Βιβλίο Τρέξε στον επόμενο σταθμό
Συγγραφέας Βασιλική Λεβεντάκη
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Λιβάνης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

«Η Ρενάτα Κίμαν, η ξανθιά εγκληματολόγος και ειδική πράκτορας του FBI με τα γκριζογάλανα μάτια, που στο σπινθηροβόλο βλέμμα της αντικατοπτριζόταν η ξεχωριστή ευφυία της και η ιδιαίτερη οξυδέρκειά της. Η Ρενάτα Κίμαν με το εντυπωσιακό βιογραφικό, τις αναρίθμητες επιτυχίες, τις ουσιαστικές παρεμβάσεις σε θέματα απόλυτης μυστικότητας και εχεμύθειας, η οποία εργαζόταν ως πράκτορας στα γραφεία της υπηρεσίας της στη Βέρνη τα τελευταία τέσσερα χρόνια. Ελληνικής καταγωγής, γεννημένη στην Αθήνα και μεγαλωμένη στη Ζυρίχη…» (σελ. 58). Αυτή η γυναίκα λοιπόν τρέχει κάθιδρη να εντοπίσει την ταυτότητα του κατά συρροή δολοφόνου που σκοτώνει ανθρώπους σύμφωνα με την πλοκή του τελευταίου βιβλίου της διάσημης συγγραφέως Πία Στόκλιν.

Το μυθιστόρημα είναι αρκετά δυνατό, γεμάτο ανατροπές, ευρηματική σκηνοθεσία σκηνών, έξυπνη τοποθέτηση χαρακτήρων, με ένα ρολόι ως επικεφαλίδα των κεφαλαίων (τικ τακ, τικ τακ….) και δεν μπορούσα να το αφήσω από τα χέρια μου. Σφιχτοδεμένο, ανατρεπτικό, γεμάτο εκπλήξεις, θα το θυμάμαι πάντα με ένα φλιτζάνι καφέ στο πλάι γιατί δεν ήθελα να κοιμηθώ χωρίς να βρεθεί ο ένοχος. Η πόλη της Ζυρίχης αποδόθηκε πολύ πιστά, οι γειτονιές και οι συνοικίες φάνηκαν ότι η συγγραφέας τις είχε μελετήσει. Μου άρεσε πολύ που στα κεφάλαια που η κυρία Λεβεντάκη έδινε φωνή στον / στη δολοφόνο πρόσεξε πάρα μα πάρα πολύ να μην προδώσει το φύλο του / της!

Η Πία Στόκλιν απήχθη λίγο πριν κυκλοφορήσει το βιβλίο της. Βρέθηκε δαρμένη και ταλαιπωρημένη λίγες ώρες πριν αυτοκτονήσει ο απαγωγέας της. Η υπόθεση όμως δεν έκλεισε, γιατί η Ζυρίχη αρχίζει να γεμίζει πτώματα. Ποιος είναι ο ένοχος; Τι συνέβη στο παρελθόν του Ρόμπερτ Φίσερ, του άντρα που αυτοκτόνησε; Ποια μυστηριώδης αλυσίδα δένει τη συγγραφέα, τον αυτόχειρα, τη γραμματέα Νίνα, την ασθενή Κάριν Γκραφ, τον αστυνόμο Στέφαν, τον φωτογράφο Μάρκους και την εκδότρια Μάρτα; Ποιος ενέπνευσε τον δολοφόνο και τι πραγματικά θέλει να δείξει με τα πτώματα που αφήνει πίσω του; Γιατί αφήνει μηνύματα στη Ρενάτα; Πόσο καλά την ξέρει; Ποιο είναι το όπλο του εγκλήματος κάθε φορά; Ένα παζλ για δυνατούς λύτες που έχει όλα τα εχέγγυα για να υπάρξει και δεύτερο βιβλίο με πρωταγωνίστρια τη Ρενάτα Κίμαν! Ένα τελείως διαφορετικό μυθιστόρημα από τη γνωστή συγγραφέα που με εξέπληξε ευχάριστα!

Βιβλίο Fatherland
Τίτλος πρωτοτύπου Fatherland
Συγγραφέας Robert Harris
Μεταφραστής Ξένη Τσομπανάκη
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα / Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Από τα πιο πρωτότυπα μυθιστορήματα που έχω διαβάσει. Θα μπορούσε η ιδέα, να γραφεί ένα μυθιστόρημα στο πλαίσιο του χιτλερικού καθεστώτος που σχεδόν νίκησε την ανθρωπότητα, να βγει πρόχειρο και κακογραμμένο. Αντιθέτως, εδώ έχουμε ένα σωστό και σοβαρό πολιτικό θρίλερ. Πώς θα σας φαινόταν αν η Πολωνία και η Τσεχοσλοβακία δεν υπήρχαν πια στον χάρτη, αν η Γερμανία είχε εθνική επέτειο όποτε γιόρταζαν τα γενέθλια του Φύρερ, αν ο Τσώρτσιλ είχε καταφύγει νικημένος στον Καναδά, αν το Βερολίνο όντως το έχτιζε ο Άλμπερτ Σπέερ; Χωρίς να καταντά με τίποτα κουραστικό, χωρίς να υπάρχει ίχνος διδακτισμού (κοιτάξτε πώς έκανε τον κόσμο ο Χίτλερ, προσέξτε τις αλλαγές που θα υπήρχαν αν νικούσε ο Χίτλερ κ.λ.π.) ξεδιπλώνεται ένα πλέγμα δολοφονιών και ξεκινά ένας αγώνας για την αποκάλυψη της αλήθειας γύρω από τις εξοντώσεις των Εβραίων (ήταν αλήθεια τελικά; και πώς τους εξόντωναν; και γιατί; γιατί ο Χίτλερ δεν είχε δεσμευτεί ποτέ γραπτώς για κάτι τέτοιο; κλπ.).

Ο μελετηρός αναγνώστης μπορεί να βρει διάσπαρτες στο κείμενο ψηφίδες για τη μετατροπή του κόσμου σε υποχείριο του μεγαλύτερου τύραννου της σύγχρονης Ιστορίας (είμαστε στο 1964 και ναι, υπάρχει Ψυχρός πόλεμος, ναι, ακόμη πολεμούν οι Γερμανοί στις εσχατιές της γερμανικής αυτοκρατορίας για την οριστική εδραίωσή της, μετά και την κατάληψη του ρωσικού έθνους). Μακάρι να είχα χρόνο να διασταύρωνα τα υποθετικά γεγονότα με τις πραγματικές τους διαστάσεις (ακόμη αναρωτιέμαι ποιος είναι αυτός ο Τζο Κένεντι που θα γινόταν Πρόεδρος των ΗΠΑ αν κυριαρχούσε ο Χίτλερ). Έχουμε λοιπόν τον Μαρτς, που δεν έχει διαβρωθεί από το καθεστώς, δεν έχει υποκύψει στα “θέλγητρα” του ναζισμού αλλά δεν μπορεί να κάνει και τίποτα για να αντισταθεί, αυτό θα ισοδυναμούσε με αυτοκτονία. Και τα πτώματα που αρχίζουν να μπαίνουν τον δρόμο του κρύβουν την αγωνία και το αίμα χιλιάδων Εβραίων που κατέληξαν στα κρεματόρια και εξαφανίστηκαν από το χάρτη άδικα των αδίκων (τα έγγραφα που τελικά αποκαλύπτουν τη συνωμοσία για το ολοκαύτωμα είναι αληθινά, όπως ισχυρίζεται ο συγγραφέας, ακόμη θυμάμαι τη διαταγή χρήσης των κομμένων μαλλιών σε ίνες για ύφανση καλτσών και δεν ξέρω κι εγώ τι άλλο, μπρρρ). Ο Μαρτς θα βρει στο δρόμο του μια Αμερικανίδα δημοσιογράφο, θα καταφύγει με ημερήσια βίζα παρακαλώ και μόνο με μέσον στην Ελβετία, που δε θα πάψει να υφίσταται ό,τι κι αν γίνει σε αυτόν τον κόσμο, για να γυρίσει στην πατρίδα του με τα πολύτιμα έγγραφα. Προδοσίες, προπαγάνδα, τυφλή υπακοή, λες «δόξα τω Θεώ» ξανά που ο Χίτλερ δεν νίκησε στον πόλεμο. Και πάνω από όλα ένα καλό πολιτικό θρίλερ.

Βιβλίο Ο Γκιούλιβερ στη χώρα των γιγάντων / Ο Γκιούλιβερ στη χώρα των νάνων
Συγγραφέας Νίκος Τσιφόρος
Κατηγορία Χιούμορ / Συλλογή διηγημάτων
Εκδότης Ερμής
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Έξοχο και απολαυστικό, διασκεδαστικό και παραμένει επίκαιρο μέχρι σήμερα (αν και γράφτηκε το 1966-1967). Στη χώρα των γιγάντων (Ελβετία, Γερμανία και Ιταλία) και των νάνων (Ελλάδα, Βουλγαρία, Ρουμανία, Γιουγκοσλαβία). Συγκρίσεις, παρατηρήσεις για την κουλτούρα και τη νοοτροπία με το γνωστό χιούμορ του Τσιφόρου που εδώ κεντά. Και φυσικά ό,τι παρατηρεί και καταγράφει ισχύει ακόμη και σήμερα (με εξαίρεση τις περιπέτειες με τα συναλλάγματα που πλέον έχουμε ευρώ). Κατά τα άλλα η καθαριότητα, η αυστηρότητα και η έλλειψη κουτοπονηριάς και μίζας στην Ευρώπη και η αγαθότητα, η κουτοπονηριά, η εξυπηρέτηση και η ελπίδα για το αύριο που ισχύουν στα Βαλκάνια. Μια Ευρώπη δύο ταχυτήτων. Ανακαλύψτε το, αξίζει.

Χαρακτηριστικό απόσπασμα:
«-Πού είναι η τουαλέτα;  Ένα νεύμα προς τα αριστερά. Πάω πρώτος γι’ ανίχνευση. Έκανα καλά. Μόλις άνοιξα την πόρτα, δυο εκατομμύρια μύγες με υποδεχτήκανε με ζητωκραυγές…Φεύγω τρεχάλα… Το ένα γαλάζιο σακάκι φέρνει τέσσερα ποτήρια. Τα δυο με χρώμα καφέ, δολοφονηθέντος κατόπιν ενέδρας. Τα άλλα δυο με χρώμα λεμονί, πεθαμένου σε κακή δολοφονία. -Καφές! Δεν είναι. Μπορεί να είναι ζουμί από λούπινα, αλισίβα από μπουγάδα, απονέρια από ποδόλουτρο, ό,τι θέλεις αλλά καφές αποκλείεται. Αν τον έδινες σε έναν παπαγάλο της Βραζιλίας θα πήγαινε να διαμαρτυρηθεί στη βραζιλιανή πρεσβεία. -Άστον… Το άλλο υγρό που παίζει τη λεμονάδα πρέπει να είναι πολύ κακός ηθοποιός. Κάτι που δεν είναι μήτε κιτρικό οξύ παριστάνει το λεμόνι, κάτι που δεν είναι μήτε ζαχαρίνη παριστάνει τη ζάχαρη, το ίδιο το ποτήρι παριστάνει τη δροσιά του φρέσκου αλογοκάτουρου» (σελ. 182).

Πώς θα σας φαινόταν αν ο Σέρλοκ Χολμς και ο Αρσέν Λουπέν συνεργάζονταν για να λύσουν αινίγματα; Τι θα λέγατε τις ιστορίες τους να τις αφηγείται η δωδεκάχρονη Αϊρίν Άντλερ, που εμφανίζεται το 1891 στην υπόθεση του Σέρλοκ Χολμς «A scandal in Bohemia» ως μια ρομαντική γνωριμία του; Αυτήν την ιδέα είχαν το 2011 οι Pierdomenico Baccalario και Alessandro Gatti και ξεκίνησαν τη σειρά «Σέρλοκ, Λουπέν κι εγώ», που στο εξωτερικό έχει φτάσει τους δεκαπέντε τίτλους, μια συναρπαστική, ευρηματική σειρά περιπετειών για παιδιά από 10 ετών και πάνω που σέβεται αυτούς τους πασίγνωστους ήρωες και τους εμπλέκει σε ιστορίες μυστηρίου, κατασκοπείας και ληστειών γύρω στα μέσα και τα τέλη του 19^ου αιώνα. Οι εκδόσεις Μίνωας ανέλαβαν τη μετάφραση και μόλις κυκλοφόρησε το πέμπτο βιβλίο, όπου οι τρεις πρωταγωνιστές μπλέκουν σε μια διεθνή συνωμοσία.

Βιβλίο Το κάστρο από πάγο
Τίτλος πρωτοτύπου Il castello di ghiaccio
Συγγραφείς Pierdomenico Baccalario, Alessandro Gatti
Εικονογράφος Jacopo Bruno
Μεταφραστής Ελένη Τουλούπη
Κατηγορία Περιπέτεια / Παιδικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μίνωας
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Αϊρίν στο προηγούμενο βιβλίο της σειράς, «Ο καθεδρικός του φόβου», γνώρισε την πραγματική της μητέρα και ο κόσμος της ήρθε τα πάνω κάτω. Στην προσπάθειά της να ξεκινήσει από την αρχή μια σχέση μαζί της ταξιδεύουν ως το Νταβός των ελβετικών Άλπεων. Η κοπέλα καταλαβαίνει πως δεν μπορεί να αντιμετωπίσει αυτές τις αλλαγές μόνη της και καλεί τους φίλους της, τον πάντα πολύξερο Σέρλοκ Χολμς και τον δανδή Αρσέν Λουπέν, να της συμπαρασταθούν Αυτό θα είναι η αρχή για μια σειρά από ανατροπές, εκπλήξεις και μυστικά που θ’ αποτελέσουν μία ακόμη μεγάλη υπόθεση για την ομάδα τους.

Η ιστορία δίνεται κλιμακωτά και μέσα από μια σειρά αναπάντεχων γεγονότων που φαίνονται ασύνδετα, στην πορεία όμως αποκαλύπτεται πως όλα ήταν μέρος μιας καλά σχεδιασμένης πλεκτάνης εις βάρος των γαλλογερμανικών διπλωματικών σχέσεων. Τα τρία νεαρά παιδιά, το καθένα με τη δική του αντίληψη και νοοτροπία, ζουν διάφορες εξελίξεις που δείχνουν πως τα πράγματα στο Νταβός δεν είναι και τόσο ήρεμα όμως αυτά που αρχικά πίστευαν ως αληθινά και οι άνθρωποι που θεωρούσαν κακούς τελικά αποδείχτηκαν μια μεγάλη φενάκη και η υπόθεση έρχεται τούμπα λίγες σελίδες πριν το τέλος, αφήνοντάς με με το στόμα ανοιχτό. Η γραφή του κειμένου και ο τρόπος που χρησιμοποίησαν οι συγγραφείς για να παίξουν με το μυαλό του αναγνώστη με ικανοποίησαν απόλυτα, ιδιαίτερα αν σκεφτεί κανείς πως το μυθιστόρημα απευθύνεται σε παιδιά. Οι διάλογοι είναι πλούσιοι, οι περιγραφές άφθονες αλλά άκρως απαραίτητες, η ιστορία καθαυτή είναι πολυδιάστατη και η αλήθεια πίσω από το Κάστρο από Πάγο σωστά και προσεκτικά δουλεμένη.

Με εντυπωσίασε ο τρόπος με τον οποίο αποδόθηκε η ψυχολογία της πρωταγωνίστριας, μιας και οι συγγραφείς δε φοβήθηκαν να εκφράσουν εκτενέστερα (αλλά όχι μακροσκελώς) τον ψυχισμό της Αϊρίν και να δείξουν στους μικρούς αναγνώστες τον τρόπο με τον οποίο σκέφτεται, προβληματίζεται και αντιδρά ένα κορίτσι που έμαθε πως είναι υιοθετημένο και τώρα αγωνίζεται ν’ αναπτύξει σχέσεις με τη γυναίκα που της συστήθηκε ως αληθινή μητέρα της. Ταυτόχρονα, οι περιπέτειες της τριάδας με επίκεντρο το κάστρο, ένα κτίσμα με μια ιδιαίτερα σμιλεμένη πέτρα που νόμιζες πως ήταν από πάγο, τη βοηθούσαν να ξεχνιέται και ν’ απασχολεί το μυαλό της με αυτό που αγαπά πολύ: τα μυστήρια!

Εξίσου αδρά σκιαγραφούνται και οι Λουπέν και Χολμς, μιας και οι συγγραφείς έχουν σεβαστεί απόλυτα το μυθιστορηματικό τους υπόβαθρο! Τέλος, το ίδιο το βιβλίο με την εικονογράφηση, τις εσωτερικές σελίδες και το ωραίο δέσιμο θυμίζει την εποχή του 1871 όπου διαδραματίζεται η ιστορία και καλωσορίζει τον αναγνώστη μόλις θ’ ανοίξει το βιβλίο. Απέπνεε μια ευχάριστη αίσθηση ρετρό και με εισήγαγε σωστά στο κλίμα και την ατμόσφαιρα που ζουν οι ήρωες του μυθιστορήματος.

«Το Κάστρο από Πάγο» είναι η πέμπτη περιπέτεια μυστηρίου και αγωνίας που ζει η Αϊρίν Άντλερ παρέα με τους αχώριστους φίλους της, Σέρλοκ Χολμς και Αρσέν Λουπέν και με ταξίδεψε στο αλπικό Νταβός, όπου τα πάντα μπορούν ν’ ανατραπούν από στιγμή σε στιγμή κι ίσως ένα ήσυχο και ήρεμο θέρετρο να μην είναι τελικά και τόσο γαλήνιο!

Βιβλίο Οι άθλοι του Ηρακλή
Τίτλος πρωτοτύπου The labours of Hercules
Συγγραφέας Agatha Christie
Μεταφραστής Χρήστος Μπαρουξής
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα/ Συλλογή διηγημάτων
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Οι ιστορίες διαφέρουν αισθητά σε τόνο και ύφος, διαδραματίζονται, εκτός από την Αγγλία, σε Γαλλία, Ιταλία, Ιρλανδία, Ελβετία και… Ερζοσλοβακία (κράτος των Βαλκανίων, με πρωτεύουσα το Έκαρεστ, αναφέρεται επίσης στο “Μυστικό του Τσίμνεϊς” ) και οι αλληγορίες τους είναι ευρηματικές. Δώδεκα άθλοι που προσαρμόζονται στα δεδομένα των μέσων του 20ού αιώνα και στην κοινωνική και γεωπολιτική ατμόσφαιρα που επικρατούσε τότε που γράφτηκαν και δημοσιεύτηκαν. Βοηθοί του αγαπημένου ντετέκτιβ είναι η πιστή γραμματέας μις Λέμον και ο υπηρέτης του, Τζορτζ, ενώ ένα μικρό πέρασμα κάνουν ο επιθεωρητής Τζαπ και η Βέρα Ρόσακοφ (που γνωρίσαμε στους «Μεγάλους Τέσσερις» και στο διήγημα «Διπλό στοιχείο» της συλλογής «Οι πρώτες υποθέσεις του Πουαρό»).

Μικρές πανέξυπνες μπουκιές έντασης και αγωνίας, με τις αγαπημένες μου ανατροπές και την προσεκτική παρατηρητικότητα της συγγραφέως που δημιουργεί εκπληκτικές σχέσεις μεταξύ των χαρακτήρων της. Διακριτικά ρομάντσα, ανθρωποκυνηγητό, κατασκοπικό θρίλερ και κλασικά whodunit δείχνουν και πάλι την ευστροφία της Agatha Christie και το βάθος της μελέτης που έκανε ώστε να ενσωματώσει τους μυθολογικούς συμβολισμούς στα κείμενά της. Μάλιστα, σε τρεις περιπτώσεις ήταν αρκετά ευρηματικοί: η Λερναία Ύδρα είναι ένα σύμπλεγμα ψεμάτων και καχυποψίας, ένα πλήθος από κουτσομπολιά και φήμες, κάτι που συμβαίνει και με τους στάβλους του Αυγεία, όπου η κόπρος των απειλών για σκάνδαλο κινδυνεύει να τινάξει στον αέρα πολιτικές καριέρες, ενώ τα ανθρωπόμορφα άλογα του Διομήδη είναι οι έμποροι ναρκωτικών και οι βλάβες αυτών των ουσιών στον ανθρώπινο οργανισμό. Φυσικά, το λατρεμένο της χιούμορ δε γινόταν να λείπει κι αυτήν τη φορά, μεταξύ άλλων, ισοπεδώνει τον κόσμο της αρχαίας ελληνικής μυθολογίας: «Αν αυτή ήταν η ιδέα του ήρωα που ασπάζονταν οι αρχαίοι Έλληνες τότε, σύμφωνα με τα σύγχρονα πρότυπα, ήταν σίγουρα απαράδεκτη… Όλοι αυτοί οι θεοί και οι θεές φαίνεται ότι είχαν τόσο διαφορετικά ψευδώνυμα όσο και οι σύγχρονοι εγκληματίες… Οινοποσία, ακολασία, αιμομιξία, βιασμοί, λεηλασίες, φόνοι και μηχανορραφίες… Δεν είχαν ευπρεπή οικογενειακή ζωή…» (σελ. 28).

Αυτή η συλλογή διηγημάτων κυκλοφόρησε σε Αγγλία και Αμερική το 1947  και θεωρείται ως η εικοστή έβδομη περιπέτεια του Ηρακλή Πουαρό. Στα ελληνικά υπήρξαν πολλές εκδόσεις του μυθιστορήματος ώσπου κυκλοφόρησε από το Λυχνάρι με παρεμφερή τίτλο («Οι άθλοι του Ηρακλέους») και σήμερα (2019) επανακυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ψυχογιός σε μεγαλύτερο σχήμα, με εισαγωγή του John Curran και με νέα μετάφραση (του Χρήστου Μπαρουξή). Ως προς το εξώφυλλο ακολουθούν την έκδοση Harper Collins (2000) ενώ έχουν ανακοινώσει πως στόχος τους είναι να κυκλοφορήσουν στα ελληνικά όλα τα αστυνομικά έργα της Agatha Christie. Τέλος, το διήγημα «Η αιχμαλώτιση του Κέρβερου» δε δημοσιεύτηκε στο περιοδικό που φιλοξένησε τα προηγούμενα έντεκα διηγήματα (Strand, 1939-1940), η συγγραφέας το ζήτησε πίσω και το ξανάγραψε το 1947. Η αρχική μορφή του διηγήματος (αδημοσίευτο ως το 2009) συμπληρώνει την παρούσα έκδοση.

Βιβλίο Υστερόγραφο ζωής
Συγγραφέας Ελένη Κ. Τσαμαδού
Κατηγορία Ρομαντικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Ραχήλ είναι Εβραία, γεννιέται τη δεκαετία του 1920 στη Θεσσαλονίκη και ζει μια άνετη οικονομικά ζωή. Μετά τις εγκύκλιες σπουδές της σπουδάζει στην Ελβετία καλούς τρόπους κι εκεί ερωτεύεται τον Μαξ, έναν άντρα που τη γοητεύει. Ο Μαξ αποβλέπει στην περιουσία της και την πείθει να γίνει δική του, όμως μένει έγκυος! Μετά από κάποιες ανατροπές στην υπόθεση ως προς την πραγματική ταυτότητα του απατεώνα και την έκτρωσή της, η Ραχήλ επιστρέφει στην πατρίδα της ταπεινωμένη. Με το ξέσπασμα του πολέμου γίνεται νοσοκόμα και βοηθάει στο μέτωπο. Μετά την εισβολή των Γερμανών μεταφέρεται μαζί με όλους τους Εβραίους στο Άουσβιτς. Εκεί….

Ταυτόχρονα μαθαίνουμε για την ερωτική ζωή του Γιάννη, που μεγαλώνει μόνος με τον πατέρα του και αναρωτιέται γιατί τον εγκατέλειψε η μάνα του και τι γυναίκα είναι κάποια που αφήνει το σπλάχνο της να μεγαλώσει μακριά από την πατρίδα χωρίς κανένα σημάδι ενδιαφέροντος από τη μεριά της. Το κείμενο της μητέρας του τον βοηθά να θυμηθεί αποσπάσματα από τη δική του ζωή, να βάλει στις σωστές της διαστάσεις τη σχέση του με τη Μαρίνα, την κοπέλα του και να προχωρήσει στη ζωή του. Οι τελευταίες σελίδες όμως του αποκαλύπτουν τι πραγματικά συνέβη και αναγκάστηκε η μητέρα του να τον αφήσει να φύγει μακριά της.

Η γραφή παραμένει αγαπημένη: λόγος άμεσος, ευθύς, ένα ποτάμι από εικόνες και συναισθήματα ξεχειλίζει και παρασύρει τον αναγνώστη στα κόκκινα ποτάμια του πολέμου και στα μαύρα μονοπάτια του έρωτα. Σε κάποια σημεία φλύαρο, με αρκετές σελίδες να χαλαρώνουν κάπως την πλοκή και να διακόπτουν την ένταση των σκέψεων όμως, παρ’ όλο που η πρωταγωνίστρια αναλύει τον τρόπο σκέψης της, τα αισθήματά της, τις ανάγκες της, τους έρωτές της, τη νοοτροπία της κλπ. αυτό δεν καταντά βαρετό, χάρη στην πένα της συγγραφέως. Τα απομνημονεύματα είναι λόγια που σίγουρα θα ακούσει κάποιος από μια γυναίκα της διπλανής πόρτας, ό,τι ποτίζει τις σελίδες είναι ειπωμένο και βιωμένο από μια μέσης ηλικίας και νοοτροπίας γυναίκα που όλοι έχουμε συναντήσει.

SPOILERS

Πάμε στις αντιρρήσεις. Δύο είναι τα βασικά σημεία που ανατρέπουν τα πάντα: τι αναγκάστηκε να κάνει η Ραχήλ στο Άουσβιτς και γιατί εγκατέλειψε το παιδί της. Ομολογώ ότι θεωρώ υπερβολικές και τις δύο αντιδράσεις. Η αγωνία της Ραχήλ είναι να τη συγχωρήσει ο γιος της γι’ αυτό που αναγκάστηκε να κάνει Δεν μπορώ να πω ορθά κοφτά τι είναι σωστό και τι λάθος. Με τη δική μου αντίληψη και τη δική μου νοοτροπία, η γυναίκα αναγκάστηκε υπό δεδομένες συνθήκες και δεν πρόδωσε τον αρχικό της, σεμνό και πιστό, χαρακτήρα. Για μένα δεν ήταν δα και φλέγον ζήτημα.

Ως προς τη μέγιστη αποκάλυψη της εγκατάλειψης, έχω έντονες αντιρρήσεις, μιας και η όλη ιστορία και αντιλήψεις, ακόμη και αν θα μπορούσε να υπάρξει ένα τέτοιο γεγονός στην πραγματική ζωή, ήταν υπέρ το δέον υπερβολικό. μακριά από τις διδαχές του χριστιανισμού (!), άρα τιμωρία. Θα καταλάβει ο αναγνώστης τι εννοώ όταν φτάσει σε αυτό το σημείο. Νομίζω ότι αυτό είναι αρκετά υπερβολικό από μόνο του και δε χρειάζεται να σχολιάσω περαιτέρω.

Σε γενικές γραμμές ευκολοδιάβαστο, πλούσιο σε συναισθήματα, ωραίο σε περιγραφές, ωραία δίνονται τα ιστορικά στοιχεία της Θεσσαλονίκης και της Πάτρας (δε γνώριζα για τον βομβαρδισμό της την πρώτη μέρα της Κατοχής), ωραίο κείμενο αλλά υπερβολικό στα ανωτέρω σημεία.

Βιβλίο Βαβέλ
Συγγραφέας Γιώργος Γιαντάς
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Λιβάνης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Μέχρι στιγμής δεν έχω μισήσει κανέναν άλλον χαρακτήρα βιβλίου όσο τον Λέανδρο Μίρκα. Είναι ένας απαίσιος αντι-ήρωας, ένας άνθρωπος που αγάπησα να μισώ και ήθελα να τον δείρω μέχρι την τελευταία μου ανάσα. Ο συγγραφέας είναι αμείλικτος: από σελίδα σε σελίδα, από παράγραφο σε παράγραφο, στήνει μπροστά στον αναγνώστη έναν σύγχρονο Ντόριαν Γκρέυ, ένα ανδρείκελο, το οποίο καθρεφτίζεται στο πράσινο χαρτί του δολαρίου και στη χρυσή λάμψη των μανικετόκουμπων που στεφανώνουν τη μανσέτα των χεριών που έχουν βουτηχτεί ανενδοίαστα στο αίμα και στην απάτη. Η καθημερινότητά του είναι να εξαπατά τον κόσμο, να συμπορεύεται στην πολιτική των τραπεζών για άφθονη ροή δανείων, ακόμη και από αφερέγγυους πελάτες και όπου συναντά εμπόδια να τα προσπερνά ακόμη και χωρίς ηθικές αναστολές. Γιατί; Ο τρόπος που αξιοποιούν όλα τα δάνεια οι τράπεζες είναι τόσο ασύλληπτος που εύχομαι ολόψυχα να μην είναι αλήθεια, δυστυχώς όμως ο κύριος Γιαντάς, εκτός από συναρπαστική γραφή, κάνει και ενδελεχή, τεκμηριωμένη έρευνα, οπότε φοβούμαι πολύ.

Αυτό το πλάσμα έχει μια άνετη ζωή, παχυλούς λογαριασμούς μισθοδοσίας και καταθέσεων, μια Ουρανία που περιφέρεται σα σκιά σε όλο το κείμενο, έχει μια τρυφηλότητα και μια υπεροψία μεγάλου μεγέθους, «συνευρίσκεται» με ό,τι θηλυκό  κινείται, συμμετέχει σε οργιαστικά πάρτι (αυτό μου άρεσε πολύ, δεν είναι άνθρωπος παραδομένος στην ηδονή, ταγμένος στον ελιτισμό, όχι, τα πάρτι αν παρεκτραπούν και είναι καλεσμένος θα παρασυρθεί, δεν τα επιδιώκει όμως!), κάνει τρομερές απάτες εις βάρος αθώων αλλά και μεγαλοκαραχαριών, εξασφαλίζει με τον καλύτερο τρόπο τη δική του πλάτη και όλη αυτή η κατηφόρα φαίνεται να μην έχει τέλος. Κι όχι τίποτε άλλο, ένιωσα τόσο αδύναμος και γεμάτος οργή από την αδικία αυτό το πλάσμα να εξακολουθεί να κινείται ανάμεσά μας, χωρίς ο συγγραφέας να δείχνει πως θέλει να τον τιμωρήσει. Ναι, καλά. Από ένα σημείο και μετά αρχίζει μια ασύλληπτου μεγέθους κάθετη πτώση, μακριά από κάθε κλισέ που θα μπορούσε να κλείσει βιαστικά, πρόχειρα ή ανικανοποίητα ένα μυθιστόρημα. Και τότε…

Ο Λέανδρος Μίρκας δεν είναι απλά ένας απατεώνας ολκής αλλά και ένας αδίστακτος δολοφόνος. Όσο βάθαινα στο περιεχόμενο του κειμένου, τόσο μου ξεπετάγονταν νέα αρνητικά χαρακτηριστικά του, με αποκορύφωμα την αφαίρεση ανθρώπινων ζωών. Ποιων, πότε και γιατί αλλά κυρίως τι αποκόμισε από αυτές τις πράξεις το αφήνω στον αναγνώστη, γιατί όσα και να γράψω, δεν είναι τίποτα μπροστά στη λεπτομερή πλοκή και στη σωρεία των γεγονότων που συμβαίνουν στη ζωή του τραπεζικού αλλά και των χρηματοοικονομικών κύκλων. Η ροή της αφήγησης είναι μια διαρκής σφαλιάρα, όταν δείχνει είτε την αποφασιστικότητα για περισσότερα χρήματα είτε την αδικία που η θέση του Γενικού Διευθυντή πάντα καλύπτεται από κάποιον άλλον μέσα από συνεχόμενες εκπλήξεις είτε από σοκαριστικά απλοϊκά σκηνικά, όπως η βόλτα του στη Βουκουρεστίου, όπου αγόρασε ένα ζευγάρι μανικετόκουμπα, «που άξιζαν τα δυο χιλιάρικα που έσκασα». Δηλαδή με την ίδια φυσικότητα που ένας άνεργος λέει στον φίλο του για την ανέχειά του να αγοράσει έναν καφέ, έτσι κι ο Μίρκας αγοράζει πράγματα πανάκριβα, μόνο και μόνο για το γόητρό του!

Θα στραφώ τώρα στην Ουρανία. Ο Μίρκας περιστοιχίζεται από γυναίκες, με δύο από αυτές να παίζουν σημαντικό ρόλο στη ζωή του. Οι άλλες είναι ένα ξεσπάθωμα, μια εμπειρία, δύο όμως είναι αυτές που θα τον επηρεάσουν πιο έντονα. Και η άχρωμη, άοσμη Ουρανία είναι μια μορφή που μ’ έκανε και δάκρυζα κάθε φορά για όσα τράβαγε. Δεν παίρνει πρωταγωνιστικό ρόλο στην ιστορία, ούτε μια αράδα διαλόγου δεν έχει σε ολόκληρο το μυθιστόρημα. Τη βλέπουμε πάντα μέσα από τα μάτια του Λέανδρου, άρα υποτιμητικά, τόσο πολύ που εξοργίστηκα (και) με αυτό. Είναι η γυναίκα του. Δεν την αγάπησε ποτέ; Κι αν δεν την αγάπησε δεν μπορεί να της φερθεί με στοιχειώδη αξιοπρέπεια; Είναι μια γυναίκα που την κοροϊδεύει και την εξαπατά ασύστολα, τη σιχαίνεται και δυστυχώς ο κύριος Γιαντάς δε φείδεται εκφράσεων, λέξεων και καταστάσεων (όχι, δεν την ξυλοκοπά, δε χρειάζεται να καταφύγει στη σωματική βία). Ακόμη και όταν τα πράγματα φτιάχνουν κάπως ανάμεσά τους, ο Μίρκας δε γνωρίζει εμπόδια, προβαίνοντας σε κάτι που με έκανε να θέλω να κλείσω το βιβλίο και να μη διαβάσω παρακάτω. Κι εκείνη εκεί, να περνάει από σελίδα σε σελίδα σαν ψυχή που δεν έχει δικαιωθεί ακόμη στον επίγειο κόσμο. Και το ξέσπασμά του σ’ εκείνη, όταν το μυθιστόρημα κοντεύει να τελειώσει και ο τραπεζικός ζει τη μεγάλη ανατροπή, ήταν τόσο άδικο που τάχτηκα σαφέστατα υπέρ της. Ομολογώ πως περίμενα η έκπληξη να έρθει από αυτήν τη γυναίκα, όμως όχι! Υπήρξαν άλλες καταστάσεις, αποφάσεις και εξελίξεις που δεν ήταν απαραίτητο να είναι εκείνη υπεύθυνη για την κατρακύλα του άντρα της. Η Ουρανία είναι μια γυναίκα που θα θυμάμαι για καιρό.

Ωραία όλα αυτά, έχουμε έναν απατεώνα, πολυσχιδή ερωτικά, αδίστακτο εγκληματία. Είπα και κάποια πράγματα για την πλοκή. Τι άλλο έχει να περιμένει ο αναγνώστης; Πολλά. Μέσα από την ιστορία αυτή, ο κύριος Γιαντάς, με επιμέλεια, κόπο και έρευνα, καταφέρνει να αποτυπώσει ανάγλυφα όλη τη σημερινή τραπεζική και χρηματοοικονομική κατάσταση, όχι μόνο της Ελλάδας αλλά και του κόσμου. Κατάφερε εμένα, που είμαι φανατικός τριτοδεσμίτης και σιχαίνομαι τα μαθηματικά (και τις μπάμιες, αλλά αυτό είναι άλλο παράπονο), να παρακολουθήσω απερίσπαστος όλα τα συστατικά που συγκροτούν τον μηχανισμό μιας τράπεζας και να καταλάβω γιατί η τράπεζα ποτέ δε χάνει. Αν μάλιστα ισχύει ότι το 2008 που έσκασε η μεγάλη φούσκα με προεξάρχοντες τη Lehman Brothers και ταυτόχρονα εντελώς τυχαία μπήκαμε στο μνημόνιο ώστε οι τράπεζες να ανακεφαλαιοποιήσουν με χρηματοδότηση του κράτους, τα οποία λεφτά θα βγουν από τις πλάτες του απλού, φτωχού κοσμάκη, δε θέλω ποτέ να μάθω τι είναι φαντασία και τι πραγματικότητα (και για να μην το πάρει πρέφα ο κοσμάκης, υπάρχει και η διχόνοια που μπορούν άνετα να σπείρουν τα μέσα ενημέρωσης βρίσκοντας διαρκώς κάποιους λόγους σύγκρισης, πχ. τους υψηλόμισθους σε εποχές πείνας δημοσίους υπαλλήλους). Ο κύριος Γιαντάς, περιγράφοντας διάφορες και διαφορετικές σκηνές από αυτήν τη ροζ τσιχλόφουσκα που ζούσε ο πρωταγωνιστής του αλλά και όλες οι τράπεζες, εξηγεί με εύληπτο τρόπο τα πάντα σχεδόν: την οικονομική ασυλία των νήσων Κέυμαν, του Χονγκ Κονγκ και της Ελβετίας, το ξέπλυμα μαύρου χρήματος από λαθρεμπόριο όπλων και πώς αυτό μετατρέπεται σε δωρεές και φιλανθρωπίες μέσω αφανών και νομότυπων τραπεζικών καναλιών, τα θετικά της αφειδούς δανειοδότησης και πώς αυτή υπήρξε μια σωτήρια ιδέα για να βγαίνουν κερδισμένες μόνο και πάντα οι τράπεζες («-Όχι, όχι…δε μας τα προσφέρατε, κύριε Λέανδρε! Μας φουσκώσατε το μυαλό πως μπορούμε να τα έχουμε! Εσείς! Οι τράπεζες!», σελ. 45), πώς οι τριγμοί ξεκίνησαν από τις Ηνωμένες Πολιτείες και πότε και γιατί κουνήθηκε συθέμελα επιτέλους και η Ευρώπη και πολλά άλλα. Σε κάποιο σημείο μάλιστα φάνηκε έντονα η αδιαφορία του Λέανδρου Μίρκα που έριξε την ευθύνη στον σοσιαλισμό, «…που κοινωνικοποιεί τους κινδύνους και ιδωτικοποιεί τα κέρδη» (σελ. 95).

Ίσως εδώ να έχω μια μικρή ένσταση, ακριβώς γιατί ο κύριος Γιαντάς είναι τόσο ενήμερος του θέματος που διάλεξε να καταγράψει που ένιωθα πως κατά τόπους παρασυρόταν από τα ίδια του τα γραπτά και εισέδυε πολύ βαθύτερα σε χρηματοοικονομικές θεωρίες, μακροοικονομικούς και μικροοικονομικούς όρους, ιστορία του κεφαλαίου και του πλουτισμού και πολλά άλλα. Πάντα μέσα από συζητήσεις ή case studies που εμφανίζονταν κατά την ανάγνωση, πάντα καλογραμμένα και με στρωτό τρόπο, όμως όταν τα αισθήματά μου άρχισαν να με παρασέρνουν και ήθελα να μάθω τι θα γίνει παρακάτω, κάποια εγκυκλοπαιδικά χωρία τα προσπέρναγα, διαπιστώνοντας πως δεν έχανα στιγμή από την εξέλιξη. Θα συνιστούσα όμως στον αναγνώστη να αφιερώσει τον χρόνο του ακόμη και σε αυτές τις συζητήσεις, ακριβώς γιατί δε θα βρει αλλού την ευκαιρία να κατανοήσει καλύτερα τον ρόλο μιας τράπεζας στη ζωή του. Στάθηκα ιδιαίτερα στο σημείο όπου υπήρξε διάκριση μεταξύ εμπορικών τραπεζών και τραπεζών επενδύσεων, κάτι που δε γνώριζα, μιας και για μένα οι τράπεζες έχουν έναν σκοπό: την κατάθεση χρημάτων και την επένδυσή τους!

Η «Βαβέλ» είναι ένα σκληρό, καλογραμμένο, μελετημένο και αληθινό μυθιστόρημα, που περιγράφει την άνοδο και την πτώση ενός ανθρώπου και ενός οικονομικού συστήματος. Μόνο που ο άνθρωπος, εν αντιθέσει με τις τράπεζες, δε θα βγει αλώβητος και σώος όταν έρθει η ώρα της τίσεως. Ένα υπέροχο κείμενο που καταγράφει πιστά τη σημερινή τραπεζική πραγματικότητα και ζωντανεύει ανθρώπους που ζουν δίπλα μας, μόνο που δεν τους ξέρουμε και τόσο καλά. Άραγε, η φράση «Έχω λεφτά! Πολλά λεφτά!» ως πότε θα βοηθάει το εφήμερο, ανθρώπινο σαρκίο;

Χαρακτηριστικό απόσπασμα :

«Άλλο μέγα ψέμα κι εκείνο, όπως τα υπόλοιπα, όπως η στοίβα με τα μεγάλα, τα άθλια ψέματα, όμοια με μια ντουζίνα λερωμένα ρούχα, όπου το μόνο που μπορούσες να κάνεις ήταν να την κοιτάς να μεγαλώνει, να λερώνεις και να πετάς, να λερώνεις και να πετάς και να μαζεύονται και να αρκείται στο να απολαμβάνεις αυτόν τον βρώμικο λόφο που έφτιαξες, αφού δεν έχεις κάτι καλύτερο να προσφέρεις» (σελ. 382).

Βιβλίο Νυχτερινό τρένο για Λισαβόνα
Τίτλος πρωτοτύπου Nachtzug nach Lissabon
Συγγραφέας Pascal Mercier
Μεταφραστής Μαρία Αγγελίδου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο καθηγητής Ράτμουντ Γκρεγκόριους, μοναχικός, χωρίς οικογένεια, που διδάσκει σε λύκειο της Βέρνης, μονήρης, με την ίδια ρουτίνα κάθε μέρα, σώζει ένα βράδυ από απόπειρα αυτοκτονίας μια Πορτογαλίδα, η οποία όμως έπειτα εξαφανίζεται, αφήνοντάς του ένα βιβλίο του ποιητή Αμαντέου ντε Πράντου. Ο καθηγητής, μαγεμένος από το άκουσμα της πορτογαλικής γλώσσας και από τα φιλοσοφικά κείμενα του συγγραφέα, τα παρατάει όλα και σπεύδει στη Λισαβόνα για να βαδίσει στα ίχνη του Πράντου, να γνωρίσει τους ανθρώπους γύρω του, να ζήσει τα μέρη όπου περπάτησε, μεγαλούργησε, διέπρεψε. Ο Αμαντέου ντε Πράντου ήταν γιατρός, ακολουθώντας τις επιταγές του διακεκριμένου καρδιολόγου πατέρα του, την περίοδο της δικτατορίας του Σαλαζάρ. Μια μέρα, από ιατρική υποχρέωση, σώζει τη ζωή του αρχιβασανιστή του καθεστώτος, πέφτοντας στα μάτια των συμπολιτών του κι έτσι κατατάσσεται στην Αντίσταση.

Όλες του οι σκέψεις, τα συναισθήματα, οι απόψεις είναι καταγεγραμμένα σε αυτό το βιβλίο που βρήκε ο Γκρεγκόριους, μια σπάνια, για να μην πω χαμένη, έκδοση από έναν εκδοτικό οίκο που κανείς δεν είχε ξανακούσει γι’ αυτόν. Βήμα το βήμα, μέρα τη μέρα, ο καθηγητής αναζητά το κοινωνικό και οικογενειακό περιβάλλον του ντε Πράντου. Θα συναντήσει εμπόδια, θα βρει δυσκολίες αλλά πάνω απ’ όλα θα έρθει αντιμέτωπος με τον ίδιο του τον εαυτό, θα συγκρουστεί με τη νοοτροπία του, τις απόψεις του, τη στάση ζωής. Και όλα αυτά την ίδια στιγμή που ένα μικρό και αθόρυβο ρολόι αρχίζει να μετράει αντίστροφα τις δικές του ώρες. Θα βρει τη δύναμη να αντιμετωπίσει τη δική του περιπέτεια υγείας; Θα λύγισε μπροστά στο φόβο του θανάτου ή θα καταφέρει να ενισχυθεί ψυχικά και να παλέψει επί ίσοις όροις;

Μπράβο στις εκδόσεις Ψυχογιός που εξασφάλισαν αυτό το βιβλίο για το ελληνικό αναγνωστικό κοινό. Η ομώνυμη ταινία βγήκε στους κινηματογράφους το 2013.

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα (απ’ ό,τι φαντάζεστε, όλα είναι από το βιβλίο του ντε Πράντου):

“Συμβαίνει άραγε και στους άλλους αυτό; Να κοιτάζουν το παρουσιαστικό τους, την εξωτερική μορφή τους και να μην αναγνωρίζουν τον εαυτό τους; Αντικρίζουν τάχα το είδωλό τους και θαρρούν πως βλέπουν ένα σκηνικό αδέξιο, μια παραμόρφωση της πραγματικότητας; Να συνειδητοποιούν με τρόμο ότι υπάρχει άβυσσος ανάμεσα στην εικόνα που σχηματίζουν γι’ αυτούς οι άλλοι και στην ιδέα που έχουν οι ίδιοι για τον εαυτό τους; Κι ότι η γνώση από μέσα και η γνώση απ’ έξω απέχουν τόσο πολύ μεταξύ τους ώστε είναι αδύνατον να τις θεωρήσει κανείς γνώση του ίδιου προσώπου; Η απόσταση από τους άλλους στην οποία μας τοποθετεί αναγκαστικά αυτή η συνειδητοποίηση μεγαλώνει ακόμα περισσότερο όταν ένα ακόμα στοιχείο ξεκαθαρίζει μέσα μας: πως δηλαδή το παρουσιαστικό μας δεν το βλέπουν οι άλλοι όπως το βλέπουμε εμείς. Γιατί τους ανθρώπους δεν τους κοιτάζουμε σα να ‘ταν σπίτια, δέντρα, άστρα. Τους ανθρώπους τους κοιτάζουμε προσδοκώντας να έρθουμε σ’ επαφή μαζί τους με συγκεκριμένο τρόπο και να τους μεταμορφώσουμε έτσι σε κομμάτια του δικού μας εσωτερικού κόσμου. Η φαντασία μας τους κόβει και τους ράβει για να ταιριάζουν με τις επιθυμίες και τις ελπίδες μας ή αντίθετα, για να επιβεβαιώνουν τους φόβους και τις προκαταλήψεις μας. Δεν καταφέρνουμε να φτάσουμε σίγουροι κι απροκατάληπτοι ούτε καν στα εξωτερικά όρια ενός Άλλου. Καθ’ οδόν το βλέμμα μας ξεστρατίζει και θολώνει από τους πόθους και τα φαντάσματα του νου, που μας σφραγίζουν με την ιδιαίτερη, απαραγνώριστη ταυτότητά μας, που μας κάνουν να είμαστε αυτοί ακριβώς που είμαστε” (σελ. 108-109).

“Ο πραγματικός σκηνοθέτης της ζωής μας είναι η σύμπτωση, ένας σκηνοθέτης γεμάτος σκληρότητα, ευσπλαχνία και συναρπαστική γοητεία” (σελ. 120).

“Είναι η ψυχή ένας τόπος γεγονότων; Ή μήπως τα υποτιθέμενα γεγονότα είναι οι απατηλές σκιές των ιστοριών μας;” (σελ. 185).

“Τα χρόνια της νιότης μας τα ζούμε σα να ‘μασταν αθάνατοι. Η γνώση της θνητότητας μας τυλίγει σα μια σερπαντίνα που μόλις κι αγγίζει το δέρμα μας. Πότε, σε ποια φάση της ζωής, αλλάζει αυτή η αίσθηση; Πότε αρχίζει η σερπαντίνα να μας σφίγγει, όλο και πιο γερή, όλο και πιο στενή, ώσπου τελικά μας πνίγει; Πότε αρχίζουμε να νιώθουμε την απαλή αλλά ανυποχώρητη πίεση που δεν πρόκειται ποτέ πια να λιγοστέψει; Πώς την αναγνωρίζουμε στους άλλους; Και πώς στον ίδιον τον εαυτό μας;” (σελ. 301).

“Ισχύει πράγματι ότι όλα όσα κάνουμε τα κάνουμε από το φόβο της μοναξιάς; Αυτός είναι ο λόγος που στερούμε από τον εαυτό μας πράγματα για τα οποία θα μετανιώσουμε στο τέλος της ζωής μας; Αυτός είναι ο λόγος που τόσο σπάνια λέμε ό,τι σκεφτόμαστε; Γιατί, αν όχι γι’ αυτό, παραμένουμε γαντζωμένοι σε διαλυμένους γάμους, ψεύτικες φιλίες, πληκτικές γιορτές γενεθλίων; Τι θα γινόταν αν βάζαμε ένα τέλος σ’ όλα αυτά, αν σταματούσαμε αυτούς τους υπόγειους εκβιασμούς και υπερασπιζόμασταν τον εαυτό μας; Αν αφήναμε τις σκλαβωμένες επιθυμίες μας και την οργή για την υποδούλωσή τους να τιναχτούν ψηλά σαν αρτεσιανά φρέατα; Γιατί αυτή η τρομαχτική μοναξιά…τι ακριβώς είναι; Είναι η σιωπή που μένει όταν λείψει το συμβατικό και προσποιητό φέρσιμο; Όταν δεν είναι πια ανάγκη να βαδίζουμε κρατώντας την ανάσα μας στο ναρκοπέδιο του συζυγικού ψέματος και της φιλικής μισής αλήθειας; Είναι η ελευθερία να τρως μόνος, χωρίς κανέναν απέναντί σου; Είναι ο άπλετος άδειος χρόνος που απλώνεται βουβός όταν παύουν οι τυμπανοκρουσίες των ραντεβού και των κανονισμένων συναντήσεων; Δεν είναι υπέροχα πράγματα όλα αυτά; Δεν είναι μια παραδείσια κατάσταση; Γιατί λοιπόν τα φοβόμαστε; Μήπως πρόκειται τελικά για ένα φόβο που υφίσταται απλά και μόνο επειδή δεν έχουμε σκεφτεί ως το βάθος το αντικείμενό του; Μήπως πρόκειται τελικά για ένα φόβο που έχουν ενσταλάξει μέσα μας οι άμυαλοι γονείς, δάσκαλοι και παπάδες; Κι από πού κι ως πού είμαστε σίγουροι ότι οι άλλοι δε θα μας ζήλευαν βλέποντας πόσο μεγάλη έγινε η ελευθερία μας; Και δε θα επεδίωκαν εν συνεχεία τη συντροφιά μας;” (σελ. 424-425).

“Η ζωή μας είναι φευγαλέα σχήματα στην επιφάνεια της άμμου, φτιαγμένα από μια ριπή του ανέμου, κατεστραμμένα από την επόμενη. Σχηματισμοί ματαιότητας, που χαλούν πριν καλά καλά πάρουν τη μορφή τους” (σελ. 526).

Βιβλίο Η γυναίκα από το Ζάγκρεμπ
Τίτλος πρωτοτύπου The lady from Zagreb
Συγγραφέας Philip Kerr
Μεταφραστής  Ιλάειρα Διονυσοπούλου
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα / Αστυνομικό μυθιστόρημα 
Εκδότης Κέδρος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Αδιαφορώντας με ποια σειρά πρέπει να διαβάσω τα βιβλία με πρωταγωνιστή τον Gunther, επικεντρώνομαι στην υποβλητική ατμόσφαιρα της εκάστοτε περιοχής και αφήνομαι στα πραγματολογικά στοιχεία της κάθε εποχής που διαλέγει ο συγγραφέας να τοποθετήσει τον ήρωά του, καθώς και στην εκπληκτική ψυχογράφηση του χαρακτήρα αυτού, που σε κάθε βιβλίο όλο και κάποιο πετραδάκι προστίθεται. Ο Gunther παραμένει είρων («Ήμουν κομψός όσο και η ουρά ενός γλάρου μα ούτε που με ένοιαζε, σελ. 22), πανέξυπνος, φλύαρος και αντιναζιστής, ρεαλιστής («Ο έρωτας είναι σαν τις κρουαζιέρες νομίζω. Αν ταξιδεύεις σε ήρεμα νερά, δεν είναι κι άσχημα. Αλλά μόλις τα πράγματα δυσκολέψουν, σε πιάνει ναυτία», σελ. 152) αλλά αν δεν ήταν τόσο καλός στη δουλειά του σύντομα θα είχε απρόβλεπτες συνέπειες. Ειδικά στη «Γυναίκα από το Ζάγκρεμπ», που ακολουθεί τη «Μοιραία Πράγα» και τον «Άνθρωπο χωρίς ανάσα», ο εμβληματικός αυτός πρωταγωνιστής έχει ζήσει τη φρίκη των στρατοπέδων συγκέντρωσης κι έχει μάθει για τις αθρόες απάνθρωπες δολοφονίες και τα στυγνά βασανιστήρια, επομένως έχει γίνει πιο σαρκαστικός από ποτέ.

Δεν παύει όμως να είναι ανθρώπινος, να διστάζει ν’ αφαιρέσει ζωή αν δεν είναι απόλυτα απαραίτητο ή αν δεν κινδυνεύει ο ίδιος, να σκέφτεται και να προσπαθεί σ’ όλη αυτήν τη λαίλαπα να παραμείνει αντικειμενικός, βλέποντας ένα γενικό πλάνο της κατάστασης: «Εμείς οι Γερμανοί δεν ήμαστε που ανεβάσαμε στην εξουσία φριχτά τέρατα σαν την Ουστάσι και τον συνταγματάρχη Ντράγκαν; Ίσως να έφταιγαν όλοι οι άνθρωποι κατά κάποιο τρόπο. Οι Βέλγοι επίσης είχαν διαπράξει φρικαλεότητες στο Κονγκό, όπως και οι Βρετανοί στην Ινδία και στην Αυστραλία… Θα συγχωρούσαν άραγε ποτέ οι Αρμένιοι τους Τούρκους;.. Ήταν τελικά τόσο διαφορετικοί οι Γερμανοί απ’ όλους τους άλλους; Θ’ αρκούσε άραγε ποτέ μια συγγνώμη; Ο χρόνος θα δείξει. Μια μέρα στο μέλλον οι νεκροί του παρελθόντος θα μιλήσουν για όσα συμβαίνουν στο παρόν» (σελ. 255). Και το πιο συγκινητικό μήνυμα που πρεσβεύει είναι το εξής: «Είναι τρομερό πράγμα να σκοτώνεις άνθρωπο… Είναι λες και οι σφαίρες διαπερνούν δύο ανθρώπους: εκείνον που πυροβολείται κι εκείνον που πυροβολεί» (σελ. 441).

Να λοιπόν που ο ήρωάς μας ερωτεύεται επιτέλους, όχι τρελά, όχι με παραφορά, δεν παρασύρεται αλλά μέτρια, συγκρατημένα. Κι όταν η γυναίκα που αγαπά γίνεται όργανο εκβιασμού από τη ναζιστική ηγεσία με την οποία συνεργάζεται θέλοντας και μη, τα πράγματα μέσα του αλλάζουν, αναθεωρούνται και τον οδηγούν σε απρόσμενες αντιδράσεις. Μέσα σ’ όλ’ αυτά, η γοητευτική Ντάλια δεν του είναι αδιάφορη, επομένως αρχίζει κι εξυφαίνεται ένα αριστοτεχνικό τρίγωνο που κινδυνεύει ανά πάσα ώρα και στιγμή να τιναχτεί στον αέρα. Αυτό είναι ένα καινούργιο χαρακτηριστικό του Gunther, που ο συγγραφέας το χειρίστηκε σωστά και μετρημένα.

Στον αντίποδα έχουμε την Ντάλια Ντρέσνερ, ηθοποιό του γερμανικού κινηματογράφου, ιδέα του Γιόζεφ Γκέμπελς ως απάντηση στην Γκρέτα Γκάρμπο, αγαπημένη ηθοποιό του Χίτλερ, ώστε να κερδίσει την εύνοια του Φύρερ και τη δική της. Είναι μια γυναίκα με επιστημονική σκέψη και όνειρο ζωής να συνεχίσει τις σπουδές της στο αντικείμενο της φυσικής, κάτι που ο συγγραφέας αναφέρει στο επίμετρο πως εμπνεύστηκε από τη Χέντι Λαμάρ, μια στάρλετ με λαμπρό μαθηματικό μυαλό και μια άγνωστη ιστορία πίσω της που με άφησε άφωνο! Φυσικά και υπάρχουν ανατροπές στην εξέλιξη της υπόθεσης όμως ο Philip Kerr τη χρησιμοποιεί για να δείξει τη ματαιότητα και τη λάμψη της οθόνης του σινεμά και ταυτόχρονα του βεντετισμού τέτοιων γυναικών: «Φυσικά και οι δυο μας ζούσαμε τη στιγμή, αν και για τελείως διαφορετικούς λόγους: η Ντάλια επειδή δεν έβρισκε το λόγο να αρνηθεί την όποια επίγεια απόλαυση επιθυμούσε κι εγώ επειδή έβρισκα όλες τις επίγειες απολαύσεις μονίμως δυσπρόσιτες» (σελ. 427), θα πει ο Gunther.

Στο μυθιστόρημα αυτό υπάρχουν πολλές αναφορές σε προηγούμενα βιβλία και παρελαύνουν χαρακτήρες που έχουμε γνωρίσει και αλλού. Η «στοιχειωμένη αύρα» που απέπνεε το Βερολίνο τότε είναι λες και ποτίζει όλο το μυθιστόρημα απ’ αρχής μέχρι τέλους. Το «σκεπτικό» των Ναζί, οι αλλαγές στις πόλεις και τους ανθρώπους, η εξαθλίωση που φέρνει ένας πόλεμος αλλά και η κτηνωδία που έκρυβαν ορισμένοι και τώρα βρήκε ελεύθερο έδαφος για να εξαπλωθεί, η τραγική ειρωνεία που εμφανίζεται έντεχνα σε πολλά σημεία, η ματαιότητα, η απανθρωπιά, ο φόβος των επιδρομών, είναι όλα εξαιρετικά σκηνοθετημένα και σωστά τοποθετημένα σε άλλο ένα ατμοσφαιρικό νουάρ μυθιστόρημα του Philip Kerr. Με αφορμή μάλιστα το ταξίδι του Gunther στην Κροατία, δίνεται η αφορμή στον συγγραφέα να περιγράψει με τον δικό του εύληπτο τρόπο την κατάσταση στα Βαλκάνια και τις σχέσεις Σερβίας και Κροατίας και για το status quo μετά την εισβολή των γερμανικών, ιταλικών και ουγγρικών δυνάμεων. Ο Gunther λοιπόν έχει να επιλύσει μια υπόθεση σε μια χώρα που την κυβερνά η φασιστική εθνοφρουρά Ουστάσι και στον αντίποδα βρίσκονται οι κομμουνιστές Γιουγκοσλάβοι Παρτιζάνοι και οι βασιλικοί Τσέτνικ. Μύλος!

Όταν η υπόθεση οδηγεί τον πρωταγωνιστή στην Ελβετία, εκεί έχουμε το αγαπημένο μου σημείο και άφθονο πεδίο έρευνας και αποκαλύψεων ως προς την ουδετερότητα αυτής της χώρας και τον τρόπο με τον οποίο συνεργαζόταν με τις αντίπαλες δυνάμεις προς το δικό της συμφέρον. Τα υπέροχα και ρομαντικά αλπικά τοπία εναλλάσσονταν με σκληρές πολεμικές διαπραγματεύσεις, παιχνίδια κατασκοπίας, ακόμη και με μια συνωμοσία ανατροπής του Χίτλερ! Κι όλα αυτά ταυτόχρονα με τις προσπάθειες του Gunther να βρει τον πατέρα της ηθοποιού και να απομακρυνθεί από τα απόνερα των απανωτών εκπλήξεων που αντιμετωπίζει όσο προχωράει βαθύτερα στην υπόθεση. Μου άρεσε πάρα πολύ ο τρόπος με τον οποίο κλιμακωνόταν η πλοκή και πώς κούμπωσαν στο τέλος όλες οι επιμέρους περιστάσεις που αναφέρονται σχεδόν από την αρχή και δείχνουν αρχικά παράταιρες της όλης υπόθεσης. Ίσως εδώ να εστιάζεται ένα μικρό μειονέκτημα, μιας και κρατούσα πυρετωδώς σημειώσεις από τις πρώτες σελίδες για να μπορέσω να παρακολουθήσω τις εξελίξεις, κάτι που τελικά δε χρειάστηκε μιας κι από ένα σημείο και μετά άρχισε ν’ αναπτύσσεται το κυρίως θέμα και όλα τα άλλα να λειτουργούν ανατριχιαστικά συμπληρωματικά πάνω σ’ αυτό.

«Η γυναίκα από το Ζάγκρεμπ» είναι ένα συναρπαστικό, ατμοσφαιρικό αστυνομικό και ιστορικό μυθιστόρημα που ξεδιπλώνει κι άλλες πτυχές του Gunther , καταγράφει νέες οπτικές γωνίες του πολέμου, με ταξίδεψε σε λιγότερο γνωστές κατασκοπικές και όχι μόνο ιστορίες και σε ταραγμένες διακρατικές σχέσεις. Ρεαλιστική γραφή, τρισδιάστατοι και με βάθος χαρακτήρες, εκπλήξεις και ανατροπές, ό,τι αγάπησα στον κόσμο του Bernie Gunther δηλαδή είναι και πάλι εδώ!