Βιβλίο Ρόζα Παρκς: για μια θέση στον κόσμο
Συγγραφέας Χρυσάνθη Τσιαμπαλή
Εικονογράφηση Little Miss Grumpy
Κατηγορία Παιδικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το μυθιστόρημα έχει πολλές λογοτεχνικές αρετές και απευθύνεται σε παιδιά προεφηβικής και εφηβικής ηλικίας, που μαθαίνουν για τους σκληρούς αγώνες που έδιναν κάποτε οι άνθρωποι για πράγματα που σήμερα θεωρούμε αυτονόητα και ταυτόχρονα κατανοούν την αδικία και το λάθος στον φυλετικό ρατσισμό. Η συγγραφέας ξεκινάει από την παιδική ηλικία της Ρόζα, η οποία γεννήθηκε και μεγάλωσε την εποχή των απηνών διώξεων της Κου-Κλουξ-Κλαν κι αυτός ο φόβος τη στοίχειωνε από μικρή. Με μεγάλη προσοχή και ταυτόχρονα με συναρπαστική αφήγηση ζωντανεύει την ατμόσφαιρα και την εποχή που επικρατούσε στο Πάιν Λέβελ της Αλαμπάμα τη δεκαετία του 1920, με τα μαύρα παιδιά να πηγαίνουν σχολείο τον Νοέμβριο, αφού μέχρι τότε δούλευαν στις φυτείες, να αποφεύγουν κάθε λευκό, στους οποίους απαγορευόταν να απευθύνουν τον λόγο, πόσο μάλλον να τους αντιμιλούν και πολλά άλλα. Περιγράφονται τα κτήρια, οι δρόμοι, το σχολείο, οι φυλετικές διακρίσεις, η μουδιασμένη ατμόσφαιρα που επικρατούσε εκείνη την εποχή εκεί αλλά και ευρύτερα, πώς παρακινούσαν γονείς και δάσκαλοι τα παιδιά να μορφωθούν για να μην έχουν την τύχη των προγόνων τους, για να μεγαλώσουν ανεξάρτητα και να έχουν αυτοεκτίμηση και να στηριχτούν στις δυνάμεις τους.

Με την πρωτοπρόσωπη αφήγηση της Ρόζα γνωρίζουμε καλύτερα τον χαρακτήρα και τις αντιλήψεις της και σταδιακά φτάνουμε στη δεκαετία του 1950, όπου η Ρόζας έχει παντρευτεί και μένει πια στο Μοντγκόμερι, θυμωμένη που η τακτική των λευκών έχει ριζώσει για τα καλά: «Πριν το καταλάβεις έβλεπες τον εαυτό σου όπως τον έβλεπαν οι λευκοί» (σελ. 41). Το κλίμα παραμένει ίδιο, γεμάτο διακρίσεις και απαξίωση, ταπεινώσεις και κακομεταχείριση. Φυσικά και υπήρξαν λευκοί που υποστηρίζανε τα δικαιώματα των μαύρων κι ας πληρώνανε το τίμημα να παραγκωνίζονται από τους ομόφυλούς τους και να χάνουν φιλίες και γνωριμίες χρόνων. Διάφορα αποσπάσματα στο κείμενο τονίζουν την ισότητα μεταξύ των ανθρώπων: «Ο χειμώνας είχε μπει στο Μοντγκόμερι ορεξάτος και δίκαιος, με χαρά πάγωνε τις μύτες και τα αυτιά όλων μας, μαύρων και λευκών» (σελ. 53) και η Ρόζα έχει γίνει πια μια γυναίκα που ανησυχεί για όσα συμβαίνουν και θέλει να κάνει κάτι γι’ αυτό.

Κι έτσι έρχεται η μοιραία 1^η Δεκεμβρίου: «Δεν είχα κανένα λόγο να σηκωθώ. Είχα κουραστεί. Δεν είχε κουραστεί το σώμα μου. Είχε κουραστεί η καρδιά μου. Είχε κουραστεί να νιώθει πως την τσιμπούν. Είχα κουραστεί να προσέχω πώς ζω» (σελ. 55). Με ενδιαφέρουσες ανατροπές, με αντικειμενικότητα, με λεπτομέρειες που δεν κουράζουν, με ζωντανούς διαλόγους καταγράφονται οι πολλές και σκληρές προσπάθειες ενημέρωσης και πειθούς με αφορμή τη δίκη της Ρόζας, αφού ο κόσμος είναι διστακτικός, υποταγμένος στη μοίρα του: «Πόσοι θα επιλέξουν να ταλαιπωρηθούν για να διεκδικήσουν κάτι που δε νιώθουν καν σίγουροι ότι τους ανήκει» (σελ. 69); Καταγράφονται βήμα προς βήμα οι κινητοποιήσεις, η δημιουργία μαχητικών ενώσεων, οι προσπάθειες του αιδεσιμότατου Μάρτιν Λούθερ Κινγκ, το μποϊκοτάζ στα λεωφορεία και πολλά άλλα που έγιναν «για μια θέση»… στον κόσμο!  Στο επίμετρο βιογραφικά σημειώματα των πρωταγωνιστών και βιβλιογραφία δίνουν τις απαραίτητες εγκυκλοπαιδικές πληροφορίες και ωθούν τα παιδιά σε περαιτέρω μελέτη.

Το βιβλίο είναι κατάλληλο για παιδιά από 11 ετών και πάνω και ανήκει στη Σειρά κατανόησης και ανάγνωσης «Φρούτα», στο στάδιο «Διαβάζω μυθιστορήματα». Η σειρά «Φρούτα» είναι «μια πρώτη γεύση από το πολύχρωμο περιβόλι της λογοτεχνίας, με ελκυστική εικονογράφηση και αισθητική αρτιότητα», ταυτίζεται με το γλωσσικό επίπεδο του παιδιού και το βοηθάει να διαχειρίζεται συναισθήματα με τέτοιο τρόπο που να αγαπήσει το διάβασμα. Τα βιβλία της σειράς είναι πολύτιμα για τα παιδιά που διαβάζουν με τους γονείς αλλά και για τον δάσκαλο που μπορεί να τα συστήσει στους μαθητές του στις ώρες της Ευέλικτης Ζώνης.

Βιβλίο Άγιο Αίμα  
Συγγραφέας Θοδωρής Παπαθεοδώρου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το βιβλίο εστιάζει σε συγκεκριμένα πρόσωπα, γύρω από τα οποία στήνεται ένα αριστοτεχνικό ιστορικό και κοινωνικό υπόβαθρο που αντικατοπτρίζει τα σημαντικότερα γεγονότα της περιόδου 1803-1820 και στολίζεται μ’ έναν άφθαστο λυρισμό. Στο Εξόδιο, με το οποίο ξεκινάει το μυθιστόρημα, ένας επιζών της Εξόδου του Μεσολογγίου έχει καταφύγει στην Τεργέστη και περιμένει με λαχτάρα να μάθει νεότερα της συζύγου και του παιδιού του που τους έχασε εκείνη τη φρικιαστική νύχτα. Στο Σούλι του 1803, με άξονα τον χαρακτήρα και τον δεσμό δύο αδελφών, της Κήκως και της Λέγκως, βιώνουμε το χρονικό της στενής πολιορκίας των απάτητων και άγονων βουνών της Ηπείρου από τις δυνάμεις του Αλή Πασά και τα γεγονότα που οδήγησαν στο Κούγκι αρχικά και στο Ζάλογγο στη συνέχεια. Ελπίδα, πόνος, αποχωρισμοί, μπαμπεσιά, μάχες, αθώα γυναικόπαιδα, ηρωισμός και αυτοθυσία. Μετρημένοι, μαζεμένοι άνθρωποι οι Σουλιώτες, με λιγοστά παινέματα και περίσσια προστάγματα: «Ακλόνητοι, σκληροί, τραχείς, χαραγμένοι στα πρόσωπα και στις ψυχές τους, αυλακωμένοι και σκαμμένοι όπως τα απότομα βουνοπλάγια και οι γκρεμνοί που έκλειναν το οροπέδιό τους πανταχόθεν και συνάμα το προφύλαγαν από κάθε εχθρό» (σελ. 44). Προχωράμε στη Σκάλα Μεσσηνίας του 1806, όπου ο Τάσος και η Χρυσή, προσπαθώντας να σώσουν τη ζωή τους από τον χαλασμό του τόπου από τους Τουρκαλβανούς, καταφεύγουν στα βουνά με τα παιδιά τους, Αργυρώ, Νικόλα και Πασχαλίτσα. Δυσκολίες, τραυματισμοί, πυρετός, πείνα στο οδοιπορικό τους κι όλα αυτά στη σκιά της κλεφτουριάς και του αφορισμού του Πατριάρχη, προσφέροντας επιπλέον δυσκολίες έτσι, μιας και δεν μπορούσαν να εμπιστευτούν κανέναν. «…όλος ο μόχθος του φευγιού, όλος ο κάματος της αγωνίας, όλα τα μερόνυχτα του τρεχαλητού, όλα μεμιάς τα ένιωσε να πέφτουν στη ράχη του και να τον γονατίζουν» (σελ. 244). «…έτσι μαθημένοι οι Κλέφτες στα βουνά πάππου προς πάππου, τίποτα πάνω απ’ την αλληλεγγύη, τον λόγο και την μπέσα τους» (σελ. 352). Ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης κυνηγιέται από τον Ισά μπουλούκμπαση και στην Τριπολιτσά, στο ζωοπάζαρο της Παρασκευής, γυναίκες πωλούνται κι αγοράζονται, με τον κερχανατζή να παίρνει ό,τι περισσεύει για τους άντρες του ασκεριού («…αλάι μαλάι ζώα κι άνθρωποι ένα κουβάρι, ντουμάνι, ίδρος, σβουνιές, ξινές ανάσες, μπουχτισμένος αέρας παντού»).

Η πλοκή δένεται περισσότερο όταν η ιστορία προχωράει στο 1819 κι επιστρέφουμε στην Ήπειρο, όπου η Δέσπω ζει με την οικογένειά της σε τσιφλίκι νότια των Ιωαννίνων, ταγμένη στο να φροντίζει αδέρφια και γονείς, με φουσκωμένο πανί τον νου της και προσμένει το στεφάνωμα με τον Φίλιο («ζυμάρι στην ίδια σκάφη ζυμωμένο οι ψυχές τους»). Ο κεχαγιάς όμως, για να ξεπληρωθεί το χρέος του πατέρα της στον Βελή πασιά, τη θέλει για το δικό του κονάκι. Η Δέσπω αναγκάζεται να το σκάσει και να περάσει μέσα από μονοπάτια και αδιάβατα βουνά στο ερειπωμένο πια Σούλι, μόνο και μόνο για να έρθει αντιμέτωπη μ’ ένα παρελθόν καλά κρυμμένο.  Τον επόμενο χρόνο είναι έτοιμη να πάρει τη ζωή στα χέρια της, την ίδια ώρα που 80.000 άντρες φτάνουν κατά διαταγή της Υψηλής Πύλης στην Ήπειρο για να εξολοθρεύσουν τον ενοχλητικό πια Αλή Πασά. Η συγκέντρωση όλων αυτών των ισχυρών δυνάμεων ωφέλησε σημαντικότατα την Επανάσταση. Ταυτόχρονα, στην Τριπολιτσά του 1820, η Γκιουμούς κάνει απολογισμό της ζωής της στο πλάι του Κερίμ μπέη, με τη Μαλαμή να τη συντρέχει. Έχοντας καταφέρει να αποκτήσει αρσενικό απόγονο, προβιβάστηκε από παλλακίδα σε σύζυγο, έστω και τέταρτη, όταν όμως φτάνει από την Κωνσταντινούπολη ο Στέφανος Αρζόγλου για να αναλάβει δραγουμάνος και γραμματικός του κεχαγιά της Τριπολιτσάς, η Γκιουμούς ερωτεύεται, βάζοντας σε κίνδυνο τη ζωή της. Σχεδόν απέναντι, στη Ζάκυνθο του 1820, που δε γνώρισε, όπως και τα υπόλοιπα Επτάνησα, άμεση τουρκική κατοχή παρά μόνο επικυριαρχία, θα ξεκινήσουν οι πρώτες ζυμώσεις για τον Αγώνα, με κυρίαρχη μορφή τον κυνηγημένο από την Πελοπόννησο Θεόδωρο Κολοκοτρώνη. Το λιμάνι και η κίνησή του, οι ναυτικοί και η απεραντοσύνη της θάλασσας ανοίγουν νέους ορίζοντες σ’ ένα ορεσίβιο παλικάρι που κατέφυγε στο νησί μαζί με τον οπλαρχηγό, τον οποίο θεωρεί δεύτερο σχεδόν πατέρα του. Με αυτήν την ιστορία ο συγγραφέας παραθέτει τον διπλωματικό και πνευματικό αγώνα που προετοίμαζε την Επανάσταση, τις αμφιλεγόμενες προσωπικότητες που σαμποτάρανε τις καταστάσεις, για τους οποίους ο Κολοκοτρώνης είναι κατηγορηματικός: «Όλοι αυτοί μήτε από συμπόνια νογάνε, μήτε από του Χριστού την πίστη. Μόνο το συφερτικό τους λογαριάζουν. Αν το συφερτικό τους είναι να βοηθήσουν, θα βοηθήσουν. Μα για ένα πράμα είμαι πια σίγουρος. Ό,τι κάμωμε, θα το κάμωμε μονάχοι και δεν έχουμε ελπίδα καμία από τους ξένους» (σελ. 373).

Τα ανωτέρω είναι απλώς η αρχή των συναρπαστικών ιστοριών που συγκροτούν το μυθιστόρημα και μια καλογραμμένη εισαγωγή στην Ελληνική Επανάσταση, μέσα από ανθρώπους «απλούς», γενναίους, δυνατούς, που βλέπουν τις ζωές τους ν’ αλλάζουν από τη μια στιγμή στην άλλη και να έρχονται αντιμέτωποι με επιλογές και προκλήσεις που πρέπει να αντιμετωπίσουν. Στις σημειώσεις ο συγγραφέας διευκρινίζει, επεξηγεί και τεκμηριώνει σκοτεινά ή δυσερμήνευτα σημεία της Επανάστασης και αμφιλεγόμενα πρόσωπα, όπως τον Ιγνάτιο Ουγγροβλαχίας, τον Πήλιο Γούση κ. ά. αφήνοντας την προσωπική του γνώμη να παρεισφρέει ελάχιστα και σε επιλεγμένα σημεία. Πάντως, παρ’ όλο που έχουμε μάχες, συμβούλια οπλαρχηγών και μια ξεκάθαρη πατριαρχία στις οικογενειακές και κοινωνικές δομές της Ηπείρου (τουλάχιστον), στα δικά μου μάτια φωτίζονται οι γυναίκες, τα πλάσματα που δε βγαίνουν ποτέ στο προσκήνιο αλλά με το μυαλό, τις γνώσεις, την αντίληψη και την αγάπη προς τα παιδιά και τον άντρα τους σπρώχνουν αθόρυβα τα γρανάζια της Ιστορίας και χαρίζουν σελίδες εξίσου σημαντικού μεγαλείου με των αντρών. Η μάνα που ψυχορραγεί αλλά δεν παραιτείται πριν εξασφαλίσει τη σωτηρία του παιδιού της, η αδελφή που χάνει λόγο και ελπίδα ζωής όταν κομματιάζεται μπροστά στα μάτια της ένα από τα αγαπημένα της πρόσωπα, η κόρη που ανακαλύπτει την πραγματική της ταυτότητα κι αυτό τη γεμίζει με δύναμη, ορμή, πυγμή και αποφασιστικότητα να πολεμήσει τον εχθρό μένοντας πιστή στα ιδανικά της σουλιώτικης φυλής και να ψάξει να βρει με κάθε κόστος τον πατέρα της, η νοικοκυρά που μεταμορφώνεται σε οπλαρχηγό όταν απειλείται το βιος της. Γυναίκες που φωτίζουν κι αυτές τις σελίδες του ηρωισμού και της αυτοθυσίας, μανάδες, κόρες κι αδελφές που στηρίζουν, συμπάσχουν, πολεμούν με το ίδιο μένος όταν χρειαστεί, σε μια εποχή «σκλάβας χαμοζωής», με πασάδες, αγάδες και μπέηδες να δυσκολεύουν μαζί με τα στοιχεία της φύσης τη ζωή, την καθημερινότητα και τον κάματο των ραγιάδων.

Η γραφή του Θοδωρή Παπαθεοδώρου είναι υπέροχη, ιδιαίτερη, γεμάτη ιδιωματισμούς και πλούσιο λεξιλόγιο που ζωντανεύουν τα γεγονότα, γραμμένη σε κάποια σημεία μ’ ένα γλυκά ιδιόμορφο ποιητικής μορφής συντακτικό, λαμπρυμένη από καλολογικά στοιχεία, παρομοιώσεις («Τι φελούσε να έμενε ζωντανή και τίποτα να μην άφηνε ζωντανό στο κατόπι της, ζωή καμιά να μη χάριζε η ζωή της; Λες κι ήταν φρύγανο ξερό που θα το παράσερνε μια μέρα ο αέρας, λες κι ήταν καρβουνιασμένο από αστραπόβροντο δεντρί που απόμεινε σαν ξόανο και θα γκρεμιζόταν καταγής», σελ. 73) και μεταφορές («…ένα παιδί ακόμη, ένα παιδί που η φωτιά και το μπαρούτι το έψησαν πρόωρα και το ξεφούρνισαν άντρα», σελ. 88). Η φύση, τ’ απάτητα βουνά, τα αχάρακτα μονοπάτια, τα οροπέδια και τα δάση, τα ποτάμια και οι γκρεμοί καταγράφονται εξίσου καλά με τις μεγάλες πόλεις, τους δρόμους τους, τον ετερόκλητο πληθυσμό τους, τις πανηγύρεις, τα μαγαζιά. «Στάχτωνε ο ουρανός, χάραζε η μέρα. Μαγνάδια ομίχλης κατέβαιναν με τη νεροσυρμή, ψεκάδες γέμιζαν τον τόπο απ’ τ’ αφρισμένο ποτάμι, γυάλιζαν απ’ το κρουσταλλιασμένο πούσι οι βράχοι» (σελ. 250-251). Και αργότερα: «…ταχιά ο κάμπος της λίμνης γινόταν καμίνι. Ταψί πάνω σε θράκα, φούρνος λαμπαδιασμένος που τσιτσίριζε και καβούρντιζε τα ζωντανά του, δίποδα και τετράποδα» (σελ. 295).

«Το Άγιο Αίμα» πότισε τη γη με τους πρώτους σπόρους της ελευθερίας. Άντρες πολέμησαν, γυναίκες πάλεψαν, έθνος γεννήθηκε. Το πρώτο βιβλίο της νέας τριλογίας του Θοδωρή Παπαθεοδώρου μας συστήνει με τεκμηριωμένο, λογοτεχνικό και ταυτόχρονα συναρπαστικό τρόπο τις πρώτες ηρωικές σελίδες από την εποποιία της λευτεριάς μας. Η Επανάσταση έπρεπε να γίνει για τους γνωστούς λόγους μα κι επιπλέον γιατί: «Όποιος φοβάται ν’ αγωνιστεί και να υποφέρει, θα υποφέρει απ’ αυτό που φοβάται» (σελ 330).

Βιβλίο Μέσα από τα μάτια τους 
Συγγραφέας Φωτεινή Κωνσταντοπούλου
Εικονογράφος Μαρία Μανουρά
Κατηγορία Παραμύθι
Εκδότης Ελληνοεκδοτική
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Μικροί ήρωες, παρένθετοι στην καθημερινότητά μας (από μας εξαρτάται η μονιμότητά τους και η βελτίωση των συνθηκών τους ώσπου να έρθει το αισιόδοξο αύριο στο ραντεβού τους), αναπάντεχοι επισκέπτες από ανάγκη κι όχι από επιλογή αφηγούνται με τόλμη, αμεσότητα και ειλικρίνεια τα δεινά που τους έφεραν στην Ελλάδα. Πακιστάν, Συρία, Αφρική είναι κυρίως οι χώρες που έδιωξαν κακήν κακώς τα παιδιά τους, κάποια τυχερά έφτασαν με τις οικογένειές τους, τα περισσότερα ολομόναχα όμως. Κακουχίες, δυσκολίες, αγωνία, φόβος, φτώχεια, ανασφάλεια, εκμετάλλευση κι όμως τα όνειρα είναι εκεί, κρατιούνται στα παιδιά γαντζωμένα από τη δική τους απελπισία να μην τα αφήσουν μόνα, γιατί το παιδί δεν πρέπει να πάψει να ονειρεύεται και να αποκτά δύναμη και θέληση για ένα καλύτερο αύριο.

Οι συγκλονιστικές ιστορίες που κατέγραψε η κυρία Φωτεινή Κωνσταντοπούλου αποδίδονται με σκληρή πιστότητα από την κυρία Μαρία Μανουρά, που διάλεξε ζωηρά χρώματα, με ανάγλυφα λες όλα τα αισθήματα που έχουν βιώσει αυτά τα πλασματάκια. Ο κύριος Θεόφιλος Βενάρδος έχει φωτογραφίσει τα μάτια των παιδιών που έχουν επιλεγεί για να περιληφθούν οι ιστορίες τους στο βιβλίο κι είναι λες και βλέπεις τα πάντα μέσα σε αυτά. Αυτή η πρωτοτυπία είναι η πιο άμεση αφήγηση των γεγονότων γιατί εκεί μέσα έχουν φωλιάσει τα συναισθήματα που γεννήθηκαν κατά το ταξίδι των παιδιών ως τις ακτές της Ελλάδας.

Το «Μέσα από τα μάτια τους» είναι μια ανθολόγηση των δύσκολων καταστάσεων που κλήθηκαν να αντιμετωπίσουν χωρίς να το έχουν επιλέξει δώδεκα παιδιά, δώδεκα ακτίνες στο σκοτάδι του παραλογισμού και του μίσους και ταυτόχρονα μια έκκληση να δει ο ανυποψίαστος ή αδιάφορος ή παρασυρμένος από τη χειραγώγηση των Μέσων Μαζικής Επικοινωνίας κόσμος τι πραγματικά συμβαίνει στις απέναντι ακτογραμμές. Ένα μεγάλο εύγε σε όλους τους συντελεστές και κυρίως στην Ελληνοεκδοτική, που παραχωρεί 3 ευρώ από την πώληση του κάθε βιβλίου στη Μη Κερδοσκοπική Οργάνωση Praksis (Προγράμματα Ανάπτυξης, Κοινωνικής Στήριξης και Ιατρικής Συνεργασίας), μία ανεξάρτητη Μη Κυβερνητική Οργάνωση, που έχει σαν κύριο στόχο τη δημιουργία, εφαρμογή και υλοποίηση προγραμμάτων ανθρωπιστικής και ιατρικής δράσης. Μη διστάσετε να χαρίσετε αυτό το βιβλίο στον εαυτό σας και στα παιδιά σας και να ανακαλύψετε μαζί πώς μπορείτε να βοηθήσετε για έναν καλύτερο κόσμο, χωρίς αίμα, χωρίς πολέμους, χωρίς μίσος.

Εις μνήμην του Προέδρου της Praksis Τζανέτου Αντύπα που «έφυγε» πριν λίγους μήνες.

Βιβλίο Η μοναξιά των συνόρων
Συγγραφέας Γλυκερία Γκρέκου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Χαρούλα, με καταγωγή από την Τραπεζούντα του Πόντου, ζει μόνη της στον Άγιο Παντελεήμονα κοντά στην Αχαρνών. Μόνη της παρέα η Αλβανίδα Ρόζα που της καθαρίζει το σπίτι και τα σποραδικά τηλεφωνήματα του παντρεμένου γιου της. Αρχίζει να μιλάει στον εαυτό της για να περάσει την ώρα της, κάνει πολλές δουλειές για να κυλήσει η μέρα της κι όλα αλλάζουν όταν στο απέναντι υπόγειο διαμέρισμα έρχεται η Χαμιντάινα με τον αδερφό της, πρόσφυγες από το Αφγανιστάν. Η Χαρούλα κερδίζει την εμπιστοσύνη του παιδιού και η γνωριμία τους εξελίσσεται σε βαθιά φιλία όταν η Χαρούλα αρχίζει να της κάνει μαθήματα ελληνικής γλώσσας!

Στο μικρό αυτό λογοτεχνικό διαμαντάκι η συγγραφέας δίνει τις πραγματικές διαστάσεις της ξενοφοβίας και του ρατσισμού. Τοποθετεί τις πιο φίλα προσκείμενες σε εγγύτητα μορφές, δυο γυναίκες δηλαδή (πιο σπάνιο να ενωθούν κατ’ αυτόν τον τρόπο δυο άντρες χωρίς να υπάρξει κάποια βία, κάποια ωμότητα), να ξεπερνούν το εμπόδιο της γλώσσας και να ενώνουν τις ελπίδες και τα όνειρά τους για το άγνωστο, εφήμερο για τους άτυχους ξένους, όνειρο. Από τη μια με έξυπνο τρόπο παραλληλίζεται η προσφυγιά των Ελλήνων το 1922 (μέσα από το ημερολόγιο του πατέρα της Χαρούλας) και από την άλλη δίνονται γλαφυρότατα οι περιπέτειες, η αγωνία και η αβεβαιότητα των προσφύγων για το αν θα φτάσουν στην Ελλάδα και τι θα βρουν εκεί (σύνορα, τρεχαλητό στα βουνά, διακομιδή με βάρκες και μεγάλη τύχη αν δεν τους πνίξουν οι δουλέμποροι για να μην πιαστούν στα πράσα).

Η Χαμιντάινα είναι ένα παιδί που έχει όνειρα, έχει σχέδια, έχει απορίες, είναι αθώα, δεν μπορεί να καταλάβει γιατί πέρασε τόσα εμπόδια και να έρθει σε μια πατρίδα δανεική, όπου ξένοι άνθρωποι, με άγνωστη γλώσσα, επιτίθενται στους μετανάστες και τους διώχνουν από τις προσωρινές τους κατοικίες. Χωρίς αυστηρό ύφος, χωρίς μεροληψία, χωρίς εξάρσεις και κορόνες, μέσα από το κείμενο καταλαβαίνουμε πόσο σημαντικοί παράγοντες σε αυτόν τον φανατισμό και την ξενοφοβία είναι η φτώχεια και η αμορφωσιά.

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«Είναι ξένοι, δε χωράει αμφιβολία. Το χρώμα της επιδερμίδας τους, χρώμα της Ανατολής. Τα μελαγχολικά τους μάτια, χρώμα προσφυγιάς. «Μάνα, να προσέχεις! Γέμισε η γειτονιά εγκληματίες!» Αυτό το λαβωμένο ελάφι της Ανατολής εγκληματίας; Τι κακό μπορούν να κάνουν αυτά τα αδύνατα κλαράκια;» (σελ. 68).

«Η φτώχεια είναι ο εχθρός! Η φτώχεια και η αμορφωσιά!…Η φτώχεια! Που συχνά, ευτυχώς όχι πάντα, έρχεται και κυοφορεί άρρωστα παιδιά: το φόβο, την αμορφωσιά, την κλεψιά, το φόνο» (σελ. 85-86).

Βιβλίο Στον ήχο των τυμπάνων
Τίτλος πρωτοτύπου The walking drum
Συγγραφέας Louis L΄ Amour
Μεταφραστής Κωνσταντίνος Μπάρμπης
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Bell (εξαντλημένο στον εκδότη)
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ένα πάρα πολύ ωραίο ιστορικό μυθιστόρημα. Εποχή 12ου αιώνα, Μανουήλ Κομνηνός, Κόρδοβα, Παρίσι, Κωνσταντινούπολη, Κίεβο, Πόντος. Καραβάνια, μάχες, κάστρα, έμποροι και πανηγύρια, γυναίκες και αίμα, πάρα πολλές λεπτομέρειες για τη ζωή, την καθημερινότητα, τα καράβια, το δουλεμπόριο, την Ανατολή, τις πόλεις που ανέφερα προηγουμένως. Ανατροπές, συμμαχίες, προδοσίες, ρουφιανιές, φιλοσοφία, τα πρώτα βιβλία που ήταν δυσεύρετα και γι’ αυτό ανάρπαστα. Ο χαρακτήρας του Κερμπουσάρ ολοζώντανος, σφυρηλατείται από τα γεγονότα, πολλές φορές, αν και αναζητά τον πατέρα του, λιποψυχεί λόγω κούρασης ή διστάζει λόγω γυναικείας αγκαλιάς. Αλλά όχι, εμμένει στον αρχικό σκοπό του. Και τελικά βρίσκει τον πατέρα του κι αποφασίζει να αναζητήσει την αγάπη του που κατέφυγε στην Ινδία. Κι ενώ ο συγγραφέας υπόσχεται να γράψει άλλα δύο βιβλία για τον Κερμπουσάρ, δεν τα βρίσκω πουθενά. Στην εγκυκλοπαίδεια βλέπω ότι πέθανε 4 χρόνια μετά από αυτό το βιβλίο και κρίμα. Αναρωτιέμαι αν τα γουέστερν του είναι εξίσου καλογραμμένα.

Βιβλίο Αγαπημένη
Τίτλος πρωτοτύπου Beloved
Συγγραφέας Toni Morrison
Μεταφραστής Κατερίνα Σχινά
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Παπαδόπουλος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Κι όλα αυτά γιατί; Μας απαντά η ίδια η Σηθ: «Είναι φίλη του νου μου. Με μάζεψε, φίλε μου. Τα κομμάτια που είμαι, τα μάζεψε και μου τα ξανάδωσε με τη σωστή σειρά. Είναι ωραίο, ξέρεις, να έχεις μια γυναίκα που να ‘ναι φίλη του νου σου«. Δεν παύω όμως να αναρωτιέμαι αν είναι φάντασμα ή όχι λόγω της ανάμιξής της με υπαρκτά πρόσωπα που το βλέπουν, κι ας το ξεκαθαρίζει αρκετά η συγγραφέας (φίλη του νου). Αλήθεια, η αφήγηση ξεκινάει από το τέλος της ζωής της Σηθ που βρήκε ένα σπιτικό και προσπαθεί να μαζέψει τα κομμάτια της βασανισμένης ζωής της αγκαλιά με την κόρη της, το μοναδικό παιδί που της απέμεινε και σιγά σιγά φτάνουμε στην αρχή, στη σκλαβιά αμέσως μετά τη λήξη του Εμφυλίου των ΗΠΑ που το σκάει σε ελεύθερη Πολιτεία και διεκδικεί την ελευθερία της; Μάλλον, γιατί ομολογώ ότι με μπέρδεψε πολύ αυτό το βιβλίο.

Η Σηθ λοιπόν δίπλα σε καλά λευκά αφεντικά, κρυμμένη σε καλαμποκοχώραφα, τυραγνισμένη και γκαστρωμένη να προσπαθεί να δραπετεύσει, ξεριζωμός και αγωνία των εγχρώμων για ένα ανθρώπινο αύριο, για μια ελπίδα, Ιστορίες φρίκης καθ’ όλη τη διάρκεια του βιβλίου (βασανιστήρια, σφαγές, άρρωστα παιχνίδια των λευκών με τις έγχρωμες γυναίκες κλπ.). Δυνατό κείμενο, ρεαλιστικότατο και αμεσότατο αλλά αρκετά μεταφυσικό για μένα. Και ειλικρινά δεν κατάλαβα γιατί ένα τόσο όμορφο (δεν εννοώ το περιεχόμενο που είναι η βιαιότητα και η κακοπραγία) στόρι, ένα τόσο ωραίο κείμενο και κάτι τόσο ωμό, απάνθρωπο και αιματοβαμμένο όπως η ζωή των εγχρώμων στις φυτείες να συνοδεύεται από κάτι τόσο μεταφυσικό και άυλο. Θα έλεγα να μην ξεκινήσετε Toni Morrison με αυτό το βιβλίο αλλά να τη διαβάσετε οπωσδήποτε αν θέλετε να έχετε μια σφαιρική εικόνα των έργων αυτής της μεγάλης συγγραφέως.

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«Οι εποχές στο Οχάιο είναι θεατρικές. Η καθεμιά κάνει την είσοδό της σαν πριμαντόνα, σίγουρη ότι η παράστασή της είναι ο λόγος για τον οποίο υπάρχουν άνθρωποι στον κόσμο. Όταν ο Πωλ Ντη εξεναγκάστηκε να καταφύγει από το 124 σ\’ ένα παράπηγμα πίσω του, το καλοκαίρι είχε διωχτεί από τη σκηνή και όλη η προσοχή ήταν στραμμένη στο φθινόπωρο με τις μπουκάλες του από αίμα και χρυσάφι. Ακόμα και τη νύχτα που θα ‘πρεπε να υπάρχει ένα ξεκούραστο διάλειμμα, δεν υπήρχε τίποτα γιατί οι φωνές του ετοιμοθάνατου τοπίου ήταν επίμονες και δυνατές» (σελ. 186).

«Η έφοδος της κούρασής της, όπως και της δικής του, ήταν ξαφνική, μα κράτησε χρόνια. Για εξήντα χρόνια έχανε παιδιά εξαιτίας των ανθρώπων που μάσησαν τη ζωή της και την έφτυσαν σαν ψαροκόκκαλο. Για πέντε χρόνια είχε ελευθερία που της τη χάρισε το τελευταίο της παιδί, αγοράζοντας το μέλλον της με το δικό του, ανταλλάσσοντάς το ας πούμε, για να έχει αυτή μέλλον είτε αυτός είχε είτε όχι» (σελ. 279).

Βιβλίο Ουμπούντου
Συγγραφέας Μάνθος Σκαργιώτης
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Μάνθος Σκαργιώτης έγραψε ένα δυνατό μυθιστόρημα με αφορμή το εντεινόμενο στην εποχή μας φαινόμενο της ξενοφοβίας και της επίθεσης σε λαθρομετανάστες και σε πρόσφυγες από εμπόλεμες ζώνες της Ασίας και της Αφρικής, το μπόλιασε με το προσωπικό του στυλ αφήγησης και το έντυσε με επιλεγμένες ιστορίες που συνθέτουν ένα αρραγές σύνολο περιπετειών, συναισθημάτων και αποκαλύψεων. Όλα ξεκινάνε ας πούμε ήρεμα, με την καθημερινότητα στο κτήμα, τις συνθήκες εργασίας των μεταναστών, τις εντάσεις που δημιούργησε η αποκάλυψη της ανεπιθύμητης σχέσης κι όλα αυτά αλλάζουν δραματικά όταν έρχεται η ώρα της αποπληρωμής των εργατών, μιας και το ίδιο βράδυ ο Βίκτωρ και η Μιλέιν αποφασίζουν να το σκάσουν κρυφά. Το μυθιστόρημα από εκείνο το σημείο κι έπειτα αποτελεί μια διαρκή έκπληξη, με την πλοκή να στρέφεται σε αναπάντεχα μονοπάτια, τα γεγονότα να φωτίζονται όπως τα θέλει ο συγγραφέας και μόνο όταν πλησιάζουμε στο τέλος αποκαλύπτεται μια σκληρή αλήθεια που με άφησε άφωνο.

Κύρια θέση φαίνεται να έχει η οικογένεια Λένη, με τον πλούσιο αφέντη του σπιτιού και αξιοπρεπή ταυτόχρονα εργοδότη, μιας και δεν κακομεταχειρίζεται τους εργάτες, με την Εργίνα κλασική μάνα να προσέχει και να φροντίζει τον γιο της και να κρατάει τις ισορροπίες του νοικοκυριού της («Για να φτάσει στην Ελλάδα η Μιλέιν, πέρασε κάβους και πέλαγα, δεν θα κατάφερνε τον Βίκτωρα; Η γυναίκα που νικάει τη θάλασσα νικάει όλους τους ανθρώπους», ισχυρίζεται στη σελίδα 49), με τον Βίκτωρα να ζει ένα πρωτόγνωρο πάθος με τη Μιλέιν και με τον ετεροθαλή αδελφό του Δονάτου να γράφει μια λαϊκή όπερα για τη ζωή του Δημήτρη Τσαφέντα, που δολοφόνησε το 1966 τον Νοτιοαφρικανό πρωθυπουργό Χέντρικ Φέρβουρντ, πατέρα του απαρτχάιντ. Εκείνη τη μοιραία βραδιά ο Βίκτωρ θα εξαφανιστεί κι αυτό θα είναι η αρχή μόνο μερικών πολύ σοβαρών προβλημάτων που εμφανίζονται στη συνέχεια, μπλέκοντας για τα καλά την υπόθεση και δημιουργώντας απανωτές παρεξηγήσεις. Διάβαζα με φρενήρεις ρυθμούς, προσπαθώντας να μάθω τι συνέβη στον γιο του Λένη, τι απέγινε η ερωμένη του, γιατί ο επιστάτης ισχυρίζεται πως μέτρησε σωστά τους εργάτες που μετέφερε στην Αθήνα κι ένα σωρό άλλα περιστατικά, με αποκορύφωμα την απαγωγή του γιου ενός τραπεζίτη!

Η γραφή είναι εντελώς προσωπική, με ένα λεξιλόγιο που ισορροπεί ανάμεσα στον ρεαλισμό και την ποιητικότητα («αφηνιασμός», «κοντόβραδο», «αποθηριωμένη», «καρδιοσωμός» κ. ά.) και μια ηθελημένη παράλειψη οριστικών άρθρων και αριθμητικών ουσιαστικών που δίνουν γρηγοράδα στην αφήγηση και τη στεγνώνουν από περιφραστικότητα. Οι διάλογοι λίγοι, σα να πασπαλίζουν την αφήγηση, και μόνο με τις απαραίτητες λέξεις. Γλυκές και ξεχωριστές παρομοιώσεις και μεταφορές («Η νύχτα τους τύλιγε σαν μάνα», σελ. 85), αρκετές φράσεις και παροιμίες που ενώνουν την ελληνική με την αφρικανική κουλτούρα και εκτενείς περιγραφές της άγριας ζούγκλας μα και της ελληνικής υπαίθρου.

Στο μυθιστόρημα υπάρχουν διάσπαρτες ψηφίδες ποικίλης θεματολογίας, από τη ζωή των λευκών με τους ντόπιους στο Γιοχάνεσμπουργκ και το Κέιπ Τάουν, τον ρατσισμό που γιγαντώνεται στην εποχή μας με την αθρόα προσέλευση λαθρομεταναστών και την αγωνία της μητέρας που ψάχνει το παιδί της στα στέκια των μεταναστών (ανατριχιαστικά αληθινή η περιήγηση της Εργίνας στο βρώμικο, άθλιο και όμως παλλόμενο από ζωή κέντρο της πρωτεύουσας) ως τη δύναμη της κατάρας που είναι ικανή να κάνει κακό μέχρι και επτά γενιές μετά, τα όρια κάποιων που θέλουν να χτυπήσουν την πλουτοκρατία και τη ζωή και τον θάνατο του Έλληνα που δολοφόνησε τον δημιουργό του φυλετικού διαχωρισμού στη Νότια Αφρική. Ειδικά ως προς το τελευταίο, έμαθα πολλά πράγματα, μιας και ο συγγραφέας, με αφορμή το όραμα του Γιοχάνες Λένη να φωτίσει πολύπλευρα μια προσωπικότητα που τη θεώρησαν παρανοϊκή και πέθανε αδικημένη, καταγράφει τμηματικά διάφορα ενδιαφέροντα κομμάτια της ζωής του Δημήτρη Τσαφέντα από το εικοσάχρονο μπάρκο του σε καράβια ως την εγκατάστασή του στο Κέιπ Τάουν. Επιπλέον, αυτή η έρευνα φέρνει στο φως τις συνθήκες που επικρατούσαν την εποχή που άκμαζε το δουλεμπόριο («…τον αγόρασε ο Βρετανός δουλέμπορος με αντίτιμο πέντε χάλκινες χύτρες»!) αλλά και τον τρόπο αντιμετώπισης των ινδιάνων της Αμερικής από τους πρώτους λευκούς εποίκους, καθώς και τα βιώματα του Μαχάτμα Γκάντι που ως Ινδός μετανάστης είχε φυλακιστεί πολλές φορές στη Νότια Αφρική για ανυπακοή στους νόμους του κράτους.

«Ουμπούντου» σημαίνει «Είμαι, επειδή είμαστε» και ξεκίνησε ως φράση από μια ομάδα παιδιών που συμμετείχαν σε αγώνισμα δρόμου με έπαθλο ένα καλάθι φρούτα, όπου οι νικητές μοιράστηκαν το βραβείο με τους άλλους συμμετέχοντες αντί να το κρατήσουν όπως δικαιούνταν. Με αυτόν τον δεσμό φωτογραφίζονται κάποια πρόσωπα της ιστορίας που δοκιμάζονται ως το τέλος της ιστορίας και η εφαρμογή του τίτλου στο καθαυτό κείμενο είναι ευρηματική. Το μυθιστόρημα είναι ένα συναρπαστικό κείμενο γεμάτο ανατροπές και απρόσμενες εξελίξεις, τονίζει τις σκοτεινές πτυχές του ρατσισμού, καταγράφει ακριβοδίκαια τον μετανάστη μα και τον ντόπιο και συγκροτεί μια πολυποίκιλη ιστορία ανθρωπιάς, αγάπης, περιπέτειας και μοναξιάς.