Βιβλίο Έστησ’ ο έρωτας χορό
Συγγραφέας Γιώτα Γουβέλη
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα / Ρομαντικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Γιώτα Γουβέλη έγραψε ένα τρυφερό μα και σκληρό μυθιστόρημα που με αφορμή μια ρομαντική ιστορία ξεδιπλώνει με τέχνη και μαεστρία μικρά και μεγάλα γεγονότα από την περίοδο του Εθνικού Διχασμού και κυρίως από τη σκληρή Κατοχή του Β΄ Παγκόσμιου πολέμου στην Άμφισσα και στα γύρω χωριά. Πραγματικά πρόσωπα, σημαντικά ιστορικά γεγονότα και άλλα πραγματολογικά στοιχεία μπλέκουν με τις ιστορίες των ηρώων του βιβλίου και δημιουργούν ένα συναρπαστικό κείμενο γεμάτο ανατροπές, διαχρονικά μηνύματα και αξέχαστες σκηνές ηρωισμού, τρυφερότητας, αγάπης και μοιραίων επιλογών. Το μυθιστόρημα είναι διαιρεμένο σε δύο ξεκάθαρους κύκλους (1915-1941 και 1941-1944) που ενώνονται αναπάντεχα και με μαεστρία, κάνοντας τους χαρακτήρες να ξανασυναντιούνται κάτω από διαφορετικές συνθήκες και έχοντας προχωρήσει στη ζωή τους. Ταυτόχρονα, μέσα από ένα παλιό ημερολόγιο που ανακάλυψε η Λενιώ, ταξιδεύουμε για λίγο στο Μεσολόγγι της Επανάστασης του 1821 και της ηρωικής Εξόδου και ζούμε σχεδόν από κοντά την αγωνία, τον φόβο και την απελπισία των κατοίκων της πόλης, τις συνθήκες εξόδου, την προδοσία και τις τύχες της οικογένειας της αφηγήτριας.

Είμαστε στα 1915 και η Λενιώ Παπακώστα σπουδάζει στο Διδασκαλείο της Αθήνας για να γίνει δασκάλα. Με τα χίλια ζόρια εξασφάλισαν χρήματα οι γονείς της, Λάμπης και Εριφύλη, για να τη στείλουν εκεί και να ξεφύγει από τη δύσκολη και σκληρή ζωή της επαρχίας. Φεύγει λοιπόν από το χωριό τους στα ριζά της Γκιώνας και ανακαλύπτει μια Αθήνα γεμάτη μαγεία, εκπλήξεις, ανεμελιά. Εκεί νιώθει προσωπική ανεξαρτησία, αυτενέργεια και ελεύθερη βούληση. Πειθαρχεί όμως στην αυστηρότητα του σχολείου και με συνεπή μελέτη προοδεύει αλλά δεν παύει να παρατηρεί την τόσο διαφορετική ζωή γύρω της: λούστροι και τραμ, μαγαζιά και ανάκτορα, η Βουλή, οι βασιλικοί στάβλοι, τα καφενεία στην πλατεία Συντάγματος (τα «Δαρδανέλλια»), το Πανεπιστήμιο, από το Διδασκαλείο ως την Πλάκα όπου μένει ο θείος που τη φιλοξενεί ζωντανεύουν όμορφες και ρεαλιστικές εικόνες της πρωτεύουσας των αρχών του 20ού αιώνα. Ο θείος Μένιος λοιπόν έχει χασάπικο στην οδό Αθηνάς και στάνες στο Μεταξουργείο, είναι παντρεμένος με τη γελαστή και στοργική θεία Ερμιόνη και η κόρη τους, Αμαλίτσα, με τα κοντυλογραμμένα χαρακτηριστικά, δένεται με γερή φιλία με τη Λενιώ. Είναι απλοί άνθρωποι που θα βιώσουν όμως κι αυτοί τις δικές τους περιπέτειες με την κόρη τους, με μια παράλληλη ιστορία που αντικατοπτρίζει την ηθική και την αυστηρότητα της εποχής.

Όμορφη η Αθήνα αλλά ας μην ξεχνάμε πως είμαστε και στην περίοδο του Εθνικού Διχασμού, όπου βενιζελικοί και βασιλικοί είναι στα μαχαίρια κι έτσι η συγγραφέας καταγράφει με ενάργεια και εμβρίθεια διάφορα χαρακτηριστικά στιγμιότυπα που δείχνουν την κατάσταση στις σωστές της διαστάσεις και δημιουργούν το κατάλληλο ιστορικό φόντο για την πλοκή. Ο γαλλικός στόλος του ντι Φουρνέ στο Φάληρο, ο βομβαρδισμός των ανακτόρων, το πλιάτσικο σε καταστήματα και σπίτια βενιζελικών, το ανάθεμα στον Βενιζέλο στο Πολύγωνο και πολλά άλλα είναι περιστατικά που ξεδιπλώνονται γύρω από τη ζωή της Λενιώς. Και τότε έρχεται ο έρωτας στα μάτια του εύελπι Αρχοντή Βούρου, μόνο που μια μεγάλη παρεξήγηση θα τους χωρίσει και θα τους οδηγήσει σε επιλογές που θα τους απομακρύνουν.

Στη συνέχεια, προχωράμε στην ιταλογερμανική Κατοχή, που καταλαμβάνει και το μεγαλύτερο μέρος του μυθιστορήματος, οπότε παρακολουθούμε τον αγώνα της επιβίωσης της Λενιώς, που εργάζεται ως δασκάλα στο χωριό της και προσπαθεί να στηρίξει τα παιδιά της και τους γονείς της. Η κόρη της, Εριφύλη, έγινε νοσοκόμα και ο γιος της, Περικλής, σπουδάζει Νομική στην Αθήνα. Η Εριφύλη θέλει να μείνει στο νοσοκομείο στην Άμφισσα γιατί, με παρότρυνση του γιατρού που ερωτεύτηκε, εισδύει στην Εθνική Αντίσταση και η Λενιώ ανησυχεί με όσα γίνονται από τους κατακτητές, καταλαβαίνει όμως πως ήρθε η ώρα το παιδί ν’ ανοίξει τα φτερά του και υπαναχωρεί. Ταυτόχρονα, ο Περικλής στρατολογήθηκε κι αυτός στην Εθνική Αντίσταση και επιστρέφει στην Γκιώνα για να πολεμήσει. Τα δυο παιδιά θα ενωθούν για το κοινό καλό, την απελευθέρωση, μια σειρά από μηχανορραφίες όμως ανωτέρων τους θα τους φέρουν σε αντίπαλα στρατόπεδα. Μέσα από μια σειρά πάντα συναρπαστικών περιστατικών ξεδιπλώνεται η Αντίσταση στην Άμφισσα, την Υπάτη και τις γύρω περιοχές, καταγράφονται αιματηρά γεγονότα στα οποία πρωταγωνιστούν οι ήρωες του βιβλίου και σταδιακά ξεδιπλώνεται ο εμφύλιος ανάμεσα στις αντάρτικες ομάδες, στους δημοκρατικούς και τους βασιλόφρονες, και πώς τοποθετούνται οι ήρωες του βιβλίου σε αυτά τα στρατόπεδα και με τι συνέπειες. «…μπερδεμένοι σ’ ένα γαϊτανάκι θανάτου κάτω από τη μαύρη σκιά του κατακτητή» (σελ. 303). Γιατί δυστυχώς: «…πέρα και πάνω από την πολιτική είναι η ανθρωπιά, αλλά την ακυρώνει ο φανατισμός και η αδιαλλαξία» (σελ. 189).

Και φτάνουμε στο ημερολόγιο της Λένης, η οποία εργάζεται ως δασκάλα στο ελληνικό σχολείο της Βιέννης και όταν ξέσπασε η Επανάσταση ήρθε στην Ελλάδα με τον άντρα της, Εμμανουήλ και τα δύο παιδιά τους, τη Ρούσσω και τον Ρήγα. Εμποτισμένοι με τις ιδέες του Ελληνικού Διαφωτισμού, εγκαταστάθηκαν στο Μεσολόγγι με το τραγικό μεγαλείο του κι έπιασαν φιλίες με την οικογένεια του Καπετάν Κότσικα, που είχε κερδίσει τον θαυμασμό του κόσμου για την ανδρεία, τη μόρφωση και την τιμιότητά του. Έτσι ξεδιπλώνονται με μαεστρία και επιλεγμένα πραγματολογικά στοιχεία η κατάσταση του Εμφύλιου πολέμου εκείνη την περίοδο ανάμεσα σε κυβερνητικούς και Πελοποννήσιους για την ηγεσία της επανάστασης, με αποτέλεσμα το Μεσολόγγι να αφεθεί στην τύχη του. Η Ρούσσω ερωτεύεται τον πιο ακατάλληλο άντρα και τη νύχτα της Εξόδου θα παιχτούν ταυτόχρονα πολλά δράματα στις ζωές των ανθρώπων της Λένης. Πώς εξηγούνται όμως κάποιες σημαδιακές ομοιότητες και κάποια κοινά στοιχεία στις ζωές των δύο γυναικών που τις χωρίζουν πάνω από 100 χρόνια; Τι συνέβη τη μοιραία νύχτα της Κυριακής των Βαΐων του 1822;

Το «Έστησ’ ο έρωτας χορό» της Γιώτας Γουβέλη είναι ένα καλογραμμένο μυθιστόρημα που καταφέρνει ν’ αποφύγει τους σκοπέλους των κλισέ και να δημιουργήσει φρέσκες, συναρπαστικές ιστορίες που μου τράβηξαν το ενδιαφέρον από την αρχή ως το τέλος. Προσεκτικός και ενδιαφέρων ο σχεδιασμός της πλοκής, με μια παρεξήγηση να χωρίζει το πρωταγωνιστικό ζευγάρι όπως σε πολλά μυθιστορήματα, οι υπόλοιπες εξελίξεις είναι όμως ανατρεπτικές και πυροδοτούν την πλοκή με αναπάντεχο τρόπο. Όταν ξαναβρεθούν η Λενιώ και ο Αρχοντής τα πράγματα στις ζωές τους και γύρω τους θα είναι εντελώς διαφορετικά. Πόση δύναμη έχουν η αγάπη και η συγχώρεση όμως; Θα καταφέρει τελικά ο έρωτας να στήσει τον χορό του; Μήπως κάποια μυστικά τον εμποδίσουν; «Πόση δύναμη είχε η Ιστορία για να τους κλείσει σε ένα αναπόδραστο κουκούλι όπου μέσα του στριφογύριζαν σαν κολασμένοι Ούτε η δύναμη της αγάπης δεν μπορούσε να νικήσει την αγάπη της δύναμης» (σελ. 122). Μια ανατρεπτική ρομαντική ιστορία γεμάτη καίρια διαχρονικά μηνύματα, έξυπνο σχεδιασμό πλοκής και ενδιαφέροντες χαρακτήρες που αλλάζουν υπό το βάρος των ιστορικών γεγονότων, κάτι όμως μέσα τους παραμένει αναλλοίωτο. Η αγάπη; Η ελπίδα; Η συγχώρεση; Το μίσος; Αυτά και άλλα στοιχεία θα επηρεάσουν και θα καθοδηγήσουν τις επιλογές τους.

Βιβλίο Δαμάζοντας τις ερινύες 
Συγγραφείς Γεωργία Αντωνίου-Γιαννιώτη
Κατηγορία Ρομαντικό μυθιστόρημα
Εκδότης Κάκτος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Γεωργία Αντωνίου-Γιαννιώτη έγραψε ένα συναρπαστικό οδοιπορικό στην Ευρώπη του 20ού αιώνα μέσα από ρεαλιστικές και ανατριχιαστικές ιστορίες έρωτα και προδοσίας, κινδύνου και σκοτεινών μυστικών. Μέσα από ενδιαφέρουσες εξελίξεις, ποικίλα περιστατικά, ολοκληρωμένους χαρακτήρες ξεδιπλώνεται η ιστορία μιας γυναίκας που βίωσε άσχημες καταστάσεις, που πάλεψε για την αγάπη, που έκανε όνειρα και σχέδια αλλά παρασύρθηκε όπως και πολλοί άλλοι από το ρεύμα των ιστορικών γεγονότων. Μικρά και μεγάλα περιστατικά, πρωταγωνιστές και δευτεραγωνιστές, ανατροπές και εκπλήξεις μου σύστησαν μια γυναίκα που έζησε τα πάντα, έφτασε στην κορυφή και βίωσε μια κάθοδο που δεν της άξιζε ενώ ταυτόχρονα άνθρωποι από το σκοτεινό παρελθόν της την κυνηγούσαν για να της κάνουν κακό. Μέσα από πρωθύστερα που μας ταξιδεύουν κατά καιρούς πίσω στον χρόνο βιώνουμε μαζί με την ηρωίδα του βιβλίου τις αλλαγές που υπέστη η Ευρώπη την περίοδο μεταξύ των δύο πολέμων και βλέπουμε τις ποικίλες αλλαγές σε κοινωνικό, οικονομικό και πνευματικό επίπεδο.

Μια ζεστή μέρα του καλοκαιριού του 1997, ο δημοσιογράφος σε τηλεοπτικό κανάλι Άγγελος Δημητρίου βρίσκει μια ετοιμοθάνατη γυναίκα. Έχει κουραστεί από την αδιάκοπη δουλειά σε ανθυγιεινό, λόγω στρες και πίεσης περιβάλλον, χωρίς διακοπές και διαλείμματα κι έχει απαυδίσει από τη συνεργασία του με την Πηνελόπη, μια γυναίκα που τον ποθεί και τον ζηλεύει, που τον ταλαιπωρεί και τον βασανίζει χωρίς λόγο με απότομες αλλαγές στη συμπεριφορά της. Όταν βρίσκει την Ιωάννα καλεί ασθενοφόρο και τη συνοδεύει στο νοσοκομείο, όπου η γυναίκα τού λέει: «Δεν έπρεπε να με σώσεις, Άγγελε»! Δε μιλάει για το παρελθόν της, είναι εσωστρεφής κι έχει κάποια σημάδια κακοποίησης στο σώμα της. Έτσι ξεκινάει μια παράδοξη σχέση, η οποία δένεται κάθε μέρα και περισσότερο, με τους δυο τους να κάνουν αμοιβαίες υποχωρήσεις αλλά και κάποια κοινά βήματα εκτίμησης και φιλίας. Η Ιωάννα αποκαλύπτει το ταλέντο της στη ζωγραφική, παραμένει όμως κλειστή και εσωστρεφής. Παραδέχεται πως φοβάται να ξανοιχτεί, μιας και προσπάθησε σκληρά να μπει στον κόσμο της ανωνυμίας. Τώρα όμως που γνώρισε τον Άγγελο αρχίζει να αισθάνεται καλύτερα χάρη στη συντροφιά του και καταλήγει να τον αγαπάει σαν γιο της. Μέσα από τις ετοιμασίες των πινάκων της για μια έκθεση ανακαλύπτουμε σιγά σιγά την ψυχοσύνθεσή της, τον τρόπο σκέψης της και κάποια κομμάτια από το παρελθόν της.

To 1917 o Στέφανος Καραδήμας, Ελληνορώσος επιχειρηματίας, κερδίζει σημαντικά πλούτη, τα οποία όμως διαθέτει για τους εργάτες του, οι οποίοι απολαμβάνουν μια καλή ζωή, μακριά από την ανέχεια και την εξαθλίωση των υπολοίπων λόγω του πολέμου. Ο Καραδήμας υπηρετεί την επανάσταση που ξέσπασε, στηρίζει τις ίσες ευκαιρίες για όλους, μεταβιβάζει στο προσωπικό του τις εταιρείες του, αλλά η θέλησή του να κρατήσει το σπίτι του για τον εαυτό του τα σβήνει όλα και ο όχλος του επιτίθεται. Τελικά, το σκάει με τον γιο του, Κωνσταντίνο, από τη χώρα και φτάνουν στην Ολλανδία, σε μια εποχή που η Ευρώπη προσπαθεί να σταθεί στα πόδια της μετά τον πρώτο μεγάλο πόλεμο. Το Άμστερνταμ είναι ο τόπος όπου πατέρας και γιος θα διαπρέψουν ξανά, ο Στέφανος στο εμπόριο και ο Κωνσταντίνος στη δημοσιογραφία. Η Οντίλ Νεράκ, Γαλλίδα ζωγράφος, κλέβει την καρδιά του Κωνσταντίνου που της αναθέτει να κάνει τον πίνακα της νεκρής μητέρας του. Ο Στέφανος όμως την αντιπαθεί, τη θεωρεί κενή περιεχομένου και συναισθημάτων, έχει «την παγωμένη γοητεία του σμιλεμένου μάρμαρου που σε προκαλεί να το θαυμάσεις αλλά όχι και να το αγγίξεις, γιατί καταλαβαίνεις πόσο άψυχο και ψυχρό είναι» (σελ. 111-112). Η Οντίλ θα είναι η αρχή του τέλους για την οικογένεια, μιας και παρασύρεται από την ιδεολογία του ναζισμού, με αποτέλεσμα να μετακομίσει στο Βερολίνο του Αδόλφου Χίτλερ και να γνωρίσει έναν Γερμανό επιστήμονα που αρέσκεται σε απάνθρωπα πειράματα πάνω σε αθώες ψυχές.

Μέσα από μια σειρά συναρπαστικών περιστατικών, ξεδιπλώνεται η λαμπερή μα και δύσκολη ζωή του Μεσοπολέμου, με τους ήρωες να ζουν ποικίλα περιστατικά γεμάτα έρωτα, σκληρότητα, ρίσκο και κίνδυνο. Πώς και γιατί ανέβηκε ο Χίτλερ στην εξουσία, τι αντίκτυπο είχαν οι απόψεις του στον κόσμο αλλά και στους συνεργάτες του, πώς διαψεύστηκαν οι προσδοκίες πως σύντομα το όραμά του θα ξεφούσκωνε, πώς χειραγώγησε τον λαό και τον έπεισε ότι φταίνε οι Εβραίοι, οι κομμουνιστές, οι τσιγγάνοι που εμποδίζουν τη Γερμανία να αναγεννηθεί καθαρή και αναγεννημένη; Όλα αυτά απαντώνται μέσα από τις περιπέτειες των ηρώων που μας συστήνει η συγγραφέας. Κάποια στιγμή, ερχόμαστε στην Αθήνα, σε μια εποχή που η Ελλάδα ζει κάτω από τη δικτατορία του Ιωάννη Μεταξά και προσπαθεί να ανακάμψει από την πρόσφατη οικονομική δυσπραγία. Εκεί γνωρίζουμε την ασθενική Αντιγόνη, μια υπάκουη μαριονέτα στα χέρια των γονιών της, οι οποίοι, με πρόσχημα μια επικίνδυνη ασθένειά της, την έχουν κλεισμένη στο σπίτι και η παιδική της ηλικία περνάει από δίπλα της χωρίς να την αγγίξει. Ο πατέρας της αδιαφορεί για την ύπαρξή της, είναι σιωπηλός και απόμακρος ενώ η υπερπροστατευτική μητέρα τής απαγορεύει κάθε δραστηριότητα και κίνηση, με αποτέλεσμα να ρίχνει το παιδί σταδιακά στην κατάθλιψη. Μια νέα άφιξη στο σχολείο ξαναφέρνει χρώμα στα μάγουλα της Αντιγόνης.

Κι όσο τα τύμπανα του δεύτερου μεγάλου πολέμου παιανίζουν, τόσο αυξάνεται η ανησυχία στον απλό κόσμο για το μέλλον το δικό του και των παιδιών τους. Ανάμεσά τους, ο από Εβραία μητέρα γιατρός Καρλ Βάγκνερ, που εργάζεται στο Βερολίνο την εποχή της ανόδου του Αδόλφου Χίτλερ στην εξουσία, με αποτέλεσμα να ανακληθεί η άδειά του. Ανήσυχος για όσα συμβαίνουν, στέλνει τον γιο του, Φρανκ, και τον καλύτερό του φίλο, Φριτς Σμιτ, στην Ελλάδα για να γλυτώσουν. Εκεί ο Φρανκ θα ερωτευτεί μια Ελληνίδα και η σχέση τους θα δοκιμαστεί σκληρά κατά τη διάρκεια της Κατοχής. Μέσα σε αυτόν τον κυκεώνα γεγονότων δρα ο κομμουνιστής Στέλιος, ο οποίος στο ξέσπασμα του πολέμου πολεμάει με τον ελληνικό στρατό αλλά στη συνέχεια έρχεται αντιμέτωπος με τους συντρόφους του, που τον θεωρούν προδότη γι’ αυτό που έκανε, μιας και ο επίσημος ελληνικός στρατός μάχεται για να παραδώσει την Ελλάδα στους Άγγλους! Ο Δεύτερος Παγκόσμιος πόλεμος θα ανατρέψει όλες τις ισορροπίες και θα απογειώσει την πλοκή του μυθιστορήματος. Άνθρωποι θα παγιδευτούν σε ξένες χώρες, άντρες θα επιστρατευτούν, γυναίκες θα μείνουν μόνες και όλη αυτήν την κατάσταση θα την εκμεταλλευτεί μια σκληρή γυναίκα για να πάρει την εκδίκησή της. Η συγγραφέας καταγράφει με ρεαλισμό και προσοχή τη βύθιση της χώρας στην Κατοχή, την πείνα, τον αγώνα του απλού κόσμου για επιβίωση, όσο υψηλά ιστάμενα πρόσωπα συνέχιζαν να κάνουν τη ζωή τους, με τη σκοτεινή πλευρά της κοινωνίας να ευημερεί σε βάρος των πολλών και να διακινεί ματωμένο χρήμα. Κι όταν τελειώνει ο πόλεμος, έρχονται νέες δοκιμασίες με τη διχοτόμηση του Βερολίνου και με τον αγώνα κατά του κομμουνισμού.

Το «Δαμάζοντας τις ερινύες» είναι ένα καλογραμμένο, ανατρεπτικό και γεμάτο από μικρά και μεγάλα περιστατικά μυθιστόρημα. Διαφορετικοί και ποικίλοι χαρακτήρες, ενδιαφέρουσα πλοκή που κορυφώνεται σταδιακά, προσεγμένα πραγματολογικά στοιχεία που αναδύονται κυρίως μέσα από τις εξελίξεις και μια έξυπνη σύνδεση του παρελθόντος με το παρόν είναι μερικά μόνο από τα θετικά γνωρίσματα του βιβλίου.  Λιτοί διάλογοι, αφήγηση που ρέει και ωραίες παρομοιώσεις («Ο πόνος στο κεφάλι του ξαναγύρισε έντονος, σφυριά που σμιλεύει μάρμαρο, ρυθμικά και έντονα», σελ. 18 και «…μπορούσαν την ημέρα να κάθονται έξω και να απολαμβάνουν τις ακτίνες του ήλιου που έπαιζαν κρυφτό με τα σύννεφα της ώριμης άνοιξης», σελ. 71) στήνουν σωστά μια ιστορία που καταγράφει με αντικειμενικότητα και σεβασμό τα γεγονότα του Μεσοπολέμου και του Β΄ Παγκοσμίου. Ταυτόχρονα, τονίζονται οι αρετές της συγχώρησης και της αγάπης, μιας και η Ιωάννα θα προσπαθήσει με τη βοήθεια του Άγγελου να ξαναβγεί στο φως, να αποκτήσει εμπιστοσύνη και να δαμάσει τις ερινύες που γιγαντώθηκαν μέσα της. Θα τα καταφέρει; Θα ηρεμήσει από το απαιτητικό χτες; Πόσο πολύ θα τη βοηθήσει ο Άγγελος; Τι απέγιναν οι άνθρωποι που αγάπησε; Αυτά και άλλα ερωτήματα απαντώνται στο μυθιστόρημα με συγκινητικό και συναρπαστικό τρόπο.

Βιβλίο 2194 ημέρες πολέμου
Συγγραφέας Μαρίζα Ντεκάστρο
Εικονογράφος Αχιλλέας Ραζής
Κατηγορία Βιβλία γνώσεων
Εκδότης Μεταίχμιο
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Β΄ Παγκόσμιος πόλεμος, 1939-1945. Έξι χρόνια που σημάδεψαν την ανθρωπότητα. Εκατομμύρια νεκροί, εκτελέσεις και δολοφονίες, μάχες, το Ολοκαύτωμα, ιστορίες πόνου, τρέλας, μίσους αλλά και ηρωισμού, αγώνων, αυτοθυσίας. Η Μαρίζα Ντεκάστρο, μεγαλωμένη με τις ιστορίες του πατέρα της που βίωσε την Κατοχή, έψαξε, ανακάλυψε, έμαθε, μελέτησε και τώρα παραδίδει σε μεγαλύτερα παιδιά και σε ενήλικες την ιστορία του πιο σκληρού πολέμου που γνώρισε η ανθρωπότητα. Με λόγια απλά και κατανοητά, με αποσπάσματα από μυθιστορήματα, με μαρτυρίες και ντοκουμέντα στήνει τον καμβά μιας περιόδου που άλλαξε τον κόσμο για πάντα. Μέσα από τις σελίδες του βιβλίου συμπληρώνεται κομμάτι κομμάτι ένα παζλ από γεγονότα, αναμνήσεις, ντοκουμέντα, φωτογραφίες και λογοτεχνικά κείμενα που μου έμαθε πολλά χωρίς να με κουράσει ούτε στιγμή. Μπορεί να ήξερα κάποια βασικά γεγονότα, πολύ σύντομα όμως κατάλαβα πόσα πολλά ακόμη είχα να μάθω. Χάρη στη ρέουσα γραφή και τις μικρές παραγράφους, κάθε νέα πληροφορία που ανακάλυπτα με βοηθούσε να αποκτήσω μια σφαιρική αντίληψη της σειράς των γεγονότων πριν και κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου πόλεμου, και του άρρηκτου δεσμού τους.

Η συγγραφέας καταγράφει εύληπτα και προσεκτικά τα σημαντικότερα γεγονότα της Ιστορίας και με βοηθάει να κατανοήσω τα βαθύτερα κίνητρα και τους λόγους για τους οποίους κάθε ένα από αυτά θα καθορίσει όχι μόνο την Ευρώπη αλλά και όλο τον κόσμο. Από τον οικονομικό ανταγωνισμό των κρατών, την επιθυμία τους να επεκταθούν έξω από τα σύνορά τους και την ενίσχυση της αξίας των στρατιωτικών εξοπλισμών που οδήγησαν στον Α΄ Παγκόσμιο προχωράμε στον Μεσοπόλεμο, σε μια μοντέρνα και ταυτόχρονα τρομακτική εποχή, μιας και αναδύονται ο ναζισμός και ο φασισμός κι από κει περνάμε στη δεκαετία του 1930 όπου βήμα προς βήμα παρακολουθούμε την κατάλυση βασικών αξιών και πολιτειακών αρχών στη Γερμανία του Αδόλφου Χίτλερ. Στη συνέχεια παρακολουθούμε ανά έτος τις εξελίξεις στην Ιστορία, στον πολιτισμό και στις Τέχνες, στη λογοτεχνία, στην καθημερινότητα του απλού κόσμου με ξεκάθαρο διαχωρισμό σε όσα συνέβησαν στην Ελλάδα και παγκοσμίως.

Τα ντοκουμέντα, τα άρθρα, οι μαρτυρίες είναι εξόχως ταιριαστά και παραστατικά, εκεί που ανατρίχιαζα όμως ήταν με τα λογοτεχνικά κείμενα που ζωντάνευαν με άφθαστο ρεαλισμό το εκάστοτε περιστατικό που συνόδευαν. Κείμενα όχι μόνο κλασικής (Μπέρτολτ Μπρεχτ, Οδυσσέας Ελύτης, Άγγελος Σικελιανός) αλλά και σύγχρονης λογοτεχνίας (Αγγελική Δαρλάση, Φώτος Λαμπρινός, Γιώργος Ιωάννου) αποτελούν αδιάψευστους μάρτυρες των γραφομένων. Επιπλέον, η εικονογράφηση του Αχιλλέα Ραζή είναι πολύ καλή και παραστατική, συνταιριάζει άψογα την υποκειμενική ματιά και την ενδιαφέρουσα προσωπική πινελιά με την όσο γίνεται πιστή αντιγραφή γνωστών προσωπικοτήτων, αφισών, φωτογραφικών στιγμιότυπων από την Ιστορία, τον κινηματογράφο και τα επίκαιρα. Ειδικά τα πρόσωπα, ο εικονογράφος δεν τα κοπιάρει αλλά τα αποδίδει με ένα άκρως προσωπικό ύφος και στυλ που ταιριάζει απόλυτα με το σύνολο του έργου του σε αυτό το βιβλίο. Μικρές και μεγάλες εικόνες συνοδεύουν τα κείμενα και βοηθάνε πολύ στην αποτύπωση της εποχής, των γεγονότων και των προσώπων.

«2194 μέρες πολέμου» καταγράφει λεπτό προς λεπτό η Μαρίζα Ντεκάστρο, χαρίζοντας στον αναγνώστη ένα συναρπαστικό, σκληρό και ηρωικό ταξίδι στα σκοτεινά χρόνια του Β΄ Παγκοσμίου πολέμου. Με μικρά κείμενα, ξεκάθαρη δομή, απλές προτάσεις και παραστατική εικονογράφηση είναι η καλύτερη αρχή που μπορεί να κάνει κάποιος στην έρευνα για τα έξι χρόνια που αιματοκύλησαν την ανθρωπότητα. Έμαθα, κατανόησα, προβληματίστηκα και γέμισα ποικίλα συναισθήματα από την αρχή ως το τέλος του βιβλίου.

Βιβλίο Ο Μικρός Ήρως-Επετειακή Έκδοση
Συγγραφέας Γιώργος Βλάχος (1 ιστορίας)
Εικονογράφος Κώστας Φραγκιαδάκης κ. ά.
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα / Παιδικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μικρός Ήρως
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το 2023 συμπληρώθηκαν 70 χρόνια από την ημερομηνία πρώτης κυκλοφορίας του περιοδικού και τον Φεβρουάριο του 2024 πραγματοποιήθηκε μια εντυπωσιακή έκθεση με τη συμμετοχή 45 καλλιτεχνών που εμπνεύστηκαν από τις περιπέτειες του Γιώργου Θαλάσση και των φίλων του. Στο δίτομο λεύκωμα (το 1^ο μέρος κυκλοφορεί ήδη, το 2^ο θα βγει τον Δεκέμβριο του 2024) 18 συνολικά δημιουργοί γράφουν και εικονογραφούν νέες περιπέτειες και ιστορίες μέσα από πολλές και διαφορετικές προσεγγίσεις. Οι περισσότερες διαδραματίζονται στο οικείο χωροχρονικό πλαίσιο της Κατοχής και της Εθνικής Αντίστασης, κάποιες όμως φέρνουν τα παιδιά στο σήμερα ή ακόμη και στο απώτερο μέλλον! Ο «Μικρός Ήρως», ένα περιοδικάκι που εύκολα θα μπορούσε να χαθεί στην αναγνωστική λήθη, παραμένει επίκαιρο και σημαντικό όχι μόνο για τη λογοτεχνική του αξία αλλά και γιατί παραμένει επίκαιρο στην εποχή μας, όπου «νεοφασιστικά μορφώματα», όπως τα χαρακτηρίζει ο εκδότης στο εισαγωγικό σημείωμα, βγαίνουν ολοένα και πιο έντονα στην επιφάνεια, δημιουργώντας φόβους για νέα ολοκληρωτικά καθεστώτα.

Στον Α΄ τόμο του βιβλίου, ο Βασίλης Γκογκτζιλάς αφηγείται μια ιστορία συγχώρεσης με ένα αρκετά σκοτεινό και αιματηρό κόμικ, όπου τα χαρακτηριστικά των προσώπων είναι αδρά και σκληρά, η βία κυριαρχεί και οι λεπτομέρειες είναι ελάχιστες. Ο Μάνος Λαγουβάρδος αναπαριστά με άψογη τεχνική μια σκηνή από τα ακόμη πιο παιδικά χρόνια της μικρής τριάδας, όπου ο Σπίθας, ο Γιώργος και η Κατερίνα παίζουν πετροπόλεμο με άλλα παιδιά κι εκεί ο Γιώργος βιώνει κάτι σαν όραμα: κάποιος του μιλάει για τον πόλεμο που έρχεται και τον προτρέπει να μεγαλώσει και να γίνει ένας μεγάλος μικρός ήρωας! Τα χρώματα είναι εξαίρετα και φωτεινά, οι λεπτομέρειες συναρπαστικές, τα καρέ παρατίθενται με πρωτότυπους τρόπους και αγάπησα τον τρόπο που αποδόθηκαν τα πρόσωπα των τριών πρωταγωνιστών στην τελευταία εικόνα, σε αντιδιαστολή με τα μουτράκια τους στο εξώφυλλο της ιστορίας. Τι υπέροχη τέχνη! Ο Γιώργος Μελισσαρόπουλος δίνει έμφαση στο ασπρόμαυρο χρώμα και στην κλασική παράθεση των καρέ, μερικά εκ των οποίων έχουν ενδιαφέρουσα οπτική. Η Δήμητρα Νικολαΐδη δημιουργεί μια ενδιαφέρουσα ιστορία σχετική με τους αρχαιολογικούς θησαυρούς που κινδυνεύανε κατά τη γερμανική εισβολή. Τα σχέδια έχουν γλυκές γωνίες, φωτεινά χρώματα και ενδιαφέρουσες φωτοσκιάσεις. Ο Κωνσταντίνος Σκλαβενίτης στήνει μια πρωτότυπη σχεδιαστικά ιστορία, με καρέ διαφορετικά από τα συνηθισμένα ενώ οι μορφές και το φόντο μου θύμισαν αρκετά το στυλ των bandes dessinées.

Η Αγγελική Σαλαμαλίκη αναπαριστά άκρως ρεαλιστικά τη δράση που εκτυλίσσεται γύρω από την εκκλησία της Αγίας Ειρήνης στην Πλάκα και μου άρεσε πολύ η επιλογή του γκρίζου χρώματος που αποτυπώνει καλύτερα την ένταση των μαχών και τη σκοτεινιά της κατεχόμενης νύχτας. Μου άρεσε πολύ και η συμμετοχή του ιερέα στον αγώνα και τα μηνύματα που ξεπηδούν σχετικά με τη θεία και την ανθρώπινη συγχώρεση. Η φιγούρα του Αδόλφου Χίτλερ ήταν αρκετά φοβιστική, ομολογώ. Ο Γαβριήλ Τομπαλίδης χρησιμοποιεί πολύ μεγάλα καρέ και μερικές φορές ακόμη και ολοσέλιδες απεικονίσεις για μια ιστορία απελευθέρωσης αιχμαλώτων, με τα τρία παιδιά να έχουν χαρακτηριστικά κάπως μεγαλύτερης ηλικίας. Τέλος, για τον Κώστα Φραγκιαδάκη τι να πω και τι να περιγράψω. Το σχέδιο, το lay out, τις οπτικές γωνίες, τις φωτοσκιάσεις; Ζωντάνεψε την ιστορία που έγραψε ο Γιώργος Βλάχος με παραστατικότητα και λεπτοδουλεμένη τέχνη. Δεν κοπιάρει, μένει πιστός στα χαρακτηριστικά του πρωτοτύπου και στήνει την ιστορία με το δικό του στυλ.

Είναι μια πολύτιμη και σημαντική έκδοση που δίνει νέα πνοή στα κείμενα και στον θρύλο του Γιώργου Θαλάσση και της παρέας του.

Βιβλίο Ο τρελός εκδικητής 
Συγγραφέας Γιώργος Βλάχος
Εικονογράφος Κώστας Φραγκιαδάκης
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα / Παιδικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μικρός Ήρως
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Γιώργος Βλάχος είναι ένας πολύ σημαντικός συγγραφέας, θεματοφύλακας του παρελθόντος και διεισδυτικός παρατηρητής του παρόντος. Η πένα του, γαλουχημένη από περιπέτειες παρόμοιου είδους και χιλιάδες αναγνώσματα (βιβλία και περιοδικά), με ταξίδεψε και πάλι, αναπαρέστησε με δεινότητα πρόσωπα και καταστάσεις, με έκανε να γελάσω, να αγχωθώ, να απολαύσω, να μάθω, να χαλαρώσω. Έγραψε και πάλι μια ενδιαφέρουσα και συναρπαστική περιπέτεια που σέβεται απόλυτα το παρελθόν και τα χαρακτηριστικά των Γιώργου Θαλάσση, Κατερίνας και Σπίθα. Γλαφυρότητα στην αφήγηση και άρτιος σχεδιασμός της πλοκής είναι ελάχιστα μόνο από τα γνωρίσματα ενός κειμένου που θα βοηθήσει ακόμη και σήμερα τους αναγνώστες είτε να επιστρέψουν στις παιδικές τους αναμνήσεις είτε να γνωρίσουν από την αρχή την αγαπημένη πολλών τριάδα. Με πρωθύστερα, λιτούς διαλόγους και ανατροπές ξεδιπλώνεται μια περιπέτεια γεμάτη μάχες, σκληρότητα μα και ανθρωπιά. Σημαντικό συμπλήρωμα είναι η εικονογράφηση του Κώστα Φραγκιαδάκη, ο οποίος καταφέρνει να ζωντανέψει με πλαστικότητα στο χαρτί τις πιο σημαντικές σκηνές του αναγνώσματος, να δώσει δυναμισμό στον Γιώργο, θηλυκότητα στην Κατερίνα και καμπυλότητα στον Σπίθα. Οι φωτοσκιάσεις δίνουν εκπληκτική ζωντάνια, τα αισθήματα στα πρόσωπα είναι ρεαλιστικότατα, η κίνηση είναι παραστατικότατη.

«Ο τρελός εκδικητής» είναι μια πολλά υποσχόμενη αρχή νέων συναρπαστικών περιπετειών που γράφουν και σχεδιάζουν δυο άνθρωποι που έχουν εντρυφήσει στο περιβάλλον της αγαπημένης μικρών και μεγάλων αναγνωστών τριάδας και ανυπομονώ για το επόμενο τεύχος.

Βιβλίο Το στοιχειό του Αχέροντα 
Συγγραφέας Ελευθερία Μεταξά
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μίνωας
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Ελευθερία Μεταξά έγραψε μια πλούσια σε πλοκή ιστορία και έστησε έναν καμβά όπου αποτυπώνεται η ζοφερή ατμόσφαιρα του τρόμου και της προδοσίας που κυριαρχούσε στην Κατοχή ενώ ταυτόχρονα ξεδιπλώνεται ένα μπερδεμένο κουβάρι όπου μπλέκονται αριστοκράτες και μεροκαματιάρηδες, προδότες και ήρωες, πληγωμένες γυναίκες, υιοθετημένα παιδιά και άλλα πρόσωπα. Η ιστορία ξεκινάει στην Παραμυθιά του 1943, όπου η Ευρυδίκη Αγγελή μένει έγκυος στο παιδί του Βολφ Μάισνερ, με αποτέλεσμα να τη διώξει η οικογένειά της και να την κυνηγήσουν οι χωριανοί ως τη Σκάλα της Τζαβέλαινας όπου πέφτει στα ορμητικά νερά του Αχέροντα. Ο πατέρας της, Κωνσταντίνος, ο δάσκαλος του χωριού και αγωνιστής της Εθνικής Αντίστασης, κοντεύει να τρελαθεί από την προδοσία της κόρης του. Έξι άντρες αποτελούν τον πυρήνα της Αντίστασης του τόπου, με τον μικρότερο, τον Γιακουμή, να φτάνει στα όρια της αποκοτιάς με τα καμώματά του. Κάνουν δολιοφθορές κατά των Γερμανών και κρύβουν αντάρτες μέχρι να διαφύγουν στα βουνά. Η μοίρα θα τα φέρει έτσι που η Ευρυδίκη θα στιγματιστεί για πάντα, μιας και η αλήθεια είναι στα χέρια κάποιου που θα την εκμεταλλευτεί. Από την άλλη, γιατί ο Βολφ Μάισνερ, που ήρθε στην Παραμυθιά μαζί με τον σκληρό και πιστό στο Ράιχ Ντίτερ Κράουζε,  εξαφανίστηκε εσπευσμένα τον Σεπτέμβριο του 1943, λίγους μήνες αφού αγόρασε σπίτι στην Πρέβεζα; Τι απέγιναν οι χρυσές λίρες που είχε πάντα μαζί του;

Οι γνωστοί από άλλα μυθιστορήματα χαρακτήρες, Έλσα Γληνού, διακεκριμένη ψυχολόγος που συνεργαζόταν με την αστυνομία για διαλεύκανση εγκλημάτων συνθέτοντας το ψυχολογικό προφίλ των δραστών και ο μεσήλικας αστυνόμος Βαρσάμης, τέως προϊστάμενος του Τμήματος Ανθρωποκτονιών και νυν ιδιωτικός ντετέκτιβ, πηγαίνουν για διακοπές στην Πρέβεζα για να χαλαρώσουν από την πίεση και τη ρουτίνα του γραφείου που άνοιξαν μαζί και που πηγαίνει πολύ καλά από υποθέσεις. Μόνο που στη διαδρομή τους στον Αχέροντα συναντούν την Ευρυδίκη Αγγελή που είχε πεθάνει το 1943! Την αναγνωρίζει ένας από τους συνεπιβάτες τους και στο νοσοκομείο της Πρέβεζας η Έλσα προσπαθεί να καταλάβει τι πραγματικά συμβαίνει, αφού και η ίδια η κοπέλα επιμένει να συστήνεται ως Ευρυδίκη και να αναζητά τους νεκρούς πλέον γονείς της και τον Γερμανό εραστή της! Όταν εξαφανίζεται από το νοσοκομείο, η Γληνού και ο Βαρσάμης καταλαβαίνουν πως κάτι κακό κρύβεται πίσω από αυτήν την ιστορία. Πράγματι, φαίνεται πως η Ευρυδίκη έβαλε στόχο την αδελφή της και όσους ισχυρίζεται πως την αδίκησαν τότε! Θα ξεκινήσει όντως εκδίκηση; Ποιοι κινδυνεύουν; Ποιος είναι ο άντρας που τη συνοδεύει;

Η αφήγηση μέσα από πρωθύστερα ρίχνει φως στα ερωτήματα που προκύπτουν κατά τη διάρκεια των ερευνών των δύο πρωταγωνιστών του βιβλίου και μαθαίνουμε από πρώτο χέρι τι πραγματικά συνέβη το 1943 κυρίως αλλά και αργότερα, μιας και υπάρχουν σημαντικά γεγονότα που έγιναν μετά την πτώση της Αγγελή στον Αχέροντα. Και στο χτες και στο σήμερα έχουμε χαρακτήρες που παίζουν σημαντικό ρόλο στις εξελίξεις και συνδέονται μεταξύ τους αναπάντεχα ενώ κάποιες φορές εμπλέκονται οι επίγονοί τους, με αποτέλεσμα να συμβαίνουν συνέχεια ανατροπές, να αυξάνονται τα ερωτήματα και να απογειώνεται η δράση. Η συγγραφέας δε με άφησε να χαθώ, μιας και πάντα παρέθετε εγκαίρως πληροφορίες είτε μέσω αφήγησης είτε μέσω διαλόγων για ό,τι συνέβαινε κάθε φορά ενώ από σελίδα σε σελίδα το μυστήριο πυκνώνει. Ποια είναι η γυναίκα που εμφανίστηκε ως Ευρυδίκη Αγγελή; Γιατί σκότωσε κάποιος έναν κατάκοιτο άντρα; Γιατί μια γυναίκα πέθανε με το στίγμα της προδοσίας αφού κάποιος μπορούσε να τη βοηθήσει; Ποιος γράφει απειλητικές επιστολές; Τι απέγινε ο Γερμανός αξιωματικός; Ποιος κρύβεται πίσω από όλες αυτές τις δολοπλοκίες; Πώς και γιατί αυξάνονται τα πτώματα σ’ έναν φιλήσυχο κατά τα άλλα τόπο; Αυτά και άλλα ερωτήματα απαντώνται σταδιακά κι όσο προχωρά η ανάγνωση τόσο κορυφώνεται η αγωνία για το τέλος και για τη λύση του μυστηρίου.

Παράλληλα με τις ανωτέρω εξελίξεις, η Ελευθερία Μεταξά χαρίζει άφθονες και όμορφες περιγραφές της Πρέβεζας, της Πάργας και της Παραμυθιάς, με έμφαση στην τελευταία, και πολλά πραγματολογικά στοιχεία για γεγονότα της τοπικής Εθνικής Αντίστασης που δε γνώριζα. Ποιοι ήταν οι Αυτόμολοι της Βέρμαχτ και πώς έδρασαν στην Ελλάδα κατά των Γερμανών; Τι είναι τα Σεπτεμβριανά της Πρέβεζας; Τι οδήγησε στην εκτέλεση στην Παργινόσκαλα και στο Νταλαμάνι; Τι ήταν οι Παιδοπόλεις και το παιδομάζωμα και τι ρόλο έπαιξαν στο αντικομμουνιστικό κλίμα της εποχής; Τι απέγιναν όλα αυτά τα παιδιά και πόσες ιστορίες παράνομων υιοθεσιών συνέβησαν τότε; Με τον γνωστό συναρπαστικό τρόπο της συγγραφέως ζωντανεύουν οι σελίδες της Εθνικής Αντίστασης, ο ηρωισμός των αγωνιστών, το κόστος των θυσιών, η δίψα για εκδίκηση και ελευθερία, το μίσος για τους δωσίλογους και τους προδότες ενώ αναδεικνύονται στο πρόσωπο του Βολφ όσοι κατακτητές δεν ήταν τέρατα αλλά όφειλαν να υπακούνε σε διαταγές ανωτέρων τους. Όλα αυτά δίνονται παραστατικά και ζωντανεύουν μέσα από συναρπαστικά περιστατικά με επίκεντρο τα όσα βίωσε η Παραμυθιά και ο γύρω τόπος, στα οποία μπλέκεται η ιστορία της Ευρυδίκης. Μου άρεσαν επίσης οι περιγραφές των εκβολών του Αχέροντα και οι σημαντικές πληροφορίες για τη μυθολογία και τις δοξασίες που συνοδεύουν το ποτάμι, κάτι που δημιουργεί υποβλητική ατμόσφαιρα μέχρι να λυθεί το μυστήριο.

«Αλήθεια, τους θυμόμαστε τους ήρωες; Καταλαβαίνουμε πόσα τους χρωστάμε ή απλώς καταθέτουμε στεφάνια στη μνήμη τους σε γιορτές και επετείους και ύστερα τους εγκαταλείπουμε πάλι στη λήθη» (σελ. 83); Με αφορμή αυτήν τη σκέψη, η Ελευθερία Μεταξά ξεδιπλώνει μια πολυεπίπεδη ιστορία μυστηρίου, αγωνίας και ανατροπών ντύνοντάς την με σημαντικά περιστατικά ηρωισμού από τα σκοτεινά χρόνια της Κατοχής και του Εμφυλίου και βάζει τους πρωταγωνιστές τους να παίζουν σημαντικό ρόλο στην πλοκή, φέρνοντας στο φως σταδιακά διάφορα μυστικά που κουμπώνουν στις εξελίξεις. Από κεφάλαιο σε κεφάλαιο βαθαίνει το μυστήριο της εμφάνισης της Ευρυδίκης και του τι πραγματικά συνέβη το 1943 στους αντιστασιακούς, στον Γερμανό και στην ερωμένη του και οι Βαρσάμης και Γληνού βυθίζονται όλο και περισσότερο σε ιστορίες καθημερινών ανθρώπων που δε δίστασαν να πολεμήσουν τον κατακτητή αγνοώντας τις συνέπειες και το κόστος του αίματος. Πώς συνέχισαν τη ζωή τους όσοι επέζησαν, τι ρόλο έπαιξαν οι επίγονοί τους σε κατοπινά γεγονότα που μας φέρνουν στο σήμερα, πώς θα καταφέρουν Γληνού και Βαρσάμης να κερδίσουν την εμπιστοσύνη ή να «εξαπατήσουν» τον κόσμο για να μάθουν τις αλήθειες που κρύβουν τα κλειστά σπίτια και να βγάλουν μιαν άκρη σ’ ένα μπερδεμένο κουβάρι; «Το στοιχειό του Αχέροντα» ίσως έχει τις απαντήσεις!

Βιβλίο Η κατάσκοπος
Τίτλος πρωτοτύπου Liberation
Συγγραφέας Imogen Kealey
Μεταφραστής Αλέκος Αντωνίου
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το βιβλίο δεν είναι μόνο μια μυθιστορηματική βιογραφία, δεν είναι μόνο ένα βαθιά ανθρωπιστικό και πασιφιστικό κείμενο αλλά και μια αξέχαστη ιστορία πατριωτισμού και αγάπης. Με πρωταγωνίστρια μια γυναίκα που από τα σαλόνια και τις ανέσεις και τον δικό της τρόπο αντίστασης κατά των Γερμανών βρίσκεται ξαφνικά στα πεδία των μαχών και σκοτώνει για να επιβιώσει, ξετυλίγονται συναρπαστικές στιγμές κατασκοπίας, προδοσίας, περιπετειών που την ωριμάζουν, την ατσαλώνουν, την κάνουν αγνώριστη συμπεριφορικά και συναισθηματικά. Η πλοκή αρχίζει να ξετυλίγεται στη Μασσαλία του 1943, μια πόλη που είχε μαγέψει τη Νάνσι όταν πρωτοήρθε πριν πέντε χρόνια («Της άρεσε το οργισμένο, ανακατεμένο χρώμα της και οι αντιθέσεις της…», σελ. 12), όπου η ηρωίδα του βιβλίου παντρεύεται τον πλούσιο βιομήχανο Ανρί Φιοκά. Είναι ένας γοητευτικός άντρας που νιώθει ταυτόχρονα δέος, φόβο και οργή για τη γυναίκα του και είναι πρόθυμος να μοιραστεί την περιουσία του και το σπίτι του με οποιονδήποτε μπορεί να κάνει ζημιά στον εχθρό. Ενώ οι συμπατριώτες και φίλοι του παρέπαιαν από το σοκ της ήττας της πατρίδας τους και της κατάληψής της από τους Ναζί, η γνωριμία του με τη Νάνσι του έδωσε ελπίδα και σκοπό. Πώς γνωρίστηκαν, ποια τα συναισθήματα του ενός για τον άλλον, τι τους ενώνει, τι κοινά ενδιαφέροντα έχουν, πώς είναι η καθημερινότητά τους με όλους αυτούς τους κινδύνους είναι ερωτήματα που απαντώνται σταδιακά όσο προχωράνε οι εξελίξεις. Τι θα συμβεί όμως όταν μάθει η Γκεστάπο πως χρηματοδοτεί τους αντιστασιακούς και αρχίσουν οι ανακρίσεις;

Στη συνέχεια ζούμε τη μυθιστορηματική ζωή της Νάνσι που αναγκάστηκε να καταφύγει στο Λονδίνο και να συνεχίσει από κει το αντιστασιακό της έργο, με τις αναμενόμενες δυσκολίες και εμπόδια και με την αγωνία για την τύχη του Ανρί να κορυφώνεται. Η Υπηρεσία Ειδικών Επιχειρήσεων του Υπουργείου Οικονομικού Πολέμου θα τη βοηθήσει να ατσαλωθεί, θα την εκπαιδεύσει ως κατάσκοπο, θα της αλλάξει τη ζωή, τον χαρακτήρα, τη νοοτροπία. Θα τη μετατρέψει από αυθόρμητη, άσκεφτη, τολμηρή, φωτεινή, αλέγκρα και σχεδόν απερίσκεπτη γυναίκα σε πραγματικό στρατιώτη με μυαλό, ετοιμότητα και υπακοή, κάτι ακόμη πιο δύσκολο από τη στιγμή που είναι η μόνη γυναίκα στο στρατόπεδο όπου τη στέλνουν. Εξίσου υποτιμητικά της φέρονται και οι Μακί όταν επιστρέφει στη Γαλλία για να εκπαιδεύσει, να συντονίσει, να οργανώσει, να εφοδιάσει, κάτι που δείχνει πως οι σκληρές συνθήκες του πολέμου δεν κάνουν τους ανθρώπους λιγότερο είρωνες και πείσμονες, ακόμη και εις βάρος της απελευθέρωσης της πατρίδας τους. Η Νάνσι θα προσπαθήσει σκληρά να τους κερδίσει με τα έργα της και με τα τολμηρά σχέδιά της, κερδίζει σταδιακά τον θαυμασμό και την εμπιστοσύνη τους μέσα από ποικίλα περιστατικά που ξεδιπλώνονται στα κεφάλαια του βιβλίου. Οι συγγραφείς, βασισμένοι στην προσωπικότητα της πραγματικής Νάνσι, έδωσαν ζωή σε μια ενδιαφέρουσα προσωπικότητα, γεμάτη αντιθέσεις και ρεαλισμό: «Ντυμένη σαν Γαλλίδα νοικοκυρά, έμοιαζε με νέα γυναίκα που ζούσε με δελτίο…γυμνή έμοιαζε με Αμαζόνα» (σελ. 211). Οι άνθρωποι από τους οποίους κινδυνεύει στα βουνά της Γαλλίας ίσως είναι συνηθισμένοι άντρες με μητέρες και συζύγους, παγιδευμένοι σε κάτι που δεν καταλάβαιναν στ’ αλήθεια, μόνο που εκείνη πρέπει να μιμηθεί τη σκληρότητά τους και να θυσιάσει «μια άκρη της ψυχής της» για να επιβιώσει!

Η μυθιστορηματική Νάνσι είναι ένας χαρακτήρας που αγάπησα βαθιά. «…η απεγνωσμένη ανάγκη της να βάλει έναν ωκεανό, τον μισό κόσμο, ανάμεσα στον εαυτό της και σ’ εκείνα τα δυστυχισμένα παιδικά χρόνια είχε μετατραπεί σε μια ακόρεστη όρεξη για απολαύσεις και μια άγρια αυτάρκεια» (σελ. 22). Αυτά τα τραύματα την κυνηγούν ακόμη κι αν αφεθεί ή ξεχαστεί οι πληγές της ξαναματώνουν. Βλαστημάει «σαν ναύτης λίγο πριν τελειώσει η άδειά του στην ξηρά», είναι μαχήτρια μα δεν παύει να είναι γυναίκα, αφού λυγίζει στη σκέψη του Ανρί που βασανίζεται και ανακρίνεται, την ίδια στιγμή όμως θα ατσαλωθεί για να προχωρήσει στο σαμποτάζ ή στις ανατινάξεις. Πιστεύει στον αγώνα κατά του κατακτητή, δέχεται τη βοήθεια των Άγγλων γιατί θα τους διώξει πιο γρήγορα από τη Γαλλία, δεν υποκύπτει όμως σε άλλο δέλεαρ ούτε πείθεται πως «οι Άγγλοι είναι φίλοι μας». Αντιθέτως, διαβλέπει πως: «Αυτή η κόλαση δεν είχε τέλος, απλώς διάφορα χρώματα και γεύσεις» (σελ. 356). Πρόκειται για μια γυναίκα γεμάτη μίσος για τους Ναζί ήδη από τα πρώτα βήματα της κυριαρχίας τους, πριν την εισβολή στην Πολωνία, που ενθουσιάζεται και με την παραμικρή νίκη των Συμμάχων, νιώθοντας τόσο θυμωμένη που δε φοβάται και δε σκοπεύει να καθίσει ήσυχη. «…όσο η καρδιά μας είναι ελεύθερη, η Γαλλία είναι ακόμη ελεύθερη»!

Στον αντίποδα, έχουμε τον Γερμανό ταγματάρχη Μάρκους Φρίντριχ Μπεμ που έφτασε στη Μασσαλία έχοντας καταστρέψει μέσα σε μερικές εβδομάδες το καλύτερο δίκτυο των αντιστασιακών στο Παρίσι! Είναι «μια λεπτή, πολύ ακριβής, καλά εκπαιδευμένη λεπίδα» (σελ. 59) που βάζει ως στόχο να συλλάβει επιτέλους το Λευκό Ποντίκι (ψευδώνυμο της Νάνσι Γουέικ). Η αντιπαλότητά τους βαθαίνει με τον καιρό και με τα απανωτά χτυπήματα που δέχεται ο Μπεμ από κείνη, κάτι που θα τον πεισμώσει και θα κάνει το κυνηγητό της πιο προσωπικό από μεριάς του: τη μισεί γι’ αυτό που κάνει αλλά και γι’ αυτό που είναι, μια γυναίκα που κάνει πάντα αυτό που θέλει και αυτό που θεωρεί σωστό! Αυτό το ανθρωπόμορφο τέρας όμως έχει και μια ανθρώπινη πλευρά, μιας και είναι παντρεμένος με την Εύα, η οποία έχει εξαιρετικές σχέσεις με το Κόμμα, κι έχουν μία κόρη, τη Σόνια. Οι ελάχιστες σκηνές μαζί είναι τρυφερές και γλυκές: «Η εύθραυστη αθωότητα ενός παιδιού… έσπρωξε τα απαλά σαν ψίθυρο μαλλιά της πίσω από τα αφτιά της…Ας ήταν ασφαλής, ας ζούσε προστατευμένη και γαλήνια» (σελ. 39). Στο πρόσωπο της Σόνια οι συγγραφείς βλέπουν τη νεότερη γενιά από αυτήν που αιματοκύλισε τον κόσμο και μέσω μιας επιστολής που έγραψε η Νάνσι την προτρέπουν: «Να είσαι θυμωμένη και φοβισμένη σε όλη σου τη ζωή και να κλείνεις τα μάτια σου στην αλήθεια ή να είσαι δυνατή, να την αντιμετωπίσεις και να πάρεις μέρος στο χτίσιμο ενός διαφορετικού μέλλοντος» (σελ. 452). Ο Μπεμ και η Νάνσι παίζουν σαν τη γάτα με το ποντίκι ο ένας με τον άλλον, κάποια στιγμή όμως τα πράγματα σοβαρεύουν κι η σχέση μίσους μεταξύ τους κλιμακώνεται, με αποτέλεσμα συναρπαστικά χτυπήματα που απογειώνουν τη δράση του βιβλίου. Οι δυο τους ακολουθούν έναν δρόμο χωρίς επιστροφή, βασισμένο στη ρήση του Νίτσε: «Αν κοιτάξεις για πολλή ώρα την άβυσσο, στο τέλος η άβυσσος θα κοιτάξει εσένα»!

Κινηματογραφική πλοκή, ολοζώντανες και παραστατικές σκηνές, ενδιαφέροντες χαρακτήρες, καλογραμμένες σελίδες γεμάτες σαμποτάζ, επιχειρήσεις, προδοσίες, αντίποινα, εκτελέσεις, ανθρωπιά και αίμα, αγάπη και τυφλό μίσος δημιουργούν ένα συναρπαστικό, ανατρεπτικό κείμενο που ζωντανεύει με ενάργεια την εποχή και τις συνθήκες του πολέμου στη Γαλλία. Η αγωνία και το σασπένς, η καταγραφή της εποποιίας των ανταρτών Μακί εναλλάσσονται με λυρικές περιγραφές: «Φορούσε το λινό πουκάμισο χωρίς γιακά που φορούσαν όλοι οι εργάτες της περιοχής, τριμμένο από το πολύ πλύσιμο αλλά εκτυφλωτικά λευκό χάρη σε μια αφοσιωμένη μάνα» (σελ. 17). Μικρές προτάσεις σαν αυτήν μπορούν να δημιουργήσουν παράλληλες και σύντομες μα εξίσου παραστατικές εικόνες με αυτές της κύριας αφήγησης. Η δράση είναι καταιγιστική, η ζωή της Νάνσι αποτυπώνεται με ενάργεια, ταξιδεύουμε με την ηρωίδα του μυθιστορήματος στα βουνά της Γαλλίας και στο δίκτυο διαφυγής των αντιστασιακών, ζούμε τη σκληρή καθημερινότητα του βομβαρδισμένου Λονδίνου («μια πόλη απουσιών»!), τις συνθήκες εκπαίδευσης, τα σαμποτάζ και τις ενέργειες πίσω στη Γαλλία κι οι συγγραφείς καταφέρνουν σε κάθε περίσταση να βάζουν στο πλάι της Νάνσι αξιοσημείωτους χαρακτήρες που θα τη στηρίξουν και θα τη βοηθήσουν ενώ ταυτόχρονα η παρουσία τους εμπλουτίζει το κείμενο με τις δικές τους ιστορίες.

«Η κατάσκοπος» είναι ένα δυνατό, ανατρεπτικό, ανθρώπινο και με πλούσια πλοκή μυθιστόρημα που ξεδιπλώνει τη συναρπαστική ζωή της πιο καταζητούμενης γυναίκας από την Γκεστάπο με τέτοιο τρόπο που αφήνουν να περάσουν σημαντικά και διαχρονικά μηνύματα γύρω από την ειρήνη, την ομόνοια, την αγάπη αλλά και την προδοσία και την τυφλή υπακοή. Οι συγγραφείς που κρύβονται πίσω από το ψευδώνυμο Imogen Kealey άλλαξαν ημερομηνίες, μετατόπισαν χρονικά διάφορα γεγονότα, επινόησαν επεισόδια, παρέλειψαν κάποια άτομα και έπλασαν σύνθετους χαρακτήρες (ο Μπεμ που δεν υπήρξε ποτέ ήταν μια δραματοποιημένη εκδοχή των προσπαθειών της Γκεστάπο για τη σύλληψη της Νάνσι) για να βελτιώσουν μυθιστορηματικά την ιστορία τους, στο τέλος όμως του βιβλίου παραθέτουν, από σεβασμό για τη Νάνσι, τους συμπολεμιστές της και τις οικογένειές τους, περιληπτική περιγραφή αυτών των αλλαγών και συστήνουν περαιτέρω αναγνώσματα για όποιον θέλει να μάθει περισσότερα. Ένα βιβλίο που θα θυμάμαι για καιρό!

Βιβλίο Οι μάγισσες του Θερμαϊκού 
Συγγραφέας Όλγα Λιάρατζη
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Πηγή
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Όλγα Λιάρατζη έγραψε ένα συναρπαστικό κοινωνικό μυθιστόρημα με ενδιαφέρουσες ιδέες και χαρακτήρες που θα αγαπήσεις ή θα μισήσεις. Με φόντο τα ιστορικά γεγονότα της εγκαθίδρυσης της δικτατορίας Μεταξά, των αιματηρών απεργιακών κινητοποιήσεων του 1939 και της γερμανικής κατοχής ξεδιπλώνεται ένα μυθιστόρημα με απρόσμενες εξελίξεις και διαρκή πρωθύστερα που ολοκληρώνουν τους χαρακτήρες και δίνουν άφθονες πληροφορίες για τις καταβολές, τη νοοτροπία και τον τρόπο σκέψης των βασικών προσώπων του βιβλίου. Βρισκόμαστε αρχικά στη Θεσσαλονίκη του 1939, όπου ο Στέφανος Αβράμογλου που ζει στη Λειψία επιστρέφει στη Θεσσαλονίκη με αφορμή τον θάνατο της μητέρας του, Κοραλίας που δηλητηριάστηκε. Βλέπει τις αντιδράσεις του κόσμου, παρατηρεί τη συμπεριφορά του πατέρα του κι αρχίζει να ψάχνει στο οικογενειακό παρελθόν όχι τόσο για τον ένοχο όσο για να κατανοήσει καλύτερα τις σχέσεις μεταξύ των γονιών του, αφού ως τότε αδιαφορούσε γι’ αυτό, παρασυρμένος από την ψευδαίσθηση της δεμένης κι ευτυχισμένης οικογένειας που είχε όταν έφυγε. Στον δρόμο του θα έρθει η Μυρτώ Παράσχου, η οποία γοητεύεται από τη γνωριμία τους αλλά όταν διαπιστώνει πως είναι ο γιος του Μίλτου εξαφανίζεται. Τι τη συνδέει με τους Αβράμογλου; Γνωρίζει κάτι για τον θάνατο της Κοραλίας; Γιατί η νεκρή πλέον αρχόντισσα δεν ήθελε τη Μυρτώ στη ζωή της; Τι φοβόταν; Τι κακό προέβλεψε;

Στη συνέχεια επιστρέφουμε στο 1935 και συγκεκριμένα στην περίοδο που οι εργάτες, στην πλειονότητά τους βενιζελικοί και αντιμοναρχικοί, οργανώνουν διαδηλώσεις στη συμπρωτεύουσα, με αποτέλεσμα, μετά τον Γενάρη του 1936 που υπήρξε από τους πιο δύσκολους στην ελληνική επικράτεια, με την πείνα και την ανεργία να δοκιμάζουν τις αντοχές του ελληνικού λαού και τη φτωχολογιά να βγαίνει στους δρόμους και να διεκδικεί ανθρώπινες συνθήκες εργασίας, να οδηγηθούν τα πράγματα στον αιματοβαμμένο Μάιο του ίδιου έτους και στη δικτατορία της 4^ης Αυγούστου. Η Μυρτώ και η Θεανώ, Μικρασιάτισσες προσφυγοπούλες, ζουν με τη μητέρα τους στην Τούμπα, σε καταστάσεις απόλυτης φτώχειας, όπως και όλοι οι εργάτες των γύρω εργοστασίων. Είναι δύο διαφορετικές γυναίκες, εκ των οποίων η Μυρτώ μισεί τη φτώχεια και τη μιζέρια κι αγωνίζεται να αφήσει πίσω της τη δουλειά της υφάντρας, να ετοιμάσει ένα καλύτερο μέλλον ενώ η Θεανώ γοητεύεται από τους πύρινους λόγους του Αρίστου Καλογήρου, ενεργού μέλους στο συνδικαλιστικό κίνημα, που εμπνέει αγωνιστικότητα στους εργάτες. Ο Αρίστος και η Μυρτώ εκπροσωπούν δυο διαφορετικές προσωπικότητες που ακολουθούν παράλληλες πορείες στην προσπάθειά τους να υλοποιήσουν τα όνειρά τους σε μια περίοδο ταραχών και πολιτικής αβεβαιότητας. Εκείνος θα έδινε τα πάντα για τη θρησκεία των φτωχών κι εκείνη θέλει να πετύχει, να γίνει οικονομικά ανεξάρτητη και να δοκιμάσει τις δυνάμεις της.

Το μυθιστόρημα εξελίσσεται πολύ καλά, μας συστήνει χαρακτήρες που, όπως έγραψα και πιο πριν, ή θα αγαπήσεις ή θα μισήσεις και καταφέρνει με πιστότητα, ζωντανούς διαλόγους και ενδιαφέρουσες εξελίξεις να με κρατήσει γεμάτο αγωνία για τη συνέχεια. Τα πάντα αλλάζουν με τη δικτατορία του Ιωάννη Μεταξά, λογοκρισία, βασανιστήρια, απηνές κυνηγητό των κομμουνιστών, εξορία στην Κίμωλο και αλλού, όπου καταγράφονται οι σκληρές στιγμές των εξορίστων, η καθημερινότητά τους, η σκληραγώγησή τους μέσα από τις απάνθρωπες αυτές συνθήκες. «…αντιστεκόμαστε στο μίσος με το οποίο μας περιβάλουν οι αρχές με την αγάπη και την αλληλεγγύη που έχουμε αναπτύξει μεταξύ μας» (σελ. 39), όπως γράφει η Θεανώ, η οποία μάλιστα βιώνει ένα οδυνηρό γεγονός που θα την αναγκάσει να πάρει κάποιες σημαντικές αποφάσεις και να κρύψει βαθιά μέσα της το τραύμα. Μόνο που αυτό θα ξαναβγεί στην επιφάνεια τη χειρότερη στιγμή.

Οι εξελίξεις στη ζωή των δύο αδελφών έρχονται και κουμπώνουν με όσα ήδη ξέρουμε από την αρχή του μυθιστορήματος κι έτσι οι χαρακτήρες ολοκληρώνονται, αφήνοντάς με σκεπτικό ως προς τις επιλογές τους και τις αντίστοιχες συνέπειες αυτών. Η οικογένεια Αβράμογλου ξανάρχεται στο προσκήνιο και μέσω των μελών της η συγγραφέας μας δείχνει με τεκμηριωμένο τρόπο το πεδίο των ψυχικών ερευνών της εποχής, μιας και η Κοραλία Αβράμογλου ήταν πνευματίστρια. Ήταν συνεργάτης του Άγγελου Τανάγρα και της Εταιρείας Ψυχικών Ερευνών και είχε ανησυχίες μεταφυσικές, πρσβεύοντας μεταξύ άλλων πως ο άνθρωπος είναι ελεύθερος και εισπράττει το αποτέλεσμα των επιλογών του, σαν ψυχή όμως μετενσαρκώνεται για να τελειοποιηθεί ηθικά. Είχε τηλεπαθητικά χαρίσματα, εκπληκτική διαίσθηση αλλά ήταν ευάλωτη, με αποτέλεσμα ο περισσότερος κόσμος να τη θεωρούσε αλαφροΐσκιωτη, να όμως που οι πνευματιστικές συγκεντρώσεις που έκανε έφερνε κόσμο στο σπίτι τους και φυσικά έσοδα. Τελικά αυτοκτόνησε ή δολοφονήθηκε; Από ποιον; Ποιο ήταν το κίνητρο; Οι ζωές της Μυρτώς και των Αβράμογλου διασταυρώνονται ξανά, αυτήν τη φορά με τον γιο τους, Στέφανο, να προσπαθεί να αποκωδικοποιήσει συμπεριφορές και να βρει κρυμμένα μυστικά.

Συμπάθησα πολύ τον ρόλο του Μίλτου Αβράμογλου γιατί είναι ένας άντρας που μπορεί να αγαπήσει κάποια χωρίς να εκμεταλλευτεί τη δύναμή του επ’ αυτής, έχει μια διαφορετική σχέση με τη γυναίκα του και η στάση του με προβλημάτισε ως προς τον βαθμό αγάπης που μπορεί να έχει κάποιος για τον σύντροφό του μετά από πολλά χρόνια γάμου που η αγάπη έχει πια ξεφτίσει. Η συγγραφέας ξεφεύγει αρκετά από τα οικεία μυθιστορηματικά στερεότυπα και αποφεύγει τις παγίδες του ρηχού συναισθηματισμού δείχνοντάς μου ένα ζευγάρι δεμένο πιο βαθιά και ουσιαστικά παρά τις υποχωρήσεις και την ελευθερία του ενός προς τη ζωή του άλλου. Από την άλλη δεν κατάφερα να αγαπήσω τη Μυρτώ λόγω του χαρακτήρα της και της όλης στάσης ζωής που ακολούθησε. Προκλητική, έτοιμη για όλα, αδίστακτη και καιροσκόπος, δεν είναι η «κακιά» του μυθιστορήματος αλλά η «μάγισσα» που θα αντιπαρατεθεί στην πραγματική μάγισσα του μυθιστορήματος. Με ψυχικά γνωρίσματα η μία, με σωματικά η άλλη και η σύγκρουση μεταξύ τους θα είναι μοιραία.

«Οι μάγισσες του Θερμαϊκού» είναι ένα ξεχωριστό μυθιστόρημα που ασχολείται με τη δοτικότητα και την ελευθερία της πραγματικής αγάπης και με τον πνευματισμό και τις μεταφυσικές ανησυχίες, κάτι που ταιριάζει με το μαγευτικό και μυστηριακό τοπίο της Θεσσαλονίκης. Με φόντο τα ιστορικά γεγονότα που βίωσε η περιοχή από το 1935 ως το τέλος του πολέμου, με τα περιστατικά να εκτυλίσσονται από τη Λεωφόρο των Εξοχών ως την Τούμπα και από την Τσιμισκή ως την Εγνατία και με ενδιαφέρουσες, ολοκληρωμένες, αν και μονοδιάστατες ψυχογραφίες, το βιβλίο μας ταξιδεύει σ’ έναν κόσμο σάρκας και πνεύματος, επιθυμιών και απαιτήσεων, αντεκδικήσεων και προσδοκιών όπου άνθρωποι συγκρούονται με το απόλυτο καλό ή με το απόλυτο κακό.

Βιβλίο Α Αβνταχά 
Συγγραφέας Δημήτρης Καλανδράνης
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Αναγέννηση
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο κύριος Δημήτρης Καλανδράνης με το τρίτο του μυθιστόρημα ζωντανεύει τη ρομαντική ιστορία δύο νέων ανθρώπων που ανήκουν σε διαφορετικές φυλές, έχουν άλλες κουλτούρες και συνήθειες αλλά αγαπιούνται, μόνο που ο συγγραφέας χαράζει ένα εντελώς διαφορετικό αφηγηματικό μονοπάτι που δείχνει με ενάργεια, αντικειμενικότητα και καθαρότητα τα ερείπια που άφησε πίσω του ο Β΄ Παγκόσμιος πόλεμος σε πόλεις και ψυχές. Μπορεί να ξεκινάει ως βιβλίο που όλοι περιμένουν να γίνει το αναπόφευκτο (πόσοι άλλωστε Εβραίοι κατάφεραν να ξεφύγουν από τα τρένα για το Άουσβιτς; ), σύντομα όμως διαπιστώνουμε πως η Θεσσαλονίκη και ο αφανισμός του εβραϊκού πληθυσμού είναι μόνο η αρχή ενώ οι εκπλήσσεις έρχονται η μία πίσω από την άλλη. Εθνική Αντίσταση και σαμποτάζ, κατασκοπεία και φυγή στη Μέση Ανατολή, το στρατόπεδο του Άουσβιτς και η «σφηκοφωλιά» του Καΐρου είναι μερικά μόνο από τα μέρη όπου μας ταξιδεύει το μυθιστόρημα, ρίχνοντας βορά στα γρανάζια του πολέμου τους δύο πρωταγωνιστές και τις οικογένειές τους.

Η ιστορία ξεκινάει στα Ιωάννινα, την 6η Απριλίου 1941, ημέρα παράδοσης της Ελλάδας στους Γερμανούς, οπότε μια βόμβα καταστρέφει το νοσοκομείο όπου ο δεκανέας Λεόν Πίντο περίμενε να εγχειριστεί κι έτσι μεταφέρεται στο Αγρίνιο. Την κρίσιμη κατάσταση σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη ο Λεόν τη μαθαίνει από τον συνονόματό του Λεόν Μάτσα, υπάλληλο της Εθνικής Τράπεζας Αγρινίου. Με χίλια βάσανα καταφέρνει να επιστρέψει στη Θεσσαλονίκη και να δει ξανά μετά από επτά μήνες τη γυναίκα του, Σάρα και τα παιδιά του, Ιωσήφ και Μύριαμ, καθώς και τ’ αδέλφια του, Σαούλ και Αλμπέρτο. Ο πιο στενός του φίλος είναι ο Λάζαρος Τερζίδης, που έχει το ραφτάδικο στη γειτονιά τους, με δυο παιδιά που ακολουθούν διαφορετικούς δρόμους: ο Ζαφείρης έγινε μέλος της 3Ε (Εθνική Ένωσις «Ελλάς»), μια οργάνωση με αντικομμουνιστές, αντισημίτες και φασίστες, η οποία παραδόξως είχε καταργηθεί από τον Ιωάννη Μεταξά αλλά άρχισε να δραστηριοποιείται ξανά τώρα με την Κατοχή και ο Αλέξανδρος έχει ερωτευτεί τη Μύριαμ, κάτι που θα δημιουργήσει προβλήματα στις δύο οικογένειες λόγω των διαφορετικών θρησκειών, γλωσσών και εθίμων. Όλα αυτά πάντως είναι μόνο η αρχή, μιας και βιώνουμε πολλά ιστορικά και κοινωνικά γεγονότα εκείνης της εποχής, χωρίς όμως αυτή η πληθώρα να κουράζει ή να αποθαρρύνει την ανάγνωση χάρη στην έξυπνη παράθεση των σκηνών και τις ενδιαφέρουσες ανατροπές.

Με αφορμή  το μυθιστόρημα έμαθα πολλά για την ισραηλίτικη κοινότητα της συμπρωτεύουσας, για τη γλώσσα και τα έθιμα των Εβραίων, για τα ρωμανιώτικα (διάλεκτο των πρώτων Εβραίων που είχαν εγκατασταθεί στην Ελλάδα ήδη από την εποχή του Μεγάλου Αλεξάνδρου) και για τη λαντίνο (γλώσσα των Σεφαραδιτών Εβραίων που είχαν εγκατασταθεί στη Θεσσαλονίκη το 1492 μετά την εκδίωξή τους από την Ισπανία) και τώρα, με τη σκληρή Κατοχή από τρεις Δυνάμεις, αναπαριστώνται με σαφήνεια και τεκμηριωμένα τα μέτρα που πήραν οι Γερμανοί κατά της εβραϊκής κυρίως κοινότητας, τι κατέσχεσαν, πόσο έντονη ήταν η προπαγάνδα κατά των Εβραίων μέσα από φιλοχριστιανικά έντυπα, πώς αντιμετωπίστηκαν οι επιφανείς Εβραίοι, πώς οι κατακτητές αφαιρούσαν δικαιώματα και περιόριζαν ελευθερίες, πώς ήταν η καθημερινή ζωή στην κατεχόμενη Θεσσαλονίκη κι όλα αυτά μόνο για αρχή! Πείνα, ανέχεια, μαύρη αγορά, σκληρός χειμώνας, εκπεσμός, φιλογερμανοί πολιτικοί, γκετοποίηση, όλα δίνονται με σεβασμό και αντικειμενικότητα. Και πόσο ανάγλυφη είναι η πίκρα τους όταν στην αρχή πίστευαν στην προστασία του ελληνικού κράτους αλλά σύντομα διαπίστωσαν πως ούτε η επίσημη κυβέρνηση αλλά ούτε και επιφανείς φορείς ασχολήθηκαν μαζί τους, οπότε, με τις επόμενες κινήσεις των κατακτητών αντιλαμβάνονται πως είναι μόνοι, ανήμποροι και αβοήθητοι απέναντι στο επερχόμενο Ολοκαύτωμα! Η πλατεία Ελευθερίας της 11ης Ιουλίου 1942 με τη συγκέντρωση 9000 Εβραίων από 18 έως 45 ετών που εστάλησαν σε καταναγκαστικά έργα σε όλη την Ελλάδα, η καταστροφή του εβραϊκού νεκροταφείου με πάνω από 300.000 τάφους, που πολλοί υπήρχαν από την εποχή της πρώτης εγκατάστασης τον 15^ο αιώνα, οι συνοικισμοί του Χιρς και τα τρένα για το Άουσβιτς είναι σελίδες που ζωντανεύουν με γλαφυρότητα και συγκίνηση ενώ στη συνέχεια βιώνουμε ταυτόχρονα την αποκτήνωση του Άουσβιτς και τα σαμποτάζ στην Αίγυπτο που καθυστερούν τις προελάσεις των Γερμανών στην έρημο.

Το «Α Αβνταχά» είναι ένα μυθιστόρημα που, με αφορμή τον «απαγορευμένο» έρωτα μεταξύ ενός χριστιανού και μιας Εβραιοπούλας, πρεσβεύει την ειρήνη στον κόσμο και καταγράφει με διαφάνεια και ειλικρίνεια τον αφανισμό της εβραϊκής κοινότητας της Θεσσαλονίκης και όχι μόνο. Διακριτικές μεταφορές και παρομοιώσεις, σωστοί διάλογοι και ενδιαφέρουσες ανατροπές συγκροτούν μια συγκινητική ιστορία αγάπης και ταυτόχρονα φρίκης. «Τα μεγαλύτερα εγκλήματα διαπράττονται όταν τα θύματα είναι ανυπεράσπιστα στο έλεος του θύτη. Για την επιβολή του πειθαναγκασμού σε πεινασμένους και ταλαιπωρημένους πολίτες μιας πόλης με την απειλή της εκτέλεσης, ο επιεικέστερος χαρακτηρισμός είναι αυτός της ανανδρίας και του αυταρχισμού» (σελ. 125), σημειώνει γεμάτος συγκίνηση ο συγγραφέας. Επίσης, μέσα από ενδιαφέρουσες και καθόλου κουραστικές συζητήσεις, τονίζεται η εσωστρέφεια του εβραϊκού στοιχείου και η κεκλεισμένων των θυρών συμπεριφορά του, κάτι που αυτόματα το απομονώνει από τον οποιονδήποτε κοινωνικό περίγυρο, χωρίς όμως να μένει αλώβητος από τη συγγραφική πένα και ο χριστιανισμός, με απόψεις που δεν κατακρίνουν ούτε παίρνουν το μέρος κάποιας από τις δύο πλευρές, απλώς παρατίθενται για λόγους ισομέρειας μέσα από διαξιφισμούς μεταξύ των χαρακτήρων του βιβλίου. Τονίζεται ξανά και ξανά η ισότητα μεταξύ των ανθρώπων, οι οποίοι δεν έχουν τίποτα να χωρίσουν, δε διαφέρουν σε τίποτα ως οντότητες αλλά άρχισαν να φαγώνονται όταν ίδρυσαν τις διαφορετικές θρησκείες: «Έξυπνος είναι ο άνθρωπος που, παρ’ όλο που διδάχθηκε και ακολουθεί κάποια θρησκεία, κατορθώνει να ξεπεράσει τα ταμπού της θρησκείας του που του επέβαλαν οι ιερείς ή οι ραβίνοι και αντιλαμβάνεται πώς λειτουργεί ο κόσμος» (σελ. 163-164). Πρόκειται για ένα υπέροχο, προσεγμένο μυθιστόρημα που ισορροπεί ανάμεσα στο ρομαντικό και στο ιστορικό είδος, που κλείνει με έναν αναπάντεχο κύκλο τη στιγμή που έλεγα πως όσα αγάπησα τελείωσαν και με άφησε βουρκωμένο και δακρυσμένο να αναρωτιέμαι γιατί τόσο μίσος κάποτε από ανθρώπους για ανθρώπους, σε τέτοιο βαθμό που ούτε ο έρωτας δεν κατάφερε να εξευμενίσει τη σκληρότητα και την κτηνωδία.

Βιβλίο Περίμενέ με, θα γυρίσω 
Συγγραφέας Έφη Καγξίδου, Λίνα Σπεντζάρη
Κατηγορία Ρομαντικό μυθιστόρημα / Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Έξη
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Στο νέο τους μυθιστόρημα η Έφη Καγξίδου και η Λίνα Σπεντζάρη εμπνέονται από την αληθινή ιστορία μιας γυναίκας που πολέμησε με ηρωισμό και αυταπάρνηση όχι μόνο τη βία και την κακοποίηση σε προσωπικό επίπεδο αλλά και τον εχθρό της πατρίδας της. Η Σοφία γεννήθηκε στην Κοκκινιά και τον Οκτώβριο του 1940 έκανε όνειρα να παντρευτεί τον Στέφανο Μπαλή, που έφυγε από το Αϊβαλί και κατάφερε να γίνει δάσκαλος, οπότε γύρισε στο Κερατσίνι και στην οικογένειά του. Οι γονείς της, Ηλίας και Νόπη, ήταν Πόντιοι από την πόλη Ρίζο, το αρχαίο Ριζαίον της Μαύρης Θάλασσας και σαν κυνηγημένες ψυχές έφτασαν στον Πειραιά, όπου μαζί με άλλους έχτισαν τον συνοικισμό που θα ονομαστεί αργότερα Κοκκινιά. Τσαγκάρης εκείνος, νοικοκυρά εκείνη, μεγαλώνουν τη Σοφία που γεννήθηκε το 1923. Ο γάμος του ανιψιού τους έξω από το Κιλικίς παραμονές του ελληνοϊταλικού πολέμου θα είναι η αρχή μιας σειράς περιπετειών που θα χωρίσουν τη Σοφία και τον Στέφανο.

Το βιβλίο ξεκινάει γεμάτο ποντιακά ήθη και έθιμα, γλώσσες και συνήθειες που θα αποτελέσουν το φόντο στο οποίο θα μεγαλώσει η Σοφία. Ειδικά ο γάμος του ξαδέλφου της, Αποστόλη, δίνεται με όλα όσα τηρούνται σε μια τέτοια χαρμόσυνη μέρα. Ο Γιώργος, αδερφός του Ηλία, έφτασε στη Θεσσαλονίκη μετά τον διωγμό και ρίζωσε στο Κιλικίς με την οικογένειά του, τη γυναίκα του Καλλιόπη και τα παιδιά τους Απόστολο, Κωνσταντίνο, Θεοδώρα και Σοφούλα. Στις Μυρτιές του Κιλικίς όπου έχουν το κτήμα τους ζει και διαφεντεύει ο μεγαλοτσιφλικάς του τόπου, Λάμπης Γκίκας. Την ημέρα του γάμου ένα αναπάντεχο γεγονός θα φέρει τα πάνω κάτω. Έτσι στη συνέχεια έχουμε παράλληλη αφήγηση των περιπετειών της Σοφίας και του Στέφανου, όπου εκείνος κατατάσσεται στο μέτωπο και παρακολουθούμε τις κακουχίες και τις δύσκολες συνθήκες εκεί και στη συνέχεια πηγαίνουμε μαζί στα απάτητα βουνά για σαμποτάζ της Εθνικής Αντίστασης. Και η Σοφία; Γιατί παιδεύτηκε στο Κιλκίς; Τι συμβαίνει εκεί; Τι θα κάνει όταν το 1943 επιτραπεί από τους Γερμανούς η βουλγαρική επεκτατικότητα στη Μακεδονία;

Το «Περίμενέ με, θα γυρίσω» είναι μια τρυφερή ρομαντική ιστορία που ζωντανεύει τα δύσκολα και σκληρά χρόνια του Β΄ Παγκοσμίου πολέμου, με παρομοιώσεις και μεταφορές, με ωραία καλολογικά στοιχεία, με το καλό και το κακό να αντιμάχονται για την τελική νίκη, με τις μοίρες να παίζουν με τις τύχες των ανθρώπων. Στο πλάι των δύο νέων θα γνωρίσουμε ανθρώπους που θα πολεμήσουν με αυταπάρνηση, που θα ταχτούν στο πλευρό του κρυφού αγώνα, άντρες που αγάπησαν και γυναίκες που προδόθηκαν, θα γνωρίσουμε ακόμη και δωσίλογους και συνεργάτες των κατακτητών, προδότες που θα κάνουν τα πάντα για να συνεχίσουν να καλοπερνούν διαβλέποντας στην τελική νίκη του Άξονα. Με φροντίδα, αγάπη κι ενδιαφέρον για τα ηρωικά κατορθώματα του ελληνικού λαού κατά τη διάρκεια της Κατοχής, οι δύο συγγραφείς ζωντανεύουν μια ιστορία αγάπης γεμάτη εμπόδια, προβλήματα και αποστάσεις. Ακολουθώντας χρονολογικά τα γεγονότα της Ιστορίας καταγράφουν τις ζωές ενός άντρα και μιας γυναίκας που δεν πρόλαβαν να ενωθούν πριν το πέρασμα του γερμανικού τυφώνα, τα σαμποτάζ, την αντίσταση, τις θυσίες, τις απώλειες που βίωσαν στο αιματηρό πέρασμά τους από τις σελίδες του βιβλίου. Θα ανταμώσουν ξανά άραγε; Θα πραγματοποιήσουν τα όνειρά τους; Ένα τρυφερό και σκληρό ταυτόχρονα κείμενο, φωτεινό και αισιόδοξο, γεμάτο αγάπη, αυταπάρνηση και πείσμα.