Βιβλίο Ο Τόπος των Μυστικών
Τίτλος πρωτοτύπου The Secret Place
Συγγραφέας Tana French
Μεταφραστής Βάσια Τζανακάρη
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μεταίχμιο
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το μυθιστόρημα έχει κάποια χαρακτηριστικά που ίσως ξαφνιάσουν τον αναγνώστη, μιας και η υπόθεση διαδραματίζεται αποκλειστικά μέσα σε μία ημέρα, κατά τη διάρκεια της οποίας η Κόνγουεϊ και ο Μόραν ανακρίνουν τις μαθήτριες του σχολείου για να καταλήξουν σε δύο αντίπαλες φατρίες, τις παρέες της Τζόαν Χέφερναν και της Χόλι Μακέι. Ανακρίσεις, κόντρα ανακρίσεις, πίεση, μυστικά, σταδιακή αποκάλυψη των ελάχιστων στοιχείων που θα οδηγήσουν στην αλήθεια, λεπτομερέστατη καταγραφή του σχολείου, των χαρακτήρων, των συμπεριφορών, του μικρόκοσμού τους, της γλώσσας τους, των αντιλήψεών τους. Ξανά και ξανά. Σε αντιδιαστολή με τη στατική αφήγηση του σήμερα, παράλληλα εξελίσσεται η ιστορία των κοριτσιών έναν χρόνο πριν τη δολοφονία του Κρις Χάρπερ, καταγράφονται οι σχέσεις μέσα στο σχολείο, οι φιλίες που δένονται ή ραγίζουν, οι εξελίξεις στους χαρακτήρες, τα στάδια που οδήγησαν στη δολοφονία του παιδιού, με την ανατριχιαστική επωδό στην αρχή των αντίστοιχων κεφαλαίων: «Ο Κρις Χάρπερ έχει έναν χρόνο ζωής», «…έχει τρεις εβδομάδες ζωής» κ.ο.κ. Ένιωθα να σφίγγει ο κλοιός γύρω από τους πρωταγωνιστές που γνώρισα ενδελεχώς κι αναρωτιόμουν ως ποιο σημείο είναι ικανές (μιας και κυρίως τα κορίτσια κυριαρχούσαν) να φτάσουν.

Η μελέτη και η απόδοση των συμπεριφορικών γνωρισμάτων των έφηβων κοριτσιών είναι ενδελεχέστατη. Λέξεις και εκφράσεις, αντιδράσεις, αντίληψη, τρόπος σκέψης, τα σχέδιά τους για το μέλλον, η στάση τους απέναντι στα πρώτα φλερτ και στα κουτσομπολιά, στον σιχαμερό χορό του Αγίου Βαλντίνου, το πώς συμπεριφέρονταν στις φίλες τους και στις συμμαθήτριές τους, πώς κοιμούνταν στα δωμάτια του σχολείου, τι τρώγανε, τι ακούγανε, πού ξοδεύανε το χαρτζιλίκι τους και πάρα πολλά άλλα δίνουν μια καλοδουλεμένη αυθεντικότητα και προσδίδουν ρεαλισμό που με συνεπήρε. Ναι, ήταν πολύ κουραστικό το κομμάτι του βιβλίου που αφορούσε το σήμερα, με τη μονοτονία των ανακρίσεων και την απόπειρα αναπαράστασης του τι συνέβη μέσα από χιλιάδες ψέματα, συντομογραφίες, αργκό, αλλαγές γνώμης κλπ. όμως το κομμάτι του χτες αντιστάθμιζε αρκετά την αφήγηση.

Χωρίς να είναι δοκίμιο κοινωνιολογίας ή ψυχολογίας, ο «Τόπος των Μυστικών» δε χάνει ευκαιρία να αναφέρει διαχρονικές παρατηρήσεις πάνω στην εφηβική συμπεριφορά και στην αλληλεπίδρασή της με την κοινωνία. Η συγγραφέας, χωρίς να αποστασιοποιείται και να αναφέρει απλώς τσιτάτα, καταφέρνει να μεταδώσει στον αναγνώστη την αγάπη της για τα παιδιά που περιγράφει και για τις συνθήκες μάθησης και ανατροφής τους. Οι παρατηρήσεις ξεκινάνε σχετικά νωρίς, μιας και στη σελίδα 28 γράφει: «Η ισότητα είναι επιφανειακή, αν την ξύσεις με το νύχι ξεφλουδίζει». Δεν υπάρχει τίποτα ασχολίαστο, από το ντύσιμο ως τις μουσικές επιλογές, από τον τρόπο μάθησης και αντίδρασης των εφήβων στις μεθόδους εκπαίδευσης (κωμικές οι αντιδράσεις τους σε παρωχημένων αντιλήψεων καθηγήτριες) ως την καθημερινότητά τους, τον τρόπο χρήσης της τεχνολογίας (facebook, καταγραφή άσεμνων βίντεο προς εκβιασμό ή προσωπική απόλαυση, ανταλλαγή φωτογραφιών με ανατομικά σημεία κλπ.) μα πάνω απ’ όλα δίνεται σχεδόν ανάγλυφος ο φόβος τους για το αύριο, από τη στιγμή που θα τελειώσουν το σχολείο και θα χωρίσει ο απέραντος κόσμος με τις υποχρεώσεις του και την καθημερινότητά του τις σφιχτοδεμένες παρέες. Στη σελίδα 315 δίνεται πολύ παραστατικά η κεντρική ιδέα ενός χορού δεκαπεντάχρονων και δεκαεξάχρονων μαθητών: «Οι οθόνες των κινητών πηγαίνουν πάνω κάτω και τρεμοφέγγουν ασπρογάλαζες μέσα στο πλήθος, σαν πυγολαμπίδες, καθώς όλοι καταγράφουν ο ένας τον άλλον να καταγράφει ο ένας τον άλλον».

Ο «Τόπος των Μυστικών» είναι ένα εξαίρετο δείγμα κοινωνιολογικής καταγραφής της εφηβικής  συμπεριφοράς, δοσμένο με μια ανατρεπτική εσάνς μυστηρίου. Αποτελείται από «μια ντουζίνα ιστορίες από μισή ντουζίνα έφηβες που λένε άπειρα ψέματα» (σελ. 683) και είναι μια διαφορετική προσέγγιση της έννοιας του αστυνομικού μυθιστορήματος. Ναι, οι 740 σελίδες ήταν υπερβολικά πολλές, μιας και  η αργκό των κοριτσιών άρχισε να με κουράζει αφάνταστα από ένα σημείο και μετά, ενώ οι διαρκείς ανατροπές που προέρχονταν από ανακρίσεις και συζητήσεις και δεύτερες σκέψεις που αναιρούσαν τις πρώτες με έφτασαν σε σημείο να προσπερνώ κάποιες παραγράφους, όμως το βιβλίο παραμένει ένα καλό σημείο αναφοράς για όσους αναζητούν κάτι διαφορετικό στη λογοτεχνία του είδους ή θέλουν ρεαλιστικούς χαρακτήρες και χορταστικό περιβάλλον δράσης.

Βιβλίο Ο Τόπος των Πιστών
Τίτλος πρωτοτύπου Faithful Place
Συγγραφέας Tana French
Μεταφραστής Αναστασία Καλλιοντζή
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μεταίχμιο
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ας μου επιτραπεί να τονίσω ότι με αφορμή τον αστυνομικό ιστό που τυλίγει το μυθιστόρημα, η συγγραφέας ξετυλίγει με μαεστρία όλες τις κοινωνικές και οικονομικές πτυχές της ζωής στο Δουβλίνο της δεκαετίας του 1980 και του σήμερα. Κατ’ εμέ, υπάρχει ένας φόνος, μιας και η Ρόζι ανακαλύπτεται νεκρή, υπάρχει μια συνωμοσία που ο Φρανκ προσπαθεί να εξιχνιάσει με αντισυμβατικά μέσα, μιας και δεν είναι του Ανθρωποκτονιών για να είναι παρών στις έρευνες και να βρίσκει τις απαντήσεις που θέλει και την ανατρεπτική αποκάλυψη του δράστη όμως that’ s it. Στις περίπου 600 σελίδες του κειμένου πρωταγωνιστούν περιστατικά καθημερινής οικογενειακής συμπεριφοράς, καταγράφονται ενδελεχώς όλα τα μειονεκτήματα και τα πλεονεκτήματα των συμπεριφορών και των πέντε παιδιών της οικογένειας Μακέι αλλά και των φιλενάδων της Ρόζι και της οικογένειας της Ρόζι. Αρκετά λεπτομερείς και παραστατικές σκηνές, μεγάλοι και εκτεταμένοι διάλογοι που δίνουν αληθοφάνεια και προσδίδουν εξαίρετη τρισδιάστατη απεικόνιση της ιστορίας, βαθιά μελέτη της εποχής και του τόπου, των συνηθειών, της νοοτροπίας, της κουλτούρας των κατοίκων του Δουβλίνου, σαφής διαχωρισμός αστών και εργατών κλπ. Στοιχεία που κατ’ εμέ συγκροτούν ένα κοινωνικό και όχι ένα αστυνομικό μυθιστόρημα.

«Ο Τόπος των Πιστών» είναι αργό στην εξέλιξη του φόνου αλλά διαμαντάκι για κοινωνιολογική μελέτη και για όσους αγαπούν να ξέρουν τα πάντα γύρω από τους χαρακτήρες του κειμένου που έχουν στα χέρια τους, όχι από κουτσομπολίστικη διάθεση αλλά από ανθρωπιστική. Τη μάνα Μακέι, αυστηρή, τυπολάτρισσα, με αχαρακτήριστη συμπεριφορά, θα την είχα σκοτώσει. Τον μέθυσο, συνήθως άνεργο πατέρα θα τον είχα πετάξει έξω. Τα αδέρφια του Φρανκ Μακέι τα λυπήθηκα όλα, ένα προς ένα. Για να μη μιλήσω για το πώς κατάντησαν οι φίλες της Ρόζι με τα χρόνια. Μου άρεσε τρομερά η χημεία μεταξύ των αδελφών και η σταδιακή αποκάλυψη κάποιων μυστικών που έπρεπε να παραμείνουν κρυμμένα, γιατί αυτά ατσάλωσαν τους δεσμούς, αποτέλεσαν εμπόδιο για να ανθίσει πραγματική αγάπη ανάμεσά τους και οδήγησαν τα πράγματα σε απρόβλεπτες εξελίξεις. Ο αναγνώστης, με υπομονή και πείσμα, αν αφιερώσει τον χρόνο του στο βιβλίο, θα δει να αλλάζουν οι σχέσεις μεταξύ των πρωταγωνιστών, θα γουρλώσει τα μάτια πάμπολλες φορές από τα περιστατικά σωματικής και λεκτικής βίας, θα νιώσει λες και είναι πραγματικά μέσα στο σπίτι των Μακέι, λες και περπατάει στον Τόπο των Πιστών και νιώθει την ίδια αγωνία και αδιαφορία, θα πίνει Γκίνες, θα βλέπει σαχλοπρογράμματα στην τηλεόραση, θα ξοδεύει τα εφήμερα μεροκάματα σε μεθύσια για να ξεχάσει ότι αύριο θα ξυπνήσει άνεργος κλπ.

Έχοντας κάνει μάλιστα η συγγραφέας πατέρα τον Φρανκ Μακέι καταφέρνει να κινηθεί αριστοτεχνικά στο δίπολο των οικογενειακών σχέσεων: από τη μια η διαλυμένη οικογένεια που δημιούργησαν οι γονείς του Φρανκ και από την άλλη η κατεστραμμένη δική του που δημιούργησε ο ίδιος. Ο τρόπος που παρουσιάζεται η Χόλι ως κόρη και ως άνθρωπος, οι προσπάθειες της Ολίβια να ξεπεράσει τον Φρανκ χωρίς να πληγώνει την κόρη της, οι τεταμένες σχέσεις μεταξύ των πρώην δείχνουν χοντρικά τα πράγματα να έχουν βελτιωθεί στις ενδοοικογενειακές σχέσεις του Δουβλίνου, δεν παύει όμως από την άλλη να υφίσταται το αδιόρθωτο, ψυχολογικά βίαιο παρελθόν. Ο Φρανκ αγωνίζεται και παλεύει για να καθησυχάζει τους φόβους του παιδιού του, τις τύψεις του για όσα δεν μπορεί να πραγματοποιήσει κι ας τα έχει υποσχεθεί, να επαινέσει την παρατηρητικότητα και τη φιλομάθεια της κόρης του κλπ. Εκεί που εγώ θα παρατούσα αυτό το παιδί, που έχει τη δική του ψυχολογία και μικρόκοσμο και αντιλήψεις, ο Φρανκ, με πείσμα και πειθώ ασχολείται μαζί της, απαντά στις ερωτήσεις της, καθησυχάζει τους φόβους της και ανεβαίνει στα μάτια μου ως πατέρας.

Ο Τόπος των Πιστών είναι ένα συγκλονιστικό κοινωνικό δοκίμιο με αστυνομική επίστρωση για αναγνώστες που θέλουν να εντρυφήσουν βαθιά σε ένα μυθιστόρημα και είναι το τρίτο της σειράς Dublin Murder Squad αλλά αυτοτελές κατ’ εμέ, αν και ο ξερόλας, σπαστικός Καταπληκτικός Κέννεντι πρωταγωνιστεί στο επόμενο μυθιστόρημα της σειράς ενώ η Χόλι Μακέι με τον πατέρα της θα επανεμφανιστούν στο μεθεπόμενο, που κυκλοφορεί ήδη στα ελληνικά από τις εκδόσεις Μεταίχμιο με τίτλο «Ο Τόπος των Μυστικών».

Βιβλίο Σβησμένος φάρος
Τίτλος πρωτοτύπου Darkhouse
Συγγραφέας Alex Barclay
Μεταφραστής Γιάννα Αναστοπούλου
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Bell (εξαντλημένο στον εκδότη)
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Αγωνιώδες και ανατρεπτικό. Η συγγραφέας μάς αποκαλύπτει σιγά σιγά τη σχέση που έχει ο δολοφόνος με τον αστυνομικό. Η πρώτη σκηνή του βιβλίου θα μου μείνει αξέχαστη: ο Ντόναλντ Ριγκς επιστρέφει την κόρη που απήγαγε στη μάνα της, παίρνει τα λύτρα και… ανάβει τον πυροκροτητή. Μάνα και κόρη γίνονται κομμάτια. Ο αστυνομικός Λακέζι τον σκοτώνει σε νόμιμη άμυνα. Χρόνια μετά, ο Λακέζι αγωνίζεται να σώσει την οικογένειά του και την ψυχική τους ηρεμία. Καταφεύγουν στο Δουβλίνο και ξεκινούν από την αρχή.  Ιστορίες με γεράκια και τοξοβολία, ανατριχιαστικές δολοφονίες, μια απίστευτη αγωνία και σασπένς που σε κρατούν καθηλωμένα. Η κλειστή κοινωνία του Γουότερφορντ καταντά κλειστοφοβική. Η γυναίκα του Λακέζι κρύβει πράγματα. Ο γιος του το ίδιο. Έχουν σχέση αυτά τα μυστικά με τις δολοφονίες που λαμβάνουν χώρα στο χωριό; Ο αστυνομικός αρχίζει να γίνεται από αξιαγάπητος στο χωριό, ανεπιθύμητος. Και το παιχνίδι μόλις άρχισε!

Βιβλίο Υ.Γ. Σ’ αγαπώ
Τίτλος πρωτοτύπου P. S. I love you
Συγγραφέας Cecilia Ahern
Μεταφραστής Μαρία Νταή
Κατηγορία Ρομαντικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα 
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Αλήθεια, πώς γίνεται μια συγγραφέας να γράφει μια, ας μου επιτραπεί η έκφραση, χιλιοειπωμένη ιστορία (γυναίκα αγαπάει άντρα) (αν και δοσμένη με πρωτότυπο τρόπο), η οποία όμως θα διαρκέσει ένα χρόνο ώσπου η Χόλι να σταθεί στα πόδια της, ζώντας εμπειρίες είτε πρωτόγνωρες είτε ντροπιαστικές είτε γεμάτες θάρρος και ο αναγνώστης να μην βαριέται; Και μέσα από αυτές τις καθημερινές περιπέτειες, που είναι γραμμένες απλά κι όμως σε ελκύουν, η ηρωίδα εξελίσσεται και επιβιώνει; Χωρίς καμία σκηνή να είναι περιττή (εντάξει, ίσως η σκηνή του καραόκε και οι περιπέτειες των φιλενάδων στις διακοπές, αλλά κι αυτές είναι μέρος της νοοτροπίας της Χόλι, είναι μέρος της Χόλι, οπότε και πάλι δεν τις λες περιττές)!

Όλοι οι χαρακτήρες είναι λες και σου κρατάνε το χέρι ή σε παίρνουν τηλέφωνο! Τους νιώθεις, τους αισθάνεσαι, είναι μέρος της ζωής σου. Ο Τζέρι είναι νεκρός αλλά όποτε εμφανίζεται κλέβει την παράσταση με τις γεμάτες ευγένεια και ρομαντισμό κινήσεις του για να προστατέψει τη Χόλι όταν ο θάνατος τους χωρίσει. Κάπου κάπου αιφνιδιάστηκα, πω πω υπάρχουν ακόμη άντρες με τόσο ευγενικά αισθήματα; Και να μην υπάρχουν είναι πολύ καλά δοσμένοι από την πένα της Ahern! Μα να πεθαίνεις και η σκέψη σου να είναι η γυναίκα σου; Την οποία συμβουλεύεις να κάνει απλά καθημερινά πράγματα για να προχωρήσει μπροστά στη ζωή της χωρίς εσένα (από το να αγοράσει ένα λαμπατέρ μέχρι να τη γεμίσεις αισιοδοξία και να ξαναψάξει για δουλειά) και στο τελευταίο -αποχαιρετιστήριο- μήνυμά σου να της λες: «Μη φοβηθείς να ερωτευτείς ξανά. Άνοιξε την καρδιά σου και ακολούθησέ την όπου αυτή σε οδηγεί…».

ΟΚ, γλυκανάλατο σας ακούγεται, ίσως και ανύπαρκτο ή αστήρικτο αλλά η συγγραφέας το πιστεύει και στο πασάρει ουχί πειθαναγκαστικά αλλά χαλαρά, απλά, όμορφα, στρωτά. Και το κείμενο είναι γεμάτο ανατροπές, πουθενά μονοδιάστατο. Και στην αναζήτηση εργασίας και στα αισθήματα που γεννιούνται ανάμεσα σε κείνη και σε έναν νέο άντρα που γνωρίζει (και πώς εξελίσσεται η σχέση τους), πουθενά δε βαριέσαι. Κι ευτυχώς λείπουν ερωτικές σκηνές, που πιστέψτε με, τίποτα δε θα προσθέτανε, αντίθετα ίσως και να εκβιάζανε και καλά τον αναγνώστη για να αγοράσει το βιβλίο ή για να τον κρατήσουν. Μου έκανε τεράστια εντύπωση το ταξίδι στη γυναικεία ψυχολογία χωρίς να καταντά χαζοβιόλικο ή ρηχό.

Επίσης, παρ’ όλο που το κεντρικό θέμα είναι στενόχωρο, υπάρχει και μια νότα αισιοδοξίας και στο φινάλε και γενικά στο περιεχόμενο του βιβλίου. Η Χόλι δε διστάζει να μας αποκαλύψει ότι όντως ήθελε να μην βγει ποτέ ξανά έξω, δε δίστασε να μουντζωθεί και να αρνηθεί το γεγονός ότι ναι, η ζωή συνεχίζεται, παραδέξου ότι αγάπησες κι άλλον άντρα μετά τον Τζέρι. Πράξεις και κινήσεις απελπισμένης, νέας χήρας, που επαναλαμβάνω ποτέ και πουθενά δεν γελοιοποιούν και δεν αποτελούν καρικατούρα. Σίγουρα κάπου δίπλα μας θα υπάρχει μια τέτοια νέα γυναίκα και όση βοήθεια κι αν έχει από οικογένεια και φίλους δεν θα τα καταφέρει να επιβιώσει αν δεν το αποφασίσει η ίδια.

Από τα αγαπημένα μου σημεία το τέταρτο γράμμα του Τζέρι:

«ΥΓ. Σ’ αγαπώ, Χόλι, και ξέρω ότι και εσύ με αγαπάς. Δεν χρειάζεται να βλέπεις τα πράγματά μου για να με θυμάσαι, δεν χρειάζεται να τα κρατήσεις ως απόδειξη ότι υπήρξα ή ότι ακόμα υπάρχω μέσα στο μυαλό σου. Δεν χρειάζεται να φοράς το πουλόβερ μου για να με νιώθεις πάνω σου. Είμαι εδώ…πάντα, με τα χέρια μου τυλιγμένα γύρω σου» (σελ. 177).

Τα καυστικά σχόλια (ουχί μίσανδρα και γυναικουλίστικα αλλά έξυπνα, καίρια, καυστικά, πραγματικές ανησυχίες νέας κοπέλας) δεν λείπουν:

«Μα τι πάθαιναν οι άντρες με το μπάρμπεκιου; Ήταν ο μοναδικός τομέας της μαγειρικής τέχνης στον οποίο μπορούσαν να διαπρέψουν ή είχαν κρυφές τάσεις πυρομανίας;» (σελ. 200).

«Της είχε δοθεί ένα υπέροχο δώρο: η ίδια η ζωή. Είχε μάθει ότι η ζωή δεν είναι κάτι αυτονόητο για όλους και ότι ορισμένες φορές κάποιοι τη χάνουν βίαια πολύ νωρίς. Το σημαντικό, αυτό που μετρούσε τελικά, ήταν τι έκανε κάποιος με τη ζωή του και όχι η διάρκειά της» (σελ. 426).

Και φυσικά το τέλος, οι τελευταίες παράγραφοι που δείχνουν πως ό, τι κι αν έκανες μην διστάσεις να προχωρήσεις και να αφεθείς:

«’Ήταν μια γυναίκα που έκανε λάθη, που έκλαιγε μερικά πρωινά Δευτέρας ή κάποια βράδια μόνη της στο κρεβάτι. Ήταν μια γυναίκα που συχνά βαριόταν τη ζωή της και δυσκολευόταν να σηκωθεί το πρωί για να πάει στη δουλειά της..Ήταν μια γυναίκα που μερικές φορές απλώς δεν μπορούσε να καταλάβει τη ζωή. Από την άλλη πλευρά, ήταν μια γυναίκα με εκατομμύρια ευτυχισμένες αναμνήσεις, η οποία είχε γνωρίσει την αληθινή αγάπη και ήταν έτοιμη να ζήσει πιο έντονα, να αγαπήσει πιο βαθιά και να αποκτήσει περισσότερες αναμνήσεις. Ανεξάρτητα αν αυτό θα συνέβαινε σε δέκα μήνες ή δέκα χρόνια, η Χόλι θα υπάκουε στο τελευταίο μήνυμα του Τζέρι. Ό,τι και να ήταν αυτό που την περίμενε, εκείνη ήξερε πως θα άνοιγε την καρδιά της και θα την ακολουθούσε όπου κι αν πήγαινε. Στο μεταξύ απλώς θα συνέχιζε να ζει» (σελ. 430).

ΥΓ Σπιρτούλη: το είδα δύο φορές και δεν μπορώ να το αγνοήσω: Ο στριπτιζέζ. Λυπάμαι αλλά αυτός που κάνει στριπτίζ είναι στρίπερ και όχι στριπτιζέζ, η κατάληξη -εζ είναι πάντα για το θηλυκό (π. χ. ντιζέζ).

ΥΓ2.: Το κείμενο πρωτοδημοσιεύτηκε στο captainbook στις 18 Σεπτεμβρίου 2012 και είναι το πρώτο βιβλίο της συνεργασίας μου με τις εκδόσεις Διόπτρα.