Βιβλίο Η σκηνή των μεγάλων ονείρων  
Τίτλος πρωτοτύπου Sueño de una noche de teatro
Συγγραφέας Mónica Gutiérrez
Μεταφραστής Κάλλια Ταβουλάρη
Κατηγορία Τρόμου
Εκδότης Μεταίχμιο
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το μυθιστόρημα της Mónica Gutiérrez είναι γλυκό, τρυφερό, συγκινητικό και διασκεδαστικό, γεμάτο από θεατρικά παρασκήνια και στίχους του «Μάκβεθ». Πέρασα καλά διαβάζοντάς το, αν και δεν είχε ιδιαίτερη εμβάθυνση σε χαρακτήρες, ενώ η χαλαρή συνοχή του με βοήθησε να παρακολουθήσω πιο άνετα τις περιπέτειες του θιάσου όσο κλιμακώνεται η σχέση μεταξύ του καταξιωμένου Μαξ Μπόρχες και της βοηθού του, Έλσα Σολέρ. Εκείνος λοιπόν είναι σκηνοθέτης με φήμη και κύρος, έχει ταλέντο, έχει κερδίσει τη συμπάθεια των κριτικών, είναι σχολαστικός στην επιλογή θιάσου και καταφέρνει να του δίνουν δημόσιες επιχορηγήσεις. Από την άλλη, εκείνη ήταν φοιτήτρια Ιστορίας όταν τον γνώρισε πριν δέκα χρόνια, τότε που ο Μπόρχες θα έδινε μια διάλεξη στη Σχολή της. Του μετάγγισε την αισιοδοξία που χρειαζόταν για να μπει στην αίθουσα και τον κέρδισε η τετράγωνη λογική της. Η πρότασή του να εργαστεί ως βοηθός του την κολάκεψε, γιατί της αρέσει η περιπέτεια και η μαγεία του θεάτρου οπότε δέχτηκε κι ας μην ξέρει πολλά από αυτά. Μια απλή και ταυτόχρονα απαιτητική επαγγελματική σχέση που βοήθησε και τους δύο γεννήθηκε εκείνη την ημέρα.

Μέλη της Εταιρείας Θεάτρου του Λονδίνου έρχονται στη Βαρκελώνη για μια τελετή απονομής και επ’ ευκαιρία βολιδοσκοπούν τον Μπόρχες για μια καριέρα στο Γουέστ Εντ, η οποία όμως πρέπει να ξεκινήσει από το φεστιβάλ του Εδιμβούργου. Με πολλή δυσκολία ο Μαξ δέχεται την πρόταση του αγαπημένου του δραματουργού Ένζο Που ν’ ανεβάσει «Μάκβεθ» αντί για «Άμλετ», μια παράσταση που θα δοκιμαστεί πρώτα στο Εθνικό Θέατρο της Καταλονίας ώστε να πάρει κονδύλιο για τα έξοδα της μεταφοράς της παράστασης στη Σκοτία και τα βάσανα ξεκινάνε! Οι μάγισσες είναι πιο αισθησιακές και όμορφες απ’ ό,τι θα έπρεπε, η ενδυματολόγος Αουρόρα Τομάς φτιάχνει αριστουργήματα που απρόσεκτες πρωταγωνίστριες τα σκίζουν, ο αλκοολικός ηθοποιός Πέρε Ρικάρτ που υποδύεται τον Μάκβεθ είναι σαν «σκοτσέζικο αποστακτήριο με κολάν», η δίγλωσση βερσιόν της παράστασης κάποιους τους δυσκολεύει, η πρωταγωνίστρια Μαργκό Ντεγκάρ διαγιγνώσκεται με διαβήτη κι αυτό την καταρρακώνει, κομπάρσοι κάνουν ασκήσεις θάρρους γιατί χάνουν τη γη κάτω από τα πόδια τους και πολλά άλλα ενώ ταυτόχρονα η Έλσα πιάνει τον σύντροφό της να την απατά κι ο δραματουργός Ένζο Που δε σταματάει να κάνει διορθώσεις και παρατηρήσεις, κάτι που φέρνει θίασο και σκηνοθέτη στα όριά τους.

Το μυθιστόρημα δείχνει να είναι μια κωμική νότα στον γοητευτικό κόσμο του θεάτρου και να ξεδιπλώνει μια ιστορία με ανορθόδοξους ηθοποιούς, αναποδιές και δυσκολίες, σταδιακά όμως αρχίζει να φέρνει κοντά δύο εντελώς διαφορετικούς μεταξύ τους ανθρώπους με τέτοιο συναισθηματικό τρόπο που καταστρατηγούνται όλα τα στερεότυπα ερωτικής γνωριμίας και με τέτοια ευαισθησία που με συγκίνησε. Εκείνη προσπαθεί να κρατηθεί αισιόδοξη μετά τον χωρισμό της, εκείνος αφήνεται σταδιακά να γοητευτεί από τη διαφορετική προσωπικότητά της, μόνο που μια παρεξήγηση στη Σκωτία όπου επιτέλους μεταφέρεται η παράσταση θα αναγκάσει την Έλσα να κάνει ένα ταξίδι ενδοσκόπησης στα Χάιλαντς και το μυθιστόρημα μετατρέπεται σε τουριστικό οδηγό, αφιερώνοντας περισσότερες απ’ όσες θα έπρεπε σελίδες σε αυτό το κομμάτι, κάτι που χαλάει τη συνοχή του κειμένου όπως ανέφερα και πριν. Παρ’ όλ’ αυτά η συναρπαστική και μαγευτική φύση του σκωτσέζικου τοπίου καταγράφεται αδρά και με ωραίο τρόπο, όπως και το Εδιμβούργο, με την οδό Ρόγιαλ Μάιλ, τη θεατρική σκηνή Αντερμπέλι που θυμίζει αναποδογυρισμένη αγελάδα, τον καθεδρικό Σεντ Τζάιλς, το θέατρο Άσερ Χολ κ. ά. Εξίσου συναρπαστικά δίνεται και η Βαρκελώνη στο πρώτο μέρος του βιβλίου, με τη Δημόσια Βιβλιοθήκη Αρούς, έναν από τους πιο ιστορικούς και μαγευτικούς χώρους της Βαρκελώνης, το κατάστημα υφασμάτων και ψιλικών Ribes & Casals, το Εθνικό Θέατρο της Καταλονίας, τα πανότς (τα χαρακτηριστικά αρ νουβό πλακάκια) κ. ά. Η συγγραφέας παραθέτει αποσπάσματα από τον «Μάκβεθ» στην αρχή του κάθε κεφαλαίου αλλά και στην πλοκή, εντάσσοντάς τα σωστά σε έξυπνους διαλόγους ενώ μέσω του Ένζο Που μαθαίνουμε πολλά για τη δραματουργική επεξεργασία του κειμένου, το ιστορικό και κοινωνικό υπόβαθρο της εποχής που γράφτηκε και για τα διαχρονικά του μηνύματα, όλα αυτά με σύντομες αναφορές και λίγα λόγια ώστε να μη βαραίνει το κείμενο και να μην κουράζεται ο αναγνώστης.

«Στον κόσμο του θεάτρου… άλλοι ηθοποιοί ήταν εθισμένοι στα αντικαταθλιπτικά, στις ατελείωτες ψυχιατρικές θεραπείες ή στη γιόγκα. Όλοι είχαν τη στρατηγική τους για να ξορκίζουν τους δαίμονές τους αλλά ήταν τόσο απασχολημένοι με την καταπολέμησή τους που δεν τους έμενε χρόνος για να κουτσομπολεύουν τους άλλους» (σελ. 47). Αυτή είναι η «Σκηνή των μεγάλων ονείρων» της Mónica Gutiérrez, ένα τρυφερό και γλυκό μυθιστόρημα που μας ταξιδεύει σε Βαρκελώνη και Εδιμβούργο και μας συστήνει συνοπτικά ένα από τα σημαντικότερα έργα της παγκόσμιας δραματουργίας, τον «Μάκβεθ» του Ουίλιαμ Σαίξπηρ. Κωμικές σκηνές, ρομαντισμός, παρεξηγήσεις, εμπόδια και δυσκολίες και ένα χαρούμενο τέλος είναι τα καλύτερα συστατικά για μια ευχάριστη και χαλαρή αναγνωστική συντροφιά.

Βιβλίο Η τέχνη της λεπίδας
Τίτλος πρωτοτύπου The blade artist
Συγγραφέας Irvine Welsh
Μεταφραστής Θάνος Καραγιαννόπουλος
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Οξύ
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Γρήγορη, στακάτη, απότομη, ωμή και βίαιη, ρεαλιστική, ολοζώντανη και με βαθιά μελετημένη ψυχογράφηση των χαρακτήρων, η «Τέχνη της λεπίδας» είναι ένας αγώνας του καλού ενάντια στο κακό, μόνο που αυτήν τη φορά τα δύο χαρακτηριστικά κατοικοεδρεύουν στον ίδιο άνθρωπο! Ο Φρανκ / Τζιμ σε όλο το κείμενο αγωνίζεται να συγκρατηθεί για να μην ξεσπάσει τη βία του τήδε κακείσε. Θυμάται τις ασκήσεις που έμαθε για αυτοσυγκράτηση, τις συνέπειες του τελευταίου ξεσπάσματός του που τον οδήγησε στη φυλακή, ακόμη και τα χαμογελαστά πρόσωπα των κοριτσιών του, παρ’ όλ’ αυτά, του φάγανε τον γιο κι αυτό δε διορθώνεται με τίποτα, ακόμη κι αν αυτό το παιδί ο ίδιος το εγκατέλειψε από την αρχή χωρίς δεύτερη σκέψη.

Το μυθιστόρημα είναι γεμάτο εκπλήξεις και αφορά μια ιστορία που δεν μπορείς να μαντέψεις προς τα πού θα κατευθυνθεί και με τι συναισθήματα θα σε αφήσει. Ο πρωταγωνιστής αποδίδεται σχεδόν ανάγλυφα και ο τρόμος στο πέρασμά του μεταγγίστηκε υποδόρια ακόμη και σε μένα, όχι μόνο στους εχθρούς του. Είναι ένας ταύρος που μπαίνει σε μια αρένα όχι για να παλέψει ή να επιβιώσει αλλά επιτηδευμένα για να εντοπίσει το κόκκινο πανί και να ερεθιστεί, γιατί τέτοια είναι η φύση του.  Φοβάμαι ακόμη περισσότερο όταν αρχίζει να μιλάει ευγενικά και γλυκά, με χιούμορ και όμορφες, ολοκληρωμένες προτάσεις παρά όταν κάνει τις ασκήσεις αυτοελέγχου. Επίσης, το βιβλίο δεν είναι ηθικοπλαστικό, αν και αρκετές προτάσεις αποτελούν διαχρονικά μηνύματα για την ανθρώπινη φύση και ταυτότητα. Όχι, ο Irvine Welsh απέχει από τέτοια κλισέ, απλώς αφηγείται  την ιστορία ενός άντρα που αγωνίζεται να ηρεμήσει, να ξαναγίνει άνθρωπος όμως τα γεγονότα ξύνουν την επιδερμική του αυτή επιφάνεια. «Η οργή ήταν δώρο πανέμορφο αλλά αχόρταγο» (σελ. 164).

Οι περιγραφές των φόνων, της αντεκδίκησης, των ασκήσεων πυγμαχίας είναι σοκαριστικές και αιματοβαμμένες, σε σημείο που δυο φορές έπαψα να διαβάζω. Κι όμως δεν είναι γραμμένες επιτηδευμένα για να προκαλέσουν αηδία ή να γεμίσουν σελίδες, οι πράξεις και οι κινήσεις είναι αντίστοιχες των δραστών και αποτελούν μια φυσική συνέχεια στην κουλτούρα τους και στις συνθήκες που καλούνται να επιβιώσουν μες στο κείμενο. Μια απαραίτητη παρένθεση είναι οι περιγραφές της συζύγου του Τζιμ / Φράνκο που ταξιδεύει απρόσμενα στο Εδιμβούργο για να τον βρει και να τον φέρει πίσω, μιας και τον ξέρει πολύ καλά, άλλωστε είναι η γυναίκα που είχε αναλάβει ένα πρόγραμμα καλλιτεχνικής αποθεραπείας στη φυλακή του. Τον αγαπά, τον νοιάζεται αλλά και τον φοβάται. Η τελευταία σκηνή μεταξύ τους πριν ολοκληρωθεί η ιστορία είναι λιτή σε λέξεις και εκφραστικά μέσα αλλά έντονη σε συναίσθημα και ρεαλισμό.

Τέλος, εδώ έχουμε μια εντελώς διαφορετική και απρόσμενη σχέση πατέρα και γιων. Μέσα από τη δίψα του για εκδίκηση, την αδιαφορία και την απάθεια του Τζιμ / Φράνκο απέναντι στον δεύτερο γιο που είχε και με τον οποίο τώρα έρχονται αντιμέτωποι, αναδύεται η άποψη του συγγραφέα για τον δεσμό μεταξύ των μελών μιας οικογένειας και ειδικά του γεννήτορος απέναντι στους απογόνους του. Ο πρωταγωνιστής λέει χαρακτηριστικά κάτι ρηξικέλευθο: «Το μόνο που μπορώ να κάνω γι’ αυτά τα παιδιά είναι να προσπαθήσω να ζήσω τη ζωή μου έντιμα. Να τους δείξω τις διαφορετικές συνέπειες όλων αυτών των πραγμάτων. Να τους δείξω ότι το να φέρεσαι σαν παλαβός σε πηγαίνει σ’ ένα τσιμεντένιο κουτί τρία επί τρία στο Σότον, που δεν είναι και το καλύτερο μέρος στον κόσμο. Αν όμως ανοιχτείς και βρεις σε τι είσαι καλός και εκφράσεις τον εαυτό σου, πηγαίνεις σ’ ένα παραθαλάσσιο σπίτι στην Καλιφόρνια, που σαν μέρος είναι μια χαρά» (σελ. 116).

«Η τέχνη της λεπίδας» είναι ένα βίαιο ψυχογράφημα, γεμάτο εκπλήξεις και ανατροπές, ένα εξαιρετικό παράδειγμα μελέτης της ανθρώπινης ψυχολογίας και ταυτόχρονα ένα μυθιστόρημα για όσους δεν τους αρέσει να τρώνε όταν διαβάζουν.

ΥΓ. Μόλις διαπίστωσα πως πρόκειται για το τέταρτο βιβλίο της σειράς και, αν και το απόλαυσα χωρίς να νιώσω κενά ή ελλείψεις εφόσον δεν έχω διαβάσει τα προηγούμενα, στενοχωρέθηκα γιατί ούτε ακόμη πιο ολοκληρωμένη εικόνα των χαρακτήρων και της εξέλιξής τους έχω ούτε μπορώ τώρα να διαβάσω τα προηγούμενα (όλα από εκδόσεις Οξύ). Άλλη φορά θα μελετάω πρώτα την εργογραφία και μετά θα διαβάζω!