε να μεγαλώσουν και οι δύο πρωταγωνιστές και να αποδυθούν σε έναν αγώνα δρόμου που θα τους αλλάξει για πάντα τη ζωή. Πόσες επιθέσεις, πόσο αίμα, πόσο κυνηγητό, πόσα λάφυρα πια;

Επομένως η πλοκή εξελίσσεται με ποικιλία και εσωτερικές αλλαγές ανάμεσα στους πειρατές (ιεραρχία, προδοσία, εκτελέσεις, θάψιμο θησαυρού, παζαρέματα κλπ.), οι οποίοι κινούνται ακριβώς όπως θα περίμενε κανείς από ένα κοπάδι. Ο αρχηγός πέθανε, ζήτω ο αρχηγός! Για να μην αναφερθώ στην άριστη γνώση από μεριάς της κυρίας Γαλανού του γεωφυσικού τοπίου της Κρήτης. Με άνεση και μαεστρία καταγράφονται σχεδόν όλα τα απόκρημνα σημεία, οι όρμοι, οι κρυμμένες σπηλιές, οι χερσόνησοι, τα βράχια, τα ξερονήσια, οι ύφαλοι της Μεγαλονήσου κι έτσι ταξίδεψα σε αυτό το νησί από άκρη σ’ άκρη. Το ένστικτο του Ιωάννη καλλιεργείται και ακονίζεται, προετοιμάζεται για το χειρότερο, δεν επαναπαύεται στιγμή και αναρωτιόμουν ως πού θα φτάσει αυτή η αφήγηση και πώς θα προχωρήσει παρακάτω.

Άλλη μια πρωτοτυπία στο κείμενο είναι το γεγονός πως δεν έχουμε παράλληλη αφήγηση των ζωών των δύο αδελφών αλλά για την Αριάδνη μαθαίνουμε αποσπασματικά από το δίκτυο πληροφοριοδοτών που έχει στήσει ο Ιωάννης. Η αλήθεια είναι πως μια τρυφηλή ζωή, αυστηρά ανεπτυγμένη μεταξύ των τειχών του παλατιού ίσως να ήταν ακόμη πιο δύσκολο να μην οδηγήσει στην ανία, επομένως σοφά έπραξε η συγγραφέας και έδωσε φως στην Αριάδνη μέσα από τον αδελφό της.

Όλα αλλάζουν όμως όταν φτάνει η ώρα για ένα σημαντικό βήμα στη ζωή της Αριάδνης και ξαφνικά η αφήγηση καλπάζει! Τα γεγονότα δίνουν πάμπολλες ευκαιρίες για νέες ανατροπές και εκπλήξεις στην πορεία της ιστορίας, με αποκορύφωμα την εμφάνιση μιας γυναίκας που θα διαλύσει στην κυριολεξία το πειρατικό ασκέρι και θα μπει ανάμεσα σε δύο σημαντικούς άντρες της αφήγησης. Σατανική, πανούργα, άπληστη και ανικανοποίητη, εκμεταλλεύεται τα πάντα και χάρη σε κείνη το τέλος του βιβλίου έρχεται ακόμη πιο κοντά! Προσμετρώ στα θετικά τον τρόπο με τον οποίο εμφανίστηκε στην ιστορία μα πάνω απ’ όλα την πορεία της ανάμεσα στις σελίδες. Χάρη σε κείνη, η κυρία Γαλανού δείχνει με παραστατικό τρόπο τη σημασία της μπέσας μεταξύ αντρών ειδικά εκείνη την εποχή και το μέγεθος της πίκρας που μπορεί να επιφέρει η ερωτική προδοσία. Τα αισθήματα που νοιώθουν οι άντρες του κειμένου μετά από μια απόρριψη ή προδοσία εξακολουθούν να υφίστανται ακόμη και σήμερα, εξίσου έντονα, εξίσου ειλικρινά.

Από τα ελάχιστα μειονεκτήματα του μυθιστορήματος θα επισημάνω την επιμονή να μάθουμε τη διαφορά μεταξύ πειρατών και κουρσάρων (ποτέ πριν δεν είχα σκεφτεί ότι διαφέρουν!) και το εκτεταμένο γράμμα που έγραψε ο Ιωάννης σε περίπτωση που συναντούσε την Αριάδνη, το οποίο παρατέθηκε ολόκληρο, συνοψίζοντας όλη την ιστορία των Δρόμων της καταιγίδας, ακόμη και την ως τότε αφήγηση. Πιστεύω πως αν παρετίθετο αποσπασματικά, με έμφαση στα συναισθήματα της αδημονίας, της αγάπης, της απουσίας, θα ήταν πιο έντονα συναισθηματικό και θα έδινε περισσότερη ένταση στη ροή.

Τέλος, μου έκανε εντύπωση η νέα ζωή της Αριάδνης και η αλλαγή της από υπάκουη, αδύναμη και μαλθακή μαριονέτα σε αυστηρή, σκληρή και αδυσώπητη γυναίκα, χάρη σε μια σειρά γεγονότων που τη βοήθησαν να γνωρίσει καλύτερα τον εαυτό της και να έρθει αντιμέτωπη με την ως τότε τακτοποιημένη ζωή της. Προς Θεού, δε γίνεται πειρατίνα αλλά η κυρία Γαλανού χειρίζεται σωστά την ωρίμανση της ηρωίδας και περιγράφει αξιόλογα περιστατικά που μου έμειναν χαραγμένα στο μυαλό, τόσο με τη δύναμη των συνεπειών τους όσο και με τη γλαφυρότητα της περιγραφής τους.

Η ενετοκρατούμενη Κρήτη των τελών του 16^ου αιώνα ξεδιπλώνεται μέσα από τις περιπέτειες του Ιωάννη και της Αριάδνης που αγωνίζονται να ξαναβρούν ο ένας τον άλλον παρ’ όλα τα υδάτινα και χρονικά μονοπάτια που τους χωρίζουν όλη την ώρα. Με αφορμή αυτές τις εξελίξεις, το μυθιστόρημα μας χαρίζει ένα μοναδικό ταξίδι στον χρόνο, μας σεργιανάει στα βρώμικα καράβια των πειρατών και στα παζάρια που αντηχούν από τους ολοφυρμούς των σκλάβων, μας δείχνει την καταπίεση της ενετοκρατούμενης Κρήτης και τον πλούτο των παλάτσο της Βενετίας, δείχνει με καλογραμμένο τρόπο την αδελφική αγάπη και τη δύναμή της να ξεπερνάει εμπόδια και ανθρώπους και πάνω απ’ όλα τονίζει τη δύναμη και τις ικανότητες της κυρίας Γαλανού που δοκιμάζεται σε κάτι πρωτόγνωρο για την εποχή μας και για το στυλ της. Σωστό ξεδίπλωμα χαρακτήρων, άριστη και επιστημονικά τεκμηριωμένη γνώση της εποχής, του τόπου και των ανθρώπων, αρτιότητα στα συγγραφικά ευρήματα που προκαλούν αγωνία και εκπλήξεις σε μη αναμενόμενες στιγμές και πάνω απ΄ όλα ελάχιστες επαναλήψεις που συναντώ συνήθως σε τριλογίες. Αναρωτιέμαι πώς θα ολοκληρωθεί η ιστορία και με τι θυσίες θα πάρει εκδίκηση το αδικοχυμένο αίμα. Η «Εκδίκηση» είναι ένα συναρπαστικό ταξίδι σε μια περίοδο που δύσκολα προσεγγίζουν οι Έλληνες συγγραφείς και προσφέρει άφθονες συγκινήσεις, περιπέτειες αλλά και συναισθήματα.

Βιβλίο Θυσία
Συγγραφέας Άννα Γαλανού
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Με αυτό το μυθιστόρημα η συγγραφέας έχει προχωρήσει πολλά βήματα μπροστά ως προς την υλοποίηση της κεντρικής ιδέας, τη σκιαγράφηση των χαρακτήρων, τον σχεδιασμό της πλοκής και την απόδοση της εποχής και των τόπων. Η γραφή της δεν έχει καμία σχέση με τα προηγούμενα βιβλία που μας χάρισε, αντίθετα την ένιωσα πιο μεστή, αρκετά μελετημένη και αφοσιωμένη σε ένα πρωτόγνωρο πάθος! Η κυρία Γαλανού για χρόνια πάλευε με τη βιβλιογραφία, την έρευνα και το στυλ της κι ήρθε η ώρα να δώσει το πρώτο δείγμα στο κοινό. Ντοπιολαλιά, ήθη και έθιμα, ιστορικές συγκυρίες, σημαντικές προσωπικότητες της εποχής, ο τρόπος σκέψης των απλών και των πάμπλουτων ανθρώπων είναι εξαιρετικά καλοδουλεμένα νήματα που στήνουν σαϊτιά τη σαϊτιά την ιστορία στον αργαλειό του βιβλίου.

Η Ρούσσα είναι μια πανέξυπνη, κατ’ εξαίρεσιν μορφωμένη, 15χρονη κοπέλα, ευαίσθητη και παρορμητική. Η ζωή της κάνει μια σκληρή στροφή 180 μοιρών και ο χαρακτήρας της σμιλεύεται στα αμπάρια των γαλερών, στα τρισάθλια υπόγεια των καραβάνσαραϊ και στα απομονωμένα μιτάτα της βόρειας Κρήτης. Οι συνθήκες την αναγκάζουν να μυηθεί στα μυστικά της μεταμφίεσης για να κρύβει την ανυπέρβλητη ομορφιά της και να καταφέρει να επιβιώσει σε έναν κόσμο όπου οι ευγενείς και οι άρχοντες ζουν παραδεισένια ενώ οι φτωχοί απλώς πεθαίνουν. Και όταν ο έρωτας της χτυπάει την πόρτα με τη μορφή του Σεκίρ, του κατά σχεδόν είκοσι χρόνια μεγαλύτερού της αρχισταβλίτη και ευνοούμενου του Αχμέτ πασά, αρχίζει να ελπίζει σε ένα καλύτερο αύριο, φωτεινότερο και πιο αισιόδοξο. Ναι, καλά!

Από τον Χάνδακα στην Κωνσταντινούπολη, στην Αδριανούπολη και στο Ρέθυμνο, αναπαριστώνται με σαφήνεια, ακρίβεια και πιστότητα η εποχή και οι κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες. Αστρονομία, ζωγραφική, κτηνοτροφία, εμπόριο, πειρατεία, σκλαβοπάζαρα είναι ελάχιστα μόνο από τα γεγονότα και τις επιστήμες που ξετυλίγονται μπροστά στα μάτια του αναγνώστη. Οι ήρωες ζουν και δρουν σχεδόν στα απόνερα της Ιστορίας, μιας και η συγγραφέας δεν ενέταξε με τη βία τους ήρωές της στην εποχή, αντίθετα, οι αλλαγές στην εποχή επηρεάζουν και τις κινήσεις των πρωταγωνιστών. Η πλοκή με κέρδισε από την αρχή, γιατί ενώ φαντάστηκα ότι θα διαβάσω άλλο ένα ιστορικό ρομάντσο (που και πάλι, αν το πιάσει η κυρία Γαλανού στα χέρια της του δίνει άλλη διάσταση), με τους δύο πρωταγωνιστές να ζουν τον έρωτά τους γεμάτοι πλούτο και χλιδή, η πλοκή κάνει τα δικά της τερτίπια. Η «Θυσία» είναι ένα μυθιστόρημα γεμάτο ανατροπές, με στρωτή αλλά πολυδιάστατη αφήγηση και με διαρκείς εκπλήξεις, που σχεδόν αντιβαίνουν στον καθιερωμένο κανόνα τέτοιων κειμένων! Η ιστορία της Ρούσσας ξεκινάει αλλιώς, συνεχίζεται αλλιώς και καταλήγει εντελώς αλλιώς! Και όλα αυτά δοσμένα όχι μόνο με την ενδελέχεια και τη διεισδυτικότητα της συγγραφέως αλλά και με πλούτο καλολογικών στοιχείων, παρομοιώσεων και μεταφορών, που δε χόρταινα να διαβάζω και να σχηματίζω τις εικόνες στο μυαλό μου.

Συνεχής αγωνία, ανατροπές στις ζωές του Σεκίρ και της Ρούσσας, αληθοφανή εμπόδια, σημαντικές δυσκολίες και μέσα σε όλα αυτά υπάρχει το περιθώριο να σκιαγραφηθούν άψογα οι χαρακτήρες και να μη φανούν ούτε στιγμή «χάρτινοι» ή άβουλοι. Ειλικρινά, μακάρι να μπορούσα να γράψω πιο αναλυτικά για τα συναισθήματα που μου προκάλεσε η εξέλιξη της πλοκής, όμως θα ήταν άδικο για όσους δεν το έχουν διαβάσει ακόμη. Και το τελευταίο κεφάλαιο, αχ, αυτό…..να δείχνει με ωμότητα και τραγική αλήθεια περίτρανα τον τίτλο του πρώτου βιβλίου της τριλογίας και να μου φέρνει δάκρυα στα μάτια αλλά και μια μεγάλη απορία: αφού φτάσαμε ως εδώ, τι θα μας απασχολήσει στο δεύτερο βιβλίο της σειράς; Ποιος είναι ο κεντρικός θεματικός άξονας; Τι έχει στο μυαλό της η συγγραφέας, εκτός από το να με ξενυχτήσει; Ερωτήματα που πρέπει να περιμένουν ως το επόμενο βιβλίο των «Δρόμων της καταιγίδας».

Η «Θυσία» είναι ένα εκπληκτικό μυθιστόρημα, εντελώς διαφορετικό από κάθε τι που έχω διαβάσει ως τώρα, ευρηματικό, όχι υπερβολικά συναισθηματικό, στιβαρό, καλοδουλεμένο, άψογα σχεδιασμένο και εύχομαι ολόψυχα η αφήγηση να προχωρήσει και στα επόμενα βιβλία με την ίδια ένταση. Τέλος, ας μου επιτραπεί να κάνω και μια ιδιαίτερη μνεία στην πανέμορφη φωτογραφία του εξωφύλλου.

Βιβλίο Ψίθυροι στους τοίχους
Συγγραφέας Κατίνα Βλάχου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα /  Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Φιλυρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Καταρχάς πολύ πρωτότυπη η κεντρική ιδέα: “μπορεί το ηχητικό κύμα να προκαλέσει εγχαράξεις ή άλλου είδους αλλοιώσεις στην επιφάνεια στην οποία προσκρούει;”. Η απάντηση αρχικά είναι η εξής: “υπάρχει πιθανότητα μια επιφάνεια μη συμπαγούς ύλης, σε απόσταση σχετικά μικρή από την πηγή εκπομπής, να υφίσταται εγχάραξη κάποιας μορφής στα επιφανειακά μόρια από την πρόσκρουση του ηχητικού κύματος”. Δηλαδή φωνές σε συγκεκριμένη υψηλή ένταση μπορούν να αποτυπωθούν στους τοίχους και με ειδικό τρόπο να εντοπιστούν και να περισυλλεγούν. Έτσι ξεκινάει η αστυνομική πλοκή της υπόθεσης, στην οποία ο γιατρός δέχεται ευχαρίστως να συμμετάσχει ώστε να εντοπίσει με τον έφηβο Αντρέα την αδικημένη Ναυσικά του τότε και την ιστορία της. Την άκρη του νήματος κρατά η Ναυσικά, της οποίας η μητέρα κατοικεί στο κτήμα της παλαιότερης Ναυσικάς, η οποία συμπτωματικά ανακάλυψε σκόρπια χειρόγραφα στα υπόγεια του σπιτιού της και σκέφτηκε να τα αξιοποιήσει για μια επιστημονική μελέτη. Ο Θεόφιλος και η Ναυσικά μπλέκονται στα γρανάζια του έρωτα.

Παράλληλα με αυτήν την ιστορία έχουμε και την Ξένια, η οποία, μην μπορώντας να αντέξει το βάρος της χηρείας σε μικρή σχετικά ηλικία κλείνεται στον εαυτό της κι εγκαταλείπει τα παιδιά της σε οικείο πρόσωπο του σπιτιού και στο Θεόφιλο. Με τη βοήθεια του Θεόφιλου κερδίζει τη χαμένη της αυτοπεποίθηση, πατά πόδι στα σχόλια και στις φήμες του κόσμου κι αποφασίζει να κρατήσει το παιδί εις πείσμα όλων, φυσικά κρύβοντας την αληθινή του πατρότητα.

Πολύ όμορφες ιστορίες, βαθιά ανθρώπινες, δοσμένες με πρωτότυπο τρόπο: αντί να έχουμε μια ιστορία με αρχή, μέση και τέλος, μετά την έναρξη της ιστορίας και τη γνωριμία με τους ήρωες, τη νοοτροπία τους, τις σκέψεις και τα συναισθήματά τους και τη ροή της πλοκής, σιγά σιγά διαπιστώνουμε ότι η ιστορία της Ναυσικάς του παρελθόντος ήταν ανέκαθεν στο μυαλό και στην προφορική παράδοση των κατοίκων του νησιού. Δηλαδή ο Θεόφιλος, ο Αντρέας, η σημερινή Ναυσικά δεν φτάνουν μέσω ανατροπών στην πλήρη εικόνα της Ναυσικάς αλλά μέσω αυτής καταφέρνουν να αντιμετωπίσουν τις δυσκολίες της ζωής τους, να πάρουν αποφάσεις, να επιλέξουν. Και η Ναυσικά του τότε μας αποκαλύπτει την ιστορία της μέσα από το στόμα των ντόπιων κατοίκων.

Εξαιρετικά καλογραμμένο, με καλοδουλεμένη ντοπιολαλιά αλλά και καθημερινή γλώσσα, αναπαριστά με μαγικό και μαγευτικό τρόπο την Κέρκυρα, την ανάσα της, τις φιλοδοξίες της, τις νοοτροπίες της, την καθημερινότητά της. Οι χαρακτήρες που πλάθει η συγγραφέας είναι λίγο παραπάνω φιλοσοφημένοι και τα αποσπάσματα των σκέψεών της που καταθέτει κάπου κάπου ίσως ξενίσουν αλλά είναι τόσο καλογραμμένα και φιλοσοφημένα που δεν υπάρχει περίπτωση να τους κρατήσεις κακία που σου χαλάνε τη ροή του κειμένου. Ένα από τα πιο πρωτότυπα, φιλοσοφημένα αστυνομικά (;) μυθιστορήματα. Μην το χάσετε!!!!

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

“Τα γεγονότα του κόσμου, τα τόσο ανεξιχνίαστα και σύνθετα νήματα των εξελίξεων, που διαπλέκονταν έξω από τη βούληση και τη συμμετοχή του μέσου ανθρώπου, δεν ήταν πια δυνατόν να εξαντλούν το ενδιαφέρον του. Μόνο σαν παρατηρητές, σαν θύματα ή σαν φορείς χωρίς επίγνωση μπορούσαν οι άνθρωποι να τα παρακολουθούν και να τα βιώνουν. Πέρασαν οι εποχές όπου υπήρχε η δυνατότητα ή η ψευδαίσθηση της δυνατότητας να επεμβαίνουμε στις εξελίξεις. Λες και η ανθρωπότητα τρέχει καλπάζοντας, ενώ ο κάθε άνθρωπος μένει πίσω ασθμαίνων, προσπαθώντας να προλάβει να κατανοήσει και να προσαρμοστεί στις αδιάκοπες αλλαγές. Μια λύση υπήρχε, η επώαση. Η καλλιέργεια της σκέψης, ει δυνατόν της κριτικής σκέψης, η προσπάθεια της επιλογής, ει δυνατόν της επιλογής με άποψη, ώστε σε κάποια δεδομένη στιγμή, σε κάποια κρίσιμη καμπή, να είναι ώριμος κανείς να τοποθετηθεί ως προς τις εξελίξεις.” (σελ. 30).

“Κάθε φορά που έφευγε νοσταλγούσε, κάθε φορά που ερχόταν προσδοκούσε, ακόμα όμως φοβόταν να επιστρέψει οριστικά. Φοβόταν μήπως ο τόπος καθιστά τα όνειρα περιττά, μήπως τα εξουδετερώνει. Ως τώρα δεν ήθελε να αφεθεί νωχελικά σε αυτό το κλίμα, όπου οι μεγαλύτερες αλλαγές συνοψίζονται στη διαδοχή των εποχών, χειμώνας-καλοκαίρι, στα αναλλοίωτα εορταστικά έθιμα, Πάσχα-Χριστούγεννα, και στην εποχιακή μετανάστευση των παραθεριστών” (σελ. 117).

“Και όπως μια πλατεία περιβάλλεται από κτίρια και περιγράφεται μόνο έμμεσα, με την περιγραφή των προσόψεων που την ορίζουν, έτσι και οι άνθρωποι. Καθένας είναι συνάρτηση των άλλων, ορίζεται και προσδιορίζεται σε σχέση μ\’ αυτούς, έχει κάτι από τον καθέναν γύρω του κι όταν επιχειρεί να περιγράψει τον εαυτό του, χίλιοι άνθρωποι συνωστίζονται. Η γνώση του εαυτού μας είναι γνώση βιωματική και γεννιέται μέσα από τη σχέση μας με τους άλλους. Κανείς δε γίνεται σοφός αν δεν υποφέρει, κανείς δε γίνεται καλός αν δεν ευτυχήσει, όπως κανείς δε γίνεται άγιος αν δεν αμαρτήσει και κανείς δεν επαναστατεί αν δεν τον καταπιέσουν” (σελ. 119).

“Μερικές φορές ο λόγος εισχωρεί μέσα μας χωρίς να στέκεται στο μυαλό. Πάει βαθύτερα και η κατανόηση δεν έχει να κάνει τόσο με τη νοητική επεξεργασία αλλά με τη σωματική ευφορία που μας προκαλεί” (σελ. 133).