Βιβλίο Το άγαλμα του Πραξιτέλη
Συγγραφέας Κώστας Στοφόρος
Κατηγορία Περιπέτεια / Παιδικό μυθιστόρημα
Εκδότης Κύφαντα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Κώστας Στοφόρος εγκαινιάζει τη σειρά παιδικών βιβλίων των εκδόσεων Κύφαντα με μια περιπέτεια γεμάτη σασπένς, ανατροπές, πολύτιμες εγκυκλοπαιδικές πληροφορίες και ενδιαφέρουσες εξελίξεις. Τόπος δράσης είναι τα Αναφιώτικα, η περιοχή στους πρόποδες της Ακρόπολης που θυμίζει νησί και είναι γεμάτη μικρά στενά και χαμηλά σπίτια. Εκεί μένει η αρχαιολόγος Αντρέα Ρίτερ που ήρθε με την κόρη της, Σαρλότε, στην Αθήνα με μια μυστική αποστολή. Σε μια ταβέρνα κάτω από τα Αναφιώτικα, η Σαρλότε ή Τσάρλι γνωρίζει τον Ιωάννη, ένα παιδί που του αρέσει το διάβασμα και τον φίλο του, Σίμο. Η Τσάρλι κάνει παρέα με τα παιδιά και η Αντρέα βρίσκει χρόνο για ν’ ασχοληθεί με την υπόθεση που την έφερε στην Αθήνα. Τι ψάχνει; Γιατί έχει φωτογραφίες από το σημείο όπου βρέθηκε ένα χαμένο αριστούργημα του Πραξιτέλη; Τι απέγινε το άγαλμα; Παράλληλα, ο παππούς του Σίμου μένει στα Αναφιώτικα και σαστίζει όταν αντικρίζει την Τσάρλι γιατί του θυμίζει μια γυναίκα από το παρελθόν. Τα πράγματα μπλέκουν περισσότερο όταν τα παιδιά διαπιστώνουν πως ο πατέρας του παππού ήταν μπροστά όταν ξεθάφτηκε ένα σημαντικό άγαλμα στην οδό Τριπόδων λίγο πριν την είσοδο των γερμανικών στρατευμάτων στην Αθήνα αλλά το γλυπτό χάθηκε σχεδόν αμέσως. Στην παρέα των παιδιών προστίθεται και ο Ερμής που γνωρίσαμε στο βιβλίο της Άννας Βασιλειάδη «Τα τρία κλειδιά και το μυστικό του Ευριπίδη» και όλοι μαζί, μετά από μια τυχαία ανακάλυψη, ξεκινάνε τις δικές τους έρευνες.

Ο Κώστας Στοφόρος αναμιγνύει, όπως σε όλα τα παιδικά του βιβλία, τη φαντασία με την πραγματικότητα κι έτσι υπαρκτά πρόσωπα όπως ο υπουργός Εσωτερικών των δοσιλογικών κυβερνήσεων Αναστάσιος Ταβουλάρης, ο αρχηγός της Γερμανικής Αστυνομίας στην Ελλάδα Βάλτερ Σιμάνα, ο λογοτέχνης Άρης Αλεξάνδρου και άλλοι αναμιγνύονται με τους ήρωες του μυθιστορήματος που αποδύονται σ’ έναν αγώνα δρόμου για τον εντοπισμό του χαμένου αριστουργήματος του Πραξιτέλη. Μικρά κεφάλαια παρεμβαίνουν στη ροή της αφήγησης και μας ταξιδεύουν στην αρχαιότητα του γλύπτη που διασχίζει την ίδια ακόμη και σήμερα οδό Τριπόδων, τον αρχαιότερο δρόμο της Ελλάδας, στα πλούτη και στην ευμάρεια που απολαμβάνει η μικρή Έντα κατά την Κατοχή και στις κομπίνες που έχουν στήσει υπουργοί και κατακτητές με μια σειρά από καζίνο στο κέντρο της Αθήνας, στην ατμόσφαιρα μιας πρωτεύουσας σήμερα χαμένης αλλά ζωντανεύει χάρη στα κείμενα του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη κ. ά. Με αφορμή ένα άρθρο σε σχολική εφημερίδα, μαθαίνουμε πολλά για τα Αναφιώτικα, «ένα νησί στην καρδιά της Αθήνας», για τα σπίτια που κάποια από αυτά έχουν δωμάτια μέσα σε σπηλιές του βράχου της Ακρόπολης, που παραμένουν γραφικά κι ας τα ανακάλυψε πολύς κόσμος. Με αποσπάσματα από το έργο του Philip Kerr «Φοβού τους Δαναούς» και με αναφορές στη σειρά βιβλίων «Babylon Berlin» του Volker Kutscher ξετυλίγεται μια ανατρεπτική και ενδιαφέρουσα ιστορία που βάζει την παρέα των μικρών παιδιών σε θανάσιμο κίνδυνο.

Αναφιώτικα, οδός Κλεψύδρας, οδός Τριπόδων, το μετόχι του Παναγίου Τάφου, ο Άγιος Νικόλαος Ραγκαβάς και άλλα μνημεία και γνωστά σημεία της περιοχής της Πλάκας είναι το φόντο στο οποίο ξετυλίγεται μια συναρπαστική ιστορία γεμάτη δράση και εκπλήξεις που αναμιγνύει υποδειγματικά την πραγματικότητα με τη μυθιστορία. Ο συγγραφέας βάζει τους ήρωές του να περπατάνε στα στενά της Πλάκας και τα περιγράφει με τόση παραστατικότητα που ζωντάνευαν μπροστά στα μάτια μου οι κρυφές και φανερές γωνίες τη περιοχής αυτής, τα τοπόσημα, μικρές λεπτομέρειες που μου έχουν ξεφύγει, για να μην αναφερθώ στα χιλιάδες «easter eggs» που χαρίζει αφειδώς ο συγγραφέας σε όσους αναγνώστες ξέρουν καλά την προσωπική ζωή και την καριέρα του. Από την άλλη τα κεφάλαια μου φάνηκαν μικρά, με θέματα που ξεπηδούσαν συνέχεια χωρίς να αναλύονται πολύ και προχωρούσαμε παρακάτω και παρακάτω, κάτι που με έκανε να νιώθω πως το κείμενο δεν αναπνέει, παρ’ όλο που οι ιστορίες και οι αλληλοεπιδράσεις των χαρακτήρων κάλλιστα θα μπορούσαν να εμπλουτιστούν και το μυθιστόρημα να μεγαλώσει σε έκταση χωρίς να μειωθεί η ένταση ούτε στιγμή. Αρχαιοκάπηλοι, απελπισμένες γυναίκες που θέλουν εκδίκηση, ρομαντικοί αρχαιολόγοι που τρέχουν για να σώσουν τους θησαυρούς της πατρίδας τους και στη μέση μια παρέα μικρών παιδιών με αγάπη για την πατρίδα και την περιπέτεια. Ποιος θα βρει το άγαλμα του Πραξιτέλη και με τι κόστος; Ένα μυστήριο περιμένει τη λύση του.

Βιβλίο Ο άντρας με τις κούκλες 
Συγγραφέας Ιφιγένεια Τέκου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Ιφιγένεια Τέκου μας ταξιδεύει στα ελληνόφωνα χωριά της Κάτω Ιταλίας λίγα χρόνια μετά τη λήξη του πιο αιματηρού πολέμου που γνώρισε ο κόσμος και με αφορμή την Αλεμίνα Κοντότι στήνει έναν ωραίο καμβά επιμέρους ιστοριών, τις οποίες δένει αρμονικά μεταξύ τους, συγκροτώντας έτσι ένα πάνθεον από ενδιαφέροντες χαρακτήρες που δε σταματούν στιγμή να αλλάζουν, να ωριμάζουν και να μεταμορφώνονται. Η ίδια η Αλεμίνα είναι ανεξάρτητη, δυναμική, γεμάτη αντιθέσεις. Παρ’ όλη τη φτώχεια που ζει με τη μητέρα της μετά τον θάνατο του πατέρα της στο μέτωπο, δε θεωρεί τα χρήματα απαραίτητα για μια ευτυχισμένη ζωή. Δείχνει ονειροπαρμένη αλλά στέκεται γερά στα πόδια της, ειδικά όταν έρχεται η σκληρή στιγμή που πρέπει να πάει να γνωρίσει τον παππού της. Σύντομα διαπιστώνει πως το Σαλέντο απεχθάνεται και καταριέται αυτόν τον άντρα κι όταν μαθαίνει για το παρελθόν του αποφασίζει να μείνει μαζί του για να διαπιστώσει η ίδια αν είναι ψέματα ή αλήθεια όσα λέγονται για κείνον. Βρίσκει έναν αγροίκο, αυστηρό, κακοπληρωτή κτηματία και πεισμώνει να τον βελτιώσει ως άνθρωπο και ως εργοδότη. Δεν είναι όμως έτοιμη να αντιμετωπίσει την πραγματικά σκληρή πλευρά του. Τι βάρος κουβαλάει στην ψυχή του ο παππούς Κωνσταντίνος και σε τι οικογένεια μεγάλωσε; Γιατί έχει τόσο μίσος για τον κόσμο γύρω του;

Ταυτόχρονα η συναναστροφή της Αλεμίνα με τον Αντόνιο και την αδελφή του, Γκλόρια, ο μικρός Χρήστος, η καθημερινή ζωή στα κτήματα τη γεμίζουν εικόνες, συναισθήματα, χαρά, ακόμη και έρωτα. Ο πεντάχρονος Χρήστος πώς συνδέεται με τον παππού Κωνσταντίνο και γιατί δεν τον αγαπάει; Γιατί τον θεωρεί απλώς «τον επισκέπτη της Κυριακής» και τι συνέβη με τη μητέρα του που πέθανε; Κι ενώ η ιστορία δείχνει αρχικά μονοδιάστατη, μια σειρά από έξυπνες ανατροπές την εμπλουτίζουν και μας συστήνουν νέα πρόσωπα που το καθένα έχει τον δικό του ρόλο και μια απαραίτητη παρουσία στις εξελίξεις. Ο ιερέας που περιθάλπει τα ορφανά και βοηθάει το ποίμνιό του, η πόρνη που βρίσκει όλη τη χαμένη της τρυφερότητα στο παιδί που μεγαλώνει, ο πλούσιος δικηγόρος που βοηθάει τους φτωχούς χωρίς να δέχεται λεφτά, ο καλός κι ευγενικός επιστάτης και άλλοι είναι χαρακτήρες που ωθούν την ιστορία σε αναπάντεχες εξελίξεις και την απογειώνουν. Στο πλάι τους, ή μάλλον στη σκιά τους, ένας άντρας δολοφονεί και αφαιρεί την καρδιά από δωσίλογους συνεργάτες των Γερμανών, φτιάχνοντας για κάθε θύμα μια ξύλινη κούκλα χωρίς άκρα (kokeshi), όπου, σύμφωνα με έναν ιαπωνικό θρύλο, παραμένει η ψυχή αυτού που φεύγει. Θα καταφέρει ο νέος αρχηγός της αστυνομίας του Σαλέντο Σαλβατόρε Τζερλάνο να τον συλλάβει;

Tραυματισμένες ψυχές που επουλώνονται ή σαπίζουν, άνθρωποι που βρίσκονται μπροστά στο δίλημμα του καλού και του κακού, μια κοπέλα που ωριμάζει συμπεριφορικά και ερωτικά, ένα παιδί που προσπαθεί να αγαπήσει κάποιον που ουσιαστικά δεν τον έχει, ένας άντρας που νομίζει πως θα τιμωρήσει και θα δικαιωθεί, καταστρέφοντας όμως τον εαυτό του, δυνατές σκηνές, παραστατικοί διάλογοι, συγκινητικές στιγμές και εκπλήξεις είναι μερικά μόνο από τα θετικά χαρακτηριστικά γνωρίσματα του βιβλίου. Καλολογικά στοιχεία και διεισδυτικά ψυχογραφήματα κοσμούν την πλοκή και την εμπλουτίζουν ενώ οι παράλληλες αφηγήσεις των κύριων προσώπων εντείνουν την προσοχή και δεν κάνουν το κείμενο κουραστικό και μονότονο. Η χρήση ιδιωματισμών της γραικανικής γλώσσας, των Ελλήνων της Κάτω Ιταλίας δηλαδή, στολίζει το κείμενο κατά τόπους και του δίνει αληθοφάνεια. Όλοι οι χαρακτήρες του βιβλίου είναι ανθρώπινοι, με ελαττώματα και προτερήματα, ακόμη και ο δολοφόνος, που καταγράφεται με πολύ ενδιαφέροντα τρόπο και δε σταματά να αλλάζει τρόπο σκέψης και συναισθήματα από φόνο σε φόνο. Γνωρίζουμε το παρελθόν του, την ψυχολογία του, την ιδιοσυγκρασία του, τους λόγους που τον οδήγησαν ν’ αρχίσει να σκοτώνει, πώς ανακάλυπτε κι εντόπιζε τα θύματά του, πώς ήρθε σε επαφή με την ιαπωνική κουλτούρα κ. π. ά. Ο δολοφόνος, όσο κοντεύει να ολοκληρώσει το έργο του, δεν παύει να αλλάζει, να έρχεται αντιμέτωπος με σκληρές αλήθειες, με τις τύψεις του, να κλονίζεται η ιδιοσυγκρασία του, να καταρρέει η βάση στην οποία στηρίχτηκε. Είναι αρκετά όλα αυτά για να αλλάξει γνώμη ή θα συνεχίσει ακάθεκτος; Κάποια θύματα τα γνωρίζουμε μέσα από σύντομα κεφάλαια ως προς το οικογενειακό τους κυρίως περιβάλλον κι αναρωτιόμαστε τι μπορεί να έκαναν στο παρελθόν και τράβηξαν την προσοχή του δολοφόνου. Τελικά, ποιος είναι το θύμα και ποιος ο πραγματικός θύτης όταν υπάρχει ένας αδυσώπητος πόλεμος που αποκτηνώνει τον άνθρωπο; Έχει νόημα να πάρουμε τον νόμο στα χέρια μας; Κι αν τα πράγματα δεν έγιναν έτσι όπως τα ξέρουμε; Αν υπάρχουν κι άλλοι λύκοι με προβιά προβάτου;

«Ο άντρας με τις κούκλες» είναι ένα ανατρεπτικό, τρυφερό και συγκινητικό μυθιστόρημα, αφιερωμένο στην αγάπη και τη συγχώρεση, που καταγράφει ακριβοδίκαια τις ζωές ανθρώπων που αγάπησαν, πρόδωσαν, πίστεψαν, σκότωσαν, μεγάλωσαν, πάλεψαν για ιδεώδη. Με διαρκείς εναλλαγές, με απρόοπτες εξελίξεις, με ρεαλισμό, με σεβασμό απέναντι στην ανθρώπινη ψυχή εν γένει, η Ιφιγένεια Τέκου γράφει ένα κείμενο όπου ψάχνει τους θύτες και τα θύματα στο κοινωνικό, οικονομικό και οικογενειακό περιβάλλον όπου αναγκάζονται να μεγαλώσουν. Χωρίς υπερβολές και ακρότητες, ξεδιπλώνεται μια ιστορία με φωτεινές και σκοτεινές στιγμές, με διαχρονικές αλήθειες μα πάνω απ’ όλα με αγάπη απέναντι στο μεγαλείο της ψυχής, η οποία δεν είναι κακή αυτή καθαυτή κι αν κάποτε μεταστρέφεται, ίσως κάπου εκεί βαθιά έχει ξωμείνει λίγη από την ανθρωπιά της, αρκεί να έχουμε τον χρόνο και τη διάθεση για να τη βοηθήσουμε, φέρνοντάς τη πίσω στο φως.

Βιβλίο Το μυστικό της καταιγίδας
Συγγραφέας Σοφία Βόικου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

1945. Σε ένα ακριτικό ηφαιστειογενές νησί των Δωδεκανήσων. Η Γερμανία έχει ηττηθεί και οι κατακτητές αποχωρούν από τον ελλαδικό χώρο. Στην πιο απόκρημνη παραλία του νησιού η Αννιώ, με ένα μωρό στο στήθος, φτάνει κάθιδρη στο ραντεβού της με τον Γερμανό διοικητή που ετοιμάζεται να το σκάσει με μια βάρκα. Ο Πάουλ την αγάπησε πολύ αλλά δεν μπορεί να την πάρει μαζί του. Η Αννιώ δεν μπορεί να πιστέψει στην προδοσία. Ο δωσίλογος Πετρής εκμεταλλεύεται την αδυναμία της, τη βιάζει και τη σκοτώνει μπροστά στα έκπληκτα μάτια του Λογγίνου που είχε ακολουθήσει την Αννιώ από μακριά. Μια νύχτα με καταιγίδα η αθώα ψυχή της Αννιώς αποχαιρετά το μωρό της, ο Πετρής διαπράττει φόνο και ο Λογγίνος παίρνει υπό την προστασία του το ορφανό μωρό.

Σαράντα χρόνια αργότερα μια ξαφνική καταιγίδα πάνω από το νησί φέρνει τους ήρωες αντιμέτωπους με το σκοτεινό αυτό παρελθόν. Ο καμπούρης Λογγίνος, καντηλανάφτης και νεωκόρος στην εκκλησία, ο αυστηρός και αδίστακτος Πρόεδρος, η υποταγμένη στην ενδοοικογενειακή βία Πιπίτσα, η δασκάλα Κλειώ, η ορφανή Κατερίνα, χήρα του πεθαμένου από καρκίνο Πολύδωρου, είναι τα βασικά πρόσωπα που κατά τη σοφή μαεστρία της συγγραφέως πότε βγαίνουν στο φως και πότε αποσύρονται σε μια σιωπή όλο μυστικά. Τη νύχτα της καταιγίδας ένα σκάφος εξωκείλει στην ίδια απόμερη παραλία, με επιβάτες μια μπάντα από εύθυμους Ιταλούς και έναν καπετάνιο που έχει να αντιμετωπίσει το φόβο της μοναξιάς του και τα φαντάσματα του παρελθόντος του. Αυτό το ναυάγιο είναι η αφορμή να ξανάρθει ο ιδιοκτήτης του, ο Πάουλ, στο νησί.

Ο καμβάς της ιστορίας είναι άριστα δουλεμένος και οι χαρακτήρες ξεδιπλώνονται χωρίς βιασύνη μπροστά στον αναγνώστη. Πίσω από τη φιλήσυχη και φαινομενικά επίπεδη, ανιαρή και ανούσια κοινωνική ζωή του νησιού υπάρχουν μίση, πάθη, μυστικά, αμαρτίες που πρέπει να ξεπληρωθούν. Κανείς δεν είναι αυτό που φαίνεται! Ο μικρόκοσμος του νησιού είναι μια πυριτιδαποθήκη που περιμένει το φιτίλι για να εκραγεί και να τινάξει στον αέρα τα καθώς πρέπει, τα κεκρυμμένα, τα ύπουλα, τις ενοχές, τις τύψεις. Αγαπημένοι χαρακτήρες ο Λογγίνος και η Κλειώ, ο πρώτος με τις καμπούρες από τα κρίματα δίνει ένα ανατρεπτικό και λυτρωτικό τέλος στην ιστορία, ενώ η Κλειώ, με την πρωτοπρόσωπη αφήγησή της και τον αγαπημένο της σκαραβαίο Πελεγκρίνο, που πεισμώνει τις πιο κρίσιμες στιγμές και δεν παίρνει μπροστά, δίνει την εύθυμη νότα στο μυθιστόρημα. Δε θα ξεχάσω όμως ούτε την Πιπίτσα που κάνει την επανάστασή της, αδιαφορώντας για το τι θα πει ο κόσμος που συναναστρέφεται ως κυρία Προέδρου, ούτε την Κατερίνα, που έχει πολλά μαζεμένα για τον κύριο Πρόεδρο. Αλήθεια, ποιος είναι ο κύριος Πρόεδρος; Πώς αναρριχήθηκε στην εξουσία; Τι θα βρει κανείς αν σκάψει στο χτες του; Καλογραμμένο, αληθινό, καίριο και αγαπημένο μυθιστόρημα!

Βιβλίο Η σιωπή του ποταμού
Συγγραφέας Μαρία Χίου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Ρομαντικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μίνωας (εξαντλημένο στον εκδότη)
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η ιστορία ξεκινάει τη δεκαετία του 1930, όπου γνωρίζουμε τη Διαμάντω και τον Θωμά αλλά και τον Μάρκο με τη Μαρίνα. Η Μαρίνα και η Διαμάντω μεγαλώνουν μαζί σαν αδέλφια αλλά μια παρεξήγηση τις χωρίζει. Η Διαμάντω δέχεται να παντρευτεί τον Θωμά, έναν σακάτη άνθρωπο, μισότρελο, που έχει τους δικούς του δαίμονες. Κάνουν μαζί δύο παιδιά, την Αμαλία και την Αντιγόνη. Για τους δικούς του λόγους, ο Θωμάς παραπετάει την Αμαλία και ρίχνει όλη του την αγάπη στην Αντιγόνη. Τα δύο κορίτσια μεγαλώνουν με ένα άσβεστο μίσος ανάμεσά τους και ακολουθούν εντελώς διαφορετικούς δρόμους. Οι οποίοι όμως θα ξανασμίξουν με τον πιο αναπάντεχο τρόπο όταν μπει ανάμεσά τους ο Θέμης! Άραγε τι θα ανακαλύψει χρόνια αργότερα η Φιλιώ που θα την αναγκάσει να ανασκαλέψει το παρελθόν της οικογένειάς της;

Η ιστορία του βιβλίου έχει πολλά πρόσωπα, πάμπολλες σκηνές και περιστατικά, συγκροτεί ένα υπέροχο ψηφιδωτό χαρακτήρων και είναι γραμμένο με μια λυρική γραφή που ακροβατεί ανάμεσα στο στυλ της Αλκυόνης Παπαδάκη και του Θοδωρή Παπαθεοδώρου. Λάτρεψα κάθε λέξη, κάθε νόημα, κάθε εικόνα, κάθε περιγραφή, κάθε παράγραφο. Η ιστορία ξεκινάει από ένα σημείο για να καταλήξει σε ένα άλλο, έχει βάθος, ουσία και κλιμάκωση του κεντρικού πυρήνα της ιστορίας. Άνθρωποι της διπλανής πόρτας έρχονται στη ζωή με την πένα της συγγραφέως, ζω μαζί τους, νιώθω από κοντά τα αισθήματά τους, τους ακολουθώ στα μονοπάτια της ιστορίας και της Ιστορίας. Ίσως κάποια περιστατικά φανούν χιλιοειπωμένα, τα σώζει όμως η διαφορετική γραφή της κυρίας Χίου, που με ταξίδεψε, με παρέσυρε, με έκανε να ξεχαστώ.

Το κείμενο είναι τόσο πυκνογραμμένο που δεν έπρεπε να αφαιρεθώ ούτε στιγμή. Έχουμε τους βασικούς πρωταγωνιστές αλλά και οι δευτερεύοντες χαρακτήρες που τους πλαισιώνουν έχουν τη δική τους ιστορία να πουν, άρρηκτα δεμένη είτε με ένα χαρακτηριστικό κάποιου από τα κεντρικά πρόσωπα είτε με την ανατροπή στη ζωή κάποιου άλλου κλπ. Το αδράχτι της μοίρας γυρίζει σαν τρελό ανάμεσα στις σελίδες κι αναρωτιόμουν τι θα συμβεί παρακάτω. Δύσκολα το άφησα από τα χέρια μου, ειδικά όταν έφτασα στην ιστορία της Φιλιώς και τον τρόπο που έμαθε την αλήθεια μέσα από ευρηματικές αφηγήσεις, που απέφυγαν το στερεότυπο. Μακάρι να μπορούσα να γράψω περισσότερα και να μοιραστώ τις σκέψεις μου αλλά θα αποκάλυπτα κομμάτια του βιβλίου και δεν είναι σωστό.

Η μόνη μου ένσταση είναι η περιγραφή των χρόνων του πολέμου, της Κατοχής και της Εθνικής Αντίστασης, που ουσιαστικά δεν προχώρησαν την ιστορία, απλώς έδωσαν την ευκαιρία στην κυρία Χίου να φωτίσει ωραία περιστατικά ανθρωπιάς και θείας δίκης από τα χιλιάδες που ζούσαν τότε οι άνθρωποι. Ειδικά η σκληρή, άτεγκτη Γαλάτεια, που ο δωσίλογος γιος της της έφερε λάδι και προτίμησε να το ρίξει στο καντηλάκι του σπιτιού της, κωφεύοντας στα παρακαλετά της γειτόνισσας να της δανείσει λίγο για να σωθεί το άρρωστο παιδάκι της. Η τραγική της κατάληξη ήταν από τα ωραιότερα κεφάλαια του βιβλίου. Επίσης, και άνευ παρεξηγήσεως, ο τρόπος που πέθανε ο πατέρας της Διαμάντως στις πρώτες κιόλας σελίδες ήταν από τα καλύτερα δείγματα γραφής που έχω διαβάσει. Το πώς σηκώθηκε εκείνη τη μέρα, το πώς μιλούσε και περπατούσε, το πώς τον κοίταγε η γυναίκα του, κρύβοντας το προαίσθημά της και ειδικά το πώς βυθίστηκε στον κόσμο του ο άνθρωπος και το πώς κατέληξε ήταν μια υπέροχη, φορτισμένη σκηνή που με έκανε να δακρύσω.

«Η σιωπή του ποταμού» είναι ένα υπέροχο, καλογραμμένο, λυρικό, συναισθηματικό, αληθινό, άμεσο, καίριο, ειλικρινές, πολυπρόσωπο μυθιστόρημα με άψογο χειρισμό της κεντρικής ιδέας, πολλά πρόσωπα και άψογη εξύφανση των συνεκτικών δεσμών μεταξύ τους που δεν ήθελα να το τελειώσω.

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«Τα λόγια της πουλιά που ξεγελάστηκαν και ξανοίχτηκαν στο πέλαγο. Στεριά όμως δε φαινόταν πουθενά» (σελ. 45).

«Και η νύχτα κακή φιλενάδα. Παρούσα πάντα όταν πονάς. Να μη σε αφήνει να ξεχαστείς. Να παίρνει το πρόβλημα, να το φουσκώνει σαν μπαλόνι και να το σκάει με κρότο. Ξανά και ξανά, μέχρι να τελειώσει ο αέρας πάνω από το κρεβάτι σου και να αναγκαστείς να σηκωθείς» (σελ. 96).

«Όλοι έχουμε ανάγκη άλλωστε απο μια Αντιγόνη που δε μιλά όταν θέλουμε να μιλήσουμε εμείς, που δε φωνάζει όταν οι δικές μας φωνές στριμώχνονται στο λαρύγγι, που θέλει να αγοράσει τη μαγκιά που πουλάμε πανάκριβα. Ξεπούλησε εκείνη τη μέρα ο Θέμης  κι η Αντιγόνη αγόρασε. Αγόραζε χωρίς να βλέπει, χωρίς να κρίνει, κι έβαζε στο τσουβάλι της ψυχής της ό,τι ο Θέμης ήθελε να ξεφορτωθεί» (σελ. 235).

«Μην ανησυχείς για τις μέρες που πέρασαν, είναι άμμος πεσμένη στα πόδια σου! Να ανησυχείς μονάχα μη δεν ανακαλύψεις τα κοχύλια που κρύβονται στην παλάμη σου!» (σελ. 393).

Βιβλίο  Οι μάνες της άδειας αγκαλιάς
Συγγραφέας Θοδωρής Παπαθεοδώρου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ομολογώ ότι τα πράγματα δυσκολεύουν. Περιγράφονται τα γεγονότα των ετών 1945-1948, λίγο πριν ανάψει η σπίθα του Εμφύλιου πολέμου. Η λογοτεχνική γραφή παραμένει αξεπέραστη, καλολογικά στοιχεία, παρομοιώσεις, μεταφορές, πλοκή σφιχτοδεμένη, χωρίς πολλές εναλλαγές κεφαλαίων και ιστοριών για να μπερδέψουν και να κουράσουν. Παρ’ όλ’ αυτά, το κείμενο θέλει απόλυτη συγκέντρωση γιατί δεν έχουμε να κάνουμε με κάτι απλό, ελαφρύ, ευδιάθετο, εφήμερο. Σίγουρα έχουμε να κάνουμε με μυθιστορηματική ανάπλαση της ιστορίας του Εμφυλίου και του Διχασμού κι έτσι απαιτείται αμέριστη προσοχή κατά την ανάγνωση κι αυτό θα κουράσει και θα ξενίσει. Μην το παρατήσετε αλλά να είστε και προετοιμασμένοι. Τα γεγονότα που εκτυλίσσονται είναι αιματηρά, άδικα, παράλογα, η νοοτροπία του κόμματος στείρα και ανούσια κι όμως υπήρξαν άνθρωποι που την υποστήριξαν και έχυσαν το αίμα τους γι’ αυτήν. Κρίμα κι άδικο. Εκτενείς αναφορές σε Μπούλκες, καταστροφή Καλαμάτας, αμνήστευση των εκτοπισμένων, βία και αναρχία από πρώην ταγματασφαλίτες, νυν μέλη ακροδεξιών συμμοριών. Μέσα σε όλα αυτά έρχεται και ο βασιλιάς Γεώργιος Β΄: «Μετά τη λαϊκή άφιξη του ηγέτη του ΚΚΕ, ήρθε κι η εθνικόφρων άφιξη του Βασιλέως των Ελλήνων. Το σκηνικό είχε στηθεί, οι πρωταγωνιστές χαιρέτισαν το κοινό τους, τώρα έμενε μονάχα να βγουν οι κομπάρσοι στο προσκήνιο. Αυτοί που θα πλήρωναν με το αίμα τους την παράσταση των δυο πρωταγωνιστών». (σελ. 333). Στις σελίδες 348-349 δίνονται σύντομα οι λόγοι δημιουργίας του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδος (ΔΣΕ) και του Γενικού Αρχηγείου Ανταρτών και οι σκέψεις του Κόμματος για την έναρξη του ένοπλου κομμουνιστικού αγώνα.

Πλέον ο συγγραφέας, συγκλονισμένος, παίρνει θέση στα γεγονότα που περιγράφει:

«…άχρηστο κομματικό ιερατείο…αυτοί έγιναν οι πρώτοι και καλύτεροι κόλακες της νέας εξουσίας του, ενώ οι καπεταναίοι της Αντίστασης και οι μπαρουτοκαπνισμένοι μαχητές του ΕΛΑΣ αντιμετωπίζονταν υποτιμητικά και απαξιώνονταν συστηματικά. Ο Ζαχαριάδης ήθελε να ξεγράψει τις πιο χρυσές σελίδες του Κόμματος, ιδίως επειδή δεν είχε λάβει μέρος σε αυτές» (σελ. 290).

Ή σε άλλο σημείο:

«Την απεγνωσμένη προσπάθεια ανάκαμψης του παραγωγικού ιστού της χώρας την αποδυνάμωναν και τη δυναμίτιζαν πλήρως οι απεργίες και οι διαδηλώσεις που εξαπέλυε σε καθημερινή βάση ο ΕΡΓΑΣ, ο οποίος ελεγχόταν από το ΚΚΕ και ο οποίος…οργίαζε στα εργατικά συνδικάτα και στις δημοσιοϋπαλληλικές ενώσεις, αδιαφορώντας προκλητικά για την τραγική κατάσταση της χώρας και του λαού, χωρίς να συναισθάνεται τις ευθύνες των καιρών ή χωρίς να υπολογίζει τίποτα και κανέναν μπροστά στα στενά συμφέροντα του Κομμουνιστικού Κόμματος. Αιτήματα πλήρως ανεδαφικά λόγω των περιστάσεων και αδιαφορία στις προσκλήσεις διαλόγου της κυβέρνησης, απουσία κάθε διάθεσης συμβιβασμού και σκληρή αρνητική στάση απέναντι στην κοινή εθνική προσπάθεια, αυτή ήταν η γραμμή που είχε επιβάλει το ΚΚΕ και επικρατούσε στα συνδικάτα, στα σωματεία και στις ομοσπονδίες που διοικούνταν από τον ΕΡΓΑΣ. Σήκωμα της γροθιάς, νταηλίδικη στάση, εύπεπτα και ευήκοα συνθήματα, εκτόξευση απειλών για παλλαϊκούς ξεσηκωμούς, φωνασκίες και κραυγές αλλά και πλήρη έλλειψη πειστικών, ουσιαστικών και πρακτικών προτάσεων και λύσεων…Στου κουφού την πόρτα όσο θέλεις βρόντα. Ιδιαίτερα όταν ο κουφός έχει τα μάτια του στραμένα μόνο προς τον Βορρά, προς τον «πατερούλη» Στάλιν και τη Μεγάλη Σοβιετική Πατρίδα, από την οποία το ΚΚΕ περίμενε εναγωνίως εντολές για το κάθε του βήμα» (σελ. 251-252).

SPOILERS

Στη συνέχεια καταγράφω τα βασικά σημεία της πλοκής για να βοηθήσουν κι εμένα στη συνέχεια της ανάγνωσης και όσους αναγνώστες επιθυμούν να εντρυφήσουν σε μια διαφορετική εξιστόρηση του Εμφυλίου, αυτήν μέσα από τα μάτια των απλών ανθρώπων που την έζησαν.

-Η Αριάδνη επέστρεψε στην Αθήνα μαζί με τις πρώτες ομάδες ομήρων που απελευθερώθηκαν από τα χέρια των κομμουνιστών που έφευγαν από την Αθήνα ηττημένοι. Μετά τη Συμφωνία της Βάρκιζας ο ΕΛΑΣ (κατ’ ουσίαν το ΚΚΕ) αρνήθηκε ν’ αφήσει ελεύθερα 5000 άτομα, τα οποία ισχυριζόταν ότι είναι δωσίλογοι και συνεργάτες των Αρχών Κατοχής. Έτσι, μέσω του Συλλόγου προς Αναζήτηση Αγνοούμενων Ομήρων η Αριάδνη και ο αδερφός της, Μανώλης, ψάχνουν την Κατερινούλα τους. Για να μη σαλέψει το μυαλό της από την απραξία η Αριάδνη αποφασίζει να μεταβεί στην Καλαμάτα, όπου χειροτονήθηκε Μητροπολίτης ο Χρυσόστομος, βοηθός του Αρχιεπισκόπου Δαμασκηνού με τον οποίο η Αριάδνη συνεργάστηκε στην Κατοχή με τα συσσίτια και τις επισκέψεις σε φυλακισμένους. Η Αριάδνη προσφέρει έτσι εθελοντικές υπηρεσίες σε νοσοκομεία και συσσίτια αλλά και σε φυλακές κομμουνιστών όπου εκκρεμούν καταδίκες για πράξεις που τιμωρούνται από τον ποινικό κώδικα. Δυστυχώς η περίοδος δεν είναι και η πιο κατάλληλη. Στην επαρχία, εκτός από τη δυσκολία της μεταφοράς των τροφίμων, του ιματισμού και των φαρμάκων μέσα από τους κατεστραμμένους δρόμους, εκτός από την απουσία ουσιαστικού κυβερνητικού ελέγχου, οι προσωπικές διαφορές και οι βίαιες πολιτικές αντιδικίες έκαναν αφόρητη την καθημερινή ζωή. Οι κάτοικοι ακόμη και των μικρών αστικών κέντρων ήταν έρμαια στο έλεος των κάθε λογής ανεξέλεγκτων καπετανάτων (ακροδεξιών αποχρώσεων), οι οποίοι, ενθαρρυμένοι από την ανοχή των επίσημων κατά τόπους αρχών είχαν αποδυθεί σε κυνήγι αντεκδικήσεων με θύματα αμέτοχους πολίτες αριστερών πεποιθήσεων ή στοχευμένους ανθρώπους με τους οποίους είχαν προσωπικές διαφορές. Επιθέσεις εναντίον σταθμών Χωροφυλακής, δολοφονίες και λεηλασίες έπαιρναν δέκα φορές πιο σκληρή απάντηση, ήτοι δολοφονίες αριστερών πολιτών, καταδιώξεις και συλλήψεις.

Ακόμη χειρότερα για την Καλαμάτα (και την Αριάδνη) τον Γενάρη του 1946 ξεκίνησε μια βεντέτα που βούλιαξε στο αίμα τη νότια Πελοπόννησο. Έτσι στις 20 Ιανουαρίου 1946 περίπου χίλιοι οργανωμένοι ακροοδεξιοί από όλη την Πελοπόννησο, συγκεντρώθηκαν στο χωριό Θουρία και επιτέθηκαν αιφνιδιαστικά στην πόλη της Καλαμάτας: κατέλυσαν όλες τις Αρχές, λεηλάτησαν, έσφαξαν, κράτησαν σε ομηρία όλη την πόλη ενώ η ισχνή δύναμη της Χωροφυλακής αμυνόταν όπως μπορούσε. Όλα αυτά ήταν ένας μικρός εμφύλιος που προμηνούσε τον μεγάλο, ο οποίος θα ξεκινούσε δυο μήνες αργότερα και θα βύθιζε τη χώρα σε τρίχρονο λουτρό αίματος. Ο Μανώλης, χάρη σε φίλο του δημοσιογράφο, με χαρά ανακαλύπτει μια φωτογραφία της Κατερινούλας χωμένη ανάμεσα σε αντάρτες, φωτογραφία τραβηγμένη πρόσφατα! Με χαρά τη δίνει στην Αριάδνη, που επέστρεψε τραυματισμένη από την Καλαμάτα και η οποία αρχίζει νέο γύρο ερευνών αλλά πάλι εις μάτην. Η Αριάδνη κάνει απόπειρα αυτοκτονίας. Ο φίλος του Μανώλη τον προειδοποιεί επίσης ότι το ΚΚΕ ετοιμάζεται να ξεκινήσει πόλεμο σύντομα.

– Στη Θεσσαλονίκη (όπου οι κάτοικοι ζούσαν με τον τρόμο, περιμένοντας τις εφόδους είτε της Χωροφυλακής παρουσία εισαγγελέα είτε ακροδεξιών συμμοριών σε σπίτια αριστερών πολιτών και αυθαίρετες συλλήψεις) η Μέλπω μαθαίνει ότι ο άντρας της, Σπύρος, πιάστηκε στη μεγάλη υποχώρηση του ΕΛΑΣ από την Αθήνα (αρχές Γενάρη 1945) και κλείστηκε στις φυλακές Αβέρωφ. Μετά από πορεία διαμαρτυρίας η Μέλπω γυρίζοντας σπίτι της με τη φίλη της, Δήμητρα, πέφτουν πάνω σε έλεγχο ταυτοτήτων. Η Δήμητρα αρνείται να δείξει τη δική της, γιατί ο άντρας δε φορά στολή αστυνομικού, κάτι που προκαλεί την οργή του και τη χτυπά. Η Δήμητρα επικαλείται το όνομα του Βελουχιώτη και ότι θα νικήσει τους εχθρούς του κομμουνισμού. Ο άντρας, γελώντας, της πετά στη μούρη το φύλλο του Ριζοσπάστη, όπου το ΚΚΕ διαγράφει τον Βελουχιώτη ως τυχοδιώκτη, αφού αρνήθηκε να καταθέσει τα όπλα μαζί με τους υπόλοιπους αντάρτες. Ο Βλάσης Πεχλιβάνης και τα τσιράκια του τις ξυλοκοπούν. Μήνες μετά ο Σπύρος επιστρέφει στη Θεσσαλονίκη και φέρνει άσχημα νέα για τη Μέλπω του: σύντομα κατά διαταγήν του Κόμματος θα πάνε για στρατιωτική εκπαίδευση στο Μπούλκες, πάνω από το Βελιγράδι. Η Μέλπω καταλαβαίνει πως και πάλι δεν έζησε τον άντρα της πάνω από 24 ώρες. Ο Σπύρος από την άλλη της κρύβει το γεγονός ότι ίσως μαζί με τους άντρες περάσουν τα σύνορα για τη Γιουγκοσλαβία κάποιες γυναίκες και παιδιά.

Στις 30/3/1946, παραμονή των πρώτων ελεύθερων εκλογών, τις οποίες το ΚΚΕ κατήγγειλε απέχοντας από τη διαδικασία, το Κόμμα και οι οργανώσεις του, για να επιτύχουν το στόχο του μεγάλου ποσοστού αποχής που είχε θέσει, άσκησε κάθε νόμιμο μέσο πίεσης και προπαγάνδας αλλά και παράνομο κι αιματηρό. Ο καπετάν Οδυσσέας με άλλους αντάρτες επιτίθεται στο Λιτόχωρο, σκορπώντας φωτιά και όλεθρο, έχοντας δώσει γερό χτύπημα κι έχοντας περάσει το μήνυμα του ΚΚΕ στο επίσημο κράτος (το κλίμα τρομοκρατίας και φόβου που θα διαμορφωνόταν τις επόμενες μέρες θα ήταν αποτρεπτικό για συμμετοχή στις εκλογές). Παρ’ όλ’ αυτά η συμμετοχή του κόσμου στις εκλογές ήταν αθρόα, διαψεύδοντας τις προσδοκίες του ΚΚΕ. Μετά την επίθεση, ο καπετάν Οδυσσέας συζητά με τον Λιάκο Στάκα και μαθαίνει ότι ο νεαρός Λιάκος πήγε με τον Σπύρο Ελευθεριάδη στο Βελιγράδι και μάλιστα είδε και την κόρη του, Φανή!

Η Μέλπω ξαφνικά συλλαμβάνεται από ασφαλίτες που ψάχνουν να συνδέσουν τον θείο της, Φίλιππο Ντερίδη, με το ΚΚΕ και την οργάνωση. Ο Φίλιππος έχει συλληφθεί, οδηγούν μπροστά του τη Μέλπω, η οποία ατσαλώνεται και κάνει ότι δεν τον αναγνωρίζει. Το σοκ της πάντως είναι μεγάλο γιατί δεν ήξερε ότι ήταν κρυφό στέλεχος του ΚΚΕ Θεσσαλονίκης. Ο Φίλιππος υποκύπτει στα τραύματά του κι οι ασφαλίτες τη στέλνουν στον Άη Στράτη. Ένα χρόνο μετά, στις 9/9/1947, μετά την άνευ όρων αμνηστία εις τους καταθέτοντας τα όπλα, αναθεώρηση των εκτοπίσεων και γενική αμνηστία μετά τη λήξη της ανταρσίας, όλα με την υπογραφή του Πρωθυπουργού Σοφούλη, η Μέλπω και η φίλη της, Δήμητρα, επιστρέφουν στη Θεσσαλονίκη. Πριν προλάβουν να ηρεμήσουν και να ξαναφτιάξουν τη ζωή τους, πάρθηκε απόφαση από την Κεντρική Επιτροπή το κέντρο βάρους της κομματικής δουλειάς να μεταφερθεί στον πολεμικό επιχειρησιακό τομέα κι έτσι ο Δημοκρατικός Στρατός Ελλάδας που συγκροτήθηκε να ενισχυθεί σημαντικά. Ο τρόμος τους μεγαλώνει όταν διαπιστώνουν ότι το κόμμα τις χρειάζεται στη Θράκη, στην οροσειρά του Μπέλες. Μετά από πορεία δύο μηνών φτάνουν στον προορισμό τους, όπου η Μέλπω βρίσκει γράμμα της κόρης της και δυο φωτογραφίες του άντρα της και του παιδιού της. Με απόφαση του κόμματος, η Δήμητρα τοποθετείται στα βουνά της Ροδόπης, στην Ταξιαρχία Θράκης ενώ η Μέλπω, που δεν είχε περάσει από εκπαίδευση και λόγω της συγγένειας του πιστού μέλους Σπύρου, θα παραμείνει στο Μπέλες. Οι δυο φίλες χωρίζονται κλαίγοντας.

– Στο Μυριόφυλλο, η Αγγέλα υποδέχεται με χαρά την επιστροφή του γιου της, Ηλία, και των συντρόφων του, οι οποίοι, κυνηγημένοι από τον τακτικό στρατό και τη Χωροφυλακή, κατευθύνονται προς τα σύνορα. Με λύπη του ο Ηλίας ανακοινώνει στη μητέρα του ότι η περιβόητη συμμορία του Καλαμπαλίκη επιτέθηκε στο στρατόπεδο του ΕΛΑΣ στα Άγραφα και το διέλυσε, αιχμαλωτίζοντας τα γυναικόπαιδα, ανάμεσά τους και τη Γιάννα! Στην πραγματικότητα, η Φανή και η Γιάννα είναι από τις πρώτες που ανακρίνουν οι συμμορίτες, οι οποίοι μάλιστα λιγουρεύονται τα κορίτσια. Η Φανή τραβά την προσοχή των αντρών και τους ερεθίζει για να μην ξεσπάσουν στη 12χρονη Γιάννα. Την «ανάκριση» διακόπτει ο λοχαγός Ιατρόπουλος της Εθνοφυλακής και ο λόχος του, ο οποίος επιπλήττει τους συμμορίτες και παίρνει τις γυναίκες του ΕΛΑΣ για τη Λάρισα ώστε να ανακριθούν κανονικά. Ανάμεσα σ’ αυτές τις γυναίκες είναι και η Κατερινούλα που την έφεραν αιχμάλωτη!

Στο δρόμο πέφτουν σε ενέδρα: μετά τη Συμφωνία της Βάρκιζας και την απόφαση για τη δημιουργία Σώματος Εθνοφυλακής που θα αναλάμβανε την τήρηση της τάξης μέχρι να δημιουργηθεί επαρκής τακτικός εθνικός στρατός, το Κομμουνιστικό Κόμμα αποφάσισε να διαβρώσει την καινούργια δύναμη και την κατάλληλη στιγμή να την ενσωματώσει στο σχεδιασμό του ή, έστω, να την αφαιρέσει από τον έλεγχο της κυβέρνησης. Έδωσε εντολή σε ολόκληρο τον κομματικό μηχανισμό να καταταγούν τα μέλη του στο νέο σώμα, δίχως όμως να φανερώσουν την κομματική τους ταυτότητα ή την πολιτική τους τοποθέτηση. Μέσα στις μονάδες θα οργανώνονταν με το γνωστό και δοκιμασμένο από την παρανομία σύστημα των τριάδων που εφάρμοζε το ΚΚΕ και θα άρχιζαν τη συνωμοτική δουλειά, τη διάβρωση και το σαμποτάρισμα του στρατού από τα μέσα. Πολλές φορές αυτοί οι πυρήνες του ΚΚΕ έγιναν πλειοψηφία μέσα στις μονάδες, με αποτέλεσμα να τις καταλάβουν ή να το σκάσουν, παίρνοντας τον οπλισμό και τα πυρομαχικά τους, ή ακόμη και να στραφούν εναντίον τους σε συνεννόηση με τους ομοϊδεάτες τους στα βουνά κι επιτιθέμενοι από κοινού (σελ. 165-166). Έτσι η Γιάννα, η Φανή και η Κατερίνα απελευθερώνονται από τους ομοϊδεάτες τους και το κόμμα τις στέλνει μαζί με άλλα γυναικόπαιδα σε ομάδες των πέντε, καθ’ υπόδειξιν του καπετάν-Οδυσσέα, σε διάφορα χωριά της Μακεδονίας φίλα προσκείμενα και συμπαθούντα προς τον κομμουνισμό. Η Φανή και η Γιάννα ξεκουράζονται στο χωριό Ζιάκα των Αγράφων και ξανακερδίζουν τη φιλία τους μετά την αυτοθυσία της Φανής.

Τέλη καλοκαιριού του 1945 την έννομη τάξη πέριξ της πόλεως των Γρεβενών ανέλαβε επιτέλους η Χωροφυλακή και πολλές φορές πραγματοποιούνταν έφοδοι με τη συνδρομή των άτακτων ένοπλων ομάδων της Ακροδεξιάς. Σε μια από αυτές, την οριστική, η έφοδος στο Ζιάκα (τη μικρή Μόσχα όπως έλεγαν το χωριό) οδήγησε στη σύλληψη πολλών αντρών και γυναικών αλλά ακόμη χειρότερα διαλύθηκαν οι σύνδεσμοι, αποκαλύφθηκαν κρυψώνες, όλη η συνωμοτική οργάνωση του ΚΚΕ διαλύθηκε. Ακόμη χειρότερα κάποιες αντάρτισσες λύγισαν στα βασανιστήρια και αποκάλυψαν πολλά μυστικά, που εξάρθρωσαν το παράνομο δίκτυο του ΚΚΕ σε όλο τον νομό, με μεγαλύτερη απώλεια τα όπλα. Έτσι στη σύσκεψη του αρχηγείου ανταρτών Βοΐου και Γράμμου, για να αποφευχθούν αντίστοιχες προδοσίες στο μέλλον, αποφασίστηκε τα γυναικόπαιδα να περάσουν κρυφά τα σύνορα της Γιουγκοσλαβίας και της Αλβανίας και να καταφύγουν σε στρατόπεδα που παραχωρούν στο ΚΚΕ οι συναγωνιστές αυτών των δύο Λαϊκών Δημοκρατιών. Τα γυναικόπαιδα θα πάνε με τα πόδια και ας είναι μακριά και ας είναι χειμώνας, δεν υπάρχει άλλη λύση. Η Κατερινούλα εξακολουθεί να είναι στην ίδια ομάδα με τις δυο κοπέλες.

Στη συνέχεια παρακολουθούμε τη ζωή των κοριτσιών στο Μπούλκες της Γιουγκοσλαβίας: χωριό στη Βοϊβοντίνα που παραχωρήθηκε εν λευκώ από τον Τίτο στο ΚΚΕ κι εκεί οργανώθηκε ένα ιδιότυπο λαϊκό κράτος μέσα στο γιουγκοσλαβικό έδαφος. Εκεί εγκαταστάθηκαν περίπου 3.000 μέλη του ΚΚΕ αρχικά, τα οποία έφτασαν τις 7.000 όσο το Κόμμα έστελνε τους πιστούς του για να εκπαιδευτούν στρατιωτικά και κομματικά. Το Μπούλκες οργανώθηκε σαν αυτόνομη κοινότητα με σύνορα, νόμους, νόμισμα κλπ. Κύριος στόχος ήταν η παραγωγή μαχητών, ανταρτών αξιωματικών και κομματικών στελεχών που θα πολεμούσαν πίσω στην Ελλάδα κατά του ελληνικού στρατού. Παράλληλα όμως λειτούργησε απίστευτος χαφιεδισμός, σπίλωση και συκοφάντηση. Στα μέσα του 1948 βγαίνει διαταγή όλες οι γυναίκες από 14 και πάνω να φύγουν από το Μπούλκες και να παρουσιαστούν στην έδρα του Γενικού Αρχηγείου του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδος στην Πύλη των Πρεσπών (οι κάτω των 16 θα μείνουν στο νοσοκομείο ή στην Επιμελητεία, οι άλλες θα πολεμήσουν).

Στο Μυριόφυλλο οι αντάρτες επιστρέφουν για να δημιουργήσουν περιμετρικές οχυρώσεις, πολυβολεία και χαρακώματα. Όσοι έχουν ανθρώπους στον Ελληνικό Στρατό ή συμπαθούντες του Παπανδρέου το σκάνε πάλι στα βουνά. Με μεγάλη χαρά και έκπληξη η Αγγέλα δέχεται την ξαφνική επίσκεψη της Γιάννας που ήρθε να μείνει στο σπίτι της με τη Φανή και την Κατερινούλα, την οποία η Αγγέλα αναγνωρίζει. Η στάση της Φανής είναι απόλυτα προσαρμοσμένη στη γραμμή του κόμματος με τσιτάτα και λοιπά, κάτι που δυσαρεστεί την Αγγέλα και τη θεια Βασίλαινα.

Βιβλίο  Οι κόρες της λησμονιάς
Συγγραφέας Θοδωρής Παπαθεοδώρου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο συγγραφέας κεντά έναν καμβά περιστατικών, γεγονότων, ιστοριών, χωρίς να γίνεται ποτέ κουραστικός και με ένα απαράμιλλο στιλ γραφής που συνδυάζει τη λυρικότητα και την αφήγηση, μας κρατά σε αγωνία για τη συνέχεια. Συγκλονιστικές σελίδες, ανθρώπινες ιστορίες, λάθη, αδικίες, φρικαλεότητες, οι λέξεις περισσεύουν μπροστά στον πλούτο των πληροφοριών, των γεγονότων και των περιστατικών. Και μιλάμε για το πρώτο βιβλίο της τετραλογίας! Εδώ ξεκινούν οι ιστορίες των τριών γυναικών, από τις τελευταίες μέρες της Κατοχής ως τη συμφωνία της Βάρκιζας. Το κείμενο είναι βασισμένο σε προσωπικές μαρτυρίες και συνοδεύεται από ενδεικτική βιβλιογραφία.

Όσο πυκνό και δύσκολο φαίνεται από την περίληψη, τόσο εύκολο να το παρακολουθήσεις και να το κάνεις δικό σου είναι. Πουθενά δεν κουράζει, πουθενά δεν κάνει κοιλιά, πουθενά δεν διδάσκει. Ο συγγραφέας δεν αγνοεί τα αίτια και τα αιτιατά του Εμφυλίου αλλά δε στηλιτεύει, προτιμά να μιλήσει μέσα από τις μητέρες, που δεν είναι ούτε αγωνίστριες, ούτε σύντροφοι, ούτε πολίτισσες, ούτε τίποτα, άνθρωποι είναι, μάνες, γυναίκες. Όπως τόσοι και τόσοι που θυσιάστηκαν για κάποια ιδανικά, που εκμεταλλεύτηκαν τις περιστάσεις που δημιούργησε η ήττα. Από τις ελάχιστες περιπτώσεις που θέλω να γνωρίσω από κοντά τον συγγραφέα και να συζητήσω μαζί του για τις σκέψεις του, τη νοοτροπία του, τα συναισθήματά του. Κι όσοι βιάζονται να με χαρακτηρίσουν μελό και το βιβλίο κακέκτυπο των ελληνικών ταινιών των δεκαετιών του 1950 και του 1960 ένα έχω να πω: η λογοτεχνική πένα σε κάνει να παραδεχτείς ότι έχουμε ένα ωραίο και καλογραμμένο κείμενο.

1) Αγγέλα: Μυριόφυλλο Καστοριάς. Απρίλης 1943.
Η Αγγέλα, μητέρα τριών παιδιών, του Ηλία, της Γιάννας και της Ελένης, γιορτάζουν την απελευθέρωση, όπως νομίζουν, από τους Ιταλούς (οι οποίοι στην πραγματικότητα, φοβισμένοι από την παρουσία του ΕΛΑΣ στα βουνά της Πίνδου, αποσύρονται στην έδρα τους, στην Καστοριά). Οι κάτοικοι, πριν προλάβει να στεγνώσει το δάκρυ της χαράς, υποδέχονται τον ΕΛΑΣ (στρατιωτικό σκέλος του ΕΑΜ, της αντιστασιακής οργάνωσης με πολιτικό φορέα το ΚΚΕ) ως απελευθερωτή, ο οποίος στρατός, με αρχηγό τον σκληραγωγημένο καπετάν Οδυσσέα, τους γεμίζει τα μυαλά με λαοκρατία, ιδέες περί απελευθέρωσης και ισότητας για όλους. Όλα αυτά όμως έρχονται σε σύγκρουση με την άδικη εκτέλεση και διαπόμπευση σημαντικών ανθρώπων του χωριού με αντίθετα φρονήματα. Η προπαγάνδα και η πλύση εγκεφάλου για τη στρατολόγηση νέων μελών βρίσκει ευήκοον ους στα ανήλικα παιδιά του χωριού, μεταξύ τους ο Λιάκος και η Γιάννα.

Σε εκείνες τις πρώτες μέρες του ΕΛΑΣ επιστρέφει ο πεθερός της Αγγέλας που το είχε σκάσει με τον γιο του στη Θεσσαλία για να βρουν δουλειά και να ζήσουν την οικογένειά τους. Κατάφεραν να βρουν δουλειά αλλά μετά από ένα εξάμηνο επέστρεφε το τάγμα του Ιωάννη Βελισσαρίδη (δεξί χέρι του Γεωργίου Πούλου, ιδρυτή της Εθνικής Ένωσης Ελλάς, που βοηθούσε το γερμανικό στρατό στις εκκαθαριστικές επιχειρήσεις εναντίον των ανταρτών στα βουνά) που τους στρατολόγησαν βίαια για φάμπρικες της Γερμανίας. Ο μπαρμπα-Ηλίας και ο γιος του, ο Γιώργος, έδωσαν ό,τι λεφτά είχαν μαζέψει κι έτσι ο Γιώργος κρατήθηκε να δουλεύει στα τρένα Αθηνών-Θεσσαλονίκης και να μην τον στείλουν στη Γερμανία. Ο μπαρμπα-Ηλίας επέστρεψε στο Μυριόφυλλο, τη νύφη του και τα εγγόνια του κι έζησε τις άσχημες στιγμές της κυριαρχίας του ΕΛΑΣ στην Πίνδο. Τελικά οι αντάρτες πήραν τα παιδιά μαζί τους με τη θέλησή τους: τα αγόρια στα Γραμμοχώρια και τα κορίτσια στην Αβδέλλα κι από κει στην Καρυά των Αγράφων! Ανάμεσά τους και ο Λιάκος με τη Γιάννα!

2) Μέλπω Ελευθεριάδη: Θεσσαλονίκη, Σεπτέμβρης του 1943.
Το Φλεβάρη του 1937 ο υπουργός Ασφαλείας του Μεταξά Μανιαδάκης κατάφερε να εξαρθρώσει τον παράνομο μηχανισμό του ΚΚΕ και να στείλει όλους τους αριστερούς σε «διακοπές με έξοδα του κράτους». Ανάμεσα στους εκτοπισμένους και ο Σπύρος Ελευθεριάδης, σύζυγος της Μέλπως και πατέρας της Φανής. Κέρκυρα, Κίμωλος, Γαύδος, Ακροναυπλία, φυλακές και τόποι εξορίας. Ο Σπύρος μεταφέρεται στην Ακροναυπλία, όπου είναι φυλακισμένα πολλά επίλεκτα στελέχη του ΚΚΕ. Ο Σπύρος απέκτησε κομματικά ερείσματα, ανέβηκε στην ιεραρχία και σφυρηλάτησε το χαρακτήρα του: σοβαρότητα, πειθαρχία, αγώνας. Με την είσοδο των Γερμανών στην Ελλάδα, λόγω των συνθηκών τότε, ο Σπύρος απελευθερώθηκε κι επέστρεψε στη Θεσσαλονίκη. Η Μέλπω δεν πρόκειται να ξαναδεί τον άντρα της όπως πριν, να περάσει μια ήσυχη βραδιά μαζί, σαν ζευγάρι. Κυνηγημένος και κατατρεγμένος, πιστός στο κόμμα του και μαζί με αυτόν και η γυναίκα του, αν και φορτωμένη με χιλιάδες αντιρρήσεις, σκέψεις και απορίες. ζουν σαν τα ποντίκια, κρυφά και υπό διωγμόν. Μετά από διάφορα περιστατικά και σαμποτάζ, η Μέλπω πέφτει σε παγίδα ελέω προδοσίας από «συναγωνίστρια» και συλλαμβάνεται. Η Φανούλα το σκάει.

3) Αριάδνη Κωνσταντάκη: Αθήνα, Νοέμβριος 1943
Ο Ελευθέριος Κωνσταντάκης και ο Εμμανουήλ Μυρτάκης, σύζυγος και αδερφός αντίστοιχα της Αριάδνης, πολεμούν τους Γερμανούς στα βουνά της Ρούμελης. Η Αριάδνη, νοσοκόμα, μετά τις φοβερές κακουχίες που έζησε στο μέτωπο του ’40-’41 επέστρεψε στην Αθήνα για να συνεχίσει την περίθαλψη στον Ευαγγελισμό. Στο νοσοκομείο, όμως, έχουν εισαχθεί κρυφά και παράτυπα στελέχη του ΕΑΜ και αντάρτες του ΕΛΑΣ χωρίς την απαραίτητη αναπηρία, μόνο και μόνο για να ελέγχουν έτσι το νοσοκομείο και να διαβρώνουν το μηχανισμό διοίκησης κι ακόμη χειρότερα τις εθνικές συνειδήσεις των ανθρώπων. Μετά από ένα φριχτό βράδυ, κατά το οποίο ταγματασφαλίτες εισέβαλαν στο νοσοκομείο και συνέλαβαν τους ψεύτικους αναπήρους κι έφυγαν πριν εισβάλουν οι ΕΛΑΣίτες και για αντίποινα της απειλήσουν τη ζωή, η Αριάδνη δεν ξαναπήγε στο νοσοκομείο. Αφοσιώθηκε στα συσσίτια που οργάνωνε η Αρχιεπισκοπή Αθηνών και η Ιωάννα Τσάτσου, προσωπική της φίλη. Κάποια στιγμή ο Αρχιεπίσκοπος αναθέτει στην Αριάδνη και σε άλλες αποφασισμένες γυναίκες να μεταβούν στις φυλακές Αβέρωφ και να συνομιλήσουν με 120 αιχμαλώτους που θα εκτελέσουν οι Γερμανοί για αντίποινα. Ανάμεσά τους είναι και ο Γιώργης Στάκας, που παρακαλεί την Αριάδνη να βρει τη γυναίκα του και να της δώσει το δαχτυλίδι του.

Αυτός είναι ο πρόλογος στις ιστορίες των τριών γυναικών. Στη συνέχεια έχουμε πολλές εξελίξεις, με ιστορικό υπόβαθρο την αποχώρηση των Γερμανών από την Ελλάδα, την κυβέρνηση του Παπανδρέου και τη λυσσαλέα μάχη-αγώνα των κομμουνιστών να εγκαθιδρυθούν στα πράγματα της χώρας αφανίζοντας κάθε άλλη αντιστασιακή ομάδα, οπότε ξεσπά λυσσαλέος εμφύλιος (αποκορύφωμα τα Δεκεμβριανά, από τις συγκλονιστικότερες σελίδες του βιβλίου η περιγραφή της πορείας και οι ένοπλες συγκρούσεις που ακολούθησαν) κι όταν αρχίζουν να υποχωρούν οι κομμουνιστές από την Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη επιτέλους παραδέχονται τους λανθασμένους χειρισμούς και υπογράφουν τη Συμφωνία της Βάρκιζας.

Το βιβλίο το συνιστώ μόνο σε όσους θέλουν να διαβάσουν αντικειμενικά για τον Εμφύλιο, να δεχτούν ότι υπήρξε άδικο και παραπλάνηση και από τις δυο (;) μεριές και να έχετε υπ’όψιν ότι πρόκειται για μυθιστόρημα κι όχι για ιστορικό δοκίμιο.

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«…ένα χαμόγελο πιο μελωμένο κι από καρπούζι αυγουστιάτικο σε ποτιστικό μποστάνι» (σελ. 32).

«Όμως εσύ είσαι μάνα, έχεις χέρια να κρέμονται στη φούστα σου, να έχουν την ανάγκη σου. Τα παιδιά σου…» (σελ. 73).

«Τι να την κάνω την περηφάνια; Μπορώ να την αγκαλιάσω και να κλάψω στον ώμο της; Μπορώ να κουρνιάσω μέσα της όταν φοβάμαι;» (σελ. 124).

«Όταν φύγουν οι Γερμανοί θα γίνει χαλασμός! Εκατόν είκοσι χρόνια χαράμι. Πάλι σε ρώσικα κι εγγλέζικα κόμματα είμαστε χωρισμένοι. Πέρασαν τα χρόνια, άλλαξε ο αιώνας, έγιναν δύο παγκόσμιοι πόλεμοι, μα το ρωμαίικο τσερβέλο δεν άλλαξε! Το ίδιο άμυαλο, ευκολόπιστο και φανατισμένο απέμεινε!» (σελ. 173).

«Εκτελέσεις. Άδικοι θάνατοι. Στο όνομα του λαού ο ένας, εν ονόματι του έθνους ο άλλος…Εν ονόματι του ανθρώπου δε θα μιλήσει κανείς» (σελ. 193).

«Είχε μαυρίσει το μάτι μου στη διαδρομή, είχε γδαρθεί η ψυχή μου. Το κόκκινο του αίματος, το μαύρο του θανάτου, αυτή ήταν η ζωή μας» (σελ. 198).

«Το ΚΚΕ τους είχε βρει μια ιδέα και ακριβώς επειδή ήταν απλώς μια ιδέα κι ακόμη δεν είχε δοκιμαστεί στην πράξη μετατράπηκε σε βαθιά πίστη. Στο όνομα αυτής της επαναστατικής πίστης θα θυσιάζονταν τα επόμενα χρόνια δεκάδες, εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι. Και πρώτοι απ’ όλους οι ίδιοι οι πιστοί, όπως συμβαίνει πάντα με όλα τα δόγματα» (σελ. 252).

«Τα ελληνικά ιδεώδη θριάμβευαν. Ήτοι, ρουσφέτια, απαλλοτριώσεις, συναλλαγές, εξυπηρετήσεις, ιδιοποιήσεις και μαύρη αγορά. Ούτε το δράμα της Κατοχής δεν άλλαξε τις απαράγραπτες παραδόσεις που κληροδότησαν στο λαό μας τα χίλια χρόνια του Βυζαντίου και των παρεπόμενων βυζαντινισμών, τα τετρακόσια χρόνια της οθωμανικής σκλαβιάς, οι φαναριώτικες τακτικές των εκκλησιαστικών παραγόντων και η αδηφαγία των Ελλήνων μπέηδων που αυτάρεσκα ονομάζονταν προεστοί και δημογέροντες» (σελ. 296).

«Ποιος θεός θα επέτρεπε μια τέτοια σφαγή; Ποιος θεός θα άφηνε να ρέει ποτάμι το αδελφικό αίμα; Ποιος θεός θα επέτρεπε τέτοιο ασύλληπτο όλεθρο σ\’ αυτό το ρημαγμένο για τόσα χρόνια τόπο; Ποιος» (σελ. 385);

«-Όταν μου ζητήσει το Κόμμα! – Ανάθεμα το κόμμα και την τελεία, σκέφτηκε. Μα φυσικά δεν το είπε» (σελ. 442).

Και φυσικά μην ξεχνάμε την υπεροπτική στάση του Τσόρτσιλ που ήρθε για να φτιάξει τα πράγματα και καλά: «Αγαπητέ μου, πρέπει να φύγουμε γιατί είμαστε ξένοι. Το σόου είναι των Ελλήνων…» (σελ. 455).

«Αυτό που δεν ήξεραν, που δεν μπορούσαν να κουλαντρίσουν, ήταν το αγιάζι της ψυχής τους. Καταδιωγμένη και φοβισμένη την ένιωθαν, η ψυχούλα τους έτρεμε πιο πολύ απ\’ το ξεπαγιασμένο τους κορμί. Και πού να βρεθεί φλοκάτη, πού να βρεθεί στρωσίδι να τη ζεστάνει κάπως την έρμη; Πώς να ημερέψει λιγάκι και να πάρει μια ανάσα, όταν κάθε σπιτικό είχε κι από έναν άνθρωπό του χαμένο; Σε βουνά και ράχες εξαφανισμένο, σε πολιτείες άγνωστες, μακρινές, θύμα του αγώνα και της ανάγκης. Αντάρτης ή όμηρος από την Κατοχή ακόμη, στρατολογημένος ή εξαφανισμένος, αδιάφορο το γιατί, ίδια πονούσε η αγωνία για την τύχη του, ίδια έκαιγε ο στοχασμός για τη χαμένη ζωή, όποιο κι αν ήταν το αίτιο\” (σελ. 587-588).

SPOILERS

Στη συνέχεια καταγράφω τα βασικά σημεία της πλοκής για να βοηθήσουν κι εμένα στη συνέχεια της ανάγνωσης και όσους αναγνώστες επιθυμούν να εντρυφήσουν σε μια διαφορετική εξιστόρηση του Εμφυλίου, αυτήν μέσα από τα μάτια των απλών ανθρώπων που την έζησαν.

-η Φανή Ελευθεριάδη έρχεται σε επαφή με τον πατέρα της, που τη στέλνει για ασφάλεια στον αδερφό της γυναίκας του, καπετάν Οδυσσέα (οπότε η Φανή γνωρίζει τη Γιάννα και γίνονται φίλες). Η Αγγέλα εντοπίζει τη Γιάννα και της ζητά να γυρίσει σπίτι. Το κορίτσι αρνείται, πιστό στον αγώνα, και η Αγγέλα, φουρκισμένη, ξεκινά για την Αθήνα, μπας και βρει έστω τον γιο της. Στη Θήβα συναντιέται με τάγμα του ΕΛΑΣ, στο οποίο είναι και ο αγνώριστος γιος της, παλικαρόπουλο που μεγάλωσε τόσα πολλά χρόνια σε τόσο λίγες μέρες. Ο Ηλίας μεταφέρεται στην Αθήνα για να ενισχύσει τις οδομαχίες του ΕΛΑΣ και υπόσχεται να γυρίσει, οπότε η Αγγέλα παραμένει στο στρατόπεδο της Θήβας ως νοσοκόμα. Αργότερα εκεί (βλ. παρακάτω) η Αγγέλα θα γνωρίσει την Αριάδνη που μετά από συζήτηση καταλαβαίνει ποια έχει μπροστά της αλλά δε θα προλάβει να της δώσει το δαχτυλίδι του άντρα της: η Αγγέλα κατηγορείται για χαφιές επειδή μιλούσε με την Αριάδνη και μοίραζε κρυφά γάλα στα αιχμάλωτα παιδιά. Επειδή είναι η μάνα του καπετάν Γράμμου δεν εκτελείται αλλά ξαποστέλλεται πίσω στο χωριό της (όπου ο πεθερός της έχει ήδη πεθάνει από καρδιά). Ταυτόχρονα η Γιάννα ερωτεύεται τον καπετάν Οδυσσέα και κάνει το λάθος να το εξομολογηθεί στη Φανή, που παρεξηγείται νομίζοντας ότι η Γιάννα της έκανε τη φίλη για να έχει από κοντά τον καπετάν Οδυσσέα!

– η Αριάδνη μαθαίνει ότι ο ήρωας, ο βενιζελικός της αδερφός φυλακίστηκε στις Σπέτσες για δωσιλογισμό και εσχάτη προδοσία μιας και ήταν Ταγματασφαλίτης (συμπεριφορά των ταγμάτων στον λαό σκληρή και ελεεινή). Όταν η Αριάδνη τον επισκέπτεται, ο Μανώλης της αποκαλύπτει ότι ήταν στο 5/42 Σύνταγμα Ευζώνων, που εξοντώθηκε από τους κομμουνιστές και ο δικός του λόχος κατέφυγε στην Πελοπόννησο. Κυνηγημένοι από τον ΕΛΑΣ αναγκάστηκαν να βρουν καταφύγιο στους Ταγματασφαλίτες για να επιζήσουν! Σοκαρισμένη η Αριάδνη μαθαίνει και για την εκτέλεση του συζύγου της, Λευτέρη. Επιστρέφει στην Αθήνα, κλείνεται στο σπίτι για να πενθήσει και μετά από τρεις μέρες, διασχίζοντας μια διχοτομημένη και διχασμένη πλέον Αθήνα επιστρέφει στο σπίτι που άφησε την κόρη της για να γυρίσουν στο δικό τους σπίτι. Δυστυχώς πέφτει σε Ταγματασφαλίτες, που λυσσασμένοι από τη στάση και τη συμπεριφορά του ΕΛΑΣ την περνούν για κομμουνίστρια και τη βασανίζουν. Ευτυχώς η ταυτότητα του συζύγου της τη σώζει. Καταφεύγει με την κόρη της στο σπίτι του Κωνσταντίνου και της Ιωάννας Τσάτσου. Κατά τη διάρκεια της ανακωχής λόγω της σύσκεψης του ίδιου του Τσώρτσιλ με την πολιτική ηγεσία της χώρας, η Αριάδνη καταφέρνει να γυρίσει σπίτι με την κόρη της και να περάσουν μιάμιση μέρα ξεγνοιασιάς. Ξαφνικά εισβάλλουν \”συναγωνιστές\” και τη συλλαμβάνουν ως ύποπτη για αντιλαϊκή δράση, βάση επώνυμης καταγγελίας. Τελικά ο ΕΛΑΣ αρχίζει να χάνει μία μία και τις τελευταίες εστίες αντίστασης στην Αθήνα κι έτσι οι αιχμάλωτοι πρώην σύντροφοι απομακρύνονται στοιχισμένοι σε δυάδες από την Αθήνα και καταλήγουν…στη Θήβα!Μετά από κακουχίες, ο Μήτσος Ντάκας, κατόπιν εντολής της οργάνωσης, διατάζει τα παιδιά να απομακρυνθούν τα παιδιά από το στρατόπεδο. Μες στην αγωνία η Αριάδνη του χαρίζει όλα της τα κοσμήματα, ακόμη και το δαχτυλίδι του Στάκα, αλλά γελώντας ο Μήτσος Ντάκας την κάνει πέρα και φεύγει με την κόρη της. Με την υπογραφή της Βάρκιζας οι κομμουνιστές αμνηστεύονται κι έτσι οι αιχμάλωτοι απελευθερώνονται. Η Αριάδνη ψάχνει παντού την κόρη της.

-η Μέλπω απελευθερώνεται χάρη σε χρυσές λίρες του θείου της, απόστρατου αξιωματικού, και φεύγει με τον Σπύρο για Αθήνα, ο οποίος Σπύρος συμμετέχει ενεργά στην πορεία διαμαρτυρίας της 3/12/1944 και στα δεκεμβριανά γεγονότα που ακολούθησαν. Αργότερα κι αυτή κι ο Σπύρος είναι μεταξύ των κομμουνιστών που παγιδεύουν τα υπόγεια του ξενοδοχείου της Μεγάλης Βρετανίας με εκρηκτικά. Ο Σπύρος συμπαθεί πολύ τον ριψοκίνδυνο και γενναίο Γράμμο ή αλλιώς Ηλία Στάκα, μέλος των ταγμάτων που απέσπασε το Κόμμα από την Πίνδο για να ενισχύσει τις δυνάμεις του ΕΛΑΣ που ηττώνταν σιγά σιγά και κάθε τετράγωνο της Αθήνας έπεφτε στα χέρια των Εγγλέζων. Η παρουσία του Τσώρτσιλ ακυρώνει το σχέδιο αλλά μόλις λήγει η συνάντηση με άκαρπα αποτελέσματα οι μάχες ξεκινούν πάλι λυσσώδεις. Ο Σπύρος, ο Ηλίας και η Μέλπω εγκαταλείπουν ένα από τα κτήρια για τα οποία ήταν υπεύθυνοι και αποσύρονται στη Θήβα. Εκεί ο αδερφός της, καπετάν Οδυσσέας, της αναγγέλλει με λύπη του ότι ξέσπασαν επιδρομές αναρχικών και ακροδεξιών συμμοριών, που εκμεταλλεύονται την ήττα του ΕΛΑΣ και λεηλατούν, σκοτώνουν και βιάζουν κομμουνιστές. Θύμα μιας τέτοιας συμμορίας, του Σούρλα συγκεκριμένα, επιτέθηκε στο στρατόπεδο που είχαν τη Φανούλα! Τέλος ο Σπύρος φεύγει σε άλλη βάση και χάνονται τα ίχνη του. Η Μέλπω φεύγει για Θεσσαλονίκη για να ψάξει και για τους δυο τους.

Βιβλίο Απόψε δεν έχουμε φίλους
Συγγραφέας Σοφία Νικολαΐδου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μεταίχμιο
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο λόγος ρέει και φτύνει (ανάλογα). Πρώτα βλέπεις πού χύθηκε το αίμα σου και μετά διαλέγεις μεριά. Αυτή είναι η απάντηση για όσα δεινά τράβηξε αυτή η χώρα όλον τον καιρό. Μπράβο στη συγγραφέα που μας έφερε αντιμέτωπους με τη σκοτεινή πλευρά του εγώ μας. Στη δεκαετία του 1980 φοιτητές αγωνίζονται, καθηγητές διεκδικούν μια θέση υποψήφιου διδάκτορος (μα με θέμα σχετικό με τους δωσίλογους θα βρεις έδρα, καημένε;), οι τελευταίοι δωσίλογοι της πόλης απεκδύονται του παρελθόντος τους (έντιμου ή άτιμου, ο λαός ξέρει) εν όψει του θανάτου. Ένας από τους τελευταίους αυτούς κάνει το παν για να πεθάνει με καρφιτσωμένο το παράσημο του γερμανικού στρατού στην πιτζάμα του μόνο και μόνο για να πεταχτεί αυτό στα σκουπίδια στο τέλος. Παράλληλα γυρνάμε στη δεκαετία του 1940 για να ζήσουμε την ταπείνωση για λίγη ζάχαρη, τα ψεύτικα μεγαλεία των επισχέσεων, τους διωγμούς των αντιφρονούντων, ακόμη και (λίγο από δεκαετία του 1960) τις υπόνοιες για τη δολοφονία του Λαμπράκη (αναφέρεται με το ψευδώνυμο Ζ μόνο). Καλογραμμένο και λυπάμαι πραγματικά που ούτε τη Θεσσαλονίκη ζω ούτε τα πρόσωπα γνωρίζω. Έχω την αίσθηση ότι η συγγραφέας μιλά για πραγματικά πρόσωπα κι ήθελα πάρα πολύ να ξέρω Ιστορία για να εντρυφήσω ακόμη περισσότερο στο κείμενο και να το απολαύσω περισσότερο. Δυστυχώς το πρώτο μέρος το ξαναδιάβασα γιατί μπλέχτηκα με τα πρόσωπα τα οποία εμφανίζονται και εξαφανίζονται σχεδόν αμέσως. Αυτό είναι και το πλην του βιβλίου. Το θεώρησα «σύντομο», «μικρό», ήθελα κάτι πιο εκτεταμένο, να ζήσω περισσότερο τους ήρωες και τους αντιήρωες.

Βιβλίο Ο άντρας με τη γερμανική στολή
Συγγραφέας Μαρούλα Κλιάφα
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Κέδρος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ένα καλογραμμένο βιβλίο, μια προσεκτικά μελετημένη έρευνα για ένα τραύμα από το οποίο ακόμη στάζει το αίμα της αδελφικής προδοσίας. Διαβάζεται απνευστί ως μυθιστόρημα και με παύσεις ως ντοκουμέντο, εξαρτάται πώς το αντιμετωπίζει ο κάθε αναγνώστης. Οι αυτούσιες παραθέσεις των καταθέσεων-εξομολογήσεων των αυτοπτών μαρτύρων της εποχής και της προσωπικότητας του Χρίστου Μαντούρα (υπαρκτό πρόσωπο;), επικεφαλής της τοπικής Εθνικής Οργανώσεως που συνεργαζόταν στενά με τους Γερμανούς κατακτητές ηρώων δίνουν μια απίστευτη ζωντάνια στο κείμενο και μια αυθεντική καταγραφή άγνωστων περιστατικών και σκοτεινών προσωπικοτήτων. Παράλληλα η ιστορία που ξεδιπλώνει η συγγραφέας είναι ντυμένη με τα καλύτερα λογοτεχνικά ενδύματα και η γραφή τρέχει ξέφρενη προς την αλήθεια μαζί με την ηρωίδα του βιβλίου. Άραγε θα συναντηθούν οι δυο τους ή η κάθε μία θα μείνει ήσυχη στη γωνία της, αμίλητη και τρομαγμένη από το βάρος των αποκαλύψεων;

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«Οι νεαροί μουσικοί τα έδιναν όλα ανεβασμένοι σε μια πρόχειρη εξέδρα που είχαν στήσει μεταξύ του μνημείου των πέντε απαγχονισμένων ΕΠΟΝιτών και του σημείου όπου άλλοτε υψώνονταν οι φανοστάτες πάνω στους οποίους, τον Ιούνιο του 1945, είχαν κρεμάσει με συρματόσκοινο τα κεφάλια του Άρη Βελουχιώτη και του συντρόφου του Τζαβέλα. Μέσα στο κλίμα αυτής της γενικευμένης ευφορίας αναρωτήθηκα αν η αναδίφηση του ιστορικού παρελθόντος που εγώ επιχειρούσα είχε κάποιο νόημα» (σελ. 80).

«Τελικά καταλήξαμε σε μια από τα ίδια: οι Νεοέλληνες φοβόμαστε την πρόσφατη ιστορία μας. -Δεν είμαστε έτοιμοι να δούμε κατάματα την αλήθεια. Μας θρέφουν οι μύθοι, είπε ο Λουκάς. Κι όμως, το μέλλον ανήκει σ’ εκείνους που θυμούνται το παρελθόν χωρίς να το εξωραΐζουν, συμπλήρωσε. Συμφώνησα. -Είμαστε θύματα τη δόξας των προγόνων μας. Η αρχαιότητα τελικά μας έχει χαντακώσει, είπα. -Γι’ αυτό και συνεχώς την πατάμε» (σελ. 210).

«Αν και είμαι στον εκδοτικό χώρο, ομολογώ ότι δε γνώριζα όσο θα έπρεπε την κατάσταση. Ποτέ δε μου είχε περάσει από το μυαλό πως η επιτυχία ενός βιβλίου στηρίζεται αποκλειστικά και μόνο στην προβολή του. Το ταλέντο του συγγραφέα και η λογοτεχνική αξία του βιβλίου έρχονται σε δεύτερη μοίρα. Εκείνο που κυρίως μετράει είναι οι συνεντεύξεις, οι προδημοσιεύσεις, τα δελτία Τύπου και γενικά το νταβαντούρι. -Βαρύνοντα ρόλο έχουν οι γνωριμίες με τους ανθρώπους των λογοτεχνικών σελίδων. Αν είσαι άγνωστος, την έβαψες. Κανένας από τους φιρμάτους κριτικούς δε θα χάσει χρόνο για να ξεφυλλίσει το βιβλίο κάποιας κυρίας τάδε. Το παν είναι να φαίνεσαι και κάπου κάπου να λες και καμιά παραδοξολογία. Αυτό που προέχει είναι η αναγνωρισιμότητα. Το επικοινωνιακό κομμάτι είναι από τα βασικά, μου τόνισε ένας φίλος του Λουκά που είναι σύμβουλος επικοινωνίας» (σελ. 211).