Βιβλίο Η σκιά του κηπουρού
Συγγραφέας Τίνα Κατσούλη
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Βακχικόν
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Τίνα Κατσούλη έγραψε μια ενδιαφέρουσα νουβέλα γεμάτη υπέροχους χαρακτήρες, κινηματογραφική γραφή, ρεαλισμό και σημαντικά διαχρονικά μηνύματα. Πρωταγωνιστής και ταυτόχρονα ένας από τους πρωτοπρόσωπους αφηγητές της ιστορίας είναι ο Έντζο, θυρωρός στην πολυκατοικία όπου μένει, σε μια από τις πιο αριστοκρατικές συνοικίες της πόλης. Είναι κηπουρός αλλά και άνθρωπος για όλες τις δουλειές ενώ το βράδυ, αντί να ξεκουράζεται, δουλεύει στα σφαγεία, προσπαθώντας έτσι να συντηρήσει την οικογένειά του. «Η οικονομία και το στοκάρισμα είναι ο αγώνας της ζωής μου» (σελ. 12), λέει χαρακτηριστικά. Σκιαγραφείται διεισδυτικά, είναι φιλόπονος και ακάματος, ενδιαφέρεται για τη γυναίκα και την κόρη του, καθώς και για τους γείτονές του. Είναι ένας «αναλογικός θυρωρός σε έναν ψηφιακό κόσμο», δεν είναι όμως οπισθοδρομικός ούτε επίμονος σε τυχόν παλαιολιθικές απόψεις, είναι απλά ο νοσταλγός μιας εποχής με πιο πρακτικά πράγματα, χωρίς ταχύτητες, με κατά πρόσωπο συνευρέσεις κι αυτές οι λεπτομέρειες αποτυπώνονται μέσα από άκρως ρεαλιστικά γεγονότα και μια ωμή περιγραφή που αφήνει τις λέξεις να στήσουν ολοζώντανες σκηνές. Ως πατέρας και εκπρόσωπος μιας προηγούμενη γενιάς έρχεται σε ρήξη με την κόρη του, η οποία, ως νέα κοπέλα, έχει μπει για τα καλά στην τεχνολογία. Ζούσε σε μια ροζ τσιχλόφουσκα και ήθελε να γίνει influencer για να βγάζει χρήματα, παρά τις φιλότιμες προσπάθειες των γονιών της να της εξηγήσουν τι σημαίνει πραγματική δουλειά. Τελικά, η επιδημία και οι σκληρές συνθήκες που βιώνουν την προσγείωσαν απότομα. Η συγγραφέας κρατάει πολύ καλά τις ισορροπίες χωρίς να καταφεύγει σε υπερβολές ή ακρότητες, εξ ου και ο άφθαστος ρεαλισμός του κειμένου και η καλοδουλεμένη σκιαγράφηση των χαρακτήρων, στοιχεία που ήδη αναφέρθηκαν.

Το κείμενο έχει δύναμη στις περιγραφές και στον τρόπο εξέλιξης των ιστοριών. Ο Έντζο βίωσε «το μεγάλο φευγιό» όταν ήταν παιδί, οπότε και άφησαν οικογενειακώς τον φτωχό τόπο τους για να ζήσουν καλύτερα σε μιαν άλλη πατρίδα, όπου όμως οι άνθρωποι τους έδιωχναν ως ανεπιθύμητους και επικίνδυνους. Ήταν δύσκολα τα παιδικά του χρόνια: «ο πατέρας του μύριζε μόχθο, πλίνθινη σκόνη και ξινίλα από το γάλα που άρμεγε, ίδιος κάθε μέρα, με τα ίδια ρούχα…» (σελ. 14). Η μάνα από την άλλη κατέβαλλε προσπάθειες να βρει τρόπους να θρέψει τα παιδιά της από το τίποτα:  «Τίποτα δεν μου έλειπε, γιατί τίποτα δεν είχα, ώστε να καταλάβω ότι κάτι μου χρειάζεται, αυτά τα αντιλαμβάνεσαι μετά» (σελ. 15), λέει χαρακτηριστικά ο πρωταγωνιστής. Προσφυγιά, αγώνας επιβίωσης, γεγονότα και στιγμές που όλοι μας έχουμε ακούσει, δει ή βιώσει στην εποχή μας, κάνοντας το κείμενο ανέλπιστα οικείο και κοντινό στα βιώματά μας στήνουν το φόντο της ζωής του πρωταγωνιστή. Η συγγραφέας καταφέρνει να μου χαρίσει αξέχαστες στιγμές από τη ζωή του Έντζο, είτε ευτυχισμένα και σκληρά στιγμιότυπα από τη φτωχή ζωή του πριν (κάποιες στιγμές ένιωθα τον αχνό της τραχανόσυπας και την αποφορά του πατέρα από τις εργατικές δουλειές) είτε από τις συναναστροφές του με τους ενοίκους στην πολυκατοικία τώρα.

Με εναλλαγές πρωτοπρόσωπων αφηγήσεων που ίσως κάποια στιγμή κουράσουν ή μπερδέψουν τον αναγνώστη, μιας και δεν υπάρχουν εμφανείς διαχωρισμοί στη ροή ή άλλα στοιχεία που θα βοηθήσουν εξαρχής τον εκάστοτε αφηγητή, γνωρίζομε και τους γείτονες του Έντζο: τον διευθυντή της παθολογικής κλινικής ενός νοσοκομείου με την οικογένειά του, μια ξεπεσμένη σπουδαία υψίφωνο και σταρ του λυρικού θεάτρου (ο καταλυτικός της ρόλος σ’ ένα τρυφερό στιγμιότυπο μ’ έκανε να δακρύσω), έναν χήρο στρατηγό, μέλος του εθνικιστικού κόμματος και νοσταλγό του φασισμού, με αναρχικό γιο που του δυσκολεύει τη ζωή, μια ζάπλουτη ρακοσυλλέκτρια, το ζευγάρι Λούκα και Αντρέα του ρετιρέ και οι κληρονόμοι του Λούκα που τον περιμένουν να πεθάνει. Όλοι τους έχουν ενδιαφέρουσες ζωές και διαφορετικούς χαρακτήρες και νοοτροπίες, δημιουργώντας έτσι ένα πολυπρισματικό παζλ γεμάτο διενέξεις, αγάπη, καλοσύνη, υπομονή, ακόμη και φανατισμό. Όλοι τους όμως είναι άνθρωποι που δεν είναι μόνο κλεισμένοι στα σπίτια τους λόγω της απαγόρευσης αλλά και παγιδευμένοι στις ίδιες τους τις ζωές, κλεισμένοι στον εαυτό τους για πολλούς και διάφορους λόγους. Είμαστε σε μια εποχή όπου η μυστηριώδης ασθένεια που έχει γονατίσει τον πλανήτη μεταδίδεται εξ επαφής, αναγκάζοντας τον κόσμο να κυκλοφορεί με μάσκες και γάντια. Απαγόρευση κυκλοφορίας, τα μεροκάματα μειώνονται, ειδήσεις και ανακοινωθέντα κάθε βράδυ, χώρια τα έκτακτα, ο θάνατος καλπάζει, θερίζει, ανοίγει καθημερινά χιλιάδες φρέσκους τάφους.

«Η σκιά του κηπουρού», κάτω από την οποία ανθίζουν και μεγαλώνουν όχι μόνο τα λουλούδια του κήπου που ανέλαβε αλλά και οι ένοικοι της πολυκατοικίας όπου μένει κι εργάζεται, είναι μια συγκινητική, ρεαλιστική και τρυφερή ιστορία γεμάτη καλοσύνη και ποικίλα συναισθήματα. Ωμή και σκληρή γλώσσα, που δημιουργεί κινηματογραφικές σκηνές, άφθαστος ρεαλισμός, υποβλητική ατμόσφαιρα («οι στύλοι στους δρόμους αναβοσβήνουν αναποφάσιστοι»), περιγραφές ανθρώπων, νοοτροπιών και μιας πόλης που δεν κατονομάζεται (ίσως η Ρώμη) δημιουργούν το απαραίτητο σκηνικό που χρειάζεται για να ανθίσει η αισιοδοξία, το χαμόγελο και το φως σε μια εποχή τρόμου και γκριζάδας. Γιατί: «Να αγαπάς, να νοιάζεσαι, αυτό έχει σημασία», «Να νοιάζεσαι και να βοηθάς, αυτό είναι που δένει τώρα πια τους ανθρώπους, αυτό είναι, λέει, που φτιάχνει τις νέες πατρίδες» (σελ. 80).

Βιβλίο Το Νησί και ο Πέρα Κόσμος 
Συγγραφέας Νέλλη Σπαθάρη 
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ελκυστής
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Νέλλη Σπαθάρη έγραψε μια ενδιαφέρουσα νουβέλα με κλιμακούμενη πλοκή και καλές ανατροπές που με κράτησε ως το τέλος. Ο ανώνυμος πρωταγωνιστής της ιστορίας έφυγε μακριά από το Νησί πριν από τριάντα χρόνια και τώρα επιστρέφει γιατί έχει μεγαλώσει και νιώθει πως έχει χάσει τις μνήμες από τον τόπο των παιδικών του χρόνων. Άλλωστε «…χειρότερη από τον θάνατο ήταν η απώλεια της μνήμης». Φοβάται ακόμη αλλά πλέον νιώθει πως η οικονομική δύναμη που απέκτησε θα τον κρατήσει στο απυρόβλητο. Παρ’ όλο που ήρθε για μια ημερήσια επίσκεψη, σύντομα διαπιστώνει πως παγιδεύτηκε σ’ έναν στρατοκρατούμενο δικτατορικό κόσμο. Η δράση εκτυλίσσεται σ’ έναν τόπο αποκομμένο, παρ’ όλο που τον χωρίζει μόνο ένα θαλάσσιο πέρασμα από τον Πέρα Κόσμο. Περίεργες απαγορεύσεις και αυστηρή πειθαρχία αντιδιαστέλλονται με τη γλυκύτητα του νόστου που ξεπηδάει όταν ο ήρωας της ιστορίας βρίσκει το μισογκρεμισμένο πατρικό του σπίτι. Θυμάται τις γιορτές, τα γλέντια, τις όμορφες στιγμές τους, σύντομα όμως η προσμονή αντικαθίσταται από συναισθηματικό κενό.

Η συγγραφέας ζωντανεύει έναν τόπο του οποίου τα επιμέρους χαρακτηριστικά είναι οικεία στους αναγνώστες. Άνδρες και γυναίκες φορούν τα ίδια ρούχα, δε χτίστηκαν στο ενδιάμεσο σύγχρονα σπίτια, δεν υπάρχει πουθενά άσπρο παρά μόνο χαρούμενα χρώματα  κι αυτά ανάκατα κι αυθαίρετα. Δεκτά γίνονται μόνο τα νομίσματα της ξενιτιάς κι όχι του Πέρα Κόσμου, η δομή της κοινωνίας και οι σχέσεις μέσα σε αυτήν διαμορφώνονται από επανάληψη εντολών και χωρίς λογική ανάλυσή τους. Δεν επιτρέπεται να πάει κανείς στο νεκροταφείο ως επισκέπτης, δεν επιτρέπεται να κυκλοφορεί γυμνός (και οι άνθρωποι αυτοί ζουν σε νησί!) παρά μόνο με τη στολή του τόπου, πάνω στην οποία υπάρχουν σιρίτια με διαφορετικά γράμματα και το πιο παράξενο απ’ όλα είναι που απαγορεύεται με νόμο η θλίψη! Στα σχολεία δε διδάσκονται γεωγραφία και ιστορία αλλά οι γνώσεις που χρειάζονται για την επιβίωση και την αναπαραγωγή της κοινωνίας! Απαγορεύονται τα βιβλία και οι εφημερίδες, ό,τι δηλαδή εξασφαλίζει διάδοση της γνώσης, οι ειδήσεις, άρα δεν υπάρχουν πολιτισμός, επιστήμες, όνειρα, ο καθαυτός Πέρα Κόσμος κι επιπλέον οι κάτοικοι απλώς προσφωνούνται, με τα βαφτιστικά τους ονόματα να έχουν εξαφανιστεί. Πώς γίνεται κανείς μέλος της κοινότητας του Νησιού; Ποιος αποφασίζει τους κανόνες που διέπουν την καθημερινότητα των κατοίκων; Γιατί είναι άυλος; Κι από δουλειά, ελεύθερο χρόνο, μισθό, ασφάλιση; Ας το αφήσουμε αυτό, γιατί ανατρίχιασα με την εργασία που ανάγκασαν τον ήρωα να κάνει, με τις συνθήκες και το περιβάλλον, με το πρόγραμμα που ήταν υποχρεωμένος να ακολουθήσει, την ανταμοιβή που του αντιστοιχούσε από το μεροκάματο που έκανε και πολλά άλλα!

Μέσα σε αυτό το δυστοπικό απάνθρωπο περιβάλλον ο πρωταγωνιστής προσπαθεί να εγκλιματιστεί μέχρι να βρει έναν τρόπο να δραπετεύσει. Η δυνατή, παραστατική, ρεαλιστική γραφή και η πρωτότυπη πλοκή αποτυπώνουν σχεδόν ανάγλυφα τα αισθήματα του πρωταγωνιστή που επιστρέφει στον τόπο του και τον βρίσκει εντελώς αλλαγμένο. Τα γεγονότα που βιώνει τον αλλάζουν, μεταστρέφουν τη γνώμη του και στο τέλος μετατρέπουν τα σχέδιά του για επιστροφή σε κάτι ουτοπικό, ανέφικτο. Ηττάται, υποχωρεί, διαπιστώνει πως το χρήμα δεν έχει καμιά αξία κι ας τον έκανε να νιώθει δυνατός, επομένως πώς θα καταφέρει να υποκριθεί τον υποταγμένο και τον ηττημένο αλλά να κρατήσει το μυαλό του διαυγές; Τι είναι αυτό που κάνει τους κατοίκους του Νησιού πειθήνιους; Εφόσον δεν τους επιβάλλεται κάτι με τη βία, πώς γίνεται ένα σκέτο «απαγορεύεται» να εξαφανίσει τη δυναμικότητα και τα όνειρα των κατοίκων;

«Το Νησί και ο Πέρα Κόσμος» είναι ένα δυνατό, ενδιαφέρον και σκληρό κείμενο γεμάτο ρεαλιστικές περιγραφές μιας κοινωνίας γεμάτης αυστηρότητα, διακρίσεις, απομόνωση και πλήρη προγραμματισμό και υποταγή. Οι εξελίξεις τονίζουν με ανατριχιαστικό τρόπο τη βασική φράση του μυθιστορήματος «Ο άρχοντας των μυγών» του William Golding («Οι άνθρωποι κοίταζαν το σύστημα αντί να κοιτάζουν τους ανθρώπους») και δείχνουν με ποικίλους τρόπους την τάση του ανθρώπου για υποταγή, χειραγώγηση, υπακοή και σε ποιο σημείο αποκτήνωσης φτάνει με όλα αυτά. Το ωμό και απότομο τέλος που ταιριάζει απόλυτα με το ύφος και το περιεχόμενο του βιβλίου αυτού με άφησε με ανοιχτό στόμα και με ανατρίχιασε!

Βιβλίο Ο τελευταίος πιστολέρο
Τίτλος πρωτοτύπου The gunslinger
Συγγραφέας Stehen King
Μεταφραστής Μιχάλης Μακρόπουλος
Κατηγορία Περιπέτεια / Τρόμου
Εκδότης Κλειδάριθμος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η εισαγωγή του συγγραφέα πολύ εξομολογητική και κατατοπιστική. Η γνώριμη ανατριχιαστική και ταξιδιάρικη γραφή του King. Θέλω πολύ να ψάξω οτιδήποτε έχει γραφεί σχετικά με το βιβλίο αυτό για να με βοηθήσει να βρω αυτά που πρέπει να υπάρχουν πίσω από τις γραμμές. Μου άρεσε σαν ιδέα που ο κόσμος που εκτυλίσσεται μπροστά μας είναι ο κόσμος που προχώρησε παραπέρα (έχουμε νικήσει τον καρκίνο, έχουμε κατακτήσει τη γνώση αλλά έχουμε ακόμη δισεκατομμύρια μόρια γνώσης ακόμη για να ολοκληρωθούμε, έτσι γράφει). Η φιλοσοφική συζήτηση του Πιστολέρο και του μαυροντυμένου ανθρώπου ήταν όλα τα λεφτά κι αρκετά αποκαλυπτική ως προς το τι διαβάζουμε και πού βρισκόμαστε. Το τέλος σε κατατοπίζει για το βιβλίο που έχεις στα χέρια σου. Τελικά, τι είναι ο μαυροντυμένος άνθρωπος; Σατανάς; Ο Θεός; Αγγελιοφόρος του Θεού; Μα να λέει εγένετο φως σαν άλλος Θεός; Και γενικά πολύ παίζει ο συγγραφέας με τα ονόματα της Παλαιάς Διαθήκης. Τι θέλει να πει; Ανατριχιαστικό το στόρι του Τελευταίου Πιστολέρο, πώς αντρώθηκε και πώς νίκησε τον δάσκαλό του στον δρόμο για την ωρίμανση. Τελικά τι συμβολίζει ο Μαύρος Πύργος; Ανυπομονώ για τη συνέχεια. Θα διαλέξει τους σωστούς ανθρώπους για την πορεία του προς τον Μαύρο Πύργο ο πρωταγωνιστής; Πολλά μυστήρια, πολλές παρομοιώσεις και μεταφορές, η μαγευτική ατμόσφαιρα του King (με τους τόνους το αίμα και τα χυμένα μυαλά αλλά τέλος πάντων). Για να δούμε παρακάτω. [αναδημοσίευση της κριτικής για την 1η έκδοση, το 2003].

Βιβλίο Το κάλεσμα των τριών
Τίτλος πρωτοτύπου The drawing of the three
Συγγραφέας Stehen King
Μεταφραστής Μιχάλης Μακρόπουλος
Κατηγορία Περιπέτεια / Τρόμου
Εκδότης Κλειδάριθμος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Από τα καλύτερα της 7λογίας (ναι, μόνο τα 2 πρώτα διάβασα και βιάζομαι). Πραγματικά ζεις τις σκηνές, πραγματικά απολαμβάνεις την παρέλαση των συνηθειών του μέσου Αμερικανού (κόκα-κόλα, ταινίες, αεράμαξες –> αεροπλάνα, οπλοχρησία και οπλοκατοχή) και πώς τα αντιμετωπίζει ένας ξένος. Και επιμένω ότι η πρόταση «πριν ο κόσμος προχωρήσει παραπέρα» είναι η καλύτερη που έχω διαβάσει ποτέ οπουδήποτε, γεμάτη νοήματα και μια πίκρα. Με κομμένη ανάσα το διάβασα και με περισσότερο ενδιαφέρον γιατί τώρα έχουμε να κάνουμε και με τον δικό μας κόσμο παράλληλα με τον κόσμο του Κινγκ. Απίστευτη επιλογή χαρακτήρων, απίστευτοι διάλογοι, απίστευτες σκηνές, λόγω της υψοφοβίας που καταπολεμώ σιγά σιγά λάτρεψα το πρώτο μέρος με την πτήση του αεροπλάνου. Πραγματικά αναρωτιέμαι από δω και πέρα τι άλλο θα ζήσουμε και πόσο πολύ θα με συνεπάρει όσο το δεύτερο βιβλίο. Πραγματικά τρισδιάστατη η μονομαχία με τη σχιζοφρένεια της Οντέτα. Κι έκλεισε ένας κύκλος δείχνοντάς μας τον υπαίτιο για την κατάστασή της, τον Σπρώχτη. Πάμε παρακάτω και γρήγορα παρακαλώ γιατί θα τα ξεχάσω!!!!! [αναδημοσίευση της κριτικής για την 1η έκδοση, το 2003].

Βιβλίο Αγαπημένο μου ημερολόγιο 
Συγγραφέας Ξενοφών Φύτρος
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Bell
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Καλώς ήλθατε στην Ελλάδα του 2031, μια χώρα που διαλύεται μετά την εξέγερση του 2015. Η Βουλή κάηκε, η κυβέρνηση κατέρρευσε, πλιάτσικο και καταστροφές παντού, η χώρα αποβλήθηκε από την Ευρωπαϊκή Ένωση και την ευρωζώνη, τα σύνορα έκλεισαν, τέλειωσαν οι επιδοτήσεις, τα προγράμματα, ο τουρισμός. Η Τουρκία έχει εισβάλει, γεμίζει τα νησιά με τοποτηρητές και στρατόπεδα φιλοξενίας, παρατηρείται αθρόα εισροή μεταναστών και προσφύγων που οδηγούν στην αναρχία και στον εμφύλιο ανάμεσα σε απρόθυμους οικοδεσπότες και απρόσκλητους επισκέπτες. Το τελειωτικό χτύπημα είναι η αρρώστια, μια επιδημία που δεν κάνει διακρίσεις όσο το υποβαθμισμένο και παραμελημένο λόγω χρεοκοπίας ΕΣΥ σηκώνει τα χέρια ψηλά: «Τα κρεβάτια της εντατικής έγιναν ο μαύρος χρυσός της εποχής» (σελ. 63). «Η αρρώστια ήταν άδικη, σκότωνε αλόγιστα, η κοινωνία τη μιμούνταν» (σελ. 63). Σαπίλα, φαγωμάρα, διαφθορά από τα ανώτερα κυβερνητικά κλιμάκια ως μέσα στις ίδιες τις οικογένειες: «Τώρα που τα χρήματα έχουν χάσει την αξία τους, το σημαντικό είναι τι έχεις να ανταλλάξεις, τι είσαι διατεθειμένος να δώσεις γι’ αυτό που θέλεις να πάρεις. Γυρίσαμε στην εποχή των σπηλαίων…ανταλλάσσουμε χάρες και εξυπηρετήσεις, καρφώματα και ρουφιανιές, πληροφορίες και κουτσομπολιά…Ποτέ δεν ξέρεις ποιον θα χρειαστεί να εκβιάσεις ή ποιος θα επιχειρήσει να σε παγιδέψει» (σελ. 167).

Αυτό είναι το πλαίσιο μέσα στο οποίο εξελίσσεται η πλοκή του ανατρεπτικού και ευρηματικού μυθιστορήματος του Ξενοφώντα Φύτρου που με εντυπωσίασε με την καλοσχεδιασμένη εξιστόρηση, με τους ενδιαφέροντες χαρακτήρες, με τη διεισδυτική ματιά σε πρόσωπα και καταστάσεις και με την αποκάλυψη της ταυτότητας του δολοφόνου. Όταν βγήκε η αλήθεια στο φως είδα πόσο έξυπνα έπαιξε ο συγγραφέας με το μυαλό μου, πώς κατάφερε να τοποθετήσει προτάσεις και αφηγήσεις με τρόπο που αλλάζουν τα γεγονότα μ’ ένα απλό κλικ και πώς έβαλε τα πράγματα στη σωστή τους θέση αφήνοντάς με άφωνο. Έχουμε τριτοπρόσωπη αφήγηση που εναλλάσσεται με την πρωτοπρόσωπη του ημερολογίου που κρατάει ο δολοφόνος και εκφράζει τις σκέψεις, τους προβληματισμούς, τις πράξεις του, κάτι που κρατάει αμείωτο το ενδιαφέρον. Ο δολοφόνος δε νιώθει τίποτα απολύτως για τα θύματα, τα διαλέγει στην τύχη. «Από εκείνο το βράδυ ζω για να σκοτώνω… Έθαψα τον παλιό μου εαυτό κι ανακάλυψα έναν καινούργιο, πιο αδίστακτο και αποφασισμένο. Ξαναγεννήθηκα κι ένιωσα αμέσως καλύτερα» (σελ. 20, μια φράση που σημαίνει πάρα πολλά!). Πώς έφτασε ως αυτό το σημείο, ποιος ήταν πριν, είχε σχέση, δουλειά; Γιατί απογοητεύτηκε απ’ όλα κι απ’ όλους; «…μόλις που καταφέρνω να επιβιώνω πλέον. Αλλά όχι μόνο εγώ, και η αιτία γι’ αυτό είναι άλλη» (σελ. 25). Ένας άνθρωπος που καταγράφει την κατρακύλα της χώρας του, παρατηρεί τα πάντα γύρω του, ανοίγεται σταδιακά, καταγράφει τα αίτια της μεταστροφής του και ξεδιπλώνει τον χαρακτήρα του, φέρνοντας στο φως κάθε του πτυχή. Δείχνει απαισιόδοξος, πεσιμιστής, αλλά οξυδερκής. Με δεξιοτεχνία περνάμε σταδιακά από το γενικό, την κατάσταση δηλαδή που βιώνει ο κόσμος και ο δολοφόνος και τη μαθαίνει έτσι ο αναγνώστης, στο ειδικό, στον τρόπο σκέψης του, στα κίνητρά του κλπ.

Στο ημερολόγιο λοιπόν δίνονται συναρπαστικές και άκρως ρεαλιστικές περιγραφές από το δυστοπικό περιβάλλον στο οποίο δρουν οι ήρωες του μυθιστορήματος και όλα δείχνουν τόσο οικεία που λες πως, πράγματι, θα μπορούσε να γίνει και στη σημερινή μας πραγματικότητα το καθένα από αυτά. Είμαστε στην εποχή του rollphone, της απαγόρευσης κυκλοφορίας, της διανομής τροφίμων, σύζυγοι αλληλοσφάζονται για το καμένο φαγητό, έφηβοι σκοτώνουν τους γονείς τους για το χαρτζιλίκι, γίνονται θανάσιμοι καβγάδες στο λεωφορείο για μια θέση, απελπισμένοι πνίγουν κατάκοιτους γονείς, μητέρες πετούν τα νεογέννητα μωρά τους. «Μια ολόκληρη χώρα ξέσκιζε τις σάρκες της». Μια απελπισία: «Η πείνα δεν τους άφηνε να σκεφτούν, πόσο μάλλον να ελπίζουν για το μέλλον που ερχόταν σαν φρενιασμένο τρένο καταπάνω τους» (σελ. 27). Η Πολιτοφυλακή είναι το σώμα ασφαλείας το επιφορτισμένο με τη διατήρηση της τάξης όσο ο Μητροπολιτικός Δήμος Αττικής δέχεται τρόφιμα από ξένες κυβερνήσεις για να τα μοιράσει στον κόσμο. Πολλά κτήρια άλλαξαν χρήση, όπως η Εισαγγελία Πρωτοδικών Αθηνών (πρώην Περιφέρεια Αττικής) στην Κηφισού και η ΓΑΔΑ (πρώην ΟΠΑΠ) στη λεωφόρο Αθηνών. Ανατριχιαστικές και ασφυκτικές οι περιγραφές ενός κόσμου που καταρρέει και εξαφανίζεται: «Στην αρχή ήταν θέμα ασφαλιστικών εταιρειών. Μετά την οικονομική κατάρρευση, θέμα γνωριμιών και μέσου. Μετά την πανδημία, θέμα χρημάτων και μόνο, πραγματικών χρημάτων» (σελ. 63). «Κανείς δε γράφει πια, κανείς δε διαβάζει, κανείς δεν κρίνει αυτά που βλέπει και ακούει. Ποιος ο λόγος να μάθεις γράμματα, παιδί μου;» (σελ. 92).

Ανατριχιαστικές είναι οι περιγραφές του γκέτο των Εξαρχείων και Νεάπολης: «Τα παλιά νεοκλασικά έστεκαν αγέρωχα… Κάποια ήταν ακόμη κατοικήσιμα… Κάποιων η πρόσοψη ήταν ακόμη μαύρη από την καπνιά… Οι άνθρωποι που ζούσαν μέσα κι έξω από τα κτίρια… δε διέφεραν από τα κτίσματα που είχαν καταλάβει. Κάποιοι στέκονταν ακόμη όρθιοι, στα πόδια και στο μυαλό. Κάποιων η ψυχή είχε μαυρίσει για πάντα… και άλλοι ήταν ζωντανοί-νεκροί, ζούσαν γιατί δεν είχε έρθει η ώρα τους να πεθάνουν…αλλά η ψυχή τους είχε πεθάνει από καιρό…Κανείς δεν ήθελε να μπει, κανείς δεν μπορούσε να βγει» (σελ. 42). Πολυμελείς οικογένειες, άνθρωποι στοιβαγμένοι ο ένας πάνω στον άλλον, οι νέοι άντρες δουλεύουν σε κακοπληρωμένες κι επικίνδυνες δουλειές, κόπος μέγιστος αλλά μεροκάματο ελάχιστο. Οδοφράγματα και συρματοπλέγματα, ο στρατός φυλάει τους δρόμους, μια χώρα μέσα σε μια άλλη χώρα. Κι αυτό προσφέρει την ευκαιρία σε αδίστακτους σωματέμπορους και ναρκέμπορους να κάνουν χρυσές δουλειές!

Ποιοι δρουν λοιπόν σε αυτόν τον εσχατολογικό κόσμο; Ο υπαστυνόμος του Τμήματος Ανθρωποκτονιών Παύλος Οικονόμου, απογοητευμένος από την κοινωνική κατάσταση, από τη διαφθορά, από τις ανισότητες, από την τρέλα που κυριαρχεί στον κόσμο, βιώνει μια δύσκολη κατάσταση, με την προϊσταμένη του Τμήματος, αστυνόμο Μαριλένα Αθανασίου να ζει έναν εφιάλτη, αφού οι νέες υποθέσεις που τους περιμένουν είναι πάντα περισσότερες από αυτές που καταφέρνουν να επιλύσουν. Οι μεταξύ τους σχέσεις είναι τεταμένες, αφού έχει αναθέσει στον Οικονόμου τις υποθέσεις αρχείου στις οποίες φυσικά δεν έχει κάνει καμία πρόοδο, ο άνθρωπος αυτός θέλει όμως να βγει στην ενεργό δράση, να βοηθήσει στον ήδη δύσκολο αγώνα της εγκληματικότητας. Μπροστά στην απειλή όμως να αναλάβει τους φόνους στο γκέτο ξεκινάει με νέα διάθεση, αποφασιστικότητα και σχέδιο τις πεπαλαιωμένες και παγωμένες υποθέσεις: «Ψάξε την εξαίρεση, όχι τον κανόνα». Μήπως όμως αυτή η αλλαγή εξυπηρετεί τα σχέδια κάποιων που προσπαθούν να κρατήσουν τη θέση τους μες στο Σώμα και ψάχνουν για αποδιοπομπαίο τράγο; Από την άλλη, έχουμε τον αστυνομικό συντάκτη Μιχάλη Παυλόπουλο, που συμβιβάστηκε με την ελαφρότητα και με τον ρόλο της νέας του δουλειάς στην επιρροή της κοινής γνώμης, έθαψε τα όνειρά του και τα αντικατέστησε με συμβατικούς στόχους, ταιριαστούς με την πραγματικότητα. Κυνηγάει την αποκλειστικότητα, βιώνει εξίσου δύσκολες καταστάσεις και αναζητά το «λαυράκι».

Ένας αγνός ήρωας του βιβλίου είναι η παθολόγος Άννα Χαριτάκη, η οποία εργάζεται καταβεβλημένη και καταπονημένη σε νοσοκομείο που αγωνίζεται να μείνει όρθιο παρά τις διακοπές ρεύματος, τα ελάχιστα φάρμακα και τις συνεχείς μεταλλάξεις ενός θανατηφόρου ιού: «Το παν ήταν να μην μπεις στο νοσοκομείο…Να πάρεις και αγαπημένα πρόσωπα μαζί σου στο τελευταίο ταξίδι, εξαιτίας ενός ύστατου αποχαιρετισμού, ενός ένοχου φιλιού» (σελ. 58). Κόρη συνταξιούχου καρδιοχειρουργού και μέλους της κυβέρνησης που εκπροσωπεί το χρήμα και την εξουσία στα μάτια της κόρης του, η οποία γυρίζει την πλάτη της σε αυτά και προσφέρει ανιδιοτελώς σε όσους τη χρειάζονται, ακόμη και μετά τη βάρδια της. Μένει μακριά από τη φρουρούμενη Εκάλη και τη βίλα του πατέρα της και οι εκρήξεις μεταξύ τους είναι συχνές. Και μιας που αναφέραμε την κυβέρνηση, εκεί γίνεται το «έλα να δεις», με απανωτά διαπλεκόμενα παιχνίδια, παγίδες, συμφωνίες σιωπής και πολλά άλλα, σχεδόν όλα ενορχηστρωμένα από τον Χάρη Βλασιάδη, γραμματέα του υπουργικού συμβουλίου, πρωτεργάτη της εκποίησης επιλεγμένης δημόσιας και ιδιωτικής περιουσίας. Στο πλάι τους δρουν και άλλα πρόσωπα, όλα με τον δικό τους στενό ή ευρύτερο οικογενειακό, φιλικό και επαγγελματικό κύκλο, που φωτίζουν διαφορετικές πτυχές της κοινωνίας που έχει στήσει ο συγγραφέας κι αρχίζουν σταδιακά να δένονται μεταξύ τους και να γίνονται αναπόσπαστοι κρίκοι μιας αλυσίδας συναρπαστικών γεγονότων. Ποιος λοιπόν είναι αυτός που πήρε την κατάσταση στα χέρια του και σε τι αποσκοπεί; Ποια είναι τα κίνητρά του και ποιος θα βρεθεί να τον σταματήσει, αφού τα πάντα καταρρέουν;

Το «Αγαπημένο μου ημερολόγιο» είναι ένα άρτιο, πανέξυπνο αφηγηματικά και όχι μόνο, καλά σχεδιασμένο αστυνομικό δυστοπικό μυθιστόρημα. Ο συγγραφέας ξέρει, βλέπει, παρατηρεί τι γίνεται γύρω μας στο σήμερα και με τον κατάλληλο βαθμό φαντασίας φτάνει τον κόσμο μας στα άκρα: η Ευρωπαϊκή Ένωση πέφτει στα έξι μέλη με τις άλλες χώρες να περνούν σε άλλες σφαίρες επιρροής (π. χ. Κρεμλίνο), το μεταναστευτικό έχει οδηγήσει σε εμφύλιο πόλεμο την Ελλάδα και πολλά άλλα. Μέσα σε αυτό το εσχατολογικό περιβάλλον, με τις σημαντικές παρατηρήσεις, τις αληθοφανείς ακρότητες και την απόλυτη διαφθορά, οι αλληλοεπιδράσεις των ηρώων είναι στενά δεμένες μεταξύ τους και όλοι μαζί δημιουργούν ένα ντόμινο εξελίξεων όπου ο ένας πέφτοντας παρασύρει τον άλλον. Ο θάνατος κόβει βόλτες ανάμεσά τους και γύρω τους, μία λέξη φέρνει ανατροπές, ένα χαρακτηριστικό γνώρισμα όταν έρχεται στο φως τους συνδέει απάντεχα με κάτι άλλο κι έτσι έχουμε ένα παλλόμενο παζλ που δεν ξέρεις τι θα βρεις κάτω από το κάθε κομμάτι του. Η αφήγηση και το στήσιμο του κόσμου είναι σωστά μοιρασμένο με τις καθαυτές εξελίξεις κι έτσι το κάθε κεφάλαιο κόβει ακόμη περισσότερο την ανάσα κι όσο κλιμακώνεται η πλοκή τόσο μεγαλώνει η αγωνία για τη συνέχεια, για την ταυτότητα του δολοφόνου και για τη μοίρα όλων αυτών που κοιτάνε την πάρτη τους και μόνο, πιόνια κι αυτοί ενός παγκόσμιου παιχνιδιού. «Αγαπημένο μου ημερολόγιο», θα κάνω καιρό να σε ξεχάσω!

Βιβλίο SoftEarth
Συγγραφέας Σωτήρης Κατσιμίχας 
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Πηγή
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το μυθιστόρημα του Σωτήρη Κατσιμίχα με γέμισε ποικίλα συναισθήματα από την αρχή ως το τέλος, μου έθεσε διλήμματα, με δίδαξε φιλοσοφία και ηθική, μου σύστησε έναν κόσμο ψεύτικο και ταυτόχρονα τόσο όμορφο ενώ την ίδια στιγμή ξεδιπλωνόταν μια πλοκή γεμάτη ανατροπές και συγκινητικές στιγμές. Ο πρωταγωνιστής του βιβλίου είναι ο Εύπολις Στεφανόπουλος, 34 ετών, μια διάνοια που σπούδαζε σε μεγαλύτερες τάξεις από την ηλικία του και τελικά ακολούθησε σπουδαία ακαδημαϊκή καριέρα. Τώρα εργάζεται στην Kaenobios, μια πολυεθνική φαρμακευτική και βιοτεχνολογική εταιρεία, καινοτόμα στην ανάπτυξη εμβολίων και φαρμάκων για όλες τις πανδημίες που εμφανίζονται πλέον κάθε τρία με πέντε χρόνια. Βασικό του αντικείμενο είναι η παραγωγή μιας in vitro πρώιμης μορφής τεχνητών εγκεφαλικών κυττάρων. ζωή του αλλάζει για πάντα όταν τον ζητάει ο CEO και συνιδρυτής της εταιρείας Εμάνουελ Πέρεζ, ο οποίος του δείχνει και μια άλλη πλευρά του φορέα για τον οποίο εργάζεται. Τι ετοιμάζεται πίσω από τις κλειστές πόρτες και τι συνέπειες θα έχει στην ανθρωπότητα; Τι είναι το πρόγραμμα SoftEarth; Μια ευχάριστη νότα στη ζωή του είναι η φίλη του, Δανάη, που κάνει μεταπτυχιακό στη Βιοτεχνολογία. Ο Πόλης είναι τσιμπημένος με την κοπέλα και απασχολεί τον εαυτό του με όλα αυτά τα ηθικά προβλήματα που εμποδίζουν κάποιον να εκφράσει τα αισθήματά του για να μη χαθεί κάτι πολύτιμο. Μόνος εν ζωή συγγενής μετά τον διαδοχικό θάνατο των γονιών του Εύπολη είναι ο θείος Ζήνων Παλαιοδήμος, αδελφός της μητέρας του, με σπουδές στην ελληνική φιλοσοφία, εξ ου και κάνει διαρκώς τέτοιες συζητήσεις με τον ανιψιό του.

Όλα αυτά διαδραματίζονται στο 2071, όπου τα δεδομένα και οι ισορροπίες έχουν αλλάξει δραματικά, με τις τρομοκρατικές επιθέσεις να αποτελούν συχνό φαινόμενο, με την κλιματική αλλαγή να χειροτερεύει, με τις απαγορεύσεις κυκλοφορίας να είναι συχνές λόγω αυτών των τρομοκρατικών χτυπημάτων και των πανδημιών κι αυτό οδηγεί σε διά νόμου απόφαση οι άνθρωποι, αν το επιθυμούν, να σταματήσουν να έχουν φυσική παρουσία οπουδήποτε λόγω των αυξανόμενων κινδύνων. Είναι ξεκάθαρο πως οι φανατικοί κρατούν τον πλανήτη πίσω. Ταυτόχρονα, η τεχνολογία έχει προχωρήσει σε δυσθεώρητα ύψη, αλλάζοντας ριζικά τους ηθικούς κανόνες της ανθρωπότητας, φτάνοντας ίσως στο σημείο η προσομοίωση της πραγματικότητας να βάλει ταφόπλακα στην έννοια της ψυχής και του Θεού. Πάντως, όταν ένας ισχυρός υπολογιστής τρέχει μια πολύ πιστή προσομοίωση της πραγματικότητας, μέσα σε αυτήν την πραγματικότητα ζουν κάποια εικονικά άτομα κι αυτά είτε δεν έχουν κάτι το ξεχωριστό από την υπόλοιπη προσομοίωση είτε αποκτούν τόσο πολύπλοκη σκέψη που τελικά αναπτύσσουν ένα είδος συνείδησης. Θα γίνει ποτέ αυτό; Κι αν ναι, υπό ποιες συνθήκες; Πώς θα αλλάξει ριζικά η έρευνα για το πώς λειτουργεί η συνείδηση; Τι θα μπορούσε να είναι παράνομο σε μια προσομοίωση; Πώς μπορεί ο άνθρωπος να γίνει κομμάτι της και τι συμπεράσματα μπορεί να βγουν από αυτό; Τι είναι παράνομο σε όλη αυτήν τη δραστηριότητα; Ποιος θέλει να ζήσει σε μια εικονική πραγματικότητα κι επομένως ποια είναι τα πλεονεκτήματα και ποια τα μειονεκτήματα μιας τέτοιας επιλογής; Μέσα σε όλο αυτόν τον κυκεώνα γεγονότων, φαντασίας και σκέψεων, χωράει και ο έρωτας; Ω ναι και μάλιστα οδηγεί, όπως κάθε φορά, σε απονενοημένες και βιαστικές πράξεις, οπότε τι γίνεται στη συνέχεια; Τι θα συμβεί όταν η απόφαση είναι ειλημμένη και δεν υπάρχει επιστροφή; Τα αισθήματα, η αγάπη, μια νέα πραγματικότητα, θα είναι τα ίδια και μετά; Κι αν αλλάξει κάτι;

Ο συγγραφέας έστησε ένα ενδιαφέρον και συναρπαστικό σύμπαν που διέπεται από σημαντικά ηθικά και πρακτικά διλήμματα, το ενέταξε σε ένα δυστοπικό μελλοντικό περιβάλλον κι έστησε μια έξυπνη πλοκή γύρω από έναν κεντρικό αντι-ήρωα. Ο σχεδιασμός της SoftEarth είναι άρτια δομημένος απ’ όλες τις απόψεις και ο λόγος ύπαρξής της ικανοποιητικά τεκμηριωμένος. Οι ανατροπές που συνάντησα κατά την ανάγνωση είναι πάρα πολλές ενώ σταδιακά μπαίνουν τα πράγματα στη σωστή τους θέση, οπότε διαπιστώνουμε πως ο συγγραφέας έχει στήσει έναν παραμορφωτικό καθρέφτη, τον οποίο σπάει την κατάλληλη στιγμή και δείχνει την αλήθεια που κρύβεται πίσω από τα γεγονότα για να ακολουθήσει μια σειρά από αντιδράσεις που δείχνουν την ανθρωπιά και την τρυφερότητα που μπορεί να κρύβεται πίσω από ένα τέτοιο μηχανοκίνητο, άψυχο, κατευθυνόμενο, επίπλαστο περιβάλλον. Ο Εύπολης βλέπει τη ζωή του να ανατρέπεται, μαθαίνει πράγματα για το παρελθόν του που δεν ήξερε και πρέπει να αντιδράσει. Θα εκδικηθεί ή θα συγχωρέσει; Θα τιμωρήσει ή θα προχωρήσει παραπέρα;

Σε δεύτερο επίπεδο ανάγνωσης οι συζητήσεις μεταξύ θείου και ανιψιού με έμαθαν πολλά πράγματα για την ιστορία και την εξέλιξη της φιλοσοφίας ειδικότερα και του ανθρώπινου είδους μέσα από αυτήν γενικότερα. Εύληπτα και απλά δοσμένες πληροφορίες, συμπυκνωμένες και όχι μακροσκελείς, διασκορπισμένες σε όλο το βιβλίο, δε βαραίνουν το κείμενο και δεν καθυστερούν την ανάγνωση. Τι είναι φιλοσοφία, πότε και πού και υπό ποιες συνθήκες γεννήθηκε, γιατί τα μαθηματικά δε θεωρούνται μέρος αυτής και πολλές άλλες ερωτήσεις στήνουν γερές βάσεις αυτογνωσίας και αντίληψης του γύρω μας κόσμου. Πλατωνιστές και Αριστοτελικοί, εξέλιξη και Θεός, νόμος και ηθική, Κρίτων και Σωκράτης, φανατικοί και μετριοπαθείς, Πολιτεία και πολιτεία, χρόνος και στιγμή, ευτυχία και μιζέρια, γνώση και ευφυία είναι μερικά μόνο από τα δίπολα που απασχόλησαν την ανθρώπινη διανόηση και τη βοήθησαν να προχωράει κάθε φορά και άλλο ένα βήμα. Ναι, μπορεί κάποιος να προσπεράσει τα χωρία αυτά και να βυθιστεί στην καθαυτή ιστορία, τα θεωρώ όμως απαραίτητα και καθόλου περιττά για έναν και μόνο λόγο: γιατί ο άνθρωπος γεννιέται πάντα με φιλομαθή διάθεση, την οποία προσπαθεί να καλύψει με τη σκέψη και τον λογισμό, γνωρίσματα που τον βοήθησαν να υλοποιήσει μεγάλα επιτεύγματα, επομένως πρέπει να ξέρουμε καλά το πριν, δηλαδή το χτες, ώστε να κατανοήσουμε γιατί φτάσαμε ως το σήμερα, στο παρόν, μέσα στο οποίο εντάσσεται η πλοκή του μυθιστορήματος αλλά ακόμη και η δική μας ζωή. Όλα τα διλήμματα, οι ηθικές απόψεις, τα επιστημονικά επιτεύγματα είναι απότοκα της μακράς πορείας της φιλοσοφίας και ενδεικτικά των ανθρώπινων δυνατοτήτων, οπότε πιστεύω πως έχουν θέση μέσα στο μυθιστόρημα.

Επί τη ευκαιρία να σημειώσω εδώ ένα απόλυτα αληθινό απόσπασμα που μου γέννησε μια από τις πολλές σκέψεις που με συντρόφεψαν κατά την ανάγνωση: «-…πότε, μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, ξεκίνησαν οι πολίτες των δυτικών χωρών να παίρνουν ηλίθιες αποφάσεις; -Νομίζω ήταν τη δεκαετία του 2010, με τον Τραμπ και το Brexit. -Και γιατί ξεκίνησαν τότε οι άνθρωποι να ψηφίζουν ηλίθια; -Για εθνικιστικούς λόγους, βασικά. -Έχεις καμία εξήγηση, Πόλη, γιατί ο εθνικισμός κορυφώθηκε εβδομήντα χρόνια μετά τον πόλεμο;… Ήταν τότε η μέση διάρκεια ζωής του ανθρώπου. Όσο ζούσαν οι άνθρωποι που έζησαν ή άκουσαν από πρώτο χέρι τη φρίκη του πολέμου, η πλειοψηφία στα δυτικά κράτη ψήφιζε με κάποια σχετική σύνεση. Όταν οι άνθρωποι που ήξεραν τι σημαίνει πόλεμος εξέλειψαν, τότε οι εκλογικές αποφάσεις ξαναέγιναν παράλογες… πάρθηκαν από ανθρώπους που πίστευαν ότι δεν έγινε και τίποτα αν διακινδυνεύσουμε και έναν μικρό πόλεμο» (σελ. 122). Ο συγγραφέας προοικονομεί: «Οι άνθρωποι, για να διατηρήσουν την ελευθερία στη ζωή, έπρεπε να περιορίσουν την ελευθερία στην έκφραση» (σελ. 77). Ακόμη και η ελάχιστη λογοτεχνικότητα που διακρίνει το στυλ γραφής προκαλεί ανατριχίλα από τις εικόνες που γεννιούνται μέσα από τις περιγραφές: «Η μονάδα με τον εγκέφαλο έφτασε μπροστά από τον γυάλινο κύβο. Ένα ρομπότ τη σήκωσε και την απόθεσε αργά σε μια εσοχή, όπως η μάνα βάζει απαλά το βρέφος το λίκνο» (σελ. 103).

Η σοφία, η λογική και η ανθρωπότητα βιάζονται κατ’ εξακολούθηση από την τεχνολογία κι αυτό είναι μια πραγματικότητα που καταγράφεται στο μυθιστόρημα του Σωτήρη Κατσιμίχα «SoftEarth» με έξυπνη πλοκή και βαθιά αγάπη για τον άνθρωπο. Πρόκειται για ένα δυστοπικό μυθιστόρημα με ήρωα έναν άντρα που δε θεωρεί τον εαυτό του όμορφο κι αυτό θα τον οδηγήσει να κάνει απονενοημένα διαβήματα και να ακολουθήσει μια πορεία ζωής χωρίς επιστροφή. Διαχρονικές αλήθειες, καταγεγραμμένες με σκληρό τρόπο, ανατρεπτικές εξελίξεις, ένα ψηφιακό και τεχνητό σύμπαν που μοιάζει με παράδεισο αλλά κάτω από το έδαφός του σιγοβράζει μια πρωτόγνωρη κόλαση και σημαντικές πληροφορίες για τις εξελίξεις της φιλοσοφίας και της ανθρώπινης νόησης είναι μερικά μόνο από τα θετικά γνωρίσματα ενός πρωτότυπου, καλογραμμένου βιβλίου που με έβαλε σε σκέψεις και με γέμισε αγωνία ως την τελευταία σελίδα.

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«-Η ιστορία έχει πολλούς παράγοντες, Μόιρα. Δεν μπορείς να πεις ότι μόνο ένας είναι ο αποφασιστικός. Είναι σαν να λες ότι ένας αγώνας μπάσκετ κρίθηκε από το τελευταίο σουτ, ενώ όλα τα προηγούμενα σουτ έδιναν επίσης πόντους» (σελ. 156).

«Δυστυχώς, αν δεν συμβεί το κακό, ο άνθρωπος δεν παίρνει μέτρα. Αλλά όταν συμβεί το κακό, τις περισσότερες φορές είναι αργά» (σελ. 156).

«-Ναι αλλά ένας διαταραγμένος αρκεί για να τα καταστρέψει όλα. -Δεν αρκεί, Πόλη, αν οι υπόλοιποι δεν του δώσουν τη δυνατότητα. Και στην περίπτωση του Χίτλερ, ήταν κάποια εκατομμύρια ψηφοφόρων που του έδωσαν την ισχύ» (σελ. 157).

Βιβλίο Σκοτεινό φως 
Συγγραφέας Γιώργος Πολυμενάκος
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Γραφή
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το μυθιστόρημα είναι το αυτοτελές δεύτερο βιβλίο της Τριλογίας των Φάρων, μιας σειράς κειμένων που περιγράφουν δυστοπικά περιβάλλοντα με επίκεντρο ένα νησί που στο πρώτο χρησιμοποιείται ως Καθαρτήριο και εδώ ως Κέντρο Επισιτισμού και στρατόπεδο συγκέντρωσης. Μικρής έκτασης κεφάλαια και μια πλοκή που αλλάζει διαρκώς κέντρο αφήγησης ώστε να φωτιστούν επαρκώς όλοι οι χαρακτήρες του μυθιστορήματος βοηθάνε στην αύξηση της αγωνίας και της έντασης ενώ οι ρεαλιστικές περιγραφές και τα διεισδυτικά ψυχογραφήματα συγκροτούν έναν κόσμο γεμάτο σκοτάδι και χάος. Μέσα από σύντομες σκηνές γεμάτες παραστατικότητα και ενάργεια αρχίζουν σταδιακά να μπαίνουν τα κομμάτια της ιστορίας στη θέση τους, να γνωρίζουμε τους πρωταγωνιστές, να καταλαβαίνουμε τον ρόλο τους στα γεγονότα και να παρακολουθούμε μια πλοκή που κλιμακώνεται αναπάντεχα. Ενώ ξεκινάμε με το σημείο μηδέν, επιστρέφουμε ένα μήνα, ακόμη κι ένα χρόνο πριν για να δούμε πώς ήταν τα πράγματα λίγο πριν το τέλος της Μεγάλης Αρρώστιας και πώς ξεκίνησε η Νέα Τάξη να επιτίθεται και να καταλαμβάνει την εξουσία ώστε να γυρίσουμε στο σήμερα και να δούμε τι επιζητούν οι ήρωες του βιβλίου, τι σκοπούς και στόχους έχουν, αν είναι προδότες ή ήρωες, πειθήνια όργανα ή επαναστάτες.

«-Ο φάρος θα συνεχίσει να φέγγει αλλά με σκοτεινό φως», αυτό προφητεύει από την αρχή ο νοητικά καθυστερημένος Ορέστης κι αυτό το φως δείχνει τον δρόμο της ελευθερίας, της εξαπάτησης, της λαχτάρας για εξουσία και του θανάτου. Ο συμβολισμός των ονομάτων, που ενισχύεται και από τον χώρο της δράσης που είναι η ευρύτερη περιοχή της Λακωνίας, είναι ξεκάθαρος. Ο Νάβις (όνομα του τελευταίου βασιλιά της αρχαίας Σπάρτης) είναι εκπρόσωπος του Ένοπλου Τμήματος του Ύπατου Συμβουλίου, ένας αδίστακτος και ψυχρός στρατιώτης που δεν ορρωδεί προ ουδενός. Η Λίγια είναι έγχρωμη πρόσφυγας και οι σκηνές του ναυαγίου με τους υπόλοιπους λαθρομετανάστες είναι από τις καλύτερες περιγραφές του βιβλίου. Ο Οδυσσέας είναι οδηγός λεωφορείου και πηγαίνει στη Ναυτική Βάση για να βρει τον Ιάσονα, ποιος είναι όμως αυτός ο άντρας και τι τον θέλει; Ο Νέαρχος, ο γιος του Νάβι, εξαναγκάστηκε από τον πατέρα του να φύγει από το σπίτι για να ζήσει μόνος του! Ο Νέαρχος τα βρίσκει σκούρα, αφού είναι παιδί της πόλης, εσωστρεφές και με αγαπημένη συνήθεια το διάβασμα, οπότε σταδιακά γεμίζει μίσος προς τον πατέρα του. Ο Άγις (όνομα επίσης βασιλιά της Σπάρτης) συμμετέχει σε μια τελετουργία κάθαρσης (η οργάνωση του αναθέτει να ρίξει ένα παραπληγικό κορίτσι στον Καιάδα) ώστε να αποδείξει πως είναι πιστός υπηρέτης της Νέας Τάξης. Στην πραγματικότητα έχει τα δικά του σχέδια και ζει στο Νησί που ενώνεται με την πόλη, εκεί όπου ζουν οι Άλλοι, οι Λάθρο. Το νησί βρίσκεται σε καραντίνα μέχρι να αποφασιστεί η τελική τύχη όσων είναι μαντρωμένοι πίσω από τα συρματοπλέγματα και ο Άγις, που είναι οπλουργός και άρα απαραίτητος για τη Νέα Τάξη όσο αυτή χρησιμοποιεί πολυκαιρισμένα και μεταχειρισμένα όπλα, κατ’ εξαίρεση μένει εκεί κι αυτό τον βοηθάει να συναντάει κρυφά τη Λίγια. Οι δυο τους θα συλλάβουν ένα σχέδιο για να προσπαθήσουν να φύγουν από αυτήν την παράνοια ενώ ταυτόχρονα ο Άγις προσπαθεί να βρει τον αδελφό του, Ορέστη, που πάσχει από ψυχικές διαταραχές (οι περιγραφές της ψυχολογίας και της νοοτροπίας του Ορέστη είναι εξίσου καλοδουλεμένες και αναμιγνύουν σωστά το ρεαλιστικό με το φαντασιακό του νου του).

Το «Σκοτεινό φως», ένα ανατριχιαστικό και άκρως ρεαλιστικό μυθιστόρημα, γεμάτο μικρά κεφάλαια που περιγράφουν αποσπασματικά τις εξελίξεις της πλοκής, σωστούς διαλόγους, ενδιαφέροντες χαρακτήρες κι ένα καλά στημένο δυστοπικό περιβάλλον, με λίγες σχετικές λεπτομέρειες, οπότε δε βαραίνει η καθαυτή πλοκή, με ταξίδεψε σ’ ένα περιβάλλον νοσηρό, όμοιο με αυτό που οδήγησε την Ευρώπη στον δεύτερο μεγάλο πόλεμο του 20ού αιώνα και ταυτόχρονα μου σύστησε χαρακτήρες που κατά σατανική σύμπτωση άρχισαν να κυκλοφορούν ανάμεσά μας εδώ και κάποια χρόνια. Η φυλετική καθαρότητα και άλλες δικαιολογίες είναι τα όπλα που βοηθάνε την κοινή γνώμη να παρασυρθεί και να μη βλέπει το έλος μέσα στο οποίο πέφτει αργά αλλά τμηματικά κι αυτό το σκοτεινό φως είναι ο δρόμος που θα οδηγήσει κάποιους από τους χαρακτήρες του μυθιστορήματος να αγωνιστούν για την ελευθερία, την αξιοπρέπεια και την ανθρωπιά τους. Γρήγορη αφήγηση, διαρκείς εναλλαγές σκηνών, απανωτές εξελίξεις και απρόσμενες εκπλήξεις, όλα αυτά με κράτησαν αιχμάλωτο ως το τέλος και ζωντάνεψαν ένα καλά σχεδιασμένο περιβάλλον γεμάτο χάος, αίμα και αναρχία, με ελάχιστες ακτίνες ελπίδας, οι οποίες όμως είναι αρκετές για να κρατήσουν ψηλά το ηθικό του αναγνώστη.

Βιβλίο Χωρίς άντρες
Συγγραφέας Χρήστος Αζαριάδης 
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Bell
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Χρήστος Αζαριάδης έγραψε ένα φρέσκο και πρωτότυπο μυθιστόρημα γεμάτο ανατροπές, σκοτεινά μυστικά και μια δυστοπική νέα τάξη πραγμάτων, σκοτεινή, επικίνδυνη, σκληρή. Η ιστορία ξεκινάει έναν μήνα μετά τον θάνατο των αντρών, σε μια Αθήνα που ξέρουμε αλλά με μια μορφή που δε θέλουμε να μάθουμε. Από κείνη την ηλιόλουστη και φυσιολογική μέρα που από τη μια στιγμή στην άλλη χάρισε θάνατο, πανικό και πλιάτσικο τίποτα δεν είναι ίδιο. Καμένα και τρακαρισμένα αυτοκίνητα, πτώματα, κομμένο ηλεκτρικό, τουλάχιστον τέσσερα δισεκατομμύρια ψυχές χαμένες σε δευτερόλεπτα και όποιοι (ή μάλλον όποιες) έχουν απομείνει ζωντανοί κλειδαμπαρώνονται στα σπίτια τους. Η δυσωδία της αποσύνθεσης είναι ανυπόφορη, η εικόνα της σήψης τόσων πτωμάτων είναι αποκρουστική. Επτά γυναίκες άγνωστες μεταξύ τους βρίσκουν καταφύγιο στην ιρανική πρεσβεία και προσπαθούν να ξεκινήσουν από την αρχή. Καταστρώνουν σχέδια, ορίζουν ρόλους, ξεχωρίζουν τη θέση τους και μένουν κρυμμένες ώσπου να περάσει το κακό, εξ ου και η έξοδος από την πρεσβεία επιτρέπεται μόνο για προμήθειες. Ναι αλλά όταν αυτές τελειώσουν τι θα γίνει παρακάτω;

Οι χαρακτήρες είναι άψογα δομημένοι και αντικαθρεπτίζουν γυναίκες που έχουμε συναντήσει όλοι στην καθημερινή μας ζωή. Η διαζευγμένη Δήμητρα έχασε τον γιο της την ώρα που έτρεχε να κρυφτεί στην πρεσβεία όπου δούλευε η αδελφή της. Τι απέγινε όμως η Τριανταφυλλιά και γιατί δεν τη βρήκε εκεί; Η σκληροτράχηλη και αποφασισμένη Σοφία δε διστάζει να πάρει αποφάσεις, να τραβήξει όπλο και να βάλει τα πράγματα στη σωστή τους θέση με κάθε κόστος. Κι όμως αυτή η δυναμική γυναίκα βίωνε κάποτε μια νοσηρή σχέση μ’ έναν άντρα που την κακοποιούσε σε κάθε ευκαιρία! Η κόντρα της με τη Δήμητρα δυσκολεύει τη συμβίωση και πάντα παρεμβαίνει η Μαρία, μια έξυπνη, μορφωμένη και ικανή γυναίκα, η οποία όμως δεν μπορεί να πάρει δύσκολες αποφάσεις. Ως επιστήμονας που είναι, μελετάει το φαινόμενο του θανάτου των αντρών και την επίδρασή του στον κόσμο. Στην προηγούμενη ζωή της, ερωτεύτηκε έναν επιστήμονα στον οποίο χάρισε χωρίς δεύτερη σκέψη την έρευνά της κι αυτός το εκμεταλλεύτηκε για να προωθήσει το δικό του όνομα. Πώς αντέδρασε η Μαρία στην προδοσία αυτή; Η Αγγελική, που έχασε τη μικρότερη αδερφή της σε αεροπορικό δυστύχημα, παλεύει με την κατάθλιψη και το βάρος που πλακώνει την ψυχή της από την απώλεια. Ξέρει ποιος μπορεί να τη βοηθήσει να μάθει τι συνέβη στον κόσμο, αν είναι κάποιος πρωτόγνωρος ιός, τρομοκρατική επίθεση ή κάτι άλλο και πιέζει για να μάθει την αλήθεια αλλά με δυσάρεστες συνέπειες. Η νοσηλεύτρια Κατερίνα που εκνευρίζεται με το παραμικρό είναι μια γυναίκα που ο πατέρας της την εγκατέλειψε και μεγάλωσε με τη μητέρα της, έχει το χιούμορ για όπλο της και απέβαλε την ημέρα που χάθηκαν οι άντρες. Η Σιμόν, η μικρότερη της ομάδας, έπεσε θύμα revenge porn από τον συμμαθητή της, Αλέξανδρο, που αγάπησε και εμπιστεύτηκε για να βγει σε αυτές τις φωτογραφίες και στα βίντεο. Κάποτε βασίστηκε στους άλλους, τώρα θα στηριχτεί στα δικά της πόδια. Η έγχρωμη επιδερμίδα της την είχε κάνει στόχο στο σχολείο και βίωσε δύσκολες στιγμές. Τέλος, η θεολόγος Καλλιστώ, με βαθιά πίστη στον Θεό, είναι η μαγείρισσα της ομάδας και ένας από τους σημαντικότερους κρίκους της ομάδας. Ποια είναι η μυστηριώδης φιγούρα που παρακολουθεί από μακριά την πρεσβεία και κάθε κίνηση αυτών των γυναικών; Ποια είναι η αποστολή της και γιατί ξέρει τα πάντα γι’ αυτές; Ποιος την καθοδηγεί και με τι σκοπό;

Μια αγνώριστη Φιλοθέη, ένας λεηλατημένος Φάρος Ψυχικού, μια Βασιλίσσης Σοφίας με τη βομβαρδισμένη Αμερικανική Πρεσβεία αλλά και πιο πέρα, με αφορμή μιαν αποστολή ζωής και θανάτου, η Σπύρου Μερκούρη, το Πάρκο Ριζάρη, η Βασιλέως Κωνσταντίνου, το εγκαταλειμμένο Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης και η λεωφόρος Συγγρού με το ιδιότυπο Βασίλειό της που μου έφερε ανατριχίλα με την ιεραρχία, τον σκοπό ύπαρξής του και την αλόγιστη χρήση βίας ως αντίποινο για όσα πέρασαν τα θηλυκά μέλη του! Ένα σκηνικό αποκάλυψης είναι το φόντο της ξεχωριστής αυτής ιστορίας, με την αφήγηση να μεταπηδάει από γυναίκα σε γυναίκα για να τις γνωρίσουμε καλύτερα πριν και μετά τον χαλασμό, να δούμε ποιες ήταν και ποιες είναι τώρα, να καταλάβουμε τον ρόλο τους στην ομάδα. Ποια έχει δεύτερα σχέδια, ποια θέλει να κάνει του κεφαλιού της, πώς επηρεάζουν τον ψυχισμό τους τα προηγούμενα βιώματα και οι απώλειες την ημέρα που πέθαναν οι άντρες; Σταδιακά μαθαίνουμε τι συνέβη σε αυτές τις γυναίκες και πώς κατέληξαν στην πρεσβεία, μέσα από πρωθύστερα που εμπλουτίζουν την πλοκή και φωτίζουν ολοκληρωμένα τις ξεχωριστές αυτές προσωπικότητες. Οι εναλλαγές αφήγησης και η χρήση στο παρόν του ενεστώτα διαρκείας και στο παρελθόν του αφηγηματικού αορίστου δίνουν ένταση και παλμό στο κείμενο.

Επομένως έχουμε να κάνουμε μ’ ένα παιχνίδι επιβίωσης σε μια αλλαγμένη κοινωνία και τις σχέσεις μεταξύ ετερόκλητων ανθρώπων που αγωνίζονται να επιβιώσουν; Όχι μόνο. Το μυθιστόρημα έχει σασπένς μέχρι να μάθουμε τι κρύβεται πίσω από αυτήν τη μαζική εξόντωση και καίριες διαχρονικές ιδέες που με προβλημάτισαν και με έβαλαν σε σκέψεις. Ο κόσμος υπό την ηγεσία των αντρών είτε σε κυβερνητικές θέσεις είτε στον μικρόκοσμο της οικογένειας πήγαινε θεόστραβα αλλά θα είναι τώρα καλύτερος ο κόσμος χωρίς αυτούς; Η απάντηση είναι πως όχι αλλά η εξήγηση έχει πολλά και διαφορετικά πρίσματα, όλα όμως περιστρέφονται γύρω από ένα αξίωμα: οι γυναίκες, οι περισσότερες θύματα, θα εκδηλώσουν αυτές ακριβώς τις συμπεριφορές που έμαθαν από τους άντρες! Δεν έχει δηλαδή να κάνει με τη σχέση αντρών-γυναικών αλλά ευρύτερα με αυτήν θύτη και θύματος, αφού, αν το θύμα υφίσταται κακοποίηση και κακομεταχείριση κι αυτό είναι το μόνο που έχει γνωρίσει, δεν υπάρχει περίπτωση να μην το επαναλάβει όταν έρθει σε θέση εξουσίας. Αυτή όμως η άποψη που δίνεται υποδόρια και μέσα από ανατρεπτικά γεγονότα ανατρέπεται ή και εμπλουτίζεται μέσα από αυτές τις επτά διαφορετικές γυναίκες και τις πράξεις τους, τον τρόπο σκέψης τους, τα βιώματά τους. Την ίδια στιγμή λοιπόν έχουμε αγώνα επιβίωσης, τα βήματα επίλυσης ενός μυστηρίου και ενδιαφέρουσες απόψεις, όλα δοσμένα με γρήγορο, καλογραμμένο τρόπο, σύντομα κεφάλαια και προσεγμένη γραφή.

«Χωρίς άντρες» ξημερώνει μια νέα τάξη πραγμάτων και οι γυναίκες, το μοναδικό φύλο που επιβίωσε, αγωνίζεται να βρει τη θέση της σε μια νέα δυστοπική κοινωνία, με νέες ιεραρχίες και προτεραιότητες. Θα είναι καλύτερα τα πράγματα χωρίς τους άντρες ή η ανθρώπινη φύση είναι πάντα ένας αστάθμητος παράγοντας; Τι συνέβη και πώς πραγματοποιήθηκε αυτός ο μαζικός αφανισμός; Πόσο εύκολα μπορεί να διαταραχτεί η ισορροπία μιας ομάδας και με τι συνέπειες; Πώς μπορεί μια κακοποιητική σχέση να πάρει το πάνω χέρι και να καταστρέψει μία και παραπάνω ζωές; Υπάρχει λύση σε αυτό το πρόβλημα; Ο Χρήστος Αζαριάδης στο νέο του μυθιστόρημα αποδομεί τη σημερινή κοινωνία και τη ρίχνει σε μια εποχή πόνου, χαλασμού και αίματος για να τη φέρει αντιμέτωπη με τις ευθύνες των πράξεων της και τις συνέπειές τους.

Βιβλίο 36 Δίκαιοι 
Τίτλος πρωτοτύπου 36 Righteous Men
Συγγραφέας Steven Pressfield
Μεταφραστής Αντώνης Καλοκύρης
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Πατάκης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Πρωταγωνιστές του βιβλίου είναι οι Επιθεωρητές Τζέιμς Μάννινγκ και Κοβίνα «Ντιούι» Ντουβέ. Εκείνος επανήλθε από δωδεκάμηνη άδεια ύστερα από μια οικογενειακή τραγωδία, δύο εβδομάδες πριν ξεκινήσει η συνεργασία του με την Ντιούι, χρησιμοποιεί προτάσεις-αξιώματα, είναι ολιγόλογος και πρακτικός, υποφέρει από ημικρανίες. Εκείνη, κατώτερη ιεραρχικά, αποδέχεται τις διαθέσεις του Μάννινγκ και ζει με τα ξεσπάσματά του γιατί η υπηρεσία δίπλα σε έναν βετεράνο σαν αυτόν είναι η καλύτερη εκπαίδευση. Η κατώτερη θέση της και το φύλο της τη φέρνουν πάντα σε δύσκολη θέση στο ανδροκρατούμενο περιβάλλον εργασίας της. Είναι υπάλληλοι στην Έκτη Υποδιεύθυνση της Υπηρεσίας Ερευνών στην Αστυνομία της Νέας Υόρκης, η οποία αποτελεί τον ειδικό ερευνητικό βραχίονα της Διεύθυνσης Ανθρωποκτονιών και μαζί κάνουν ένα αχτύπητο δίδυμο! Αναλαμβάνουν λοιπόν τη διαλεύκανση μιας σειράς φόνων, με τα δύο πρώτα θύματα να ταιριάζουν με κάποια που βρέθηκαν στη Ρωσία ως προς τον τρόπο θανάτου και την ταυτότητα του δολοφόνου. Ένας διευθύνων σύμβουλος μιας τράπεζας επενδύσεων, ένας Αμερικανός υφυπουργός Οικονομικής Ανάπτυξης, ένας ανώτερος αξιωματούχος του ρωσικού Υπουργείου Γεωργίας κι ένας συγγραφέας πέθαναν χωρίς ο δολοφόνος τους να αφήνει πίσω του κάποια ίχνη. Οι κάμερες δεν τον καταγράφουν, οι μετρήσεις στον χώρο δε δείχνουν τα ζωτικά του σημάδια, επομένως τι συμβαίνει; Στην πορεία οι δρόμοι τους θα διασταυρωθούν με της ραβίνου και πρώην ανθυπολοχαγού στις εφεδρικές δυνάμεις του ισραηλινού στρατού Ρέιτσελ Ντέιβιντσον, η οποία αποπέμφθηκε ατιμωτικά για προσβολή της εβραϊκής θρησκείας και με του Ισραηλινού ανθρωπολόγου και ακτιβιστή για την κλιματική αλλαγή Αμός Μπεν-Νταβίντ. Γιατί θέλουν κι αυτοί να βρεθεί ο ένοχος; Τι γνωρίζουν για τους 36 Δίκαιους και πώς τους ανακάλυψαν; Η αφήγηση είναι ουδέτερη και θυμίζει μαρτυρική κατάθεση ενώ εναλλάσσεται με την πρωτοπρόσωπη αφήγηση της Ντιούι σε ενεστώτα διαρκείας κι όχι στον οικείο αφηγηματικό αόριστο κι επίσης η γλώσσα της Επιθεωρήτριας παραμένει «ξύλινη», στεγνή, άκρως επαγγελματική. Περίεργο και δυσεξήγητο για μένα είναι που οι διάλογοι παρατίθενται σα να διαβάζουμε σενάριο, με αλλαγή γραμματοσειράς και στοίχισης και το όνομα που εκφέρει τα εκάστοτε λόγια να προηγείται των προτάσεων.

Όλα αυτά συμβαίνουν στη Νέα Υόρκη του 2034, όπου ο συγγραφέας βάζει να γίνονται πολλά κοσμοϊστορικά γεγονότα που έχουν αλλάξει για πάντα τη ζωή της ανθρωπότητας! Η στάθμη του νερού έχει ανέβει μετά τις πλημμύρες του 2029 και άστεγοι άνθρωποι έχουν περικλειστεί από το κράτος σε καταυλισμούς, η Υπερκαταιγίδα Λόρελαϊ τον Σεπτέμβριο του 2021 κατέστρεψε πολλές περιοχές της Πολιτείας, ισοπεδώνοντάς τες, μεταξύ αυτών την περιοχή Κανάρσι στα ανατολικά της πόλης, οπότε τα ερειπωμένα κτήρια χρησιμοποιούνται από αστέγους, παράνομα κατασκευαστήρια και αυτοσχέδια γιουσουρούμ. Η κυανοπράσινη απόχρωση του ήλιου το μεσημέρι δεν είναι φυσιολογική. Επίσης, το 2027 ξέσπασαν Μεταναστευτικές Ταραχές όταν 1,7 εκατομμύρια μετανάστες από Νοτιοανατολική Ασία και Υποσαχάρια Αφρική πλημμύρισαν τις Ηνωμένες Πολιτείες εξαιτίας των κατεστραμμένων καλλιεργειών, του λιμού και της ενδοφυλετικής γενοκτονίας, τότε μάλιστα βομβαρδίστηκε και το περιβόητο κτήριο Ντακότα, το οποίο έκτοτε δεν ξανακατοικήθηκε. Αν τώρα απομακρυνθούμε από την αμερικανική ήπειρο, θα δούμε ότι η άνοδος της στάθμης της θάλασσας και οι μουσώνες απειλούν την Ασία, οι παγετώνες της Γροιλανδίας εξαφανίζονται, οι κοραλλιογενείς ύφαλοι στο νότιο ημισφαίριο πεθαίνουν, η Μόσχα ψήνεται στους 44 βαθμούς Κελσίου στον πιο ζεστό Απρίλιο που έχει καταγραφεί ποτέ κι έτσι ο πλανήτης έχει περάσει το σημείο χωρίς επιστροφή, με τον παγκόσμιο πληθυσμό να ανέρχεται στα 8,7 δισεκατομμύρια. Εξίσου ενδιαφέρουσες είναι και οι αλλαγές στο Ισραήλ, όπου χρειάζεται να μεταβούν οι επιθεωρητές κατά την πορεία των ερευνών τους, μεταξύ των οποίων η συμβίωση μεταξύ Παλαιστινίων και Ισραηλινών και η ευρύτερη γεωπολιτική κατάσταση. Μέσα σε αυτό το ανατριχιαστικό φουτουριστικό περιβάλλον μαθαίνουμε πολλά πράγματα για την Εσχατολογία, τη μελέτη δηλαδή της συντέλειας του κόσμου και για τη Γεματρία,  την εβραϊκή αριθμολογία που κάποια συστήματά της μελετούν αποσπάσματα ιερών κειμένων και κύρια ονόματα για να αποκαλύψουν την αποκρυφιστική σημασία τους. Τέλος, οι 36 Δίκαιοι είναι ένας θρύλος που πρεσβεύει πως ο Θεός προστατεύει τον κόσμο χάρη σε αυτούς αλλά αν χαθούν ο Θεός δεν έχει καμία δέσμευση απέναντι στο ανθρώπινο είδος. Ναι αλλά ποιοι και πώς θεωρούνται δίκαιοι; Αφού τους ξέρει μόνο ο Θεός, ούτε καν οι ίδιοι δεν ξέρουν ο ένας τον άλλον, πώς τους ανακάλυψε ο δολοφόνος και πώς καταφέρνει να τους εντοπίζει; Ποιος είναι ο στόχος του, η συντέλεια του κόσμου ή κάτι άλλο, πιο σκοτεινό; Πώς αντιμετωπίζει η εβραϊκή κοινότητα το τέλος της ανθρωπότητας και πώς προετοιμάζει τους πιστούς για τη σωτηρία τους;

Οι «Τριάντα έξι Δίκαιοι» είναι ένα δυστοπικό μυθιστόρημα περιπέτειας που διαδραματίζεται στις έσχατες μέρες του κόσμου που ήδη γνωρίζουμε ότι πάει στραβά, χωρίς εμβάθυνση σε χαρακτήρες αλλά με ενδιαφέρουσες ανατροπές ενώ η πραγματική ταυτότητα του δολοφόνου ήταν κάτι διασκεδαστικό για μένα αλλά ο συγγραφέας το χειρίστηκε με σύνεση, ρεαλισμό και πειστικότητα, οπότε, ναι, πέρασα καλά διαβάζοντας το βιβλίο ενός συγγραφέα που έχω γνωρίσει με τα αξεπέραστα ιστορικά του μυθιστορήματα. Εδώ δοκιμάστηκε σε κάτι διαφορετικό και τα κατάφερε καλά. Θεωρίες συνωμοσίας, Εβραίοι και Γέεννα, άνθρωποι που έχουν χαρακτηριστεί ως Δίκαιοι και ο δολοφόνος τους κυνηγάει, ενδιαφέρων χειρισμός, καλή πλοκή, αγωνία και σασπένς!

Βιβλίο Οι Καθαροί 
Συγγραφέας Φραντζέσκα Μάνγγελ
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα 
Εκδότης Bell
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Φραντζέσκα Μάνγγελ έγραψε ένα δυνατό, συγκλονιστικό δυστοπικό μυθιστόρημα γεμάτο διαχρονικά μηνύματα, έξυπνη πλοκή, ενδιαφέροντες χαρακτήρες και πολλά μυστικά που όταν βγουν στο φως θα αλλάξουν τα πάντα. Η Κλόι ζει με τη μητέρα και τον αδερφό της σ’ ένα ξένο μέρος, μακριά από το σπίτι τους, χωρίς τον πατέρα της στις παραμονές του πολέμου. Το κείμενο μας βάζει από την αρχή στο σκληρό περιβάλλον στο οποίο ζουν οι χαρακτήρες: ένα σκούρο πέπλο θλίψης απλώνεται στα μάτια των παιδιών, λες και μεγάλωσαν όλα απότομα, κλειστό το κέντρο της πόλης τα Σαββατοκύριακα, στο νου των ανθρώπων υπάρχουν μόνο τρία πράγματα (να εξασφαλίζουν δουλειά και φαγητό για να επιβιώνουν), η κυβέρνηση έχει κλείσει εταιρείες, εφημερίδες, οργανισμούς, σχολές, ο αρχηγός της δηλώνει πως βάζει τη χώρα πάνω από την ίδια τη ζωή του αλλά δεν πείθει κανέναν («παρωδία ενός κράτους δικαίου που είχε πάψει προ πολλού να υφίσταται», σελ. 106). Γιατί δεν αντιδρά ο κόσμος να κάνει τα πράγματα αλλιώς; «Όσο όμως περνούσαν τα χρόνια και παγιώνονταν οι περιοριστικές αρχές, αυτό το αλλιώς έφθινε, δίνοντας τη θέση του στο αδιαμφισβήτητο της απολυταρχίας που ρύθμιζε τις κοινωνικές και προσωπικές ζωές όλων μας» (σελ. 103). Γενιά ευνουχισμένη, χωρίς έρωτα και αγάπη, χωρίς ορμές, οι Καθαροί με τους Καθαρούς και οι Στιγματισμένοι με τους Στιγματισμένους, δεν είναι μαθημένοι στα αγγίγματα, στο αυθόρμητο φιλί της αγάπης. Η κυβέρνηση εκμεταλλεύτηκε έναν πόλεμο-αστραπή για να πάρει την εξουσία και να υποτάξει αργά αλλά σταθερά τους κατοίκους. Και πάνω που ο τρόμος αυτός παγιώθηκε, ξεσπάει επίθεση κατά της χώρας. «-Ξέρεις, θα ξεκινήσει πάλι το παράλογο των ανθρώπων. Έχει ξανασυμβεί αμέτρητες φορές. Δεν μαθαίνουμε ποτέ» (σελ. 37).

Αφηγηματική δεινότητα, αστείρευτη φαντασία και έξυπνος, υποδειγματικός χειρισμός της πλοκής, ενδιαφέροντες χαρακτήρες, εκ των οποίων κάποιοι είναι θερμοί υποστηρικτές της κυβέρνησης και άλλοι οι χαφιέδες που βγάζουν τα απωθημένα τους καταδίδοντας όποιον θέλουν, κάποιοι είναι οι πρακτικοί που θέλουν το κεφάλι τους ήσυχο, όπως υπάρχουν και οι αδιάφοροι που δεν τους καίγεται καρφί, οι νομοταγείς εκ φόβου ή ανάγκης, ακόμη κι αυτοί που μπαίνουν μπροστά χωρίς να υπολογίζουν προσωπικά κόστη. Βουτάμε στα βαθιά από την αρχή, ξεδιπλώνεται μπροστά στα μάτια του αναγνώστη ένας σκληρός, δυστοπικός, σκοτεινός κόσμος και μόλις γνωρίζουμε τα πρόσωπα, μόλις βλέπουμε τις μεταξύ τους σχέσεις, μόλις βιώνουμε τις πρώτες ανατροπές, ξεσπάει νέος εφιάλτης: επιστράτευση, επιτάξεις μέσων, οχημάτων και περιουσιακών στοιχείων, πρόσφυγες από τα σύνορα που πλήττονται στην αρχή της επίθεσης σφοδρά και εγκαθίστανται σταδιακά στην ενδοχώρα και πολλά άλλα αλλάζουν την καθημερινότητα όλων για πάντα. «Πεινούσαμε και φοβόμασταν. Μας υποσχέθηκαν πως θα μας γλυτώσουν κι απ’ τα δύο. Τους πιστέψαμε. Παρασυρθήκαμε. Ελπίσαμε. Κι ας ξέραμε όλοι κατά βάθος πως ήταν τρελοί» (σελ. 130). Το άχρονο της αφήγησης επιτρέπει στη Φραντζέσκα Μάνγγελ να παραθέσει τόσες και τέτοιες λεπτομέρειες από τη ζωή μεταξύ των βομβαρδισμών, για την έλλειψη τροφίμων και επικοινωνίας, για την πείνα, την εξαθλίωση και τη δυστυχία που ένιωθα έναν ασφυκτικό κλοιό γύρω μου. Πρόκειται για ένα ξεκάθαρα πασιφιστικό μυθιστόρημα που τονίζει την αξία και τη σημασία της ελπίδας, της πίστης σε αληθινά ιδανικά, τη σωστή και αντικειμενική πληροφόρηση ενώ τίθεται ξεκάθαρα κατά της προπαγάνδας. Η συγγραφέας γράφει, σημειώνει, αναφέρει, στηλιτεύει, ζωντανεύει, περιγράφει και τελικά λυγίζει μπροστά σε τι; Στα παιδιά! «Τα παιδιά με γονατίζουν. Έχουν και δεν έχουν συναίσθηση τι ακριβώς συμβαίνει… Ποιος λόγος είναι αρκετός για να δικαιολογήσει αυτόν τον όλεθρο; Ποιος λόγος είναι αρκετός για να κατανοήσουν κι εκείνα το ασυγχώρητο; Την απειλή της ζωής. Την πιο τρομακτική εμπειρία που μπορεί να ζήσει κανείς» (σελ. 215).

Η Κλόι, η πρωταγωνίστρια του μυθιστορήματος, είναι ανθρωπολόγος σε κέντρο ερευνών που προσπαθεί να βελτιώσει τις συνθήκες ζωής των συνανθρώπων, εξετάζοντας κοινωνικούς θεσμούς, πολιτισμικές ταυτότητες, εκπαιδευτικούς μηχανισμούς, δομές υγείας. Προϊστάμενος είναι ο Λίο Μπραθέλος, ο οποίος παθαίνει το ίδιο σοκ με τους υπαλλήλους του όταν ο ιδιοκτήτης της μονάδας την πουλάει σε μεγάλη εταιρεία ερευνών, με αποτέλεσμα να παγώσουν όλα τα προγράμματα. Ακόμη χειρότερα, η νέα επικεφαλής, Ελίζα Μπισέτ, το μόνο που ζητάει είναι αρχειοθέτηση με αναλυτικούς φακέλους και οικογενειακό και ιατρικό ιστορικό για κάθε μέλος των πληθυσμιακών ομάδων που μελετούσε το κέντρο ως τότε, κάτι που καταστρατηγεί το ιατρικό απόρρητο. Έτσι σιγά σιγά το κέντρο γίνεται όργανο της κυβέρνησης, δελεάζοντας τους εργαζομένους με σειρές παροχών που θα τους βοηθήσουν ουσιαστικά στους δύσκολους αυτούς καιρούς. Κι αν τα πράγματα δεν είναι έτσι; Η πρωτοπρόσωπη αφήγησή της χαρίζει αμεσότητα στο κείμενο και μας δίνει την ευκαιρία να βιώσουμε από πρώτο χέρι τις απανωτές αλλαγές που βιώνει στον εργασιακό της χώρο αρχικά και στην ευρύτερη κοινωνία αργότερα που ξεσπάει ο πόλεμος. Η πλοκή, σελίδα τη σελίδα, αποδομεί τη ζωή της κι αρχίζει να αλλάζει άρδην την οπτική γωνία των πραγμάτων αλλά και την αλήθεια πίσω από τα γεγονότα που βιώνει η κοπέλα. Ενώ δηλαδή αρχικά έχουμε μια πλούσια σε λεπτομέρειες καταγραφή μικρών και μεγάλων συνηθειών και θέσφατων, από το σημείο καμπής και μετά οι ρόλοι αντιστρέφονται, η αλήθεια βγαίνει στο φως, τα πάντα καταστρέφονται από αξιακής απόψεως και μένουμε, αναγνώστες και χαρακτήρες, αντιμέτωποι με μια αλήθεια τόσο σκληρή που συναγωνίζεται την κτηνωδία του Β΄ Παγκοσμίου πολέμου. Άνθρωποι που νόμιζε πως ήξερε, άνθρωποι που πίστευε πως έχασε για πάντα, τα ίδια τα ιδανικά και οι αξίες της τσαλαπατώνται από μια σειρά γεγονότων που έφεραν τούμπα τα πάντα κι έβαλαν την ιστορία στις σωστές της διαστάσεις.

Ο αδερφός της Κλόι, ο Νόρμαν (κλειστός και εσωστρεφής, δουλεύει στη διαγραφή ψηφιακών αρχείων), ο αλλόκοτος Ντέιβιντ, ο γιος του παλαιοπώλη, ο οποίος τυραννιέται από εμμονές που δυσκολεύουν τις προσωπικές και κοινωνικές του σχέσεις και διαβάζει με τις ώρες στο μαγαζί του πατέρα του, που προειδοποιεί την Κλόι για τον πόλεμο και ανησυχεί για την Ντάρια με την οποία είναι ερωτευμένος από μικρό παιδί, η Ντάρια Καχιάνου, η καλύτερη φίλη της Κλόι, δυνατή, θετική και αισιόδοξη, που έχει τη στήριξη της οικογένειάς της και τον τρόπο της να κάνει το αδύνατο δυνατό, που δεν μπορεί να προσαρμοστεί στις ανάγκες του αστυνομικού κράτους που υπαγορεύει κάθε της κίνηση, σκέψη και εκδήλωση κι έχει το περιβόητο σημάδι, ο Μάρκος Χαϊνάς, ο γιος του υπαρχηγού της ασφάλειας, που δημιουργούσε συνεχώς προβλήματα όσο ήταν συμμαθητής με τους προηγούμενους και τώρα που έχει την εξουσία στα χέρια του έχει ξαμοληθεί για εκδίκηση, ο Έρικ Νόρμπεργκ, εκπρόσωπος της εταιρείας που εξαγόρασε το κέντρο όπου δουλεύει η Κλόι, ένας απρόσιτος, αδιευκρίνιστος, ζεστός και ταυτόχρονα απόμακρος, άψογος εμφανισιακά άντρας, κάτι που θα γοητεύσει την Κλόι με ασύλληπτες συνέπειες και για τους δύο, η ερμητικά κλειστή και εσωστρεφής Μαργκό που νοικιάζει τον πάνω όροφο στην οικογένεια της Κλόι και που σπάνια βγαίνει έξω, προσπαθώντας να κρυφτεί από μια σειρά τραυματικών εμπειριών και άλλοι ήρωες είναι το κοινωνικό, οικογενειακό και εργασιακό πλαίσιο μέσα στο οποίο δρα η Κλόι. Όταν η καλύτερή της φίλη, η Ντάρια, εξαφανίζεται, κάνει τα πάντα για να τη βρει, πυροδοτώντας μια σειρά από εξελίξεις που θα τη φέρουν πιο κοντά σε αλήθειες που καλύτερα να μη γνώριζε ποτέ. 560 σελίδες γεμάτες από πληροφορίες, εκπλήξεις, περιστατικά, χαρακτήρες συναποτελούν ένα πραγματικά χορταστικό μυθιστόρημα γεμάτο διαχρονικά μηνύματα και ποικίλα συναισθήματα. Χωρίς καμία λέξη να είναι περιττή, στήνεται με αστείρευτη φαντασία ένα ασφυκτικό σύμπαν απολυτότητας, μέσα στο οποίο μια γυναίκα αγωνίζεται να βρει την καλύτερή της φίλη, αντιμετωπίζοντας ακόμη και το ίδιο το καθεστώς. Θα προδοθεί, θα εκπλαγεί, θα μάθει, θα ανακαλύψει και κάθε της βήμα θα τη φέρνει πιο κοντά σ’ ένα σημείο όπου μετά δε θα έχει γυρισμό. Με άψογο χειρισμό η συγγραφέας καθορίζει πολλές αλλαγές στη χώρα, στο καθεστώς και στις ζωές των ηρώων του βιβλίου, χωρίς να χάνει ούτε στιγμή το μέτρο ούτε και να αναλώνεται σε περιττολογίες. Ακόμη και τα σημαντικά μηνύματα που στηλιτεύουν διαχρονικά λάθη ή υποστηρίζουν τρυφερές και σημαντικές έννοιες για την ανθρώπινη εξέλιξη πηγάζουν από πράξεις, κίνητρα και ελάχιστα λόγια, εξ ου και δεν κουράστηκα ούτε λεπτό.

Πάντως, εκτός από τα προτερήματα του μυθιστορήματος που ανέλυσα πιο πάνω, κρατάω δύο θετικότατα γνωρίσματα που σημάδεψαν εμένα ως αναγνώστη: πρώτον το πλούσιο σε λεπτομέρειες και χαρακτήρες και γεγονότα σύμπαν που έπλασε η συγγραφέας πριν με ρίξει στα βαθιά νερά των ανατροπών που άλλαξαν οριστικά την οπτική γωνία από την οποία κοίταγα «εξαιτίας» της ως τότε το κείμενο και δεύτερον το τέλος. Η κεντρική ιδέα του μυθιστορήματος με συγκλόνισε και ταυτόχρονα με έκανε να αναρωτηθώ γιατί να στηθεί ένας ολόκληρος δυστοπικός κόσμος μόνο και μόνο για να φτάσουμε να μάθουμε αυτό που ανέτρεψε το βιβλίο. Η απάντηση είναι μία: για να έχουμε περισσότερο χώρο να αναπνεύσουμε. Η συγγραφέας παρασύρθηκε να ζωντανέψει, να καταγράψει, να αποτυπώσει χαρακτηριστικά γνωρίσματα που όλοι έχουμε βιώσει ή μάθαμε από τα προηγούμενα χρόνια της Ιστορίας και να τα εντάξει σ’ ένα άχρονο σύμπαν ώστε να τονίσει τη φρίκη τους και να διατρανώσει ξανά και ξανά τη σημασία και την αξία της ειρήνης και του ότι πρέπει να μαθαίνουμε από τα λάθη μας και να μην τα αγνοούμε. Δεν κουράστηκα πουθενά, δε βαρέθηκα στιγμή, το κάθε τι ήταν δοσμένο με τέτοιο τρόπο που από τη μια με εντυπωσίασαν η ευρυμάθεια της Φραντζέσκας Μάνγγελ και ο τρόπος που ανέπτυξε μέσω αυτής της γνώσης το σύμπαν της κι από την άλλη ένιωσα και κατάλαβα πολύ καλά τη φρίκη ενός πολέμου, την απληστία του ανθρώπου, το νόημα της προπαγάνδας και πως όλα αλλάζουν ριζικά από τη μια στιγμή στην άλλη. Κι όλα αυτά ήταν μια καλοκεντημένη κουρτίνα που όταν ήρθε η ώρα η συγγραφέας την έσκισε με σαδισμό για να μου αποκαλύψει φριχτά μυστικά για ενέργειες που πάντα θα γίνονται εις το όνομα της επιστήμης και με αφορμή ή προκάλυμμα έναν πόλεμο. Χορταστικό, πλούσιο, γεμάτο κείμενο για έναν κόσμο που μακάρι να μη βιώσει ποτέ κανείς μας, εξ ου και έπρεπε να στηθεί όλος αυτός ο κόσμος γύρω από την κεντρική απάνθρωπη ιδέα.

Το τέλος του βιβλίου λοιπόν είναι μια επιλογή που σπάνια υποστηρίζω όταν τη συναντάω. Δείχνει αμηχανία ή προχειρότητα, βιασύνη, αδυναμία κλπ. όμως η Φραντζέσκα Μάνγγελ με έπεισε πως αυτό έπρεπε να γίνει για να δείξει πως αξίζει μια δεύτερη ευκαιρία η πορεία της ζωής μας, πως η ίδια δεν παύει να πιστεύει στον άνθρωπο και στη δύναμη του καλού που εμφιλοχωρεί μέσα του και στο κάτω κάτω, όπως λέει και στο επίμετρο: «Από εμάς εξαρτάται πάντοτε η κατάληξη, εμείς αποφασίζουμε για την έκβαση των γεγονότων, γυρνώντας το κεφάλι στο σκοτάδι ή στο φως». Έτσι λοιπόν δεν επικροτώ τέτοια «φινάλε» αλλά ήρθε η στιγμή που μια συγγραφέας με έκανε να μαλακώσω τη στάση μου, δείχνοντάς μου πως τίποτα στη ζωή δεν είναι άσπρο και μαύρο, πόσο μάλλον στα βιβλία που γεννάνε χιλιάδες σκέψεις, πολλές φορές αντικρουόμενες μεταξύ τους ή αντικρούουν όσα πίστευα κι ένιωθα ως τώρα.

«Υπάρχουν δύο ειδών άνθρωποι. Εκείνοι οι οποίοι σχεδιάζουν τους πολέμους κι εκείνοι που τους βιώνουν. Τη μοχθηρία των πρώτων δεν τη φτάνει η φαντασία των δεύτερων» (σελ. 324). Με αυτό το μότο η Φραντζέσκα Μάνγγελ εξαπολύει σ’ ένα φαντασιακό σύμπαν κακούς και καλούς, ρίχνοντάς τους σ’ έναν αγώνα δρόμου και επικυριαρχίας, στολίζοντάς τους με καίριες αλήθειες και ελάχιστα καλολογικά στοιχεία, σμιλεύοντάς τους ως το τέλος και φέρνοντάς τους αντιμέτωπους με γεγονότα και πράξεις που δεν είναι έτοιμοι να χειριστούν. «Οι Καθαροί» είναι ένα πλούσιο σε γεγονότα, σκηνές και νοήματα μυθιστόρημα που με άλλαξε αναγνωστικά και ψυχοσυναισθηματικά, κάνοντάς με πιο προσεκτικό σε όσα πολιτικά, κοινωνικά και οικονομικά γεγονότα διαδραματίζονται γύρω μου.

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«Υπάρχει κάτι σχετικό με όσα συμβαίνουν στη ζωή μας. Δεν ορίζονται πάντα από τον βαθμό δυσκολίας τους όσο από την οπτική μας προς αυτά, τον τρόπο με τον οποίο τα αντιμετωπίζουμε. Άνθρωποι που η ζωή στεκόταν μαζί τους απαλή σαν πουπουλένιο χάδι, εκείνοι την ξεπουπούλιαζαν γκρινιάζοντας. Κι άλλοι που περπατούσαν ολημερίς σε κάρβουνα, το έκαναν γελώντας» (σελ. 51).

«Την τραγικότητα δεν την καταλαβαίνεις τη στιγμή που συμβαίνει. Πρέπει να γίνει κάτι πολύ ακραίο για να τη δεις κι αυτό συνήθως συμβαίνει τόσο σταδιακά, ώστε μέχρι να το συνειδητοποιήσεις, το έχεις πρώτα συνηθίσει» (σελ. 123).

«Αν θέλουμε να παραμείνουμε άνθρωποι, δεν πρέπει να ξεχνάμε! Δεν πρέπει να συνηθίζουμε! Η λήθη και η συνήθεια είναι η θανατική μας καταδίκη. Οφείλουμε να την πολεμάμε» (σελ. 134).

«Αρνήθηκε να πάει το μυαλό μας στο κακό. Ήμασταν δύσπιστοι, αφελείς και αλαζόνες. Έφταιγε η αισιοδοξία μας;… Το δεν μπορεί να μου συμβεί εμένα αυτό; Παρόλο που ξέρουμε πως έχει συμβεί ξανά και ξανά σε εκατομμύρια ανθρώπους ανά τους αιώνες; Καμιά φορά σκέφτομαι πόσες ψυχές θα είχαν γλυτώσει αν αντιλαμβάνονταν άμεσα τον κίνδυνο. Αν ακούγαμε, βλέπαμε, παρατηρούσαμε αντί μοναχά να μιλάμε… Ο άνθρωπος έχει την τάση προς το καλό, ασχέτως αν στο σύνολό του προκαλεί κακό» (σελ. 194-195).