Βιβλίο Να με ξεχνάς 
Συγγραφέας Ειρήνη Βαρδάκη
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μίνωας
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Ειρήνη Βαρδάκη, με τη γνωστή, κοφτή γραφή της και με τα διεξοδικά ψυχογραφήματα που σχεδιάζει ετοίμασε ένα μυθιστόρημα που μας συστήνει από την αρχή έναν επικίνδυνο έρωτα που οδηγεί σε ακρότητες και σχέδια εκδίκησης. Ο Σαμ αγοράζει ένα διαμέρισμα στον τρίτο όροφο, απέναντι από την πολυκατοικία της Λίλυς. «Δεν επέλεξα τυχαία τούτο το σπίτι. Δεν επέλεξα και τα όσα θα ακολουθήσουν». Την παρακολουθεί αρρωστημένα, σχολιάζει, κρίνει: «Είναι σημαντικό για σένα να κρύβεις ποια είσαι την πραγματικότητα και πόσο πόνο έχεις προκαλέσει στους γύρω σου». Τη μισεί κυρίως για την επιρροή που έχει ακόμη πάνω του. Δεν είναι άλλο ένα love story αλλά το καλοστρωμένο σχέδιο ενός φόνου. Όσο κι αν πονάει, όσο κι αν ο Σαμ κινδυνέψει να κάνει λάθη, όταν ξανανιώσει την αγάπη της, πρέπει να φέρει το σχέδιο σε πέρας. Καταλυτικός, επώδυνος, αναπόφευκτος ο έρωτας και δε λογαριάζει τίποτα, να γιατί τα πάντα ανατρέπονται. «Ένα ψέμα είναι ότι το παρελθόν μένει πίσω. Ένα χυδαίο ψέμα… …το παρελθόν πάντα θα βρίσκεται μπροστά μας» (σελ. 213). Κι έτσι ο Σαμ αγωνίζεται να το ξαναφέρει στο φως ώστε να η Λίλυ να τον ερωτευτεί ξανά, χωρίς να ξέρει την πραγματική του ταυτότητα. «Για να ξεκινήσεις μια καινούρια ζωή πρέπει προηγουμένως να έχεις κλείσει τους λογαριασμούς σου με την προηγούμενη» (σελ. 15). Γι’ αυτό αρχίζει να παίζει με τη ζωή της Λίλυς: «Είσαι ανοιχτός λογαριασμός, Λίλυ. Μου χρωστάς και σου χρωστάω». Τώρα πια ξέρει πώς τελειώνει τις αγάπες της η Λίλυ και ήρθε η ώρα να της δείξει πώς τελειώνει αυτός την ιστορία τους, πώς θα τη σπρώξει ολοταχώς στην καταστροφή. Δεν αρκεί να τη σκοτώσει, θέλει και να τη βασανίσει πρώτα. «Θέλω να προχωρήσεις. Αλλά στην κατεύθυνση που θα ορίσω εγώ». Παλεύει κόντρα στο ακατόρθωτο, γιατί κατά βάθος ξέρει πως πάλι θα την ερωτευτεί. Κι αν συμβεί αυτό, τότε τι θα συμβεί;

Από την άλλη, η Λίλυ ετοιμάζεται να παντρευτεί τον Ματέο. Ποτέ δεν πίστευε ότι θα μπορούσε να ερωτευτεί και ν’ αγαπήσει κάποιον τόσο πολύ. Ο μέλλων σύζυγός της τ’ άλλαξε όλα. Είναι μια γυναίκα που παίρνει πάντα αυτό που θέλει, ένα θηλυκό «γεννημένο από το τίποτα και προορισμένο για τα πάντα». Ο Ματέο ξέρει όσα πρέπει από το παρελθόν της Λίλυς, δίνεται ολοκληρωτικά αλλά ανώδυνα. Η ιστορία τους είναι απλή και ισορροπημένη ώσπου σταδιακά ανακαλύπτουμε πως κι αυτός έχει μυστικά από την άπιστη, ατίθαση, αθεράπευτα ματαιόδοξη, καλοστημένη απάτη που λέγεται Λίλυ. Έχει την έπαρση του γιάπη και την ξιπασμένη άνεση εκείνου που η ζωή τού φέρθηκε ανέλπιστα καλά, που του δόθηκαν τα πάντα χωρίς να κοπιάσει για τίποτα. Με τις απουσίες του, τα ταξίδια του, την πικραίνει, η Λίλυ αγαπά για δύο, συνεχίζει να ζει για δύο. Κι όταν μπαίνει στη ζωή της ο Σαμ, προσπαθεί να κρατήσει ισορροπίες και καταπνίξει αισθήματα καταδικασμένα να βγουν στην επιφάνεια. «Κανείς δεν ξέρει γιατί πάντα φεύγεις, Λίλυ. Μόνο εγώ το ξέρω. Εκείνο που σε κάνει να το βάζεις στα πόδια τη μανία σου να καταστρέφεις σχέσεις, ανθρώπους, ζωές. Η διαολεμένη σου επιθυμία να εγκαταλείπεις όλους όσους σ’ αγαπούν». Ο Σαμ πάντα εκεί, δίπλα της, πίσω της, από πάνω της.

Είναι απλά δυο γείτονες που μιλάνε περί ανέμων και υδάτων ή έτσι φαίνεται αρχικά. Τον θυμάται άραγε; Γιατί δεν τον αναγνωρίζει; Τι του έκανε τότε; Πώς του κατέστρεψε τη ζωή; Γιατί προχώρησε και δεν τον περίμενε; Ένα παιχνίδι γάτας και ποντικού με μικρά βήματα επιτυχίας αλλά και απροσδόκητες πίκρες, όταν ο Σαμ εκμαιεύει κάτι που δεν ήθελε ν’ ακούσει από τα χείλη της. Ξαναζεί τις στιγμές τους, εκείνη κάποια στιγμή του ανοίγεται για το παρελθόν της, πληγώνοντάς τον κι άλλο χωρίς να το ξέρει. Τότε αρχίζει ένα επικίνδυνο φλερτ, με τη συμπεριφορά του Ματέο να ενισχύει την απόφαση της Λίλυς και με τον Σαμ να προσπαθεί να μην ουρλιάξει και να μην τα τινάξει όλα στον αέρα πριν την κερδίσει ξανά και την καταστρέψει. Μέσα από τις συζητήσεις και τα όσα ζουν μαζί, επιστρέφουμε στο παρελθόν τους και μαθαίνουμε πώς γνωρίστηκαν, ποια ήταν τα αισθήματά τους, τι έκρυβε ο ένας από τον άλλον. Μέσα από εναλλαγές πρωτοπρόσωπων αφηγήσεων, που μας βοηθάνε να δούμε την ιστορία απ’ όλες τις πλευρές, ξεδιπλώνεται μια ιστορία εκδίκησης κι ένα παιχνίδι που δε φαίνεται να έχει νικητή. Η συγγραφέας κατάφερε να εξισορροπήσει το κείμενο κα να αποφύγει τα κλισέ και τα τετριμμένα που συναντάμε σε τέτοιες αρρωστημένες καταστάσεις. Κατάφερε να κρατήσει ως το τέλος το ενδιαφέρον, να χαρίσει ανατροπές στην ψυχοσύνθεση των χαρακτήρων και στις εξελίξεις και να δείξει χωρίς να γίνεται μελό τον έντονο ερωτικό δεσμό Λίλυς και Σαμ που οδηγεί σ’ ένα διαφορετικό φινάλε.

Τελικά, στο πιο κρίσιμο σημείο, έρχεται ο αστυνόμος Σταθάκης που έχουμε συναντήσει στον «Εραστή της» να εξιχνιάσει την απόπειρα φόνου της Λίλυς, με την καθοδήγηση του ανωτέρου του, του Δαβάκη, επίσης γνωστού χαρακτήρα από άλλα μυθιστορήματα, που παλεύει με την αρρώστια του. «Ο τόπος και το θύμα πάντα μιλούν, αρκεί ν’ ακούσεις προσεκτικά», υποστηρίζει ο Δαβάκης κι έτσι αρχίζει νέος γύρος ανατροπών, με τον Ματέο και τον Σαμ να εναλλάσσονται στη θέση του ενόχου, με τη Λίλυ να προσπαθεί να συνέλθει ώστε να κατονομάσει τον θύτη της, με νέα μυστικά να βγαίνουν στη φόρα δυσχεραίνοντας τις έρευνες κι όλα αυτά οδηγούν σε μια κλιμάκωση της πλοκής που δε με άφησε να πάρω ανάσα. Επίσης, το παραμύθι ή η παραβολή του μουγγού δέντρου που μας υποδέχεται ως εισαγωγή στα μέρη στα οποία χωρίζεται το μυθιστόρημα είναι εξίσου συναρπαστική και τελικά συνδέεται κατά έναν παράδοξο τρόπο με τον Σαμ και τη Λίλυ!

«Να με ξεχνάς» είναι καλύτερο τελικά από το να με θυμάσαι; Ένας άντρας και μια γυναίκα σ’ ένα παιχνίδι γάτας και ποντικιού, με τον έρωτα να παίρνει τα ηνία την πιο ακατάλληλη στιγμή. Με μουσική υπόκρουση Μπαχ, Βάγκνερ, Λιστ, Μπαλακίρεφ, Ραχμάνινοφ, Σατί ξεδιπλώνεται η ιστορία μιας εκδίκησης και μιας απόπειρας φόνου. Ποιος είναι ο ένοχος και ποιος ο ηθικός αυτουργός; Υπάρχουν αθώοι σε αυτό το παιχνίδι αίματος και ψυχολογικής εξουσίας; Πώς και πότε θα δοθεί το τέλος και με τι συνέπειες για τους ήρωες της ιστορίας; Ανατροπές, ολοκληρωμένοι και πολύπλευροι χαρακτήρες, ισορροπία ανάμεσα στο ρομαντικό και στο αστυνομικό είδος, ένα ταιριαστό τέλος είναι μερικά μόνο από τα θετικά χαρακτηριστικά ενός δυνατού μυθιστορήματος που με κράτησε ως την τελευταία σελίδα.

Βιβλίο Το ρ της ερωμένης
Συγγραφέας Ειρήνη Βαρδάκη
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μίνωας
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η γραφή της Ειρήνης Βαρδάκη έχει βελτιωθεί αισθητά και κατάφερε να αποδώσει με μικρές, κοφτές φράσεις και ολοζώντανους διαλόγους την πραγματικότητα σε ένα παντρεμένο ζευγάρι με τελματωμένη σχέση. Ένιωθα πως ήμουν κι εγώ πλάι τους όταν καβγάδιζαν, άκουγα τις φωνές τους κι εγώ μαζί με τους γείτονες όμως δεν μπόρεσα ν’ ακούσω την ψυχή τους και τις βαθύτερες επιθυμίες τους, όπως κι οι ίδιοι άλλωστε. Κι έτσι βρήκε ο πειρασμός την ευκαιρία και τρύπωσε στον γάμο τους. Οι χαρακτήρες αποδόθηκαν σωστά και ρεαλιστικά ως προς τη νοοτροπία, τις αντιλήψεις και τις πράξεις τους. Η Αγγελική, «μια αποτυχημένη σύζυγος, μια κουρασμένη μάνα, μια νευρόσπαστη καθηγήτρια και μια βουλιμική γυναίκα» αφηγείται εναλλάξ με τον Σέργιο και την Ευρυδίκη την ιστορία, προχωρώντας ο καθένας την πλοκή παρακάτω.

Ειδικά η Αγγελική είναι η γυναίκα του σήμερα που έχει χάσει την επικοινωνία με τον άντρα της, κουράζεται στη δουλειά, παραδίδεται αμαχητί στη βουλιμία της, με αποτέλεσμα μαζί με την αυτοπεποίθηση να χάσει και τον έλεγχο των κιλών της και της σιλουέτας της. Μέσα από κείνη η συγγραφέας αναπαριστά μια καθημερινότητα που όσοι έχουν κουραστεί ή βαριούνται ή αδιαφορούν να πολεμήσουν για την κάθε μέρα στη σχέση και τον έγγαμο βίο τη ζουν λεπτό προς λεπτό, νύχτα τη νύχτα. Παρ’ όλο που το κείμενο δίνει έμφαση στις περιγραφές και στους παραστατικούς διαλόγους, οι μεταφορές που εμφανίζονται σε κρίσιμα σημεία δίνουν μια τέτοια ποιητικότητα στη γραφή που σε κάποια σημεία με άγγιξε πιο βαθιά απ’ ό,τι θα έπρεπε (ανήρ αναγνώστης ων): «Η σχέση μας έγινε συγγενική. Όχι αδερφική, συγγενική! Έτσι, για να μπορεί εκτός από αγνή να είναι και κρύα… Κι αν κάτι έμαθα να φοβάμαι από τότε, είναι η ησυχία. Γιατί; Γιατί σ’ αυτήν την ακλόνητη σιωπή μπορείς και ακούς. Ακούς αυτό που έρχεται».

Από την άλλη, ο Σέργιος είναι ο κλασικός άντρας, που δεν ξεφεύγει ούτε σε αυτό το μυθιστόρημα από το στερεότυπο: δυστυχισμένος εντός γάμου, ευτυχισμένος εκτός γάμου. Η αφήγησή του ήταν από τις λίγες σελίδες του μυθιστορήματος που με άφηναν αδιάφορο, τουλάχιστον όποιες αφορούσαν την εξέλιξη της σχέσης τους,  κυρίως λόγω της δικής μου στεγανής αντίληψης περί απιστίας: αν απάτησες τον ή τη σύντροφό σου, όσες δικαιολογίες και να μου βρεις, εμένα μου αρκεί η πράξη. Επιπλέον, ένας άντρας δε θα μπορούσε ποτέ να εκφραστεί με τόσες παρομοιώσεις και λυρικές περιγραφές όπως ο Σέργιος, γιατί απλούστατα… είναι άντρας. Προς Θεού, έπρεπε να γραφούν και οι συνθήκες γνωριμίας μεταξύ Σέργιου και Ευρυδίκης και να εξελιχθεί η ερωτική τους σχέση, όμως δεν πιστεύω πως αν κάποιος εκπρόσωπος του αντρικού φύλου έβλεπε απέναντί του το αντικείμενο του πόθου του θα έλεγε από μέσα του φράσεις όπως: «Το ρο, το υγρό ρο της ερωμένης το μούσκεψε περισσότερο, αφού το γύρισε στη γλώσσα δύο φορές, το πέταξε στον ουρανίσκο με λαγνεία και ξανά στην άκρη της γλώσσας» (σελ. 59). Ο Σέργιος ήταν πιο ρεαλιστικός όταν περιέγραφε το σώμα της Ευρυδίκης ή τις νύχτες τους μαζί παρά όταν υπεισερχόταν σε τέτοιες «λογοτεχνικές» σκέψεις. Καταγράφηκαν πάντως αληθοφανέστατα και μελετημένα η απελπισία από την αναμονή, η χαρά από τη συνεύρεση, η αφηρημένη σκέψη και το πόσο στραβά πάνε όλα όταν το αντικείμενο του πόθου έχει εξαφανιστεί κλπ.

Μέσα από τα λάθη του πρωταγωνιστικού ζευγαριού αναπτύσσεται και η προσωπικότητα της μικρής Νεφέλης, ενός παιδιού που μεγαλώνει σαν μπαλάκι ανάμεσα σε δυο ανθρώπους που δεν ξέρουν τι να κάνουν και πώς να χειριστούν τα πράγματα. Το ακόμη χειρότερο είναι πως αν ο γάμος τους διαλυθεί θα περάσει στο παρελθόν, τα ψυχολογικά τραύματα του παιδιού όμως θα μείνουν για πάντα χαραγμένα στην ψυχή της Νεφέλης κι αυτό είναι που φοβόμουν περισσότερο όσο προχωρούσε η ιστορία, το τι μέλει γενέσθαι σε αυτήν την αθώα ψυχούλα. Η συγγραφέας δείχνει τρυφερότητα και σκύβει με ενδιαφέρον πάνω από το κοριτσάκι, καταγράφοντας αντικειμενικά την καθημερινότητά της, τις φοβίες της, τις αντιδράσεις της, την αντίληψή της χωρίς να κουνά το δάχτυλο σε κανέναν από τους δύο γονείς. Προς τιμήν της, αφήνει τον αναγνώστη να καταλάβει μόνος του, μέσα από τρομερά σε ένταση και αντιπαραθέσεις γεγονότα, ποιος και σε τι έφταιξε: ο πατέρας που τελικά αποφάσισε να τους αφήσει, ανακοινώνοντας όμως την ψεύτικη φράση ελπίδας «η μαμά κι εγώ αποφασίσαμε» ή η μητέρα που έχει να ανακαλύψει τον εαυτό της, να ψάξει καλά για τον βαθμό ευθύνης του καθενός που ήρθαν σε αυτό το σημείο, να τιθασεύσει τα έφηβα λυκειόπαιδά της και να αντιμετωπίσει την κυκλοθυμικότητα ενός μικρού παιδιού;

Τέλος, η Ευρυδίκη, είναι μια γυναίκα ποθητή, σίγουρη για τον εαυτό της και ίσως με ανύπαρκτα συναισθήματα. Είναι η γυναίκα για χάρη της οποίας ο Ορφέας στη μυθολογία κατέβηκε στον Άδη για να τη βρει, επομένως ο σύγχρονος Ορφέας, ο Σέργιος, δε θα μπορούσε να κάνει αλλιώς. Είναι μια γυναίκα που καταγράφεται λιγότερο σε σχέση με τους άλλους δύο πρωταγωνιστές όμως υπάρχει αιτία γι’ αυτήν την επιλογή της συγγραφέως. Η προσωπικότητα της γυναίκας-πειρασμός αναπτύσσεται στο δεύτερο μέρος του μυθιστορήματος με έξυπνο και αποσπασματικό τρόπο, σχεδόν παράλληλα με τις ποικίλες πτυχές της εξέλιξης της πλοκής, δίνοντας στον αναγνώστη την πλήρη εικόνα που πρέπει να έχει ώστε να κατανοήσει τα δρώμενα που λαμβάνουν χώρα μπρος στα μάτια του. Στη χορεία των πρωταγωνιστών μπαίνει σε αυτό το διαφορετικό δεύτερο μέρος και ο αστυνόμος Δεγλής, που γνωρίσαμε στην «Κρυσταλλία», μιας και το μυθιστόρημα μετατρέπεται από κοινωνικό σε αστυνομικό (δε θα γράψω το πώς). Οι ουσιαστικά μονόλογοι του αστυνόμου με τις εκτενείς παραγράφους (ένα μη θετικό χαρακτηριστικό που συνάντησα και σε άλλα σημεία του μυθιστορήματος) με κούρασαν, το έμπειρο μάτι του όμως έδειχνε κάθε πιθαμή που έπρεπε να ερευνηθεί ενώ η εμπειρία του βοηθούσε στην αντικειμενική εξιχνίαση της υπόθεσης. Είναι ένας άντρας που αγωνίζεται να βρει την αλήθεια, να νικήσει τη γοητεία της Ευρυδίκης, να πείσει όποιον έφεραν μπροστά του οι αποδείξεις να ομολογήσει την αλήθεια αλλά νιώθει στριμωγμένος από τις καταιγιστικές εξελίξεις που σα χιονοστιβάδα τον καταπλακώνουν και τις οποίες δεν μπορεί να τιθασεύσει ή να κοντρολάρει.

Το δεύτερο μέρος του μυθιστορήματος είναι γραμμένο με σχεδόν αλλιώτικο ύφος και στυλ από το πρώτο. Ξεκινήσαμε με κινηματογραφικούς διαλόγους, δυνατό ρεαλισμό, βαθιά ψυχογραφήματα, γρήγορες εναλλαγές σκηνών και ελάχιστες εσωτερικές σκέψεις (πεδίο ποιητικότητας για τη συγγραφέα) αλλά στη συνέχεια άρχισαν εσωτερικοί μονόλογοι που φώτιζαν ή έριχναν στο σκοτάδι την εξιχνίαση της μυστηριώδους δολοφονίας, παρατέθηκαν αρκετά εκτεταμένες (και ξανά ενιαίες) παράγραφοι που καθυστερούσαν τη δράση αυτή καθαυτή ενώ η ομολογουμένως καλή λογοτεχνική έκφραση της Ειρήνης Βαρδάκη είχε την ίδια εκφραστικότητα και ποικιλία λεξιλογίου ανεξάρτητα από το ποιος χαρακτήρας αφηγούνταν. Με όλα αυτά ένιωσα σα να χάθηκε ο παλμός και η ταχύτητα του πρώτου μέρους.

Η καθαυτή κεντρική ιδέα περί της δολοφονίας, της αληθινής ταυτότητας του ενόχου, του τρόπου που μπλέχτηκαν κάποια πρόσωπα με αυτήν και μια απρόσμενη αποκάλυψη για την ύπαρξη τρίτου προσώπου σε αυτό το παιχνίδι ήταν δυνατά στοιχεία που με κέρδισαν, ειδικά από τη στιγμή που είχα καταλήξει ποιον θα ήθελα για δολοφόνο και προσπαθούσα να καταλάβω το κίνητρο και τον τρόπο, άσχετα που δεν έφτασα στην αλήθεια! Η λύση είναι στρωτή, αληθοφανής, αναδείχτηκε όμορφα μέσα από τις απαραίτητες ανατροπές και συνέδεσε κάποια ελάχιστα πράγματα που μου λείπανε γύρω από ένα πρόσωπο. Έτσι λοιπόν συγχώρεσα τον Σέργιο για την ποιητικότητά του, τον Δεγλή για τη φλυαρία του, την Αγγελική για τις φοβίες της και την Ευρυδίκη για την προκλητικότητά της. Και το έκανα χωρίς δισταγμό γιατί η συγγραφέας έδειξε πως κανείς δεν ήταν μονοδιάστατος, όλοι είχαν το καλό και το κακό μέσα τους, όλοι έδρασαν με ποικίλους και σωστά ψυχογραφημένους τρόπους. Τελείωσα το βιβλίο ικανοποιημένος και γεμάτος σκέψεις γύρω από πολλά πράγματα και καταστάσεις που βίωσα μέσα από τις σελίδες του.

«Το ρ της ερωμένης» λοιπόν είναι ένα καλογραμμένο, ανατρεπτικό κοινωνικό και αστυνομικό μυθιστόρημα, που αντικατοπτρίζει ολοκάθαρα την καθημερινότητα ενός μέσου παντρεμένου ζευγαριού, τεμαχίζει ανελέητα τη ρουτίνα τους με ένα απρόσμενο γεγονός και βάζει τον αναγνώστη σ’ ένα παιχνίδι που πρέπει να λήξει με όσο γίνεται λιγότερες απώλειες. Οι ήρωες του βιβλίου κινούνται σε μια άυλη σκακιέρα (αδιαφορώντας για την προτροπή της Ευρυδίκης: «Αν θες να σωθεί ο βασιλιάς, προστάτεψε τη βασίλισσά σου»), χωρίς να γνωρίζουν ούτε τις συνέπειες της επόμενης κίνησής τους ούτε ποιος τους κινεί. Πρόκειται για ένα δυνατό, διαφορετικό, ανατρεπτικό βιβλίο που με κέρδισε ως το τέλος.

Βιβλίο Το άλλο κορίτσι
Συγγραφέας Ειρήνη Βαρδάκη
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μίνωας
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Ειρήνη Βαρδάκη, με τον γνωστό αφηγηματικό της τρόπο, καταγράφει με χειρουργική ακρίβεια την ψυχοσύνθεση, τη νοοτροπία και την καθημερινότητα δύο διαφορετικών γυναικών που πέφτουν θύματα σεξουαλικής κακοποίησης. Η Χαρά είναι μια γυναίκα που κατάφερε να μετατρέψει τον πόνο της σε δύναμη, ιδρύοντας μια Στέγη Γυναικών, και παντρεύτηκε τον Άλκη, τον δικηγόρο που την υπερασπίστηκε. Τώρα όμως που θα αποφυλακιστεί ο βιαστής της, τα πάντα αλλάζουν μέσα της και γύρω της. Κλείνεται στον εαυτό της, νιώθει ξανά αδύναμη, ζητά εις μάτην τη βοήθεια της αστυνομίας για να την προστατέψει και η συμπεριφορά της οδηγεί τον Άλκη στο συμπέρασμα πως έχει παραισθήσεις. Η ιστορία της ξεδιπλώνεται με πρωθύστερα και πρωτοπρόσωπη γραφή, οπότε επιστρέφουμε στη νύχτα που βιάστηκε, στη μοιραία βραδιά που ξεκίνησε με γέλια και πολύ ποτό, στη σκληρή στιγμή που ακολούθησε όσο στο παρόν βιώνουμε με κλιμακούμενη πλοκή τη σταδιακή ψυχολογική της κατάρρευση, κάτι που θα οδηγήσει σε ένα αναπάντεχο γεγονός. Γιατί κλείνεται στον εαυτό της, γιατί αποφεύγει τους ανθρώπους γύρω της, γιατί δεν τολμάει να βγει από το σπίτι; «…αυτή η αναμονή ήταν που με σακάτεψε. Το μεσοδιάστημα ανάμεσα σ’ εκείνο που διαισθάνεσαι και σ’ εκείνο που αναπόφευκτα θα συμβεί» (σελ. 56).

Από την άλλη, με τον ίδιο αφηγηματικό τρόπο, παρακολουθούμε τη Μία, μαθήτρια λυκείου, μια λιγομίλητη κοπέλα που δεν αισθάνεται ότι έχει κάτι σημαντικό να πει κι αν έχει ξέρει ότι δε θα το ακούσει κανείς: «Γιατί ο κόσμος ξοδεύεται με απληστία στις λέξεις μα ελάχιστα στο νόημά τους» (σελ. 38). Νιώθει πως τη διώχνουν από παντού, δεν έχει φίλες («…τα περισσότερα κορίτσια της ηλικίας μου σκέφτονται σαν μονοκύτταροι οργανισμοί») ούτε αγόρι, νιώθει να πνίγεται στην κοινωνία όπου ζει, καβγαδίζει με τη μητέρα της που δε χάνει ευκαιρία να τη μειώνει και να την υποτιμά. Τα πράγματα γίνονται χειρότερα όταν πέφτει θύμα βιασμού, σύμφωνα με την κατάθεσή της κι έτσι ξεκινάει μια σειρά από αλυσιδωτές αντιδράσεις που πότε δείχνουν την αλήθεια και πότε όχι, πονοκεφαλιάζοντας για τα καλά τον αστυνόμο Δαβάκη. Τι ακριβώς συνέβη λοιπόν και γιατί θέλει η Μία να τραβήξει την προσοχή της αστυνομίας; Πώς και γιατί αλλάζουν συμπεριφορά καθηγητές και μαθητές μετά από αυτό και πόσο το απολαμβάνει η κοπέλα; Πέτυχε τον στόχο της; Κι αν όχι, τι θα συμβεί παρακάτω; Πόσο εύκολα μπορεί να χάσει κανείς τον έλεγχο όταν γίνεται αντικείμενο θαυμασμού, συζήτησης και υποστήριξης στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης; «Ένα άλλο παιδί, ένα άλλο κορίτσι» γεννήθηκε. Και τώρα ήρθε η ώρα «της αποκαθήλωσης και της βουλιμικής ανθρωποφαγίας. Η κουρασμένη, ταλαιπωρημένη μητέρα της στέκεται στο πλάι της με τον λάθος τρόπο αλλά η σχέση μεταξύ τους έτσι όπως δίνεται, κάποια τρυφερά στιγμιότυπα όπως αναπαριστώνται, οι σιωπές, οι κομμένες λέξεις, όλα αυτά δημιουργούν μια γλυκιά συγκίνηση και αντικατοπτρίζουν τη δύσκολη σχέση μάνας και κόρης, ειδικά όταν ανάμεσά τους μπαίνουν μυστικά και κανείς δεν έχει την πείρα, τη θέληση ή τη γνώση να τα λύσει.

Οι ιστορίες των δύο γυναικών που έρχονται τελικά κοντά με απροσδόκητο τρόπο ζωντανεύουν με συγκλονιστικές περιγραφές που δεν αποσκοπούν στον φθηνό και πρόσκαιρο εντυπωσιασμό αλλά στην όσο το δυνατόν ακριβέστερη αναπαράσταση του μοιραίου γεγονότος (λες και υπάρχει μόνο μία, αφού κάθε θύμα είναι και άλλη περίπτωση): «Είδα την ψυχή και το σώμα μου να πετά πάνω από κείνο που ήμουν… πριν γίνω αυτό που είμαι τώρα»! (σελ. 12). Κλονίστηκα όταν η Χαρά εξομολογούνταν πως πλέον τα έχασε όλα, άλλαξε, έγινε κάτι άλλο, κάτι που δε χωράει σε συζητήσεις, κάτι που δε συμμετέχει σε πάρτι, δεν καταλαβαίνει τις λύπες των φιλενάδων και γι’ αυτό θυμώνει μαζί τους, που λυπούνται για κάτι άλλο εκτός από αυτό που της έτυχε, που δεν είναι ευγνώμονες που σ’ εκείνη κλήρωσε το κακό από τις πέντε τους! Την υπόθεση της Μίας αναλαμβάνει ο αστυνόμος Δαβάκης που γνωρίσαμε στο μυθιστόρημα «Ο μέντορας», ο οποίος προσπαθεί με τη βοήθεια των επίσης αστυνόμων Σαρρή, φίλου και συναδέλφου, και Δρίβα, τη μόνη που εμπιστεύεται η Μία για να καταθέσει, να ξεκαθαρίσει την υπόθεση της έφηβης που βιάστηκε. Η ιστορία έχει πολλά κενά κι έτσι, όταν φτάνει στο μοιραίο συμπέρασμα και βλέπει την καταστροφή να έρχεται, αναρωτιέται πόσο μεγάλο μερίδιο ευθύνης είναι το δικό του. «Πόσο έξω μπορείς να πέσεις με ένα παιδί;», αναρωτιέται. Πράγματι, η Μία είναι το πρόσωπο που απολαμβάνει την εφήμερη δημοσιότητα, που ξαφνικά από περίγελως γίνεται περιζήτητη και επιτέλους νιώθει μέλος μιας παρέας συνομηλίκων της. Τα πάντα αλλάζουν όμως όταν η ίδια της η συμπεριφορά και η στάση δε βοηθούν στη διαλεύκανση ενώ την ίδια στιγμή τα γεγονότα καθαυτά οδηγούν σε άλλες εξελίξεις. Η βόμβα που σκάει στα επόμενα κεφάλαια θα έχει αλόγιστες συνέπειες, η εξιστόρηση πότε δείχνει την αλήθεια και πότε αποκρύπτει πράγματα ενώ ταυτόχρονα παίζει με το μυαλό του αναγνώστη και τον γεμίζει αμφιβολίες.

Η ιστορία ξεδιπλώνεται μέσα από τις οπτικές γωνίες της Χαράς, του Άλκη, του αστυνόμου Δαβάκη και της Μίας ενώ ο θύτης, ο ράπερ Zodiac, δεν εμφανίζεται σχεδόν καθόλου παρά στο τέλος, μόνο και μόνο για να πει πόσο άσχημη είναι η τυφλή υποταγή στη μία πλευρά της ιστορίας και πόσο σημαντικό είναι να μην παίρνουμε βιαστικές ή «κοπαδιαστές» αποφάσεις αλλά να έχουμε την κριτική σκέψη, την υπομονή και τη διάθεση να ψάχνουμε και κάτω από την επιφάνεια. Οι εναλλαγές μεταξύ των προσώπων είναι ξεκάθαρες, κυριαρχεί σε όλες η πρωτοπρόσωπη αφήγηση, η συγγραφέας φροντίζει να ρίξει υποψίες σε όλους (η Χαρά γιατί έχει τρομάξει τόσο πολύ, ο Άλκης γιατί της φέρεται με αυτόν τον τρόπο, η Μία γιατί παραδέχεται κάτι που τινάζει τα πάντα στον αέρα κλπ.) κι έτσι η πλοκή προχωράει με καταιγιστικούς ρυθμούς. «Το άλλο κορίτσι» είναι μια γροθιά στο στομάχι κι ένα έξυπνα δομημένο κείμενο που επαμφοτερίζει, ρίχνοντας φως μόνο εκεί που θέλει η συγγραφέας τη στιγμή που το θέλει και καταγράφει με διεισδυτικότητα, σεβασμό και προσοχή την ψυχολογία των θυμάτων βιασμού και τον αντίκτυπο στον κοινωνικό και οικογενειακό τους περίγυρο. Ένα αρρωστημένο παιχνίδι συμπτώσεων και φριχτών ομοιοτήτων που θα οδηγήσει σε μεγάλες και αναπάντεχες αποκαλύψεις και κατηγορεί εξίσου τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης καθαυτά και τους χρήστες τους. «Το βιβλίο αυτό είναι για τα κορίτσια που τα κατάφεραν, για κείνα που δεν τα κατάφεραν και για κείνα που προσποιούνται ότι τα καταφέρνουν»! Λέξεις-μαχαίρια που κόβουν την πραγματικότητα σε στιγμές οδύνης γιατί «…αυτό που εσύ ονομάζεις βιασμό, κακοποίηση ή όποια άλλη λέξη έχεις βάλει με τον νου σου» δεν είναι τίποτε απ’ όλα αυτά. «Τούτο το μαρτύριο είναι μια άλλη εκδοχή του θανάτου» και η Ειρήνη Βαρδάκη το παρουσιάζει με συγκίνηση, σασπένς και κλιμακούμενη ένταση.

Βιβλίο Ο εραστής της 
Συγγραφέας Ειρήνη Βαρδάκη
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μίνωας
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Ειρήνη Βαρδάκη έγραψε ένα δυνατό και ανατρεπτικό αστυνομικό μυθιστόρημα γεμάτο ερωτηματικά και αναπάντεχες εξελίξεις. Δύο είναι οι κύριοι αφηγηματικοί άξονες, η ζωή του χρηματιστή και η ζωή του ανθρώπου που ομολόγησε τον φόνο. Σταδιακά όμως μπαίνουν κι άλλα πρόσωπα, όπως η ηθοποιός Έρρικα, ο αστυνόμος Σταθάκης που ερευνά την υπόθεση, ακόμη κι ένας άντρας που βρίσκεται σε αναπηρικό αμαξίδιο και τον έχουν παρατήσει σε ίδρυμα αποκατάστασης. Όλες αυτές οι φαινομενικά ετερόκλητες και άσχετες μεταξύ τους πρωτοπρόσωπες αφηγήσεις συγκροτούν σταδιακά ένα παζλ για δυνατούς λύτες και ποικίλες οπτικές γωνίες, καλώντας έτσι τον αναγνώστη σ’ ένα διαρκές παιχνίδι έντασης και αγωνίας ως προς τους πραγματικούς ρόλους που έχουν οι χαρακτήρες στην ιστορία και ως προς το τι θα συμβεί παρακάτω, όταν έρθουν τα πάντα στο φως. Μπορεί να υπάρχει έμφαση στους στακάτους, κοφτούς διαλόγους και να υποχωρεί η περιγραφή της δράσης, η ένταση όμως παραμένει αμείωτη και οι χαρακτήρες είναι ολοκληρωμένοι, γεμάτοι αίνιγμα και μυστήριο, κάτι που δείχνει πόσο καλά δουλεύτηκε το κείμενο και πόσο φροντισμένα δίνεται στον αναγνώστη.

Ένας άντρας ομολογεί έναν φόνο αλλά η ανακριτική διαδικασία δεν είναι και τόσο εύκολη όσο περίμενε. Στις απανωτές ερωτήσεις του αστυνόμου Σταθάκη υπεκφεύγει, φωνάζει, παραθέτει γενικότητες. Επιμένει ότι σκότωσε μια γυναίκα με την οποία βρίσκονταν τακτικά σε ξενοδοχεία ημιδιαμονής. Είναι θεόμουρλος ή απλώς βρίσκεται σε κατάσταση σοκ; Ποιος είναι, πώς βρέθηκε με αυτήν τη γυναίκα, γιατί τη σκότωσε εφόσον αληθεύει η ομολογία του; Ο αστυνόμος Σταθάκης φτάνει στα όριά του ώσπου μια αναπάντεχη εξέλιξη του δείχνει μια διαφορετική πορεία της υπόθεσης. Από την άλλη, ο Μάξιμος έχει κολλήσει με τη φωτογραφία μιας γυναίκας στο Tinder. Μόλις χώρισε και θέλει να κάνει κάτι επαναστατικό, κάτι αντίθετο με τον καθώς πρέπει εαυτό του, εξ ου κι έφτιαξε έναν τέτοιο λογαριασμό κι επιπλέον υποχώρησε στις επιθυμίες της άγνωστης που διάλεξε να φλερτάρει ώστε να συναντιούνται σ’ ένα ξενοδοχείο ημιδιαμονής, να μιλάνε στον πληθυντικό, να μη συζητάνε για τις ζωές τους, τις επιθυμίες τους, τα ενδιαφέροντά τους. Γιατί είναι λιγόλογη και αποφασιστική αυτή η γυναίκα; Θα ακολουθήσει τις υποδείξεις της ο Μάξιμος; Η όμορφη ερωμένη τού ξυπνάει άγνωστα ερωτικά ένστικτα και απολαύσεις, κάνοντάς τον να την ποθεί κάθε φορά και περισσότερο, δεν καταφέρνει όμως να της αποσπάσει καμία προσωπική πληροφορία!

Παράλληλα με τους δύο άντρες, παρακολουθούμε και μια γυναίκα να ανεβάζει έναν μονόλογο γραμμένο από την ίδια σ’ ένα θέατρο-αποθήκη, μόνο που η παράσταση δεν πάει καλά και ο σύντροφός της την πιέζει για κάποιες…καινοτομίες. Εκείνη νιώθει εγκλωβισμένη και δεν παύει να σκέφτεται τον εραστή της που έχει όλα όσα δε βρίσκει στη σχέση της, πού θα καταλήξει όμως όλη αυτή η ιστορία; Πώς κλιμακώνεται η επαφή της με έναν άντρα που την αγαπάει, τι βρίσκει ο ένας στον άλλον, πόσο αργά προχωράνε… «…γιατί εκείνο που μου λείπει πιο πολύ δεν μπορώ να το έχω» (σελ. 194). Μου άρεσε πολύ ο τρόπος που μου παρουσιάστηκε η ψυχοσύνθεση μιας γυναίκας που είναι αφοσιωμένη στο θέατρο και ποιες είναι οι σκέψεις της και η στάση της κατά τη διάρκεια αλλά και μετά την παράσταση, όταν έχουν σβήσει τα φώτα. «Ποτέ δεν πρέπει να ρωτάς μια θεατρίνα για το οτιδήποτε όταν είναι μέσα στο καμαρίνι της… Είναι μισή εκείνη την ώρα. Κρατάει ακόμη κάτι από τον ρόλο της, κρατάει λόγια της σκηνής» (σελ. 232).

Οι παράλληλες ιστορίες των δύο αντρών με γέμισαν ποικίλα συναισθήματα. Ο αστυνόμος Σταθάκης έχει έναν γάμο που διαλύεται κάθε μέρα σε περισσότερα κομμάτια και ζωντανεύουν με χειρουργική ακρίβεια σκηνές, διάλογοι και συναισθήματα που βιώνουν όλοι όσοι ζουν μια τέτοια κατάσταση. Έβλεπα την έλλειψη επικοινωνίας, τις προσπάθειες που έπεφταν στο κενό, την ψυχική τους μοναξιά, τον εγωισμό και το πείσμα: «πώς από αυτό το πάντα φτάσαμε στο τίποτα… Το μόνο που ξέρω είναι πως εκείνο το πάντα το ξοδέψαμε αλόγιστα και τώρα είναι αργά, πολύ αργά, ακόμη και για το κάτι…Δεν υπάρχει τίποτα πιο σκληρό από το να βλέπω την αγάπη που αισθανόμουν να συρρικνώνεται και να εξαφανίζεται μέρα με τη μέρα» (σελ. 194). Από την άλλη, ο Μάξιμος είναι ένας άντρας που μόλις χώρισε, που δέχεται να βγει με μια γυναίκα και ακολουθεί πιστά τους δικούς της κανόνες. Δε συζητούν για τους εαυτούς τους, για τα ενδιαφέροντά τους, τι τους αρέσει, αντιθέτως, μιλούν στον πληθυντικό ο ένας στον άλλον κι όταν ο Μάξιμος εκστομίζει μια απερισκεψία που καταστρατηγεί τους κανόνες, εκείνη εξαφανίζεται. Το τραπέζι κάτω από τον πίνακα του Γκόγια στο απέναντι μπαρ, το άδειο σχεδόν ξενοδοχείο, η απελπισία και κάτι το καλτ που αποπνέει η περιοχή, οι προσπάθειές των εραστών να παρατείνουν τον χρόνο πέραν της πληρωμένης ώρας, είναι μικρές ψηφίδες ενός τρυφερού και γεμάτου μυστήριο έρωτα. Περπατούσα μαζί τους, έβλεπα κι εγώ το παράθυρο με το σπασμένο παντζούρι, καταλάβαινα τα ξεσπάσματα του Μάξιμου στη δουλειά, γιατί χαμογελούσε αν κέρδιζε ένα μήνυμα ή γιατί είχε ζοχάδες όταν δεν υπήρχε απόκριση… Ήταν όλα τέλεια, στρωτά, τυπικά μα και ουσιαστικά. «Τόσο κράτησε. Τόσο άντεξε αυτή η τσιγκούνα ευτυχία. Κι ύστερα… ύστερα άρχισε να ροκανίζει τον εαυτό της από μέσα» (σελ. 268). Ναι αλλά η δολοφονία;

«Ο εραστής της» είναι ένα εντυπωσιακό, καλογραμμένο και ανατρεπτικό μυθιστόρημα με δράση που προχωράει ασυναίσθητα και με χαρακτήρες που αρχικά φαίνεται να επαναλαμβάνουν τις ίδιες κινήσεις (σεξ στο ξενοδοχείο ημιδιαμονής και αγωνία ως την επόμενη φορά, ανάκριση και απανωτές ερωτήσεις για ένα έγκλημα που κανείς δεν ξέρει αν το έκανε ο φερόμενος ως ένοχος) αλλά κάτι απειροελάχιστο θα προχωρήσει την ιστορία παρακάτω και θα τους φέρει αντιμέτωπους με αισθήματα και πράξεις αντίθετα απ’ αυτά που διαβάζαμε ως τότε. Οι εξελίξεις και οι ανατροπές αρχίζουν να έρχονται απανωτά, οι χαρακτήρες να φωτίζονται από όλες τις μεριές και να αποκτούν πλήρες όνομα, υπόσταση, ταυτότητα και έτσι αγωνιούσα να συνειδητοποιήσω ποιοι, πού και πώς κολλάνε στην ιστορία. «Αναρωτιέστε ποιος κερδίζει; Είναι απλό. Εκείνος που έχει δει τα φύλλα του αντιπάλου του» (σελ. 414). Επομένως, ποιος κατέστρωσε το παιχνίδι; Θα υπάρχουν νικητές και ηττημένοι; Αν ναι, με τι τίμημα; Πώς συνδέονται όλα αυτά με το ξενοδοχείο ημιδιαμονής; Θα καταφέρει ο αστυνόμος Σταθάκης να βρει τη λύση σ’ ένα πολύ μπερδεμένο κουβάρι; «-Πάμε [να το διαβάσουμε]; -Πάμε!», παραφράζω τον αγαπημένο μου διάλογο από ένα βιβλίο που συνιστώ ανεπιφύλακτα.

Βιβλίο Ζώνη 5
Συγγραφέας Ειρήνη Βαρδάκη
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μίνωας
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Ειρήνη Βαρδάκη, στο νέο της μυθιστόρημα, μας μεταφέρει σε μια δυστοπική κοινωνία γεμάτη αυστηρότητα, απανθρωπιά, λογοκρισία και θάνατο. Είναι το πρώτο μυθιστόρημα απ’ όσα έχω διαβάσει ως τώρα που το δυστοπικό περιβάλλον ξεκινάει σταδιακά να δημιουργείται μέσα από μια συνηθισμένη καθημερινότητα που όλοι γνωρίζουμε. Συνήθως βουτάμε στα βαθιά από την αρχή, γνωρίζουμε τον νέο κόσμο, τους κανόνες και τις αλλαγές, στο βιβλίο της Ειρήνης Βαρδάκη όμως ο τρόμος για να γίνει κάτι τέτοιο στις δικές μας κοινωνίες είναι πιο χειροπιαστός, γιατί πατάει σε καταστάσεις που όλοι βιώνουμε σήμερα κι αυτό είναι τρομακτικό. Η ιστορία ξεκινάει με τη συνηθισμένη ρουτίνα μιας μονογονεϊκής οικογένειας: γιος στην εφηβεία, σχέσεις μάνας και παιδιού επί ξυρού ακμής, τα καθημερινά προβλήματα ενός νοικοκυριού και τότε… έρχεται ο εφιάλτης. Πρώτα τα απανωτά μηνύματα με τις ειδοποιήσεις, μετά οι σπαραξικάρδιοι τίτλοι ειδήσεων, τα παραληρηματικά ξεσπάσματα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και οι νεκροί. Από κατάθλιψη, είπαν. Ξεσπάει πραξικόπημα στη γείτονα χώρα: «Η ανθρωπότητα ορφανεύει από μάνα, αγκαλιά και Θεό» (σελ. 19). Ο Πάπας αυτοκτονεί σε ζωντανή σύνδεση. Το κύμα των αυτοκτονιών οδηγεί τη χώρα μας σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης, παραιτήσεις, ανασχηματισμό, απειλές για εκλογές. Η Ελισάβετ Βλαντή ή Λίζα, η αφηγήτρια, είναι μητέρα του έφηβου Άλεξ και κάνει ό,τι μπορεί για να μη νιώσει το παιδί της κατάθλιψη και παρασυρθεί από τη μόδα των αυτοκτονιών. Τα χειρότερα όμως έρχονται όταν την κατάσταση την παίρνει στα χέρια του ο Λευκός Βασιλιάς.

Πρόκειται για ένα δυνατό μυθιστόρημα γεμάτο σκληρές καταστάσεις, διεισδυτικά ψυχογραφήματα και ρεαλισμό που κοντράρεται με το μυθιστορικό πλαίσιο της δυστοπίας. Από κει που διαβάζω για οικείες καταστάσεις διαπιστώνω πως επέρχεται με μαθηματική ακρίβεια το χάος κι έτσι η μάνα δεν έχει να παλέψει μόνο με την εφηβεία και τις επιρροές του παιδιού της αλλά και με το πραξικόπημα που έρχεται για μια καλύτερη ζωή. Πρέπει να σώσει τον γιο της, να τον κρατήσει κοντά της. Το Κίνημα του Λευκού Στρατιώτη τελικά επικρατεί και στην Ελλάδα και οι χαρακτήρες ζουν μια νέα δικτατορία. Απαγορεύονται αρνητικά συναισθήματα όπως θλίψη και μελαγχολία, απαγορεύεται το γκρι και το μαύρο, οι πολίτες χωρίζονται σε πέντε ζώνες, με την τέσσερα και την πέντε να είναι υψηλής επικινδυνότητας για αυτοχειριακή διέγερση και οι κριθέντες θεωρούνται επικίνδυνοι για τη ζωή τους και για το καθεστώς. «-Δεν υπάρχουν φίλοι σε όλο αυτό που ζούμε. Υπάρχουν αθώοι και ένοχοι» (σελ. 123). Η Λίζα αγωνίζεται να επιβιώσει, να κρατήσει τις ισορροπίες που δε θα τη βάλουν στο στόχαστρο ούτε θα τη στείλουν στα στρατόπεδα της Ζώνης 5, ο γιος της όμως δεν παρασύρεται και θέλει να πολεμήσει τη νέα τάξη πραγμάτων.

Στο άτυπο δεύτερο μέρος του βιβλίου μεταφερόμαστε στις άθλιες και απάνθρωπες συνθήκες της Ζώνης 5 και η καρδιά σφίγγεται. Η μάνα αγωνίζεται να επιβιώσει σ’ έναν αυστηρό αντροκρατούμενο χώρο και να διατηρηθεί ψυχικά αλώβητη, όταν μαθαίνει όμως πως το παιδί της συνελήφθη και κρατείται σε στρατόπεδο της χειρότερης κατηγορίας του καθεστώτος καταστρώνει ένα σχέδιο που θα τη διαλύσει ψυχοσυναισθηματικά και θα βάλει τη ζωή της σε κίνδυνο, ειδικά από τη στιγμή που στο διπλό παιχνίδι της θα συμμετάσχουν εκόντες άκοντες όχι μόνο ο στρατός του Λευκού Βασιλιά αλλά και οι Αντιστασιακοί. Χωρίς να είναι αυτός ο σκοπός του βιβλίου, δε γίνεται να μην παραλληλίσεις κάποια χαρακτηριστικά γνωρίσματα της δικτατορίας με την περίοδο πανδημίας που ζήσαμε πρόσφατα, όπως η απαγόρευση κυκλοφορίας ή οι πρώτες μας μέρες μετά το αυστηρό lockdown του 2020: «Μπορείς να περπατήσεις κανονικά, απλώς φοβάσαι… Έχουμε ξεχάσει τη βαδιστική κίνηση σε ανοιχτό χώρο…» (σελ. 213). Ο Άλεξ δουλεύει σαν είλωτας και αγωνίζεται να μη χάσει την αξιοπρέπεια και τη ζωή του σε σκληρότατες συνθήκες εργασίας. Κρεμιέται από κάθε δευτερόλεπτο για να μην τρελαθεί, κάνει ασκήσεις μνήμης για να μην ξεχάσει το όνομά του, πεινάει, εξαντλείται, γνωρίζει ανθρώπους που προσπαθεί να τους νιώσει φίλους του. Λίζα και Άλεξ προσπαθούν να παραμείνουν ζωντανοί και κυρίως άνθρωποι. Θα λυγίσουν ή θα καταφέρουν να επιβιώσουν από τις κακουχίες; Θα συναντηθούν ποτέ ξανά; Πόσο εύκολα ξεχνάς τον εαυτό και τον χαρακτήρα σου και υποκύπτεις σε σχέδια εξαθλίωσης, σκληραγωγίας και ταπείνωσης; Πόσο ίδιος θα είσαι από κει και πέρα; Τι θα μείνει στην ψυχή σου μετά τη Ζώνη 5; Υπάρχει άραγε «μετά» σε αυτό το μέρος; «Οι δύο αυτές καρδιές δεν ανήκουν σε κανένα καθεστώς και σε κανέναν στρατιώτη. Οι δύο αυτές καρδιές ανήκουν η μία στην άλλη» (σελ. 370) και θα κάνουν τα πάντα για να σταθούν όρθιες σε αυτό το περιβάλλον τρέλας και κατάθλιψης. «Οι άνθρωποι, λέει, ανά τον κόσμο χαίρονται πολλές φορές με διαφορετικά πράγματα, λυπούνται όμως πάντα με τα ίδια» (σελ. 223), αναφέρεται σ’ ένα σημείο.

Η «Ζώνη 5» είναι ο αγώνας μιας μητέρας να επιβιώσει σ’ ένα περιβάλλον τρέλας όσο ψάχνει να βρει το φυλακισμένο παιδί της, είναι ένα ταξίδι βαθιά στην ψυχή της, η πάλη της ανάμεσα στην επανάσταση και στην προδοσία, ένας αγώνας δρόμου ενάντια στον χρόνο και στα πρώτα δάκρυα που απαγορεύεται να χυθούν δημόσια. Με ποιους θα συμμαχήσει; Τι ρίσκα θα πάρει; Ποιους θα προδώσει; «Μπορεί ένα ολοκληρωτικό καθεστώς να σε μετατρέψει σε τέρας; Ή απλώς μπορεί και αποδεικνύει την  τερατώδη φύση σου; Τα καθεστώτα αυτά γεννούν τέρατα ή απλώς τρέφονται από αυτά» (σελ. 205-206); Αν η Ειρήνη Βαρδάκη στα προηγούμενα μυθιστορήματά της μόνο χαστούκιζε τον άνθρωπο, εδώ τον πλακώνει στο ξύλο. Γλαφυρότητα, συναισθήματα, ρεαλισμός, διαχρονικές αξίες και σημαντικές σκέψεις είναι μερικά μόνο από τα θετικά χαρακτηριστικά ενός βιβλίου που με καθήλωσε.

Βιβλίο Ο μέντορας 
Συγγραφέας Ειρήνη Βαρδάκη
Κατηγορία Ρομαντικό μυθιστόρημα / Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μίνωας
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το νέο μυθιστόρημα της Ειρήνης Βαρδάκη είναι ένα παιχνίδι ρουλέτας που κινείται στο κόκκινο και το μαύρο χρώμα, με ένα πρωταγωνιστικό ζευγάρι που ζει παθιασμένα την έλξη ανάμεσά τους, με τη σχέση τους αλλά και την καριέρα τους να αγγίζουν την κορυφή και να καταποντίζονται εναλλάξ. Γύρω τους συνάδελφοι και μέλη της οικογένειας, όπως η Λάουρα Ζώτου (ειδική στις «σιελώδεις κοσμικότητες»), η χωρισμένη Κλαίρη και η ναρκομανής Αθανασία Καρρά, παίζουν τον δικό τους ρόλο στην ιστορία, αφήνοντας όμως άπλετο χώρο στην Ειρήνη και τον Κλέωνα να ξεδιπλώσουν όλα τα ψυχολογικά τους αδιέξοδα, τις στιγμές χαράς κι ευτυχίας, τη μοναξιά, με τον κλοιό να σφίγγει ανεπαίσθητα γύρω τους και με τη μυστηριώδη εξαφάνιση εκείνης να ρίχνει τον δημοσιογράφο σ’ έναν συναισθηματικό βάραθρο.

Η Ειρήνη Καρρά, το Κόκκινο χρώμα, προσλήφθηκε στην εφημερίδα «Αλήθεια» κι από την αρχή έπρεπε να αποδείξει ότι μπήκε με την αξία της και πως δεν έχει μέσον γι’ αυτήν τη θέση. Είναι ήδη σε σχέση με τον Πέτρο πέντε χρόνια και η συμπεριφορά της είναι αυθόρμητη και παρεξηγήσιμη. Ο Κλέων είναι ο μέντορας που θα αλλάξει τη ζωή της: «Ο Κυριαζής για μένα έγινε όρκος που τον έδινα κάθε μέρα και τον πατούσα κάθε νύχτα. Αν αυτό δεν είναι ο ορισμός της αδυναμίας, τότε τι είναι» (σελ.157); Η δική της οπτική για τον χαρακτήρα της είναι άκρως αντίθετη από αυτήν που βλέπει και υποστηρίζει ο Κλέων: «Δεν μοιάζω με παιδί… Οι ζαβολιές τους είναι αθώες. Γλυκά και υπέροχα αθώες. Τα σφάλματα και τα αμαρτήματά τους έχουν να κάνουν με μεσημεριανούς ύπνους που δεν κατάφεραν να κλείσουν μάτι, με σπασμένες κούκλες και ξεχαρβαλωμένα ρομπότ… Μαλακά, βελουδένια, λούτρινα αμαρτήματα. Αμαρτήματα αφέσιμα» (σελ. 158). Στην άλλη κυριολεκτικά άκρη βρίσκεται ο Κλέων Κυριαζής, το Μαύρο χρώμα, που μελετάει την Ειρήνη προσεκτικά, τη βρίσκει ανώριμη και δύστροπη αλλά με ευφυή και οξυδερκή πένα. Προσπαθεί να τιθασεύσει τη χειμαρρώδη πλευρά της, γιατί έτσι ήταν κάποτε κι αυτός αλλά άλλαξε, ωρίμασε, κατάλαβε. «Είχε το χάρισμα μα όχι και τη σοφία να το διαχειριστεί… Ήθελα να τη βοηθήσω. Ήθελα να την εξελίξω και, στον βαθμό του εφικτού, να την ενηλικιώσω» (σελ. 71). Ο γάμος του με την Ελένη περνάει κρίση, γκρεμίζεται συθέμελα, όταν τελικά παραδίνεται άνευ όρων στην Ειρήνη: «Λένε, λένε και τι δεν λένε… κι όμως είναι όλοι τόσο μακριά από τη δική μας αλήθεια» (σελ. 53). Σε ποιον ανήκουν όμως αυτά τα λόγια στο άψυχο χαρτί: «Είμαι όσα έφτιαξες, είμαι όσα έζησες και όλα όσα αξίζουν για να πεθάνεις» (σελ. 411);

Η γρήγορη, σχεδόν προφορική, αφήγηση δίνεται εναλλάξ πότε από τη μεριά του Κόκκινου, πότε από αυτήν του Μαύρου και διακόπτεται από περιστατικά που έπονται ή προηγούνται της εκάστοτε χρονικής στιγμής, γυρνώντας μας είτε λίγες μέρες ή και ολόκληρους μήνες πριν την εξαφάνιση ή μετά τη δολοφονία και όχι μόνο, με τους προσδιορισμούς να δίνουν σταδιακά τη θέση τους σε ξεκάθαρα ονόματα. Νεύρο και ένταση κυριαρχούν στην αρχή και στο τέλος της πλοκής, με την ιστορία κάπου στη μέση να πλατειάζει, αδυνατίζοντας τις εξελίξεις και τον ρυθμό των ανατροπών. Ευτυχώς προς το τέλος ξαναπήρε φορά, ρίχνοντας τον αστυνόμο Δαβάκη στην ιστορία και μπλέκοντας σφιχτά και αριστοτεχνικά υποψίες, θύματα, θύτες, άλλοθι. Ο αστυνόμος ήρθε με μετάθεση από το Ρέθυμνο κι έχει τα δικά του προσωπικά προβλήματα που ίσως εμποδίζουν την αντικειμενική του ματιά στα γεγονότα. Βρήκα έξυπνο τον χειρισμό της υπόθεσης και την κλιμάκωση της πλοκής, με αποσπασματικούς διαλόγους ή σύντομες περιγραφές να παρεμβάλλονται στην αφήγηση χωρίς ξεκάθαρους ως προς το γένος επιθετικούς προσδιορισμούς, με αποτέλεσμα να αναρωτιέμαι ποιος σκότωσε ποιον και γιατί, πώς φτάσαμε ως εδώ και πώς θα εξελιχθεί η υπόθεση, όταν σχεδόν έναν χρόνο μετά την εξαφάνιση ανευρίσκεται ένα πτώμα. Οι οπτικές γωνίες είναι έξυπνες και έπαιζαν ασταμάτητα με τον μυαλό μου, αφού δε σταματούσα να αναρωτιέμαι ποιος είναι ο θύτης και ποιος το θύμα, με τη βεντάλια των υπόπτων να ανοίγει περισσότερο με κάθε κεφάλαιο, τις πράξεις τους να προσθέτουν κίνητρο και αφορμές, ποιος από αυτούς όμως έφτασε στο μοιραίο τέλος και γιατί; Οι σχέσεις όλων των χαρακτήρων ποικίλλουν και σμιλεύονται, όπως η Λάουρα και η Ειρήνη, που αλλιώς ξεκινάνε και αλλιώς καταλήγουν, ή όπως ακόμη και ο ίδιος ο Κλέων, που, παρ’ όλη την εμπειρία που πρεσβεύει πως έχει, εξακολουθεί να παίρνει μαθήματα και αγωνίζεται να κρατάει ισορροπίες μεταξύ γάμου και παράνομου δεσμού. Δυστυχώς, τα πολλά και σημαντικά τυπογραφικά λάθη με αποσυντόνιζαν κατά την πορεία της ανάγνωσης, η πένα της συγγραφέως όμως με επανέφερε σχεδόν αμέσως στην πλοκή.

«Ο μέντορας» είναι ένα διαρκές παιχνίδι συγγραφέα και αναγνώστη, μια πάλη πρωτοκαθεδρίας ανάμεσα σε έναν άντρα και σε μια γυναίκα, ένας αγώνας επιβίωσης στον σκληρό κόσμο της δημοσιογραφίας και στον ακόμη σκληρότερο κόσμο του έρωτα. Συνεχείς εναλλαγές, κρυμμένες πληροφορίες, ποικίλες οπτικές γωνίες και η μεγάλη ανατροπή του τέλους είναι μερικά μόνο από τα θετικά χαρακτηριστικά ενός μυθιστορήματος που ακροβατεί ανάμεσα στο αστυνομικό και στο ρομαντικό είδος.

Βιβλίο Τσιχλόφουσκα
Συγγραφέας Ειρήνη Βαρδάκη
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Bell
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Ειρήνη Βαρδάκη επιστρέφει με άλλο ένα ηχηρό λογοτεχνικό χαστούκι, χαρίζοντας αγωνία, ένταση, φόβο και τύψεις στους αναγνώστες της. Μπαίνει στα σπίτια μας και αφαιρεί με νυστέρι την ταπετσαρία των ψεμάτων που συγκροτούν τον καθωσπρεπισμό των οικογενειών που ζουν δίπλα μας, που συναντάμε στον δρόμο, που είμαστε εμείς οι ίδιοι. Τρεις γυναίκες που οι πορείες τους διασταυρώνονται στη ζωή, τρεις κραυγές αγωνίας που μπαίνουν άθελά τους σε μονόδρομους χωρίς έξοδο πρωταγωνιστούν σ’ ένα ρεαλιστικό κείμενο με κοφτούς καθημερινούς διαλόγους, ταχύτητα και εκπλήξεις. Κινηματογραφική γραφή, άφθαστος ρεαλισμός, απανωτές εναλλαγές σε κρίσιμα σημεία είναι κάποια από τα χαρακτηριστικά που με έδεσαν με το μυθιστόρημα και δεν μπορούσα να πάρω ανάσα αν πρώτα δεν το τελείωνα. Εφηβεία και διαδίκτυο, ψυχολογική και σωματική κακοποίηση, πάθος και ανάγκη για δημοσιότητα, μοναξιά και πολλά άλλα θέματα καταγράφονται στο μυθιστόρημα με τέτοιο τρόπο που η πλοκή κλιμακώνεται σταδιακά και η αγωνία περνάει απ’ όλα τα χρώματα πριν καταλήξει στο κόκκινο του κινδύνου! Είναι εντυπωσιακός ο τρόπος με τον οποίο αποδομείται όλη αυτή η ψεύτικη κουλτούρα που έχουν καλλιεργήσει τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ενώ η τιμωρία έρχεται με έναν τρόπο που θα μπορούσε να συμβεί (και δυστυχώς ήδη συμβαίνει) στα παιδιά μας και σε μας τους ίδιους.

Η συγγραφέας μπαίνει για τα καλά στο πετσί της κακοποιημένης γυναίκας και καταγράφει με ένταση και αληθοφάνεια κάθε πόντο του τρόμου, της οδύνης και της μοναξιάς που βιώνουν αυτά τα πλάσματα. «Δε μας ήθελε εμάς η αγάπη. Απ’ όλη τη θάλασσα, μόνο το κύμα φύλαξε για μας, κι ένα μάτσο βράχια. Όχι… ποτέ δε μας ήθελε η αγάπη» (σελ. 388). Τύψεις κι ενοχές, αβάσταχτη σιωπή, νευρικές κινήσεις, τα χέρια στο κεφάλι με κάθε απότομο νεύμα (είναι χάδι ή χτύπημα; ) που κάποια στιγμή ρίχνουν τον πορσελάνινο εαυτό της Έμμας στο κενό και τα κομμάτια ξανακολλάνε σε μια προσωπικότητα δυναμική, απαιτητική, παρορμητική και γι’ αυτό επικίνδυνη. «Όλες μου οι σχέσεις είχαν την αγωνία μιας ακατανόητης ενοχής» (σελ. 33), λοιδωρεί τον εαυτό της, «Τα όσα υπέφερα δε με δυνάμωσαν, τα όσα υπέφερα με έστρεψαν εναντίον μου» (σελ. 59). Είναι η πιο πολυδιάστατη προσωπικότητα του μυθιστορήματος που κινείται όμως με μια κοινή αφετηρία: την ψεύτικη εικόνα (η ίδια θύμα κακοποίησης αλλά είναι χαμογελαστή και λαμπερή, τα προϊόντα της υπόσχονται απώλεια βάρους αλλά έχουν παρενέργειες). Δεν είναι αδίστακτη, νιώθει τύψεις, σύμφωνα όμως με τον σύντροφό της: «Ζούμε στη χώρα με την πιο βραχυπρόθεσμη μνήμη» (σελ. 103). Αυτός είναι και ο άνθρωπος που εκμεταλλεύεται την εικόνα της για να βγάλουν λεφτά, παρατηρεί την κοινή γνώμη, σχεδιάζει το επόμενα βήμα που θα φέρει likes, χορηγούς, φήμη, λεφτά! Η Έμμα δεν έχει πραγματικούς φίλους, ενδιαφέροντα, κύκλο γνωριμιών, μόνο το Instagram: «Ήταν όμορφες οι φίλες μου, τέλεια δομημένες με φωτεινά pixels. Τοποθετημένες πάντα σωστά, σε χαρούμενη πόζα. Βαλμένες σε ωραία χρωματικά φόντα και θαυματουργά φίλτρα» (σελ. 194). Μόνη της παρηγοριά κι ελπίδα το κουτάβι Άλμπι, με τον οποίο δεν παύει στιγμή να παραλληλίζεται. Και στο τέλος: «Όλα αυτά που ονομάζουμε αποφάσεις με το μικροσκοπικό μυαλουδάκι μας, σ’ αυτήν την τεράστια τσιχλόφουσκα που ονομάζουμε ζωή, δεν είναι αποφάσεις. Επιλογές είναι. Η απόφαση έχει άλλο βάρος» (σελ. 379).

Η Φανή Πέτρου, μια απλή ταμίας σε σουπερμάρκετ, είναι youtuber και μητέρα 4χρονων διδύμων και της έφηβης Χριστίνας. Τα μωρά απομυζούν την ενέργειά της και η κόρη της δεν τη βοηθάει, κλεισμένη στον εαυτό της και στο facebook. «Η χρήση του διαδικτύου τα ξυπνάει μια ώρα αρχύτερα. Μεγαλώνουν γρηγορότερα, πονηρεύονται σε μικρότερη ηλικία. Χάνουν υπερβολικά νωρίς την αθωότητα και την παιδική τους αφέλεια» (σελ. 27). Γκρίνια, φαγωμάρα και θυμός, πόσος θυμός εκατέρωθεν! Πόσες φορές έχει αναλογιστεί αυτήν τη σχέση με την κόρη της, ποια τα λάθη της, ποιος ο καλύτερος τρόπος προσέγγισης; «Να τη δω μόνο για μια στιγμή πίσω από τα λόγια που ανταλλάσσουμε, πίσω από τους ρόλους που μας έβαλαν να παίξουμε. Θέλω να τη δω χωρίς το φίλτρο της αγάπης, χωρίς το πρίσμα της επιθυμίας μου να αντικρίζω εκείνο που θέλω εγώ. Θέλω να μπορέσω να τη δω αρετουσάριστη, αμόλυντη από τα κουρασμένα μου συμπεράσματα» (σελ. 42). H ρουτίνα της νοικοκυράς και μαμάς την οδηγεί σε σιωπηλές κραυγές: «Εκβίασα το χρόνο, καταλαβαίνεις; Τον τράβηξα από τα μαλλιά, τον ξεχείλωσα! Ακούει κανείς; Καταλαβαίνει κανείς;… Τρία παιδιά, τρία παιδιά κι ένας σύζυγος κι όμως… δεν απαντά κανείς» (σελ. 55). Αυτήν τη γυναίκα ήθελα να τη δείρω, την ίδια στιγμή που ήθελα και να την αγκαλιάσω. Επιτυχημένη συμβουλάτωρ άλλων μαμάδων και η ίδια να μην κάνει τα σωστά βήματα για να προσεγγίσει την κόρη της. Όχι από αδιαφορία ή βαρεμάρα αλλά από κούραση. Κι αυτό της το συγχωρώ. Η ζωή της είναι η κλασική μιας γυναίκας-πολυμηχάνημα που όνειρό της είναι κάποια στιγμή να βγει από την πρίζα. «Οι άνθρωποι έχουμε ανάγκη να δημιουργούμε ρουτίνες. Οικεία πρόσωπα, επαναλαμβανόμενες εικόνες και μονότονα μοτίβα δημιουργούν μέσα μας τη ζεστασιά μιας φωλιάς, μιας οικείας μήτρας» (σελ. 164). Πόσο δίκιο όμως να της δώσει κάποιος όταν ο χρόνος πιέζει και η εφηβεία είναι μια χύτρα που θα σκάσει στα μούτρα σου αν δεν προσέχεις τη φωτιά που σιγοκαίει; Ο δε σύζυγος ωσεί απών, με δικαιολογία την κούραση της δουλειάς και δυστυχώς το ακόμη κλασικότερο πρότυπο άντρα-πατέρα που όλα τα περιμένει από τη σύζυγο. «Μάλλον θα ήμουν πολύ βιαστική και απασχολημένη για να το παρατηρήσω τότε και ίσως στην πορεία να το συνήθισα πριν καν το αντιληφθώ» (σελ. 136). Δεν έχει χρόνο (ή δε βρίσκει) για να συζητήσουν, να ανοιχτούν, να έρθουν σε επαφή, προτιμά να τη στείλει σε ψυχολόγο (φυσικά πανάκριβο). Πόσες φορές δάκρυσα όταν η αφηγηματική ροή έφερνε τις σκηνές τους σε παραλληλισμό κι όταν η μαμά έδινε πετυχημένες συμβουλές η κόρη έστελνε γυμνές φωτογραφίες στο ίνδαλμά της ή δεχόταν εκφοβισμό από συμμαθητές, πράγματα για τα οποία δε μίλησε ποτέ σε κανέναν. Και τότε…

Η έφηβη Χριστίνα Πέτρου μιλάει στο facebook μ’ έναν τύπο που φέρεται με κατανόηση, υπομονή και φυσικά έντονο ερωτισμό, ακριβώς αυτό δηλαδή που θέλει να γνωρίσει και να ζήσει τη ζωή της μαζί του. Φυσικά κάνει όλα τα αναμενόμενα λάθη μιας τέτοιας επικοινωνίας! «Είναι δύσκολο να είσαι κορίτσι. Είναι δύσκολο να είσαι δεκαπέντε. Θες να καταλάβεις, μα είσαι μπερδεμένη. Θες να παίξεις, μα είσαι μεγάλη γι’ αυτό. Θες να νιώσεις, μα είσαι μικρή. Δε χωράς πουθενά» (σελ. 61). Θυμός από το πρωί ως το βράδυ, σταδιακή αδιαφορία για τα μαθήματα, κλασικές κοπάνες, φιλίες που τινάζονται στον αέρα, μυστικά… Οι σκέψεις της είναι ανατριχιαστικά ωμές, όσο κι αν τις ντύνει η συγγραφέας με λυρισμό: «Θέλω να χωθώ εκεί μέσα, να μπορέσω να κρυφτώ απ’ όλους. Να γίνω μια μικροσκοπική παράγραφος, δυο προτάσεις που δε θα θελήσει να διαβάσει ποτέ κανείς» (σελ. 211). Δε γίνεται να μη δακρύσεις όταν διαβάζεις τα αισθήματά της πριν και μετά από ένα σημείο-καμπή, πόσο εύκολα αποχαιρετά την καθαυτή ζωή τώρα που αναγκάζεται να βιώνει κάτι που δε θέλει, με πόση πρόωρη ωριμότητα αποχαιρετά κάθε παιδική ασφάλεια. Τα λόγια της πονάνε και δείχνουν τη σύνεση ενός μεγαλύτερου ηλικιακά ανθρώπου, όχι την (όσο γίνεται) ανέμελη ρουτίνα της εφηβικής της καθημερινότητας. «Ο εαυτός μου αδειάζει, ξεφουσκώνει σαν τη ροζ τσιχλόφουσκα που κάποτε, θυμάμαι, αγαπούσα» (σελ. 274).

Αυτές οι γυναίκες ζωντανεύουν μέσα από τις δικές τους πρωτοπρόσωπες αφηγήσεις που αρχικά μπερδεύουν, σύντομα όμως τα πρόσωπα παίρνει το καθένα τη θέση του κι ο αναγνώστης βυθίζεται στον κολλώδη και αρωματικό κόσμο της τσιχλόφουσκας. Οι ζωές τέμνονται με ευρηματικούς τρόπους και δημιουργούν μια εικόνα γεμάτη μωβ και άλλα σκούρα χρώματα. Κάθε εκτενές κεφάλαιο ανοίγει με δύο διαφορετικές τοποθεσίες πριν προχωρήσει στην καθαυτή αφήγηση, τις φυλακές Ελεώνα και το Αστυνομικό Μέγαρο, όπου διαδραματίζονται εξίσου τραγικές σκηνές σε μελλοντικό των γεγονότων χρόνο, μόνο που καταγράφονται ελλειπτικά και με υπονοούμενα, με αποτέλεσμα ο αναγνώστης να αναρωτιέται ποιος από τους χαρακτήρες του μυθιστορήματος είναι στη θέση των συνομιλητών και τι μπορεί να συνέβη για να φτάσουμε ως εδώ. Δεν είναι δηλαδή μόνο η κλιμακούμενη ένταση της πλοκής αλλά και το μυστήριο που περιβάλλει τα αρχικά κομμάτια του παζλ κι έτσι κανείς δεν μπορεί να διαβάσει την «Τσιχλόφουσκα» καθιστός.

Η συγγραφέας φωνάζει, τονίζει πως ο εχθρός είναι μέσα μας, όχι γύρω μας: «Είναι απίστευτο το πόσο εύκολο είναι να καταλάβεις τους ανθρώπους όταν δεν τους γνωρίζεις. Όταν για σένα είναι απλώς ξένοι. Ένα βλέμμα, μια έκφραση, δυο σφιγμένοι ώμοι. Οι ξένοι μιλάνε…ναι, μιλάνε. Οι δικοί μας άνθρωποι, όμως; Πόσο δύσκολο είναι τελικά να καταλάβεις τους δικούς σου ανθρώπους; Οι πολλές συζητήσεις μάλλον μας μπερδεύουν. Μάθαμε να ακούμε τα στόματα και όχι τις ψυχές… Φταίει και η αγάπη. Η αγάπη θολώνει την κρίση μας. Η αγάπη συγχωρεί, η αγάπη αθωώνει. Η αγάπη λαθεύει» (σελ. 42). Πρέπει να κλείσουμε τ’ αυτιά μας στη ρουτίνα, την έλλειψη χρόνου, την αδιαφορία και τη βαρεμάρα και να κοιτάξουμε πλάι μας, τον άντρα, τα παιδιά, την ίδια μας τη ζωή. Όλοι πέφτουν σε παγίδες, πρέπει όμως να είμαστε σε διαρκή συναγερμό για να προσέχουμε να τις αποφύγουμε ή να μην τραυματιστούμε σοβαρά αν πέσουμε μέσα. Γιατί ο εχθρός καραδοκεί και αν σκάσει η πρώτη ραγάδα τίποτα δε θα είναι το ίδιο.

Το τελευταίο κεφάλαιο είναι μια πραγματική αποκάλυψη που δείχνει το ταλέντο της συγγραφέως να ψάχνει για ιδιαίτερες ιστορίες και ταυτόχρονα να τις ζωντανεύει με πρωτοτυπία και φρεσκάδα. Ό,τι μου έκανε εντύπωση κατά την ανάγνωση ως προς την ασυμβατότητα κάποιων πράξεων από κάποιους χαρακτήρες διευκρινίζεται στις τελευταίες σελίδες με τρόπο που κυριολεκτικά με άφησε άφωνο. Τα τελευταία κομμάτια μπαίνουν στη θέση τους με ένα ηχηρό μπαμ, η οπτική γωνία παίρνει τη σωστή της θέση, η ιστορία ολοκληρώνεται κι έμεινα να κοιτάζω την τελευταία τελεία με ορθάνοιχτα μάτια. Η «Τσιχλόφουσκα» θέλει μεγάλη προσοχή, γιατί θα σκάσει όχι επιτηδευμένα και εκβεβιασμένα αλλά απολύτως λογικά και ρεαλιστικά, φτιάχνοντας τη γυναίκα του σήμερα από πολλά διαφορετικά υλικά που δυστυχώς όλα τους έχουν κοφτερές άκρες και τη ματώνουν και δείχνοντας με ευρηματικό τρόπο και στιβαρή γραφή πόσο ψεύτικα είναι όλα όσα θαυμάζουμε από μακριά και τα προσκυνάμε με τα likes και τις αγκαλίτσες μας.

ΥΓ. Ο πίνακας που συνοδεύει το promo πακέτο του βιβλίου είναι της ταλαντούχας Γιώτας Καρυοφυλλιά.

Βιβλίο Ανάρμοστον εστί
Συγγραφέας Ειρήνη Βαρδάκη
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Bell
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το νέο μυθιστόρημα της Ειρήνης Βαρδάκη είναι μια ανελέητη κατάτμηση της ανθρώπινης ψυχοσύνθεσης, ένα βίαιο, ωμό χρονικό ανθρώπινων σχέσεων που δεν έπρεπε να ολοκληρωθούν και ταυτόχρονα ο διαμελισμός της προσωπικότητας που είχε κάποιος ως τη στιγμή που θα βρεθεί αντιμέτωπος με τις βαθιά κρυμμένες μέσα του επιθυμίες. Είναι όλα αυτά κι επιπλέον ένα παιχνίδι καλά στημένο, μόνο που τα πιόνια είναι άνθρωποι κι αυτό από μόνο του είναι αρκετά ευεπηρέαστο, κάτι που θα ανατρέψει οριστικά τις ισορροπίες και θ’ αλλάξει εντελώς την αλληλουχία των γεγονότων.

Χρειάστηκα αρκετά χρόνο για να αποστασιοποιηθώ από την ένταση και τα συναισθήματα που μου δημιούργησαν οι περιπέτειες της Άννας, της Έλλης και του Μάρκου, μιας κι έπρεπε πρώτα να σταματήσω να κλαίω στην ανάμνηση των σκληρών περιστατικών που δεν πρέπει να βιώσει κανένα πλάσμα όσο ζει αλλά τα γεύτηκαν μέσα τους και πάνω τους οι ήρωες, όφειλα να απομακρυνθώ από τον φαύλο κύκλο στον οποίο με έριξε η συγγραφέας ώστε να καταγράψω ψύχραιμα και όσο γίνεται πιο αντικειμενικά το γιατί ο κάθε ένας που θα τελειώσει αυτό το βιβλίο θα είναι εντελώς διαφορετικός. Είναι από τις ελάχιστες φορές που φράσεις-κλισέ και βαρύγδουπα επιφωνήματα ευρείας κατανάλωσης προς άγραν υποψήφιων αναγνωστών εδώ έχουν απόλυτη εφαρμογή στην αλήθεια και που όποια λέξη κι αν χρησιμοποιήσει κανείς για να περιγράψει το περιεχόμενο του βιβλίου είναι αληθινή και ουσιώδης. Το «Ανάρμοστον εστί» σε πάει βαθιά μες στα έγκατα της ψυχής κι εκεί δεν έχει γέλια και διασκέδαση αλλά σκοτάδι και αδικία.

Η ιστορία διαδραματίζεται στη σύγχρονη Κρήτη και συγκεκριμένα στο Ρέθυμνο, όπου το μέρος είναι μικρό «και κάθε ψίθυρος έχει μεγάλο αντίλαλο», κατά τη διάρκεια της χειρότερης καταιγίδας που γνώρισε ως τότε η Κρήτη. Τέσσερα πρόσωπα, η Έλλη, η Άννα, ο Μάρκος και ο αστυνόμος Λαέρτης αφηγούνται εναλλάξ τα γεγονότα και προχωράνε κάθε φορά την υπόθεση ένα βήμα πιο πέρα. Ο καθένας μιλάει με τη σειρά του σε πρώτο πρόσωπο, σχηματίζοντας έτσι ένα πολυπρισματικό παζλ, μέσα από το οποίο ο αναγνώστης προσπαθεί να καταλάβει τι έχει συμβεί τότε και τώρα, πώς οδηγηθήκαμε ως εδώ, ποια ήταν πραγματικά η Άννα, πώς γνώρισε τον Μάρκο, τι έκανε στην εφηβεία της, ποια τα συναισθήματά της, πώς αντιδρούσε, πώς ζούσε κι αυτή κι οι γύρω της. Σε κάποια σημεία μάλιστα οι αφηγήσεις ενώνονται σαν σε θεατρικό κείμενο, δίνοντας ακόμη περισσότερη παραστατικότητα και ταχύτητα. Οι διάλογοι είναι κυριολεκτικά κινηματογραφικοί κι έχουν τη δύναμη να ζωντανεύουν και να περιγράφουν μια σκηνή με μεγάλη ενάργεια, παρ’ όλο που είναι εντελώς λακωνικοί. Δεν είναι δηλαδή μόνο οι ανατροπές της ιστορίας και οι αλλαγές των ρόλων σε αυτό το μυθιστόρημα αλλά και η ίδια η αφήγηση που δεν αφήνουν τον αναγνώστη σε ησυχία!

Οι εισαγωγικές παράγραφοι των κεφαλαίων είναι γραμμένες με τέτοιο τρόπο που θυμίζουν χορικό αρχαίας τραγωδίας. Με λυρισμό και καταστρατήγηση της σύνταξης των προτάσεων, κάτι που χαρίζει ένταση μαζί με τη γλυκύτητα που αποπνέουν, προσιδιάζουν με αυθεντικά κείμενα αρχαίας ελληνικής τραγωδίας κι έτσι ο αναγνώστης, αθέλητα κι ασυνείδητα, είναι σα να μεταφέρεται μπροστά σε μια σκηνή και να βλέπει τα γεγονότα με τα ίδια του τα μάτια, ακόμη και τα πιο ακραία, κάτι που οι αρχαίοι αποφεύγανε. Ταυτόχρονα, ο άρρηκτος δεσμός που ενώνει Άννα Δημητρακάκη, Έλλη Γρίβα και Μάρκο Ανδρουλιδάκη δεν έχει σε τίποτα να ζηλέψει από την τραγικότητα των Ατρειδών και των Λαβδακιδών. Πολλές φορές απέστρεφα το βλέμμα από την ένταση των ανοσιουργημάτων ή έμενα με ανοιχτό το στόμα από τις αναπάντεχες αλλαγές στην πορεία των χαρακτήρων και περίμενα διψασμένος το λυτρωτικό (για μένα ή για τους ήρωες; μάλλον και για τους δυο, μιας και πλέον γίναμε ένα) τέλος.

Ποιοι είναι λοιπόν οι χαρακτήρες αυτοί; Τραγικότερη όλων, φυσικά, η Άννα που νιώθει, ακούει και βλέπει τα πάντα αλλά δεν μπορεί ν’ αντιδράσει ενώ η συγγραφέας καταφέρνει με επιδέξιο χειρισμό να συνδέει τον εσωτερικό κόσμο της κοπέλας με τον τρόπο που το αντιλαμβάνονται γιατροί και νοσοκόμες αρχικά και το οικείο της περιβάλλον στη συνέχεια. Οι γνώσεις της κυρίας Βαρδάκη από τον χώρο της νοσηλευτικής μετουσιώθηκαν σε ένα συναρπαστικό κείμενο κι έτσι κατάλαβα πώς αισθάνεται κάποιος που έχει πέσει σε κώμα, τι νιώθει, πώς αντιλαμβάνεται, γιατί αντιδρά σπασμωδικά ή εκούσια κλπ. Τα δάκρυα, οι μυικοί σπασμοί, ο αγώνας επικοινωνίας έχουν τόσο ισχυρούς μηχανισμούς από πίσω που δεν το αισθάνεσαι αν δεν είσαι σε αυτήν τη θέση. Κι όλη αυτή η ένταση μαλακώνει κάπως με τη χρήση τρυφερών και λυρικών καλολογικών στοιχείων που είναι σε ποσότητα όση ακριβώς απαιτεί ένα τέτοιου είδους ψυχολογικό θρίλερ, έτσι δεν καταστρέφεται η ένταση και δεν μπαίνουν σε δεύτερη μοίρα οι εξελίξεις ούτε γίνεται ρομάντσο.

Η Άννα είναι η μόνη σχεδόν που ανατρέχει σε ολόκληρη τη ζωή της από τα παιδικά της χρόνια μέχρι σήμερα. Γεννημένη σε μια δύσκολη οικογένεια, με ακραίες συμπεριφορές, γνώρισε την Έλλη σε ιδιαίτερα μοναχικές στιγμές κι από τότε πορεύτηκαν μαζί. Σταδιακά αρχίζει να συνέρχεται αλλά αυτό είναι μόνο η αρχή ενός ανηφορικού δρόμου, μιας και δεν είναι μόνο ότι πρέπει να συνέλθει αλλά και να γλυτώσει τη ζωή της από τον άνθρωπο που παραλίγο να τη σκοτώσει κι ίσως καιροφυλακτεί να της επιτεθεί ξανά. Ο τρόπος με τον οποίο συμμετέχει στο μυθιστόρημα, ο τρόπος σκέψης της, τα μυστικά που κρύβει, τα ψυχικά της τραύματα ξεδιπλώνονται σχεδόν παράλληλα με κάποιες αφόρητες στιγμές που καλύτερα να μην τις βίωνε.

Δε θα ξεχάσω ποτέ την άφθαστη δεξιοτεχνία της συγγραφέως να παραλληλίσει τον βιασμό της κοπέλας αυτής με το ξεκοίλιασμα μιας κούκλας, χρησιμοποιώντας τις λέξεις του βιαστή ως οχήματα που ξυπνάνε μνήμες από τα μικράτα της. Αποσπάσματα παιδικού εγωισμού, άδολης αμηχανίας, ξεφτισμένης αθωότητας τρακάρουν μετωπικά με έναν άντρα διψασμένο, πρόστυχο, αδίστακτο, αφήνοντας την ψυχή μου κενή και νεκρωμένη. Η Άννα, που κατηγορούσαν τη μάνα της ότι δεν έκλεινε ποτέ τα πόδια της, γι’ αυτό έπαθε ό,τι έπαθε, το κοριτσάκι που αγωνίζεται να κλείνει τα πόδια της από τις φτέρνες ως τη λεκάνη, κάτι ανέφικτο, η Άννα, που αναγκάστηκε να μεταμορφωθεί σε ό,τι φοβόταν για να επιβιώσει, η Άννα που στάθηκε κατ’ επιφάσιν τυχερή όταν παντρεύτηκε τον Μάρκο, η Άννα που γαντζώνεται νοερά στη φίλη της: «Κι αν δεν μπορείς να με βγάλεις στο τώρα, βγάλε με έστω στο τότε. Γύρνα με στο πατρικό μου σπίτι» (σελ. 29), η Άννα είναι μια ατυχής Αντιγόνη σ’ ένα κακέκτυπο του «Οιδίποδα επί Κολωνώ».

Η Έλλη είναι στενή φίλη της Άννας, χωρισμένη με παιδί και αναλαμβάνει χωρίς δεύτερη σκέψη να φροντίσει τον Γιάννη και τον Μάρκο. Σελίδα τη σελίδα όμως και κεφάλαιο το κεφάλαιο, η αναπόφευκτη ροή των πραγμάτων θα δημιουργήσει ανάμεσα σ’ εκείνη και τον άντρα της φίλης της ένα τρελό, ακραιφνές, παράνομο, σαδιστικό πάθος. Η Έλλη που αγωνίζεται να προστατέψει τον Γιάννη από τη ζήλεια και την αδιαφορία του πατέρα του, η Έλλη που αγκαλιάζει τα ρούχα της Άννας και σχεδόν χωρίς να το καταλάβει αρχίζει να τα φοράει, η Έλλη που γίνεται Άννα κι αρχίζει ένα παιχνίδι που δεν ήθελε είναι μια κουρελιασμένη ψυχή που τιμωρείται κι αυτή σκληρά. Μήπως όμως κατά βάθος το χρειαζόταν αυτό το παιχνίδι ρόλων, ακριβώς για να έχει την απαραίτητη δύναμη και ν’ αντέξει τις δύσκολες μέρες της ανάρρωσης της φίλης της, που κανείς δεν ξέρει αν θα μείνει για πάντα έτσι ή για πόσο θα ζήσει; Η σχέση Έλλης και Μάρκου πέρασε απ’ όλα τα στάδια, δοκιμάστηκε, κρατήθηκε, υπέκυψε, γονάτισε, ταπεινώθηκε, μάτωσε και η συγγραφέας την κατέγραψε ευκρινέστατα και ρεαλιστικά: «Αν δεν είναι απαγορευμένο, δεν είναι πάθος κι αν δεν είναι ανεκπλήρωτο δεν είναι έρωτας» (σελ. 186). Μέσα από την Έλλη κατάλαβα πώς είναι να σε κάνει κάποιος υποχείριό του, να μειώνει την προσωπικότητά σου, να σε κάνει να εξαρτάσαι απ’ αυτόν, κατάλαβα επιτέλους πόσο υποδόρια και σαδιστικά αργά καταλήγουν πολλές γυναίκες έρμαια ανθρώπων γεμάτων μίσος, ζήλεια κι ένα απύθμενο κενό ψυχής. Επειδή όμως μιλάμε για την Ειρήνη Βαρδάκη, η ιστορία δεν έχει καμία προδιαγεγραμμένη ή αναμενόμενη πορεία και τα πάντα ανατρέπονται ανά πάσα ώρα και στιγμή.

Και ο Μάρκος; Ο σύζυγος και κατεξοχήν ύποπτος στα μάτια της αστυνομίας; Πώς μεταμορφώθηκε από άνθρωπος διψασμένος για εκδίκηση και πατέρας χωρίς ιδέα για το πώς να φερθεί στο παιδί του και πώς να αντιμετωπίσουν μαζί αυτήν την κατάσταση (μοναδική σκηνή που παρασυρμένος από τον θυμό και τον εγωισμό βουτάει το παιδί του που μόλις είχε βγει απ’ το μπάνιο και πάει σε ξενοδοχείο, μόνο και μόνο για να υποχωρήσει στο τέλος και να γυρίσουν στην Έλλη, ντροπιασμένος που το παιδί του έμεινε ξάγρυπνο όλη νύχτα, φοβισμένο και ντυμένο μόνο με μια πετσέτα χειμώνα καιρό) σε δυνάστη, βίαιο, σκληρό εραστή; Πού πήγε ο Μάρκος που γνώρισα στην αρχή; Γιατί κρύφτηκε πίσω από μια σάρκα διψασμένη για ηδονή κι οδύνη, με το παιχνίδι της ασφυξίας να είναι το αγαπημένο του κι ακόμη χειρότερα να μυεί σε αυτό την Έλλη; Ως ποιο ανάρμοστο σημείο μπορεί να φτάσει η οργή και η ορμή του, αδιαφορώντας για τις απώλειες; Είναι σαδιστής, βιαστής, επιπόλαιος, παθιασμένος, θα έφτανε όμως και στον φόνο;

Σε δεύτερο θα έλεγα επίπεδο, εκτυλίσσεται κι ένα άλλο δράμα, μιας και η απώλεια της μάνας έχει πυροδοτήσει όλες τις ανασφάλειες και τις φοβίες του Γιάννη, κάτι που το κάνει χειρότερο η αυθόρμητη και άσκεφτη αντιμετώπιση του θέματος από τον Μάρκο. Η Ειρήνη Βαρδάκη έχει μπει για τα καλά σ’ ένα φοβισμένο παιδικό μυαλό κι έχει στήσει δεξιοτεχνικά έναν φαύλο κύκλο από τον οποίο η αθώα αυτή ψυχούλα παλεύει να ξεφύγει, μόνο που οι αποκαλύψεις και ο θυμός του Μάρκου μεγαλώνουν. Πού θα οδηγήσει όλη αυτή η κατάσταση; Πολύ συγκινητική και πάλι ήταν η σκηνή που το παιδί επισκέπτεται τη μαμά του στο νοσοκομείο. Η συγγραφέας με προσεγμένες λέξεις και χωρίς ανάγκη εντυπωσιασμού και φθηνής μελοδραματικότητας καταγράφει με τις σωστές λέξεις αυτήν τη συνάντηση, κάνοντάς με να δακρύσω από την αρχή ως το τέλος του περιστατικού: «Πάνε μέρες που δε σ’ έχω αγγίξει, πάνε μέρες που δε σε κρατώ! Και απ’ όλα αυτό είναι το πιο δύσκολο. Ξέρεις… τα χέρια μου μάθανε σε σένα» (σελ. 104), σκέφτεται η Άννα. Επ’ ευκαιρία, να τονίσω εδώ πως το μυθιστόρημα δεν εκβιάζει το συναίσθημα ούτε περιέχει αχρείαστα γεγονότα που υπάρχουν μόνο για να σφίξουν το στομάχι του αναγνώστη με την ακρότητά τους. Το κάθε τι έχει τη θέση του, έναν λόγο ύπαρξης και σημαντικό ρόλο στις εξελίξεις.

Η κεντρική ιδέα και συνεπακόλουθα η μεγάλη ανατροπή ήταν ασύλληπτες και βασίστηκαν ακριβώς στη χειραγώγηση της ψυχής και του μυαλού, που ως ανθρώπινα είναι και απρόβλεπτα, άρα σύντομα ένα σχέδιο θ’ αρχίσει να γίνεται τρωτό. Πολλές φορές κάποιες λέξεις-κλειδιά με μπέρδευαν και με κατηύθυναν προς τον έναν ή τον άλλον πρωταγωνιστή ως ένοχο της απόπειρας δολοφονίας της Άννας αλλά η τελική αποκάλυψη μου έδειξε πόσο καλά ξέρει να χειρίζεται η συγγραφέας την πλοκή της και να παίζει με όποιον διαβάσει το μυθιστόρημα, φωτίζοντάς του τα σημεία που αυτή θέλει, ώστε να κορυφώσει την ένταση και το σασπένς. Κι όχι μόνο αυτό αλλά μόλις το τελείωσα μπήκα στον πειρασμό να το ξαναδιαβάσω, σίγουρος πως η αλήθεια δεν ήρθε ουρανοκατέβατη αλλά κρυβόταν πίσω από λέξεις και σημεία στίξης στα οποία δεν έδωσα σημασία, έχοντας τον νου μου στην πλοκή. Πράγματι, το δισυπόστατο του κειμένου είναι κάτι που σπάνια έχω δει σε μυθιστόρημα κι εδώ έχει βρει την καλύτερη εφαρμογή του.

Τελικά δεν έχει σημασία ποιος το έκανε και γιατί ή αν θα τιμωρηθεί ή με ποιον τρόπο θα επέλθει η κάθαρση. Σημασία έχει πως αθώοι κι ένοχοι τιμωρούνται εξίσου, οι ταπεινοί υψώνονται και όσοι υψώθηκαν ταπεινώνονται. Αιχμάλωτος της ιστορίας, γύριζα πυρετωδώς τις σελίδες, με τα αισθήματα και τις σκέψεις να γίνονται ένα αξεδιάλυτο κουβάρι, με την ψυχή να πετρώνει σε κάθε σκηνή ολοένα και περισσότερο, με τους χαρακτήρες να ακολουθούν μια φρενήρη πορεία ως το απαραίτητο, λυτρωτικό τέλος. Ξεγύμνωμα ψυχών, εμβριθής μελέτη ανθρώπινων χαρακτήρων που ζουν εύκολες και δύσκολες καταστάσεις, σκληρές σκηνές, ένταση, αγωνία και μυστικά που αποκαλύπτονται όταν πρέπει είναι μερικά από τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα που απαντώνται σε αυτό το αξέχαστο μυθιστόρημα. «Ανάρμοστον εστί» λοιπόν να μη διαβαστεί.