Βιβλίο Οι μαγικές τσέπες της γιαγιάς Νιαουνιάρ 
Συντονισμός Ελένη Βρετουδάκη
Εικονογράφος Δέσποινα Καραπάνου
Κατηγορία Παραμύθι
Εκδότης Ελληνοεκδοτική
Συντάκτης: Γεωργία Νικολοπούλου
Επιμέλεια κειμένου: Πάνος Τουρλής

Είναι ένα πολύ όμορφο και τρυφερό παραμύθι για παιδιά από 6 ετών και πάνω αφιερωμένο στην ανακύκλωση και τονίζει μέσα από μέσα από τα κόλπα της γιαγιάς πόσο σημαντικό είναι όλοι μας να προσέχουμε το περιβάλλον.  Από την αρχή κιόλας, από τον αστείο τίτλο, το βιβλίο σε καλεί να το διαβάσεις και σε κάνει να θέλεις να μάθεις τι κρύβουν οι τσέπες της γιαγιάς και τι τις κάνει μαγικές. Το κείμενο είναι γραμμένο σε ποιητική μορφή με ομοιοκαταληξίες, κάτι που κάνει πιο εύκολη την ανάγνωση για μικρά παιδιά και χρησιμοποιεί πλούσιο και απλό λεξιλόγιο. Η ιστορία ξεκινάει με τη γιαγιά και τον παππού Νιαουνιάρ που υποδέχονται τα εγγονάκια τους στο σπίτι.

Σχεδόν αμέσως βλέπουμε ότι η γιαγιά και ο παππούς βρίσκουν πάντα τρόπους να επαναχρησιμοποιούν πράγματα που έχουν στο σπίτι για να μην τα πετάνε. Τα βαζάκια που αδειάζουν από φαγητό τα ξαναχρησιμοποιούν, παλιά κουρέλια και πανιά τα φτιάχνουν όμορφες κούκλες, υπολείμματα από φαγητά που έχουν περισσέψει τα μαζεύουν και τα κάνουν λιπάσματα για τα φυτά τους, μπαταρίες που τελειώνουν τις φυλάνε, σκισμένα ρούχα τα μπαλώνουν και δεν χρειάζεται να αγοράσουν καινούρια κλπ. Με τον τρόπο τους δείχνουν πως, κάτι που οι άλλοι μπορεί να τα θεωρούν πιθανόν σκουπίδια,  για τον παππού και τη γιαγιά Νιαουνιάρ ξαναγίνονται πολύτιμα και τους δίνουν μια νέα ζωή.

Η εικονογράφηση της Δέσποινας Καραπάνου είναι πολύ όμορφη. Μου κέντρισε το ενδιαφέρον το παιχνίδι με τα χρώματα: από τη μία το γκρίζο χρώμα που δείχνει το άχρωμο και παρατημένο περιβάλλον με τη ρύπανση και την αδιαφορία και από την άλλη το φωτεινό και γεμάτο χρώματα σπίτι την οικογένειας Νιαοουνιάρ χάρη στο οποίο τονίζεται το βασικό μήνυμα ότι όταν φροντίζουμε το περιβάλλον η ζωή μας και η καθημερινότητά μας γίνονται πιο όμορφες και πιο ζωντανές.

Οι μαγικές τσέπες της γιαγιάς Νιαουνιάρ καταφέρνουν κάτι μαγικό: ακόμα και κάτι που φαίνεται άχρηστο μπορεί να ξαναγίνει χρήσιμο. Με ποιον τρόπο; Οι συγγραφείς του βιβλίου μας το δείχνουν μέσα από έξυπνες και χρήσιμες ιδέες ανακύκλωσης. Το όμορφο αυτό παραμύθι μας περνάει το μήνυμα ότι αν αγαπάμε το περιβάλλον, ακόμα και με μικρές πράξεις, όπως αυτές της ανακύκλωσης και της επανάχρησης, μπορούμε να κάνουμε τον κόσμο μας καλύτερο.

Βιβλίο Αστρο-ιστορίες 
Συγγραφέας Σταύρος Ι. Αυγολούπης
Εικονογράφος Μαρία Μανουρά
Κατηγορία Βιβλία γνώσεων
Εκδότης Ελληνοεκδοτική
Συντάκτης: Γεωργία Νικολοπούλου
Επιμέλεια κειμένου: Πάνος Τουρλής

Ο Σταύρος Ι. Αυγολούπης γνωρίζει πάρα πολλά για τα  άστρα και τους αστερισμούς, μιας και ο ίδιος είναι καθηγητής αστρονομίας και με τη μαγική του πένα μάς τα εξηγεί τόσο απλά σα να διαβάζουμε το πιο όμορφο παραμύθι του κόσμου. Μου άρεσε πολύ που σε κάθε κεφάλαιο μάθαινα και μία διαφορετική ιστορία, με ήρωες βγαλμένους από την ελληνική μυθολογία. Το κάθε κεφάλαιο χωρίζεται σε μικρές ευδιάκριτες ενότητες: αρχικά δίνεται με λίγα λόγια και σε ποιητική φόρμα η ιστορία του κάθε ήρωα, στη συνέχεια ο σχηματισμός του αστερισμού και στο τέλος πολλές σύντομες και εύληπτες πληροφορίες που συνδυάζουν τη μάθηση με το παιχνίδι. Ο Ωρίωνας, η Ανδρομέδα, η Καλλιστώ και όχι μόνο μου κράτησαν συντροφιά και μου είπαν τις ιστορίες τους, καθώς και πώς συνδέθηκαν με τους αστερισμούς. Ο αρχαίοι Έλληνες  πίστευαν ότι πολλοί θεοί και μυθικοί ήρωες μεταμορφώθηκαν σε αστέρια για να μείνουν για πάντα στον ουρανό δίνοντας αιώνια ζωή σε αυτά τα φωτεινά ουράνια σώματα αλλά και στις καρδιές μας, ώστε να μας θυμίζουν τη μυθολογία και την ιστορία μας. Μα τι όμορφη σκέψη!

Η ιστορία που ξεχώρισα ήταν αυτή της Καλλιστώς, που έγινε Μεγάλη Άρκτος. Ήταν μία όμορφη κοπέλα που την αγάπησε ο Δίας και η Ήρα τη ζήλεψε, αναγκάζοντας έτσι τον πατέρα των θεών να τη μεταμορφώσει μαζί με τον γιο της σε αρκούδα και στη συνέχεια σε αστερισμό. Έτσι, δημιουργήθηκαν η Μικρή και η Μεγάλη Άρκτος που φαίνονται στον ουρανό όλο τον χρόνο και όποτε κοιτάζω τον ουρανό ψάχνω να τις βρω. Μέσα από την ιστορία της Καλλιστώς, μαθαίνουμε ότι υπάρχουν αστερισμοί που φαίνονται όλο τον χρόνο και λέγονται αειφανείς, κάτι που δεν ήξερα πριν διαβάσω το βιβλίο. Υπάρχουν φυσικά κι άλλοι ορισμοί κι έτσι γνώρισα απλά και κατανοητά τον μαγικό κόσμο της αστρονομίας. Οι προσεγμένες οδηγίες του συγγραφέα για το πώς να βρούμε τους αστερισμούς στον ουρανό τη νύχτα μ’ έκαναν να νιώθω πως ζω ένα μαγικό ταξίδι στο διάστημα μέσα από το δωμάτιό μου.

Η εικονογράφηση της Μαρίας Μανουρά είναι υπέροχη! Είτε σχεδιάζει τους ανθρώπινους χαρακτήρες είτε τα μυθικά πλάσματα είτε τους αστερισμούς αποτυπώνει παραστατικά τις λεπτομέρειες και τα χαρακτηριστικά τους ενώ το μπλε χρώμα που επιλέγει για το φόντο ταιριάζει απόλυτα με την υποβλητική ατμόσφαιρα του ουρανού που μας αποκαλύπτει σιγά σιγά τα μυστικά του. Το βιβλίο το αγάπησα γιατί μέσα από τις τόσο ζωντανές εικόνες του, με έκανε να ονειρεύομαι ταξίδια στο διάστημα, σε μακρινούς γαλαξίες, σε έναν κόσμο τελείως διαφορετικό από τον δικό μας!

Βιβλία Η οικογένεια Γκρίφιν ταξιδεύει με υποβρύχιο
Συγγραφέας Τζένη Κουτσοδημητροπούλου
Εικονογράφοι Λίλα Καλογερή
Κατηγορία Παραμύθι
Εκδότης Ελληνοεκδοτική
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Τζένη Κουτσοδημητροπούλου με την παραστατική γραφή της δημιουργεί υπέροχες σκηνές και αξέχαστα περιστατικά που θα εντυπωσιάσουν τους μικρούς αναγνώστες και θα τους γεμίσουν συναρπαστικές πληροφορίες για τον κόσμο του βυθού. Μπαρμπούνια, χελιδονόψαρα, αστερίες, καλαμάρια, φεγγαρόψαρα, αγγελόψαρα, ιππόκαμποι, ξιφίες και πολλά άλλα γνωστά και άγνωστα πλάσματα μας καλωσορίζουν στη ζωή τους. Ξεκινάμε από τα βαθιά και ήρεμα νερά της Μεσογείου, συνεχίζουμε στα πράσινα λιβάδια της Ποσειδωνίας, όπου βρίσκουν καταφύγιο κάποια ψάρια για να γεννήσουν τα αυγά τους, στη θάλασσα των κοραλλιών με τα χιλιάδες χρώματα, στα βαθιά και αχαρτογράφητα νερά του Ειρηνικού ωκεανού, στον τάφο των Μαριανών, το βαθύτερο σημείο των ωκεανών, στον Αρκτικό ωκεανό, στη Μαύρη Θάλασσα με τα ναυάγιά της και αλλού. Ο Όλιβερ έχει πάρει μαζί το αγαπημένο του κοχύλι για να το αφήσει στο πιο ωραίο μέρος που θα βρει. Σε κάθε σημείο που φτάνει η οικογένεια Γκρίφιν, κάνει μια μικρή έρευνα αλλά πάντα κάτι δεν του αρέσει. Στο τέλος όμως…

Η εικονογράφηση της Λίλας Καλογερή είναι καταπληκτική και ζωντανεύει παραστατικά και ρεαλιστικά τον κόσμο των ωκεανών. Χρησιμοποιεί άφθονα και ποικίλα χρώματα, χαρακτηριστικά για το κάθε σημείο των ωκεανών όπου φτάνει η οικογένεια Γκρίφιν, δημιουργώντας έτσι ένα εντυπωσιακό φόντο που θα λατρέψουν τα παιδιά. Το ταλέντο της φαίνεται από την αρχή, με τις λεπτομέρειες στο δωμάτιο του Όλιβερ και με το σημείο της θάλασσας όπου βυθίζεται το υποβρύχιο για να ξεκινήσει το ταξίδι του και απογειώνονται με τις υπέροχες απεικονίσεις των ψαριών και των άλλων πλασμάτων του βυθού. Έχει βρει έναν μοναδικό τρόπο να ρίχνει φως στο εκάστοτε περιβάλλον και λάτρεψα το μπλε του Ινδικού Ωκεανού. Ακόμη και το φράγμα της Διώρυγας του Παναμά είναι λες και βγήκε από επαγγελματική μακέτα.

«Η οικογένεια Γκρίφιν ταξιδεύει με υποβρύχιο» και οδηγεί τους μικρούς αναγνώστες στους ωκεανούς της γης, συστήνοντάς τους τα διάφορα είδη ζωής που μπορεί να συναντήσει κανείς και την ποικιλομορφία στον εκάστοτε τόπο. Ελάτε να βυθιστούμε στα σκοτεινά, ήρεμα ή επικίνδυνα νερά των θαλασσών του πλανήτη μας.

Βιβλίο Με το Νι και με το Βήτα
Συγγραφέας Ισμήνη Παφίτη
Εικονογράφος Μαρία Μανουρά
Κατηγορία Παραμύθι 
Εκδότης Ελληνοεκδοτική
Συντάκτης: Γεωργία Νικολοπούλου
Επιμέλεια κειμένου: Πάνος Τουρλής

Η Ισμήνη Παφίτη έγραψε μια γλυκιά και τρυφερή ιστορία για την αξία, τη σημασία και τον ρόλο της φιλίας και της αλληλοϋποστήριξης στη ζωή μας. Ένα σκιουράκι ζητάει τη βοήθεια ενός ποντικού-ντετέκτιβ για να βρει το χαμένο βήτα που πλέον δεν μπορεί να το προφέρει, ο ποντικός  χωρίς δεύτερη σκέψη δέχεται κι έτσι ξεκινάει ένα ταξίδι γεμάτο ανατροπές και αποκαλύψεις. Σταδιακά έρχονται στο πλάι τους ένα βατραχάκι που προσγειώθηκε με ένα σάλτο μπροστά τους, μια σοφή κουκουβάγια με το βιβλίο της, δύο καβουράκια που τους ζήτησαν να τους φέρουν ένα κοχύλι από τον ωκεανό κι εφτά χαριτωμένα προβατάκια που τους ζήτησαν λίγο γάλα. Στο τέλος της διαδρομής φτάνουν στο κάστρο του βασιλιά και τότε…

Το παραμύθι είναι γραμμένο με απλές και λιτές προτάσεις και εμπλουτίζει το λεξιλόγιο των μικρών αναγνωστών. Το σκιουράκι που πρωταγωνιστεί στην ιστορία στενοχωρήθηκε πάρα πολύ με το πάθημά του αλλά δεν τα παράτησε και, με τη βοήθεια των φίλων του, διαπίστωσε πως κανείς δεν τα καταφέρνει μόνος του. Είναι πολύ θετικό που το γλυκό αυτό ζωάκι ήταν τόσο γενναίο και δε δίστασε να ζητήσει βοήθεια, κάτι που θα μεταλαμπαδεύσει και στα παιδιά. Η εικονογράφηση της Μαρίας Μανουρά είναι πολύχρωμη, χορταστική, με ποικίλες οπτικές γωνίες και φανταστικά χρώματα. Οι εικόνες είναι γεμάτες φως και ζωντανεύουν με ενάργεια και ρεαλισμό το δάσος και τη μαγική ατμόσφαιρα που ξεπηδά μέσα από το κείμενο. Μια έξυπνη και τρυφερή ιστορία που τονίζει ότι όλοι έχουμε ανάγκη ο ένας τον άλλον, στα πιο μικρά και στα πιο μεγάλα εμπόδια και ταυτόχρονα παρακινεί τα παιδιά να αγαπήσουν λίγο περισσότερο τα γράμματα και τις λέξεις.

Βιβλίο Οι περιπέτειες ενός φιλάθλου 
Συγγραφέας Φωτεινή Κωνσταντοπούλου
Εικονογράφος Μαρία Μανουρά
Κατηγορία Παιδικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ελληνοεκδοτική
Συντάκτης: Γιώργος Μπάτρης
Επιμέλεια κειμένου: Πάνος Τουρλής

Η Φωτεινή Κωνσταντοπούλου έγραψε ένα μυθιστόρημα που θα τονώσει την αυτοπεποίθηση των παιδιών μέσα από ενδιαφέροντα και συναρπαστικά περιστατικά. Με ένα εξισορροπημένο μίγμα χιούμορ και δράσης καταφέρνει να περάσει σημαντικά μηνύματα γύρω από την προσωπική αξία του καθενός και τη σημασία της φιλίας στη ζωή μας ενώ ταυτόχρονα δείχνει τους τρόπους με τους οποίους μπορούν να αντιμετωπίσουν οι μικροί αναγνώστες τις δύσκολες συνθήκες στο σχολείο. Σκεφτείτε τώρα να λέγεστε όπως ο ήρωας του βιβλίου, να δυσκολεύεστε στα μαθήματα και στις κοινωνικές συναναστροφές και ταυτόχρονα να πέφτετε θύμα σχολικού εκφοβισμού! Έτσι ο Φλώρος βρίσκει παρηγοριά στους λίγους αλλά αγαπημένους φίλους του και στο μπάσκετ, στο οποίο ασκείται με κάθε ευκαιρία (φυσικά και συλλέγει κάρτες με παίκτες). Μόνο που εδώ εμφανίζεται άλλη μια στενοχώρια: θα ήθελε να είναι καλός στο αγαπημένο του σπορ αλλά δεν τον παίρνουν ούτε στους αναπληρωματικούς της ομάδας του σχολείου. Αυτό ρίχνει κι άλλο την ψυχολογία του και τελικά ο ήρωάς μας πιστεύει ακράδαντα ότι δεν είναι καλός σε τίποτα.

Μου άρεσε πολύ η οπτική γωνία του μυθιστορήματος, μιας και η συγγραφέας χρησιμοποίησε μια αναπάντεχη αλλαγή στη ζωή του παιδιού για να διαφοροποιήσει εντελώς τη ροή της αφήγησης, κλιμακώνοντάς την: αναθέτουν στον Φλώρο να γίνει εμψυχωτής της ομάδας μπάσκετ του σχολείου στο σχολικό πρωτάθλημα, κάτι που του προσέθεσε ακόμη περισσότερο άγχος και ταλαιπωρία, σταδιακά όμως βλέπουμε πως τα πάει καλά. Εδώ είναι και η μικρή μου ένσταση, μιας και ο τίτλος και η αρχή του βιβλίου με προετοίμαζαν να παρακολουθήσω τη ζωή ενός παιδιού που θα ακολουθήσει το όνειρό του και θα γίνει μεγάλος σταρ του μπάσκετ. Προς τιμήν της όμως η Φωτεινή Κωνσταντοπούλου απέφυγε τα κλισέ και κατάφερε να γράψει μια ιστορία που με κράτησε ως το τέλος και με συγκίνησε. Τα διάφορα περιστατικά της ζωής του μικρού πρωταγωνιστή αντικατοπτρίζουν μια καθημερινότητα που είναι οικεία στα παιδιά, τα οποία και μπορεί να μοιράζονται ίδιες ή παρόμοιες ανησυχίες. Σε αυτό βοηθάει πολύ και η ρεαλιστική εικονογράφηση της Μαρίας Μανουρά που πότε ζωντανεύει με τη φαντασία της τα γεγονότα και πότε αποτυπώνει φωτογραφικά σχεδόν σημαντικούς υπαρκτούς αθλητές του μπάσκετ.

«Οι περιπέτειες ενός φιλάθλου» είναι ένα διασκεδαστικό και γεμάτο μηνύματα μυθιστόρημα για τον ενδοσχολικό εκφοβισμό, την αθλητική βία, την πίστη στη δύναμη που κρύβουμε μέσα μας και τη σημασία τού να μην τα παρατάς ποτέ! Ο Φλώρος Ασχημόπουλος αντιμετωπίζει τις καθημερινές του δυσκολίες με υπομονή, αυθορμητισμό, ειλικρίνεια και μερικές φορές με απίστευτο θάρρος. Οι σελίδες του βιβλίου είναι γεμάτες από μαθήματα ψυχικής δύναμης, αποφασιστικότητας, τόνωσης της αυτοπεποίθησης που ξεπηδούν μέσα από τις κωμικές περιγραφές και το αυθόρμητο ύφος του ήρωα. Στο τέλος του βιβλίου αποδεικνύεται ότι η επιμονή και η φιλία κάνουν θαύματα.

Βιβλίο Αμαλία: μια πόρνη στα αζήτητα 
Συγγραφέας Βασίλης Τζανακάρης
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ελληνοεκδοτική
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Βασίλης Τζανακάρης έγραψε ένα σκληρό μα και συγκινητικό αφήγημα για την πόρνη Αμαλία, τη «Χιονάτη» που ευεργέτησε, προίκισε, πάντρεψε, βάφτισε, υιοθέτησε πολύ κόσμο και ταυτόχρονα για τη Θεσσαλονίκη του 1963, με τα ποικίλα κοινωνικά, πολιτιστικά και ιστορικά γεγονότα που τη σημάδεψαν. Με λόγο που ρέει, με διαρκείς εναλλαγές από το αφηγηματικό παρόν (1963) στις δεκαετίες 1920-1940 όπου έζησε η Αμαλία, με πλήθος πληροφοριών για τα διάφορα γεγονότα των εκάστοτε εποχών, με λιτά καλολογικά στοιχεία και με διεισδυτικές παρατηρήσεις γύρω από τις εποχές και πώς αλλάζουν και μεταβάλλονται, ξεδιπλώνεται το χρονικό μιας γυναίκας που έγινε μάρτυρας στη σφαγή των γονιών της από τους Τούρκους, πουλήθηκε από συγγενικό πρόσωπο σε πορνείο της Σμύρνης κι από κει έζησε απάνθρωπες συνθήκες στην Αλεξάνδρεια, στον Πειραιά και τελικά στη Θεσσαλονίκη. Μια γυναίκα που «μπήκε στην κόλαση και βγήκε χωρίς να μολύνει ποτέ την ψυχή της» κι ας γέμισε με μίσος απύθμενο για όλα τα αρσενικά του κόσμου με αφορμή τα όσα έζησε και υπέφερε στα χέρια τους.

Ο συγγραφέας, με αφορμή τη δολοφονία του Γρηγόρη Λαμπράκη και την επίθεση στον βουλευτή της ΕΔΑ Γιώργο Τσαρουχά, ταξιδεύει στη Θεσσαλονίκη για λογαριασμό της εφημερίδας του, τα «Δημοκρατικά Νέα», για να παρακολουθήσει τις ανακρίσεις και τις έρευνες για τους ενόχους αλλά και για να καταγράψει το κλίμα που επικρατεί εν όψει των εκλογών του Νοεμβρίου 1963. Παρακρατικές οργανώσεις της Δεξιάς, απότοκες ή και κομμάτι των εκλογών βίας και νοθείας δυο χρόνια πριν, ο Ανένδοτος Αγώνας του Γεωργίου Παπανδρέου, αρχηγού της Ένωσης Κέντρου κ. ά. συναποτελούν μια έκρυθμη κατάσταση που κανείς δεν ξέρει πού θα οδηγήσει όσο ο ανακριτής Χρήστος Σαρτζετάκης αναζητά την άκρη του νήματος. Ταυτόχρονα, γνωρίζουμε πολύ καλά και παραστατικά τη Θεσσαλονίκη, «την πρωτεύουσα των προσφύγων» όπως τη χαρακτήρισε ο Γιώργος Ιωάννου, μια πόλη όμορφη, ανοιχτή και ευάλωτη. Και πού δεν περπατάμε και πού δε στεκόμαστε: Φλόκας, Χρυσό Παγώνι, ΧΑΝΘ, Διεθνής Έκθεση, Λευκός Πύργος, Ντορέ, Καμάρα, βιβλιοπωλείο Μόλχο, Καφέ-Τραμπούκ, σε στενά και μνημεία, σε περιοχές και κτήρια μιας πόλης που κουβαλάει αίμα δολοφονιών στην πλάτη της (Γεώργιος Α΄, Γιάννης Ζέβγος, Τζορτζ Πολκ, Γρηγόρης Λαμπράκης).

Κεντρικό πρόσωπο του βιβλίου είναι η θρυλική για την εποχή της Αμαλία, μια μελαχρινή, ψηλή γυναίκα, με λεπτά χαρακτηριστικά και όμορφη, που δέχεται να μιλήσει στον συγγραφέα όταν συναντιούνται τυχαία, να βγάλει στην επιφάνεια όσα είχε για πάντα κλεισμένα στην ψυχή της, να ανέβει στην κυριολεξία ένα βουνό και να αναβιώσει τα όσα πέρασε. Μιλάει για πράγματα που κάποτε ήταν όμορφα, ξεθάβοντάς τα με πόνο μέσα από πληγωμένες μνήμες, ζωντανεύει τα λιγοστά χαρούμενα στιγμιότυπα, ξεχωρίζει τα περισσότερο δύσκολα και σκληρά. Από τη σφαγή και τον βιασμό των γονιών της από τους Τούρκους στις αρχές του αιώνα, χρόνια «σκληρά κι αβάσταγα σε βάρος από γεγονότα», μας μιλάει για τον θείο Παυλάκη, έμπορο στην περιοχή της Σμύρνης (πόσο την είχε αγαπήσει αυτή την πόλη η Αμαλία) και πώς κατέληξε σε σωματέμπορους και καταχραστές και στο πορνείο της μαντάμ Έλλης, τι συνέβη με τον Αριστείδη Στεργιάδη και τον νόμο του για τα μπουρδέλα και πολλά άλλα.

Σιγά σιγά φτάνουμε και στην Αθήνα του μεσοπολέμου, χρόνια δίσεχτα, γεμάτα πείνα, ανέχεια και χίλιες δυο στερήσεις, με το νοσοκομείο Συγγρού να αποτελεί τον φόβο και τον τρόμο για τις πόρνες, μιας και χιλιάδες ανατριχιαστικά περιστατικά το συνοδεύουν, με τις Τζιτζιφιές και τον Ιλισό και τα τάχα μου «ζυθοπωλεία» τους, όπου έβρισκε κανείς στα πίσω λερά δωμάτια ευκαιρίες για εφήμερο έρωτα και με την Πεντέλη, όπου φτιάχνονταν οι πρόχειρες καλύβες για τους φυματικούς που τους έδιωχναν οι καλοκαιρινοί κατασκηνωτές της Αθήνας, με το κολαστήριο του «Σωτηρία» που διέκρινε τους φτωχούς που ξημεροβραδιάζονταν μες στο κρύο μέχρι να θεραπευτούν απ’ όσους είχαν τη σχετική άνεση, «ένας κόσμος απελπισίας και απογοήτευσης». Ο Πειραιάς φυσικά παίζει επίσης πρωταγωνιστικό ρόλο, με τα Λεμονάδικα της κάμας και των τεκέδων στην Ακτή Τζελέπη, με τα καφέ σαντάν και τα χασισοποτεία, με την ατμόσφαιρα φόβου και τρόμου που κυριαρχούσε, με τα Βούρλα της Δραπετσώνας, «τον καταυλισμό της ανοχής», όπου χιλιάδες καβγάδες, φονικά και φασαρίες αναστατώνανε τα σπίτια των φιλήσυχων γειτόνων που τύχαινε να μένουν κοντά με τις οικογένειές τους. Ο κύκλος ολοκληρώνεται με τη Θεσσαλονίκη της Κατοχής, το τελευταίο λιμάνι της Αμαλίας, μια πόλη γεμάτη πείνα και κρύο, μαυραγορίτες και χαφιέδες, Εβραίους, όπου η πορνεία ανθίζει στα κρυφά, στα παράνομα και στα σκοτεινά, στα κέντρα διασκέδασης που άνοιξαν το 1942 και όπου σύχναζαν οι κατακτητές, οι χαφιέδες, οι σωματέμποροι, στα καζίνο και στις χαρτοπαικτικές λέσχες.

Έχουμε λοιπόν τη μονομερή πρωτοπρόσωπη αφήγηση της Αμαλίας, που είναι γεμάτη κινηματογραφικές εικόνες, συναισθήματα, ειλικρίνεια και αντικειμενικότητα κι από την άλλη τον συγγραφέα, με ένα έξυπνο αφηγηματικά εύρημα, να τη διανθίζει είτε με τα πολιτικά γεγονότα της εποχής με αφορμή τα όσα ο ίδιος έκανε, κατέγραφε ή διάβαζε στις εφημερίδες στον κενό χρόνο ανάμεσα στις συναντήσεις του με την Αμαλία είτε καταγράφοντας την κίνηση έξω από τη βιτρίνα του Φλόκα όπου συναντιούνται, με εικόνες που αλλάζουν όσο περνάει ο καιρός και χειμωνιάζει, με λιτές περιγραφές του καιρού, με παρατηρήσεις πάνω στον κόσμο που περνάει (τι φοράει, πώς κινείται, τι κοιτάζει, τι αγοράζει από τα καταστήματα), στα μέσα μεταφοράς και στα οχήματα που διασχίζουν τους δρόμους, λεπτομέρειες δηλαδή που εμπλουτίζουν το κείμενο και χαρίζουν μικρές ανάσες όσο η Αμαλία αλλάζει θέμα, τόπο, εποχή στις αφηγήσεις της.

Ο Βασίλης Τζανακάρης έγραψε ένα αφήγημα γεμάτο παραστατικές εικόνες και ενάργεια, που με αφορμή τις περιπέτειες της Αμαλίας μας συστήνει εποχές δύσκολες και σκληρές που τις έχουμε ωραιοποιήσει μέσα από αφηγήσεις και άλλες μαρτυρίες. Δεν είναι μόνο βιογραφία αλλά και το χρονικό του ελληνικού 20ού αιώνα που άλλαξε άρδην με αφορμή διάφορα γεγονότα (πρόσφυγες, πόλεμοι, αστυφιλία), με έμφαση στην καθημερινότητα του απλού κόσμου και στις ποικίλες διαστρωματώσεις της ελληνικής κοινωνίας. Το βάρος δίνεται στον μεσοπόλεμο, μια εποχή όπου σημαντικές εφευρέσεις όπως το τηλέφωνο πέρασαν στην καθημερινότητα των ανθρώπων, οι διαπροσωπικές σχέσεις ανδρών και γυναικών προσδιορίστηκαν από καινούργιους κανόνες (ένδυση, διασκέδαση κλπ.), οι γυναίκες βγήκαν από τα σπίτια κι άρχισαν να εργάζονται, αλλά υπάρχει και μια λιγότερο γνωστή σκοτεινή, πλευρά: έγκλημα, πορνεία, ναρκωτικά, επάρατες αρρώστιες.

Χιλιάδες γυναίκες κυρίως από χαμηλά κοινωνικά στρώματα, έπεφταν με τα μούτρα στον πληρωμένο έρωτα, παρακινημένες από ορφάνια, φτώχεια, χαμηλό μορφωτικό επίπεδο, προσφυγιά (είτε από τη μικρασιατική καταστροφή είτε από την άφιξη χιλιάδων επαρχιωτόπουλων που έρχονται για ένα καλύτερο αύριο στην πρωτεύουσα). Είναι ανατριχιαστικό το γεγονός πως εκείνη την εποχή ήταν πάνω από 50.000 οι πόρνες σύμφωνα με μια έρευνα. Αντάμα με αυτά έρχονται και οι κίνδυνοι του «επαγγέλματος», όπως λέπρα, φυματίωση, σκουλαμέντο και μαλαφράντζα («μπες βγες κι ο Θεός βοηθός») κι ας μην ξεχνάμε τις ανεπιθύμητες εγκυμοσύνες. Ο φόβος του νοσοκομείου Συγγρού για τις χειρότερες περιπτώσεις κρέμεται πάνω από τα κεφάλια χιλιάδων γυναικών και όλες τους αποζητούν ένα αντρικό λιμανάκι να χωθούν, να ζαρώσουν μέσα του και να τα ξεχάσουν όλα. Η αστυνομία και το υγειονομικό καιροφυλακτούσαν έτσι κι αποκτούσε καμία κάποια από αυτές τις ασθένειες, όλες τους κλειδαμπαρωμένες στα υπόγεια του νοσοκομείου μέχρι να τις εξετάσουν αλλά οι άντρες που τις κόλλησαν μια χαρά επέστρεφαν στα σπίτια και στις οικογένειές τους, κάτι που δείχνει πόσο μονόπλευρη ήταν πάντα η κοινωνία.

Μια γυναίκα περιζήτητη, με αιμάτινη καριέρα στη σωματεμπορία, γεμάτη φόβους, άγχος, ανασφάλειες, επιθυμίες, θυμό και μια εποχή γεμάτη αλλαγές, ανατροπές, ελπίδες και όνειρα συναντιούνται και δημιουργούν ένα ταξίδι στον χρόνο και στην ανθρώπινη ψυχοσύνθεση. Ένα κείμενο-ποταμός για μια γυναίκα που αδικήθηκε, κινδύνεψε και τελικά κατέληξε στα αζήτητα, γραμμένο με σεβασμό και αγάπη από έναν άνθρωπο που έχει διορατικότητα, ταλέντο και εμπειρία. Στο τέλος του βιβλίου υπάρχουν φωτογραφίες από το προσωπικό αρχείο του συγγραφέα με όψεις της Θεσσαλονίκης και διάφορα κοινωνικά και πολιτικά επίκαιρα γεγονότα της εποχής.

Βιβλίο Συνέντευξη με τα κυκλαδικά ειδώλια 
Συγγραφέας Μαίρη Βογιατζή
Εικονογράφος Ράνια Ηλιάδου
Κατηγορία Βιβλία γνώσεων
Εκδότης Ελληνοεκδοτική
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Ευτύχης είναι ένας ρεπόρτερ που γράφει στην εφημερίδα του σχολείου του και παίρνει συνεντεύξεις από… αγάλματα και εκθέματα μουσείων! Το δεύτερο βιβλίο της σειράς αφορά τα κυκλαδικά ειδώλια, «μια παρέα που γνώρισα πέρσι το Πάσχα στη Νάξο», όπως λέει ο μικρός αφηγητής. Μέσω ερωταποκρίσεων και με εύληπτο τρόπο ξεδιπλώνεται η ιστορία τους, μαθαίνουμε πώς και γιατί κατασκευάζονταν, τι είναι ο κυκλαδικός πολιτισμός, πώς έφτασαν στα πέρατα του τότε γνωστού κόσμου, τι σημαίνει η λέξη «ειδώλια», τι συμβολίζουν τα σταυρωμένα χέρια τους, τι χαρακτηρίζει τη χάρη και την κομψότητά τους, σε τι χρησιμοποιούνταν, πώς ενέπνευσαν τη σύγχρονη τέχνη κ. π. ά. Μικρές και εύληπτες πληροφορίες, συναρπαστικά εγκυκλοπαιδικά στοιχεία και παιχνίδια βοηθάνε τα μικρά παιδιά να γνωρίσουν καλύτερα αυτά τα πανέμορφα αγαλματάκια και να κατανοήσουν πόσο σημαντικά είναι για την τέχνη του προϊστορικού κόσμου και όχι μόνο.

Το κείμενο συμπληρώνεται από ερωτήσεις που μπορούν να απαντήσουν τα παιδιά, από τον δεκάλογο του καλού ρεπόρτερ μουσείων, κάτι που θα καθοδηγήσει σωστά τους μικρούς αναγνώστες την επόμενη φορά που θα επισκεφθούν ένα μουσείο στο πώς να κινηθούν, τι να παρατηρήσουν, πώς να αγαπήσουν αυτές τις επισκέψεις, καθώς και από άφθονο χώρο για να γράψουν τη δική τους συνέντευξη από ένα έκθεμα. Μαθαίνουμε για τη Νάξο, για την αρχαιοκαπηλία, για τα ειδώλια στα μουσεία του κόσμου και για πολλά άλλα. Η εικονογράφηση της Ράνιας Ηλιάδου είναι αφαιρετική και σουρεαλιστική, με ποικίλες οπτικές γωνίες, βοηθάει το κείμενο με ενδιαφέρουσες απεικονίσεις γύρω από την εποχή και την τέχνη στις οποίες αναφέρεται το κείμενο και αποτυπώνει με τέχνη τις μορφές των ειδωλίων και το νησί της Νάξου που τα φιλοξενεί.

«Συνέντευξη με τα κυκλαδικά ειδώλια» παίρνει αυτήν τη φορά ο Ευτύχης, ο ρεπόρτερ των μουσείων κι έτσι μαθαίνουμε για τη σημασία και την αξία των μαρμάρινων ειδωλίων που δημιουργήθηκαν στις Κυκλάδες. Ένα συναρπαστικό ταξίδι στους προϊστορικούς χρόνους για ένα αντικείμενο που ακόμη και σήμερα αναζητείται ο πραγματικός σκοπός χρήσης του.

Βιβλίο Μη σου Τίκι 
Συγγραφέας Γιώργος Αγγελίδης 
Εικονογράφος Γιάννης Σκουλούδης
Κατηγορία Παραμύθι
Εκδότης Ελληνοεκδοτική
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Σάντι, το μπιγκλ του συγγραφέα, του δίνει το έναυσμα να γράψει μια σειρά από περιπέτειες που θα βοηθήσουν τα παιδιά από 4 ετών και πάνω να καταλάβουν βασικές έννοιες όπως η ζήλια, η αγάπη και άλλα. Είναι ιστορίες γεμάτες φαντασία, χιούμορ και τρυφερότητα, γραμμένες με μικρούς ομοιοκατάληκτους στίχους που βοηθάνε τα μικρά παιδιά να διαβάσουν πιο εύκολα και να απολαύσουν περισσότερο τις περιπέτειες της Σάντι. Πρωταγωνιστεί ένα τετραπέρατο θηλυκό μπιγκλ που μας συστήνει τα μέλη της οικογένειάς του, τους φίλους του, το περιβάλλον στο οποίο ζει και μεγαλώνει.

Στο πρώτο βιβλίο της σειράς μαθαίνουμε για τη ζήλια μέσα από μια συγκινητική και καθημερινή ιστορία που όλοι μας βιώσαμε κάποια στιγμή και στη δική μας ζωή. Το καημένο το σπουργιτάκι που τραυματίστηκε είναι πολύ χαριτωμένο και ζωηρό και το βάφτισαν Τίκι: «…με το ράμφος στο πλαστικό όλο έκανε τίκι-τίκι / Έτσι αποφάσισαν να το φωνάζουν -πώς αλλιώς;- Τίκι»! Η Σάντι ένιωσε τεράστια χαρά που σώσανε τον φτερο-φουκαρά ώσπου η μάνα της άρχισε να τον ταΐζει στα χείλια κι έτσι φούντωσε η ζήλια! Το βράδυ, η Σάντι κάνει μια ευχή, η οποία όμως θα φέρει το αντίθετο αποτέλεσμα από αυτό που περίμενε! Οι γονείς της θλίβονται κι η σκυλίτσα αρχίζει να νιώθει τύψεις, καταλαβαίνει το λάθος της και το μετανιώνει: «Ας γυρίσει πίσω ο Τίκι κι οι γονείς μου έχουν αγάπη τόσο / που στην αγκαλιά τους χωράμε εμείς και άλλοι τόσοι»! Τι θα συμβεί παρακάτω; Α, δε θα τα πούμε κι όλα! Η εικονογράφηση του Γιάννη Σκουλούδη είναι απλή, με μεγάλες φιγούρες και μορφές και γεμάτη πολλά και ποικίλα χρώματα. Ποικίλες οπτικές γωνίες πυροδοτούν και ενισχύουν τη φαντασία των παιδιών ενώ το φόντο πότε έχει αδρές λεπτομέρειες και πότε είναι αφαιρετικό, βοηθώντας τα παιδιά να δημιουργήσουν τον δικό τους χώρο όπου εξελίσσεται η περιπέτεια. Γλυκύτητα και τρυφερότητα ξεπηδούν από κάθε σελίδα κι έτσι ζωντανεύει μια συναρπαστική καθημερινότητα!

Η Σάντι Μπιγκλ είναι μια σειρά από περιπέτειες ενός τετραπέρατου θηλυκού μπιγκλ και της οικογένειάς του, μέσα από τις οποίες οι μικροί αναγνώστες κατανοούν με χιούμορ και ωραίο κείμενο βασικά αισθήματα που εκφράζουν στη ζωή τους και μαθαίνουν πώς να τα χειρίζονται με τον καλύτερο τρόπο. Αρφ!

Βιβλίο Ο πιο νόστιμος θησαυρός 
Συγγραφέας-Εικονογράφος Ιωάννα-Σταυρούλα Αθανασοπούλου
Κατηγορία Παραμύθι
Εκδότης Ελληνοεκδοτική
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Ιωάννα-Σταυρούλα Αθανασοπούλου έγραψε μια συναρπαστική περιπέτεια για παιδιά από 6 ετών και πάνω γεμάτη αινίγματα και γρίφους, η οποία αναβιώνει τη βυζαντινή Θεσσαλονίκη με απολαυστικό τρόπο. Τα δυο παιδιά μελετούν το σχεδιάγραμμα της πόλης που ετοίμασε ο πατέρας τους και καταστρώνουν το σχέδιό τους: αυγά, βούτυρο κι αλεύρι λέει η συνταγή, τρία είναι λοιπόν και τα σημεία της πόλης όπου θα βρουν από μια δοκιμασία. Μια μικρή βοήθεια, ένα μαθηματικό πρόβλημα και τρία αινίγματα περιμένουν τη λύση τους. Τα εμπόδια που θα συναντήσουν θα τα γεμίσουν πείσμα και θέληση να διατηρήσουν την παράδοση και θα τα καταφέρουν χάρη στις γνώσεις τους και στο μυαλό τους. Μάλιστα στο τέλος αποκαλύπτεται και κάτι που δεν ήξερα για τα παραδοσιακά κουλουράκια!

Η εικονογράφηση είναι της συγγραφέως και είναι γεμάτη χρώματα και πρωτότυπες οπτικές γωνίες. Αξιέπαινη είναι η ανατύπωση της βυζαντινής Θεσσαλονίκης και μου άρεσε πολύ η εκφραστικότητα στα πρόσωπα των ηρώων του βιβλίου. Ο Λέων και η Ελισάβετ αποτυπώνονται με πολύ χαριτωμένο τρόπο έτσι όπως κινούνται και περπατούν, ακριβώς όπως τα παιδιά της ηλικίας τους, έτοιμα για παιχνίδι δηλαδή ενώ η χρυσαφένια κουλούρα που τα επιβραβεύει είναι σχεδόν τρισδιάστατη, λες πως θα πλημμυρίσει το δωμάτιο από τη μυρωδιά της. Άσε που γέλασα πολύ με τον τρόπο που αποτυπώθηκε η σκηνή στο κοτέτσι που ήταν και ο πρώτος σταθμός.

«Ο πιο νόστιμος θησαυρός» κινδυνεύει να χαθεί από την παράδοση της οικογένειας και της πόλης αν δεν καταφέρουν τα δυο παιδιά της ιστορίας να φέρουν τα πολύτιμα υλικά παρασκευής του. Μια ανατρεπτική και συναρπαστική περιπέτεια που θα ακονίσει το μυαλό των παιδιών, θα τα ταξιδέψει στη μακρινή βυζαντινή Θεσσαλονίκη και στο τέλος θα τα ανταμείψει με συνταγές για κουλουράκια και με διαφορετικά σχέδια για να τα πλάσουν.

Βιβλίο Το ποτάμι που επέστρεφε
Συγγραφέας Μάνθος Σκαργιώτης
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ελληνοεκδοτική
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Μάνθος Σκαργιώτης, με την οικεία αξεπέραστη λογοτεχνικότητά του, έγραψε ένα νέο μυθιστόρημα γεμάτο ολοκληρωμένους χαρακτήρες, ρεαλισμό, καλοστρωμένα ψυχογραφήματα, ενδιαφέρουσες και πλούσιες ιστορικές και όχι μόνο πληροφορίες και πλήθος ανατροπών. Η ιστορία ξεκινάει με την κατάρρευση του γεφυριού της Πλάκας το 2015 και με αφορμή την κοσμοχαλασιά του καιρού επιστρέφουμε στο 1881 για να γνωρίσουμε έναν τόπο που αποζητά την ελληνικότητα αλλά κινδυνεύει από τους Οθωμανούς και τη ρουμανική προπαγάνδα. Ο Πόρτουλας ερωτεύεται την Αννιώ από την απέναντι μεριά του Άραχθου ποταμού και για χάρη της περνάει το γεφύρι να τη βλέπει. Να όμως που με την ελληνοτουρκική σύμβαση της 20 Ιουνίου / 2 Ιουλίου 1881 η ανατολική του Άραχθου περιοχή της Άρτας και η Θεσσαλία περιέρχονται στην Ελλάδα κι έτσι η μεν Πλάκα ανήκει στην Ελλάδα, το δε Βορδό στην Τουρκία! Ο αγάς έκλεισε το γεφύρι, η Αννιώ βρίσκεται «απέκει», δεν πρόλαβε ο Πόρτουλας να την κλέψει, να καταφύγουν στα ελληνικά χωριά. Και τώρα;

Με αληθοφάνεια και παραστατικότητα ζωντανεύουν ο τόπος και οι άνθρωποι, καταγράφονται οι σχέσεις και οι αλληλοεπιδράσεις μεταξύ των ηρώων του βιβλίου και στήνεται ένα υποβλητικό σκηνικό γεμάτο καταχνιά, σκληρή βιοπάλη και γητειές. Ο Αηδόνης και ο Σελήμ είναι οι μόνοι καρδιακοί φίλοι του Πόρτουλα, σ’ έναν τόπο όπου τον θεωρούν «τσιμπούρι της κοινωνίας», απόβλητο του χωριού, ξένο, μιας και βρέθηκε μωρό στην πόρτα του παπά. Ξυλοδαρμοί, νηστικάδα και κακοψυχιά είναι τα μόνα που γνώρισε από τους χωριανούς του ενώ κυκλοφορούν οι φήμες για τη μάνα του και για την τύχη του πατέρα του. Οι ενδείξεις συνδέονται με το χτίσιμο του γεφυριού το 1866, πού είναι το ψέμα όμως και πού η αλήθεια; Τελικά ο Πόρτουλας εμπλέκεται από λάθος σ’ έναν φόνο που δεν έκανε κι αναγκάζεται να δραπετεύσει στην ελληνική μεριά και να διαφύγει των συγχωριανών του που τον κυνηγούν. Ένα ταξίδι δύσβατο, μεγάλης και κακοτράχαλης απόστασης μα και ψυχικό, με εμπόδια, ανατροπές και δυσκολίες, μέσα από τις οποίες ο πρωταγωνιστής ωριμάζει, μεταμορφώνεται, αλλάζει. Μαθαίνουμε κομματιαστά για τη ζωή του, πώς μεγάλωσε, πώς συμπεριφερόταν, τι και πώς άλλαξε, αν έγινε καλύτερος ή όχι άνθρωπος, τι τον επηρέασε, πώς νιώθει και κυρίως γιατί δεν έμεινε να αποδείξει την αθωότητά του. Θα ακούσει άραγε τη φωνή μέσα του, θα καταλάβει τι έχει πραγματικά ανάγκη να κάνει; «Αφήνεις την κοιλάδα του Αράχθου. Το χώμα, την πέτρα, το δέντρο, το νερό. Αυτά θα κρατήσουν το σκοινί σου. Πρέπει όμως πρώτα να τα γνωρίσεις καλά και να φιλιώσετε» (σελ. 70). Γανωτήδες, γυρολόγοι, στρατοκόποι, μπουλούκια μαστόρων και εργατών, πλανόδιοι ράφτες, όλους τους συναντάει στη στράτα του στα Τζουμέρκα, αναποφάσιστος να φύγει ή όχι. Γούπατο, απόκρημνη ακροτοπιά, ανεμόδαρτη ράχη, ψηλοτάβανη σπηλιά τον καλωσορίζουν. Γκρεμοβάδισμα και κακόστρατες η ζωή του, άσπρες ράχες και χειμαδιά, με το βλέμμα της Αννιώς και το φάντασμα της μάνας του κοντά του «κι ένιωθε να τον κυβερνά μια δύναμη που δεν βολευόταν μέσα του»!

Οικογένειες που πάνε για ξεχείμασμα και θ’ απαρνηθούν τον τόπο τους για επτά μήνες, που σκεπάζουν τα μουλάρια με «χοντρά τραγότσαλα για να μην πλευριτωθούν τη νύχτα από τον βουνίσιο αέρα, τα μακροσκοίνισαν στο γρασίδι κοντινής χερσάδας για να βοσκήσουν και να κοιμηθούν» (σελ. 116-117) κι ανάμεσά τους θα βρουμε ένα δεκατριάχρονο χλωμό παιδί, τον Κώστα Κρυστάλλη, που το ‘σκασε από τη μητριά του για να βρει στα Γιάννενα τον πατέρα του, και τον Απόστολο Μαργαρίτη, Αρμάνο δάσκαλο και συγγραφέα, μια από τις πιο σημαντικές φωνές της αρμάνικης χειραφέτησης τον 19ο αιώνα που καθόρισε την πολιτική της Ρουμανίας απέναντι στους Αρμάνους. Χάρη σ’ αυτόν ο Πόρτουλας μπλέκεται με τη ρουμανική προπαγάνδα και τον εκρουμανισμό των Βλάχων, μιας και είμαστε σε μια περίοδο όπου οι Ρουμάνοι προσπαθούν να πείσουν τους Βλάχους της Ηπειροθεσσαλίας και Μακεδονίας ότι είναι ρουμάνικης καταγωγής ώστε να προσαρτήσουν τις περιοχές τους όταν φύγουν οι Οθωμανοί. «Τα χρόνια του Πόρτουλα σκόρπιζαν… σαν αδέσποτα σκυλιά. Δεν μερεμέτισε τη ζωή του» (σελ. 248). Πολλές φορές αλλάζει στράτα, μεταβάλλει γνώμη χάρη ή εξαιτίας των περιστατικών που βιώνει κι όλα αυτά δημιουργούν ένα συναρπαστικό πολυπρισματικό μυθιστόρημα γεμάτο αυθεντικότητα και ανθρωπιά.

Εξίσου παραστατικές είναι και οι περιγραφές της Αθήνας, όπου φτάνει μετά από δεκαεφτά μέρες ταξίδι ο Πόρτουλας. Το ρέμα της Σταδίου, η Ακρόπολη και το Θησείο, τα καφέ σαντάν, τα Παντρεμενάδικα, ο Αρδηττός με τους ανεμόμυλους του Γεωργάκη, το Σταροπάζαρο και τα Πιθαράδικα, το νεοϊδρυθέν Άσυλο Ανιάτων, μια πόλη γεμάτη λιθοσώρια και χαλάσματα. Εκεί ο Πόρτουλας θα κάνει νέες παρέες, θα γνωρίσει ανθρώπους που επιτέλους θα τον οδηγήσουν πιο κοντά στις επιθυμίες του και θα του υποδείξουν το καλύτερο για κείνον μονοπάτι όσο γνωρίζει τις παξιμαδοκλέφτρες των καφενείων, τον νερουλά Σπύρο Λούη και γίνεται μάρτυρας των γάμων του Κωνσταντίνου και της Σοφίας και των πετροπόλεμων μεταξύ περιοχών. Ταυτόχρονα, πίσω στο Βορδό, οι θετοί γονείς του αντιμετωπίζουν τον κίνδυνο οι συγγενείς του νεκρού να τους πάνε στα δικαστήρια, πώς θα πληρώσουν λοιπόν ό,τι ζητήσουν για να το αποφύγουν; Μήπως όμως κάποιος άλλος κρύβεται πίσω από αυτήν την αναταραχή για να εκμεταλλευτεί καταστάσεις;

Με μελετημένη παραστατικότητα περιγράφονται άνθρωποι και τοπία κι έτσι δημιουργούνται ρεαλιστικές εικόνες που οδηγούν τον αναγνώστη σ’ εκείνη την εποχή: «Τα καπάκια των ματιών του ήταν πεσμένα λες και τον είχαν αφιονίσει…Η πλατιά βράκα του χωνόταν στις βλαχόκαλτσες και τα μυτερά ποδήματά του σημάδευαν το κατωκοίλι όποιου στεκόταν απέναντί του. Είχε τη χαντζάρα περασμένη στο ζωνάρι και το τουφέκι ακουμπισμένο στο ξυλόσπιτο της σκοπιάς» (σελ. 24). Συναρπαστικές οι περιγραφές του ηπειρώτικου τοπίου με την αδάμαστη φύση και εμβριθής η μελέτη του γεφυριού που περιγράφεται σε όλη του τη μεγαλοπρέπεια, με κάθε λεπτομέρεια, ενώ ταυτόχρονα αναδεικνύεται ο ρόλος και η θέση του στις ζωές των κατοίκων των γύρω περιοχών. Το κείμενο είναι λεπτοκεντημένο με αξέχαστες παρομοιώσεις και μεταφορές («…το Βορδό, σαν ασπρόγκριζο τομάρι σκύλου απλωμένο στον ήλιο», σελ. 105 και «Το καλοκαίρι στο μεταξύ προχωρούσε σαν τον καματάρη που ντρέπεται να κρατήσει σταυρωμένα τα χέρια», σελ. 26) αλλά και ιδιωματισμούς και ντοπιολαλιές. Μέσα σε λίγες μόνο λέξεις ζωντανεύει ολόκληρη κοινωνία: «Οι Βορδοΐτισσες -φρόνιμες ή ζόρικες κυράδες και κοπέλες ακριβομίλητες- θέριζαν στις πεζούλες, αλώνιζαν, κουβάλαγαν νερό απ’ τη βρύση με το μωρό πανωβάρελα, πότιζαν τα καλαμπόκια, έπλεναν τις βελέντζες στο ποτάμι, ζαλικώνονταν ξύλα για τον χειμώνα με τη ρόκα στο ζωνάρι, σκούπιζαν με το μαντίλι το μέτωπο κι έκοβαν ρετάλια από τη νύχτα για να μεγαλώσουν τη μέρα. Οι άντρες, δεμένοι στο οθωμανικό λουρί, ξεκοίλιαζαν τη γη με τον κασμά και βαστούσαν με τα χέρια τα βράχια να μην κατρακυλήσουν και γκρεμίσουν τα σπίτια τους. Το βράδυ έπιναν τσίπουρο στον καφενέ και βλαστημούσαν φωναχτά την τύχη κι από μέσα τους τον αγά. Μόνο τα παιδιά ξέφευγαν απ’ τη μοίρα των σκλάβων και με τον ήλιο στο κούτελο γυροβολούσαν στις αλάνες και στα λιθόσπαρτα μονοπάτια των μαχαλάδων σαν αγριοκάτσικα» (σελ. 26-27).

«Το ποτάμι που επέστρεφε» είναι ένα εκπληκτικό μυθιστόρημα γεμάτο ενδιαφέροντες και ολοκληρωμένους χαρακτήρες, άφθαστο ρεαλισμό, εμβριθή μελέτη της ελληνικής επαρχίας των τελών του 19^ου και των αρχών του 20ού αιώνα και ουσιαστικά ένα καλογραμμένο ταξίδι ζωής και ψυχής μέσα από το οποίο ο πρωταγωνιστής του βιβλίου θα βρει τον αληθινό του εαυτό, θα καταλάβει τι πραγματικά θέλει και τελικά θα διεκδικήσει τη θέση του στον κόσμο. Αυτή του η απόφαση θα πυροδοτήσει τις εξελίξεις, θα φέρει στο φως καλά κρυμμένες αλήθειες και θα οδηγήσει τον αναγνώστη με υποδειγματικό αφηγηματικά τρόπο στο σήμερα και στις αλλαγές του τόπου και των ανθρώπων που πέρασε από πάνω τους ο χρόνος ανελέητα. Το δυνατό τέλος με συγκίνησε και ολοκλήρωσε με τον καλύτερο τρόπο τον κύκλο των ιστοριών που με ταξίδεψαν στη σκληρή ζωή των νομάδων, στις κλειστές κοινωνίες της επαρχίας, στις ανελέητες και αδιάφορες για τον απλό κόσμο αποφάσεις των αρχόντων, σε μια Αθήνα που στέφθηκε πρωτεύουσα και ψάχνει να βρει τα πατήματά της και σ’ έναν ανολοκλήρωτο έρωτα.