Βιβλίο Το μυστικό των μυστικών
Τίτλος πρωτοτύπου The secret of secrets
Συγγραφέας Dan Brown
Μεταφραστής Χρήστος Καψάλης
Κατηγορία Περιπέτεια
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το νέο μυθιστόρημα του Dan Brown κινείται στα γνωστά, οικεία και πάντα συναρπαστικά μονοπάτια συνωμοσιολογίας, μυστικών και ανατροπών. Καλοδουλεμένη πλοκή, cliffhangers στο τέλος σχεδόν κάθε κεφαλαίου, σταδιακή κορύφωση της δράσης, ανάμιξη πραγματολογικών στοιχείων με αχαλίνωτη φαντασία, ένας αγαπημένος πρωταγωνιστής, κώδικες και σύμβολα (κεντροπερίβλητα, εικονογράμματα), μυστικά και απειλή κατά της ανθρωπότητας, ανατροπές, ενδιαφέρουσα κεντρική ιδέα που παίρνει βασικές εγκυκλοπαιδικές πληροφορίες, συμπεράσματα ερευνών και πορίσματα και «την προχωράει παρακάτω», σε ένα γνωστικό και γνωσιακό επίπεδο που μπορεί να το εκμεταλλευτεί κάποιος για κακό σκοπό, ένας ισχυρός εχθρός που κρύβεται στα σκοτάδια, απρόσμενες συμμαχίες, προδοσίες, ανθρωποκυνηγητά, μυστικές υπηρεσίες, απαγωγές, επιθέσεις, δολοφονίες, όλα αυτά συγκροτούν άλλο ένα εκπληκτικό μυθιστόρημα δράσης και αγωνίας που με άφησε απόλυτα ικανοποιημένο.

Τη λαμπερή μέρα της διάλεξης της Κάθριν Σόλομον ακολουθούν μια σειρά από φρικιαστικά γεγονότα: η Κάθριν εξαφανίζεται, ο Λάνγκντον κάνει κάτι που θα  τραβήξει την προσοχή της Ούζι, της τσέχικης υπηρεσίας πληροφοριών, με αποτέλεσμα να τον κυνηγάει ο αστυνόμος Όλντριχ Γιανάτσεκ αλλά και ο Μάικλ Χάρις, νομικός εκπρόσωπος της αμερικανικής πρεσβείας. Τα ίχνη για τον εντοπισμό της επιστήμονα είναι κωδικοποιημένα κι ο Λάνγκντον αναλαμβάνει δράση. Αρχαίοι Έλληνες μαθηματικοί, αραβικοί αριθμοί, λατινικό αλφάβητο, ενωχιανά (γλώσσα μέσω της οποίας υποτίθεται ότι τα μέντιουμ επικοινωνούν με τα πνεύματα) παίρνουν και πάλι τη σκυτάλη σ’ έναν αγώνα δρόμου ενάντια στον χρόνο.

Σταδιακά μπαίνουν κι άλλοι χαρακτήρες στο παιχνίδι που θα δείξουν σε κρίσιμα σημεία την πραγματική τους ταυτότητα και τι πραγματικά αποζητούν. Για παράδειγμα, ο Μάικλ Χάρις παίζει έναν ιδιαίτερο ρόλο στην αμερικάνικη πρεσβεία, με αποτέλεσμα να διαπιστώσει αμέσως τι πραγματικά συμβαίνει, μόνο που έχει ήδη αναθέσει στην ερωμένη του, Ντάνα Ντάνεκ, υπεύθυνη των δημοσίων σχέσεων της πρεσβείας, κάτι που θα τη βάλει σε κίνδυνο. Η Δρ Μπριγκίτα Γκέσνερ, κορυφαία Τσέχα νευροεπιστήμονας, επιτυχημένη στον τομέα τεχνολογίας απεικόνισης του εγκεφάλου και στα νευροπληροφοριακά δίκτυα, είναι εκείνη που κάλεσε τη Σόλομον για τη διάλεξη, τι έχει όμως δημιουργήσει με τους συνεργούς της; Γιατί ενδιαφέρεται τόσο πολύ για το βιβλίο της Κάθριν Σόλομον και θέλει σχεδόν με το ζόρι να την οδηγήσει στο εργαστήριό της; Η Σάσα Βέσνα, βοηθός της Μπριγκίτα, είναι μια γυναίκα που ήρθε από τη Ρωσία και παθαίνει κρίσεις επιληψίας, μια κατάσταση που την οδήγησε σ’ ένα παρακμιακό κρατικό ψυχιατρικό ίδρυμα, όπου έζησε «μια ζωή ποτισμένη από τα φάρμακα και τη μοναξιά». Η Μπριγκίτα Γκέσνερ την έφερε στην Πράγα και τη θεράπευσε από τις κρίσεις της, ποιο ήταν όμως το τίμημα; Και τι θα γίνει με τα κενά μνήμης που εξακολουθεί να έχει;

Επίσης, ποιο είναι το μυστηριώδες Γκόλεμ, μια φιγούρα με μανδύα, βαριά υποδήματα, πασαλειμμένο με πηλό στο κεφάλι και γιατί στο μέτωπό του έχουν χαραχτεί τρία εβραϊκά γράμματα; Σε ποιον είναι αφοσιωμένο να προστατεύει και ως πού θα φτάσει για να το καταφέρει; Η πρέσβειρα των Ηνωμένων Πολιτειών στην Πράγα Χάιντε Νάγκελ διαπιστώνει πως ήρθε η ώρα να πάρει την κατάσταση στα χέρια της και να εκδικηθεί όσους τη δελέασαν να πάρει αυτήν τη θέση, αποκρύπτοντάς της τους πραγματικούς λόγους που την ήθελαν σε αυτό το πόστο. Έχουμε όμως και τον Τζόνας Φόκναμ, επιμελητή εκδόσεων στα κεντρικά του Penguin Random House στη Νέα Υόρκη, που είναι έτοιμος να διαβάσει το χειρόγραφο της Σόλομον, όταν μια επίθεση από χάκερ το εξαφανίζει, περνώντας από όλες τις δικλείδες ασφαλείας. Πιστός όμως στην πατροπαράδοτη σχολή έχει εκτυπώσει ένα αντίγραφο, εξ ου και πέφτει θύμα απαγωγής. Όλοι αυτοί οι χαρακτήρες και μερικοί ακόμη αγωνίζονται ο καθένας με τον τρόπο του να φυλάξει κρυμμένο ή να φέρει στο φως ή να ανακαλύψει το μυστικό των μυστικών.

Για άλλη μια φορά, ο Dan Brown έχει εντρυφήσει βαθιά στο θέμα του κι έχει στήσει έναν καλοπλεγμένο ιστό, αποκαλύπτοντας σταδιακά διάφορα πραγματολογικά στοιχεία, οδηγώντας τον αναγνώστη όλο και πιο κοντά στην κεντρική ιδέα εξαιτίας της οποίας η Κάθριν Σόλομον έχει μπει στο στόχαστρο. Ξεκινάμε από τον ορισμό της νοητικής επιστήμης: «Είναι η μελέτη της ανθρώπινης συνείδησης, ένα αντικείμενο που απασχόλησε τον άνθρωπο για αιώνες, μόνο που τα ερωτήματα αυτά τα ερευνούσαμε μέσω της θρησκείας». Οι άνθρωποι αναλογίζονται τη συνείδηση αλλά δυσκολεύονται να την προσδιορίσουν ή και να συζητήσουν γι’ αυτήν. Η μελέτη της ανθρώπινης συνείδησης χωρίζεται σε Υλισμό και Νοητική, με τους υλιστές να θεωρούν πως η συνείδηση είναι υποπροϊόν σωματικών διεργασιών και τους νοητιστές πως η συνείδηση προήλθε από μια θεμελιώδη πτυχή του σύμπαντος που δεν εντοπίζεται καν μέσα στο σώμα. Όλα αυτά γυρίζουν γύρω από τον ανθρώπινο εγκέφαλο που περιέχει 86 δισεκατομμύρια νευρώνες, οι οποίοι σχηματίζουν περισσότερες από 1 τρισεκατομμύριο συνάψεις. Αντιστοιχεί στο μόλις 2% του ανθρώπινου βάρους και καταναλώνει το 20% της ενέργειας και του οξυγόνου του αίματος.

Όσο βαθύτερα προχωράμε στην κεντρική ιδέα, τόσο πιο περίπλοκα γίνονται διάφορα συναφή θέματα γύρω από τη συνείδηση, τον φόβο του θανάτου (ο συγγραφέας κατακεραυνώνει: «Ο φόβος του θανάτου είναι ο πατέρας της θρησκείας»!), την άλω και το φωτοστέφανο, την ενόραση, ακόμη και το «σύνδρομο του σοφού», όπου κάποιος, μετά από ατύχημα, μπορεί να εμφανίσει ιδιαίτερες δεξιότητες ή γνώσεις που δεν κατείχε πριν, να παίξει βιολί π. χ. ή να μιλάει μια ξένη γλώσσα (συναρπαστικά και αυθεντικά τα παραδείγματα των ανθρώπων που αναφέρονται). Αυτές οι ανεξήγητες «γνήσιες ανωμαλίες» αμφισβητούν σε θεμελιώδες επίπεδο το υφιστάμενο μοντέλο της συνείδησης και βοηθούν στην αποδοχή πως οι εδραιωμένες επιστημονικές απόψεις για τον τρόπο λειτουργίας του εγκεφάλου έχουν πάψει να είναι επαρκείς. «Είναι καιρός για ένα νέο μοντέλο. Είναι καιρός να ομολογήσουμε ότι δε γνωρίζουμε την απάντηση σε μια απλούστατη ερώτηση: από πού πηγάζουν οι σκέψεις, τα ταλέντα και οι ιδέες μας;» (σελ. 177). Από την άλλη, μπορεί η ανθρώπινη σκέψη όταν εστιάζεται να μεταβάλλει κυριολεκτικά τη χημεία του σώματος; Υπάρχει ζωή μετά τον θάνατο; Γιατί η αγγλική λέξη για το σύμπαν βασίζεται στο uni-versum («τα πάντα ως ένα»); Γιατί οι άνθρωποι αδυνατούν να αντιληφθούν την πραγματικότητα στις γνήσιες διαστάσεις της; Συνεχίζει η συνείδηση πέρα από τον θάνατο;

Φυσικά, διατυπώνονται και καταγράφονται πληροφορίες και για δευτερεύοντα ζητήματα, όπως τι είναι η ενόραση, αν μπορεί κάποιος να προβλέψει το μέλλον και γιατί πάντα ο άνθρωπος κατέφευγε σε αστρολόγους, χαρτορίχτρες κλπ.;  Ο σκεπτικιστής Ρόμπερτ Λάνγκντον δε διστάζει να αποκαθηλώσει μέχρι και τον Νοστράδαμο: έγραψε «εκτενώς, αινιγματικά και κοινότοπα», με αμφίσημες διατυπώσεις και αναφορά σε κοινότοπα γεγονότα, όπως πολέμους, φυσικές καταστροφές και συγκρούσεις εξουσίας κι αυτό μας οδηγεί στο φαινόμενο Μπαάρνουμ («είναι έντονη η επιθυμία του ανθρώπου να διακρίνει προσωπική αλήθεια σε γενικόλογες τοποθετήσεις»). Η θρησκεία είναι και σε αυτό το βιβλίο παρούσα, ώστε να αντιδιαστέλλεται με τον πραγματισμό της νευροεπιστήμης, με ενδιαφέροντα στοιχεία ανάλογα με την εκάστοτε αφορμή. Αυτό που με εντυπωσίασε περισσότερο είναι η αναφορά στο φωτοστέφανο, το συνηθέστερο θρησκευτικό σύμβολο του πλανήτη. Είναι ο φωτεινός δίσκος που εμφανίζεται πάνω από το κεφάλι ενός πεφωτισμένου όντος και το εντοπίζουμε στην αιγυπτιακή στήλη του Ρα, στο βουδιστικό φέρετρο του Κανίσκα, σε αναγεννησιακούς πίνακες, όχι μόνο στους αγίους. Εξειδικευμένη μορφή του φωτοστέφανου είναι το ακτινωτό στέμμα που συναντάμε στα κεφάλια του Ώρου, του Πτολεμαίου, του Καίσαρα, ακόμη και του Κολοσσού της Ρόδου ή του Αγάλματος της Ελευθερίας. Ήσσονος σημασίας για την πλοκή αλλά συναρπαστικές είναι οι πληροφορίες για το λογότυπο των Starbucks (δεν είναι γοργόνα αλλά σειρήνα αφού έχει δύο ουρές) και για την ανέλιξη του Penguin Random House, του μεγαλύτερου και σημαντικότερου εκδοτικού οίκου του κόσμου, με 20.000 τίτλους κάθε χρόνο και μεικτά έσοδα πέντε δισεκατομμυρίων δολαρίων, ενός κολοσσού που ξεκίνησε στις αρχές του 20ού αιώνα από δύο ανθρώπους με ποικίλες και διαφορετικές λογοτεχνικές προτιμήσεις που φάνταζαν «τυχαίες» (random).

Τέλος πάντων, η καθαυτή πλοκή κλιμακώνεται διαρκώς, οι χαρακτήρες αποκαλύπτουν πολλά κρυμμένα μυστικά, όσο βυθιζόμαστε στη νευροεπιστήμη, στα μυστικά του εγκεφάλου, στη μαγεία της συνείδησης και του γύρω μας κόσμου, τόσο αρχίζει να αποκαλύπτεται το μυστικό των μυστικών. Κι όλα αυτά συμβαίνουν κυρίως στην Πράγα: «Ένα μνημείο παγωμένο στον χρόνο», ένας συνδυασμός κτηρίων ρομανικού, γοτθικού, μπαρόκ, αρ νουβό και νεοκλασικού ρυθμού, με περισσότερα από εφτακόσια καμπαναριά και πύργους, μια πόλη που για αιώνες είχε αποτελέσει ευρωπαϊκό κόμβο αποκρυφισμού. Ο Dan Brown έχει πάρει όλα τα τοπόσημα και στήνει αξέχαστες σκηνές δράσης και σασπένς: η Γέφυρα του Καρόλου, ο ποταμός Μολδάβας, η Αίθουσα Βλάντισλαβ του Κάστρου της Πράγας, η πλατεία Σταρομάκ, η Συναγωγή της συνοικίας του Γιοζέφοβ που παραμένει ανέπαφη από τον 13^ο αιώνα, η έπαυλη Πέτσεκ (εδράζεται η Αμερικανική Πρεσβεία), η Βίβλος του Διαβόλου με την ανατριχιαστική ιστορία της δημιουργίας της που απεικονίζει τον Σατανά με περίζωμα από ερμίνα (σύμβολο των γαλαζοαίματων), ο Πύργος Πετρίν, το παλιό Εβραϊκό Νεκροταφείο, το καταφύγιο Φολιμάνκα των 1500 τ.μ., το πιο στοιχειωμένο μέρος της πόλης, το Καφέ Λα Μποέμ, το Κλεμεντίνουμ με τους 20.000 τόμους θεολογικής βιβλιογραφίας (αξέχαστη θα μου μείνει η απόπειρα απόδρασης με άναμμα φωτιάς μέσα σε αυτόν τον σπάνιο και πανέμορφο χώρο) και πολλά άλλα.

«Το μέλλον έρχεται καταπάνω μας όλο και γρηγορότερα, σε καθημερινή βάση» (σελ. 687). Αυτό είναι το βασικό μότο ενός μυθιστορήματος που καταφέρνει να παρασύρει τον αναγνώστη ως την τελευταία σελίδα και που αναλύει βαθιές έννοιες της συνείδησης, της νευροεπιστήμης και της εγκεφαλικής λειτουργίας, κάτι που απαιτεί λίγο χρόνο κατανόησης παραπάνω αλλά το τελικό αποτέλεσμα εντυπωσιάζει. Σίγουρα θα υπάρξουν και ενστάσεις ή εύλογες απορίες, όπως για παράδειγμα η χτυπητή έλλειψη φύλαξης σε ένα σημαντικό μέρος με τη δικαιολογία ότι «δεν είναι σε λειτουργία ακόμη» ή ότι, αντί να το βάλουν στα πόδια αυτοί που βρίσκουν τις αποδείξεις που ζητάνε, προτιμούν να αναλύσει ο ένας στον άλλον τι βρήκαν και πόσο σημαντικές είναι κλπ. Με χιούμορ («Μέσα κοινωνικής δικτύωσης… Το μεγαλύτερο δώρο για τις υπηρεσίες πληροφοριών, από την εποχή που η Καθολική Εκκλησία εφηύρε την εξομολόγηση», σελ. 192), εκπλήξεις, πραγματολογικά στοιχεία, καλογραμμένη πλοκή εκτυλίσσεται μια συναρπαστική περιπέτεια γεμάτη καλούς και κακούς, προδοσίες και εγκλήματα, ανατροπές και απρόσμενες εξελίξεις, μυστικές υπηρεσίες και επιστημονικά εργαστήρια, γενικά με όλα τα γνωστά και οικεία χαρακτηριστικά γνωρίσματα των μυθιστορημάτων του Dan Brown.

Βιβλίο Δούρειος Ίππος 
Συγγραφέας Κώστας Κρομμύδας
Κατηγορία Περιπέτεια
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το νέο βιβλίο του Κώστα Κρομμύδα είναι πολύ διαφορετικό απ’ ό,τι έχει γράψει ως τώρα. Μυστικές υπηρεσίες, κατασκοπεία, διπλωματικές σχέσεις είναι το φόντο του μυθιστορήματος κι έτσι μπήκα για τα καλά στα άδυτα του Γενικού Επιτελείου Εθνικής Αμύνης (ΓΕΕΘΑ). Είναι μια συναρπαστική ιστορία που ξεδιπλώνει τις πολλές και διαφορετικές πτυχές της ζωής ενός κατασκόπου: πώς κινείται, πώς αντιδρά, πώς προστατεύεται, πώς αποσπά τις πολύτιμες πληροφορίες που χρειάζεται η πατρίδα του και πολλά άλλα. Κι όλα αυτά λόγω της πρωταγωνίστριας, Ισιδώρας Μπαρμπατιώτη, μιας γυναίκας που, από τις ειδικές δυνάμεις, αποσπάστηκε στις μυστικές υπηρεσίες και οι αποστολές της στρέφονται γύρω από τις ελληνοτουρκικές σχέσεις. Ευρηματική και αποφασιστική, μπορεί να θεωρείται φονικό όπλο αλλά δεν είναι πολεμοχαρής, ακριβώς γιατί έχει βιώσει τι σημαίνει πόλεμος και ποιες είναι οι συνέπειές του για όλους. Εξίσου αντικειμενική είναι και απέναντι στους Τούρκους: «Είχα ωστόσο πειστεί ότι για την εχθρότητα ευθύνονταν κυρίως οι έχοντες την εξουσία και όχι ο λαός. Όποιος όμως ήθελε να βλάψει τη χώρα μου ήταν εχθρός μου» (σελ. 79).

Το μυθιστόρημα ξεκινάει με την πρώτη εμπόλεμη αποστολή της Ισιδώρας στα σύνορα Αρμενίας-Τουρκίας, όπου προσπαθεί να σώσει έναν τραυματισμένο συνάδελφο που κρύβεται από τους βομβαρδισμούς και χτυπήθηκε έχοντας ως αποστολή του να συλλέγει πληροφορίες και να εκπαιδεύει τους Αρμένιους αντάρτες κατά των Τούρκων. Αζέροι, Ζανταρμάδες και Γκρίζοι Λύκοι είναι μερικοί μόνο από τους εχθρούς που πρέπει να αποφύγουν και οι δύο. Μια κάρτα μνήμης στο χέρι της Ισιδώρας και η μυστηριώδης φράση «Καμιά νιφάδα χιονιού δεν πέφτει σε λάθος μέρος» είναι η αρχή μιας ανατρεπτικής ιστορίας που είναι γεμάτη σασπένς, ένταση, μυστικά και διπλές ταυτότητες. Η χρήση εναλλάξ πρωτοπρόσωπης (Ισιδώρα) και τριτοπρόσωπης αφήγησης χαρίζει μεγαλύτερη ποικιλία και διαφορετικές οπτικές γωνίες. Κωδικοποιημένο μήνυμα επιπέδου 5 αναστατώνει τις μυστικές υπηρεσίας, γιατί δηλώνει πως προετοιμάζεται μεγάλη κίνηση από τους Τούρκους. Η Ισιδώρα και ο αντισυνταγματάρχης Θωμάς Παπαγιάννης πρέπει να εισχωρήσουν στη Σμύρνη και να συναντήσουν τον Οδυσσέα, τον σύνδεσμο και πολύτιμο πληροφοριοδότη που τους ειδοποίησε, οπότε ταξίδεψα μαζί τους σε φωτεινά και σκοτεινά σοκάκια της Σμύρνης και έζησα σχεδόν από κοντά όλους τους κινδύνους και τις αναποδιές. Ο αρχηγός του ΓΕΣ Κωνσταντίνος Βαφειάδης, ο διοικητής της ΕΥΠ Βασίλης Πλέσσας, ο υπουργός Άμυνας Μανόλης Δόμπλιας, ο καθηγητής Βασιλάκος, ο γοητευτικός Ματέο, ο Τούρκος πρέσβης Αντέμ Μπουτάκ, η γραμματέας του Υπουργού Εξωτερικών Μαργαρίτα Σύρμα, ο Άλεξ, ο καλύτερος αναλυτής που υπάρχει στο ΓΕΕΘΑ και γνωρίζει όσο λίγοι τα θέματα κυβερνοασφάλειας και άλλοι είναι οι χαρακτήρες που πλαισιώνουν την κεντρική ηρωίδα και δημιουργούν μια πλειάδα υπόπτων και πιθανών κατασκόπων σ’ ένα παιχνίδι ψέματος κι αλήθειας που με κράτησε ως το τέλος. Λειψοί και Μαράθι, Βαρκελώνη και Σμύρνη, Σάμος φυσικά, είναι τα μέρη όπου διαδραματίζονται οι σκηνές του μυθιστορήματος και αποτελούν τόπους της βασικής δράσης του μυθιστορήματος.

Η αφήγηση της Ισιδώρας με βοήθησε να διεισδύσω στην ψυχολογία του πράκτορα, που δεν έχει χρόνο για διακοπές, που έχει αποστολές χαμηλής και υψηλής επικινδυνότητας, που έχει πάντα ως προτεραιότητα την αποστολή και διάφορες τέτοιες λεπτομέρειες που ολοκληρώνουν έναν χαρακτήρα και ταυτόχρονα μου άνοιξε την πόρτα για τον κόσμο των μυστικών υπηρεσιών. Κωδικοποιημένα μηνύματα, πρωτόκολλα, ασφαλής τρόπος λήψης των πληροφοριών, «νεκρή παράδοση» και πολλά άλλα είναι ορολογίες που μελέτησε καλά ο συγγραφέας πριν τα τοποθετήσει στο βιβλίο του. «Στην κατασκοπεία πρέπει να αυτοσχεδιάζεις και να σκέφτεσαι ανορθόδοξα γιατί τα δεδομένα συνεχώς αλλάζουν» (σελ. 69), είναι μία από τις σημαντικότερες οδηγίες που πρέπει να έχει κάποιος υπ’ όψιν του. Ας μην ξεχνάμε πως όλοι οι πράκτορες κάποιους εκπροσωπούν, για κάποιων τον λογαριασμό συγκεντρώνουν πληροφορίες και ρισκάρουν τις ζωές τους, αν και κατά βάθος: «Ο ρεαλισμός έπαιρνε άλλη μορφή όταν εμπλεκόταν η πολιτική. Τα πάντα αξιολογούνταν υπό το πρίσμα του κυβερνητικού κόστους» (σελ. 362). Για άλλη μια φορά το κείμενο είναι εξισορροπημένο όπως όλα τα μυθιστορήματα του Κώστα Κρομμύδα. Ακριβοδίκαιο, χαμηλών τόνων και χωρίς συναισθηματικές κορόνες, καταφέρνει να αποτυπώσει τις ελληνοτουρκικές σχέσεις εντός και εκτός πολιτικών και στρατιωτικών γραφείων και πρεσβειών με αντικειμενικότητα. Ο συγγραφέας καταγράφει ακριβοδίκαια τις καταστάσεις και τη νοοτροπία του γείτονα λαού: «Πολλά ήταν τα στραβά αυτού του λαού αλλά δεν είχα καταλήξει αν έφταιγε η μισαλλοδοξία που υπήρχε στο αίμα τους ή αν ήταν κάτι που είχε καλλιεργηθεί με τα χρόνια και από τον τρόπο που διεξαγόταν η πολιτική ανάμεσα στις δύο χώρες» (σελ. 79). Σημειώνεται επίσης πως τα τελευταία χρόνια η δουλειά που έχει γίνει στη διπλωματία έχει δυναμώσει την παρουσία της Ελλάδας στη διεθνή πολιτική σκηνή.

Το μυθιστόρημα, που είναι αφιερωμένο στη μνήμη του Έλληνα κατασκόπου Βασίλη Γιαννόπουλου και σε όσους παρέχουν διακριτικά και μυστικά τις υπηρεσίες τους στη χώρα, είναι δυνατό και ανατρεπτικό, γεμάτο ποικίλα συναισθήματα, αγωνία και ένταση, αποκαλύψεις και ψέματα, μυστικά και λεπτές ισορροπίες κι όλα αυτά ενώ κορυφώνεται η ελληνοτουρκική σύρραξη κι όλα κρέμονται από μια κλωστή πριν ξεσπάσει πόλεμος. Δυνατό, ρεαλιστικό και με κλείσιμο ματιού ακόμη και στην τελευταία σελίδα το νέο βιβλίο του Κώστα Κρομμύδα δε με άφησε σε αναγνωστική ησυχία πριν το τελειώσω.

Βιβλίο Όνειρα στις φλόγες 
Συγγραφέας Αλέξανδρος Β. Σιδερίδης
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Τσουκάτου
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Σύμφωνα με τον συγγραφέα, το μυθιστόρημα αποτελεί τον δεύτερο τόμο της τριλογίας «Πόλη και Σμύρνη», μόνο που, απ’ ό,τι κατάλαβα διαβάζοντας, είναι ο πρώτος, αφού η ιστορία ξεκινάει από την αρχή. Στην Κωνσταντινούπολη ζει ο Θανάσης, αρχιράφτης του σουλτάνου Αμπντούλ Χαμίτ Β΄ και ιδιοκτήτης σημαντικού ραφείου στην πλατεία Ταξίμ, με τη γυναίκα του, Ελένη και τα παιδιά τους Κώτσο, Δωροθέα, Βαγγελιώ και Ροδή. Στη Σμύρνη ζει ο Δημήτρης Μιλάνος, μεγαλοκτηματίας και σημαντικός έμπορος, που θέλει πια να παραδώσει τα ηνία στον μεγαλύτερο γιο του, Νικολή, μιας και ο μικρότερος, Ευάγγελος, είναι αφοσιωμένος στα γράμματα. Ο Νικολής μπλέκεται στα δίχτυα της χήρας Δέσποινας Μυτιληνιού κι αυτό θα είναι η αφορμή για μια σκληρή απόφαση που θα οδηγήσει σε μεγάλες ανατροπές την οικογένεια και θα επηρεάσει τη μοίρα ακόμη και των αδελφάδων Φλουρής, Ευδοξίας, Ελένης και Αγγέλας. Σύντομοι διάλογοι, τεκμηριωμένα πραγματολογικά στοιχεία, γραφή που είτε θα πλατειάζει στις περιγραφές είτε θα δείχνει στέρεη, αφοσιωμένη στις ανατροπές των δύο οικογενειών, με κράτησαν ως το τέλος του βιβλίου, αν και κάποια στιγμή  ο πεζός λόγος αρχίζει να γίνεται αναίτια ποιητικός, με αποτέλεσμα να διαβάζουμε στην ίδια σελίδα διαφορετικά στυλ γραφής που κουράζουν και αποσυντονίζουν: «Γι’ αυτό προξενήτρα πρόθυμα την Ευδοκία βρήκε και το κορίτσι το φτωχό της Αναστασίας την κόρη ζήτησε» (σελ. 81).

Το μυθιστόρημα έχει πολλές επεξηγηματικές υποσημειώσεις ιστορικής φύσεως που εμπλουτίζουν την αφήγηση με περαιτέρω πληροφορίες, χωρίς να εμποδίζουν την ανάγνωση αφού μπορεί κάποιος να τις προσπεράσει, και το επίσης θετικό είναι που βρίσκονται στην ίδια σελίδα και όχι στο τέλος του βιβλίου. Παρ’ όλ’ αυτά, στην πορεία του μυθιστορήματος εμφανίζονται αναπόφευκτα και άρρηκτα δεμένες με την πορεία της ιστορίας σημαντικές εξελίξεις σε διπλωματικό, οικονομικό, κοινωνικό και πολιτικό τομέα, όπως για παράδειγμα η μυθιστορηματική ανάπλαση της ζωής στα ανάκτορα του Γιλδίζ όπου ο σουλτάνος Αμπντούλ Χαμίτ Β΄ («κόκκινος σουλτάνος») περπατάει ανήσυχος και εκνευρισμένος, εξαντλημένος από τη διαχείριση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας τριάντα χρόνια τώρα ή, στη συνέχεια, οι διεθνείς συσκέψεις και οι σημαντικές αποφάσεις που παίρνονται ερήμην πίσω από κλειστές πόρτες. Επίσης, μέσω των επαφών του Δημήτρη Μιλάνου  με τον Βρετανό πρέσβη μαθαίνουμε όσα διαδραματίζονταν στην Υψηλή Πύλη ενόψει των Νεότουρκων και για τις στάσεις Ιταλίας, Γαλλίας και φυσικά Μεγάλης Βρετανίας απέναντι στο Ανατολικό ζήτημα που αρχίζει να δημιουργεί μεγάλο προβλημα αλλά και για τις προσδοκίες του ελληνικού πληθυσμού της Σμύρνης.

Η πλοκή είναι καλοσχεδιασμένη και αναμιγνύει σωστά φαντασία και πραγματικότητα, χωρίς να ξεχωρίζει ιδιαίτερα από τα αντίστοιχης θεματολογίας μυθιστορήματα. Έρωτες και προδοσίες, ευμάρεια και φτώχεια, ελληνοτουρκικές σχέσεις που επηρεάζονται από τα γεγονότα, στάχτες και αποκαΐδια με την έλευση του μαύρου 1922, ό,τι περιμένει δηλαδή κανείς, θα το βρει εδώ. Αρχιεπίσκοπος και Σουλτάνος, Νεότουρκοι και ελληνικός στρατός, εκλογές και βασιλιάς, όλοι και όλα επηρεάζουν, διαμορφώνουν και ανατρέπουν για πάντα τις ζωές των δύο επιφανών ελληνικών οικογενειών που πρωταγωνιστούν στο καλό αυτό μυθιστόρημα.

Βιβλίο Κράτος τρόμου 
Τίτλος πρωτοτύπου State of terror
Συγγραφείς Hillary Rodham Clinton, Louise Penny 
Μεταφραστής Νίκος Ιβραηνίας
Κατηγορία Περιπέτεια
Εκδότης Bell 
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το μυθιστόρημα είναι μια συναρπαστική περιπέτεια γεμάτη ανατροπές και εκπλήξεις, διπλωματικούς χειρισμούς και διπλούς κατασκόπους, παιχνίδια εξουσίας και λυκοφιλίες, με κάθε σελίδα να μας βάζει όλο και πιο βαθιά σ’ ένα καλά μπλεγμένο κουβάρι, όπου κανείς δεν είναι αυτό που φαίνεται κι όπου πίσω από κάθε κεφάλι που κόβεται φυτρώνουν περισσότερα. Η Louise Penny και η Hillary Rodham Clinton έγιναν σταδιακά φίλες χάρη σε διάφορες αφορμές που τους έφεραν κοντά. Την άνοιξη του 2020 σκέφτηκαν να γράψουν ένα πολιτικό θρίλερ, επηρεασμένες από την ασταθή θέση του κόσμου γύρω τους και από κάποια δυσάρεστα προσωπικά βιώματα, που κάποια εξ αυτών αντικαθρεφτίζονται στο μυθιστόρημα. Η Hillary Clinton μάλιστα είχε ως πρόσφατο παράδειγμα την επιτυχία του συζύγου της, Bill, που έγραψε δύο αντίστοιχα βιβλία με τον James Patterson, το δυνατό και γρήγορο «Ο Πρόεδρος αγνοείται» και το, αμετάφραστο ακόμη στα ελληνικά, «The President’s daughter». Η Hillary Clinton μάλιστα υποστηρίζει: «…η ιστορία που διηγείται είναι απόλυτα επίκαιρη. Από μας εξαρτάται αν το σενάριο θα παραμείνει στη σφαίρα του μυθιστορήματος» (σελ. 539).

Το μυθιστόρημα έχει κλιμακωτή πλοκή που κορυφώνεται όλο και περισσότερο σε κάθε σελίδα, έχει λίγους βασικούς χαρακτήρες, κάτι που βοηθάει στις ανατροπές, στις υποψίες και στα διπλά παιχνίδια ενώ με τον διαμοιρασμό των ηρώων σε διαφορετικές ομάδες και σε διαφορετικούς χώρους δράσης αυξάνονται η αγωνία και το σασπένς. Οι προβολείς πέφτουν κυρίως πάνω στην Έλεν Άνταμς και τον Πρόεδρο Ντάγκλας Γουίλιαμς που τη διόρισε.  Η Έλεν είναι τυπική Αμερικανίδα («Πόσο αγαπούσε αυτή τη χώρα. Αυτό τον μεγαλόπρεπο, τραυματισμένο φάρο», σελ. 15), πολιτικός με φιλοδοξίες και όνειρα, παρέδωσε με χαρά στην κόρη της, Κάθριν, την αυτοκρατορία διεθνών μέσων ενημέρωσης που έχτισε και διηύθυνε για μεγάλο διάστημα. Φαίνεται συγκρατημένη, ευγενική, γεμάτη αυτοπεποίθηση και εκπροσωπεί το ισχυρότερο κράτος του κόσμου, στα παρασκήνια όμως δείχνει κουρασμένη, ατημέλητη, εξαντλημένη, μεγαλύτερη σε ηλικία. Το ενδιαφέρον στη σχέση μεταξύ Προέδρου και υπουργού είναι το γεγονός πως οι ισορροπίες δε σταματούν να αλλάζουν, διαπιστώνοντας έτσι πως πέφτουν και οι δύο θύματα είτε του εγωισμού τους (όπως ο Πρόεδρος που σύντομα βλέπει πως το πιόνι του κινείται με αυτοβουλία) είτε των φιλοδοξιών τους (όπως η Έλεν που διαπιστώνει σύντομα πόσο πιο άσχημο παιχνίδι απ’ ό,τι φαινόταν αρχικά είναι η επιλογή της ως Υπουργού). Από κεφάλαιο σε κεφάλαιο τσαλακώνονται, αδειάζουν, ξεφουσκώνουν ή ατσαλώνονται ανάλογα τις περιστάσεις και οδηγούνται σ’ ένα τέλος εκτίμησης και αμοιβαίου θαυμασμού.

Οι προσωπάρχες Τσαρλς Μπόιντον και Μπάρμπαρα Στένχαουζερ, η σύμβουλος της Έλεν και καλύτερή της φίλη Μπέτσι Τζέιμεσον, η διπλωματική υπάλληλος στο Γραφείο Υποθέσεων Νότιας και Κεντρικής Ασίας στο Υπουργείο Εξωτερικών Αναχίτα Ντάχιρ, η δόκτωρ Νασρίν Μπουχάρι, ο επικίνδυνος Μπασίρ Σαχ, ο δημοσιογράφος του Reuters Γκιλ Μπαχάρ, η Κάθριν Άνταμς, ο στρατηγός Μπερτ Γουάιτχεντ και άλλοι κινούνται δίπλα στο πρωταγωνιστικό ντουέτο εμπλουτίζοντας την πλοκή και οδηγώντας τον αναγνώστη σ’ ένα αέναο κυνήγι γάτας και ποντικιού ως προς τα κίνητρά τους, τον πραγματικό τους ρόλο στην ιστορία, τα αληθινά τους συναισθήματα, τα αίτια των πράξεών τους κ. ά. Δεν υπάρχει ιδιαίτερη εμβάθυνση σε ψυχογραφήματα ούτε κάποια λογοτεχνικότητα κι έτσι αφέθηκα να παρασυρθώ από την ταχύτητα των εξελίξεων και τις απανωτές αποκαλύψεις που με οδήγησαν χωρίς ανάσα στο τέλος. Τα κεφάλαια μάλιστα είναι ευσύνοπτα, χωρίς απότομα φινάλε που να αφήνουν κάτι στη μέση σε κρίσιμο σημείο, έχουν τον χώρο τους και τη θέση τους και λείπουν οι μακροσκελείς ανούσιοι διάλογοι, οι περιττές επαναλήψεις, οι κοφτές προτάσεις, κάτι που δείχνει σεβασμό στον αναγνώστη και έλλειψη βιασύνης.

Ένα τέτοιο μυθιστόρημα περιπέτειας και κατασκοπείας δε θα μπορούσε να μην είναι γεμάτο κλισέ, ειδικά από τη στιγμή που το γράφουν μια σημαντική συγγραφέας και μια ισχυρή πολιτικός. Φυσικά και η Αμερική προβάλλεται ως ισχυρή χώρα, φυσικά και αχνοφαίνεται ως αντίπαλον δέος η Ρωσία (δε θα αποκαλύψω τον ρόλο της), φυσικά και τονίζονται με σαφήνεια και τεκμηριωμένα τα γεωστρατηγικά και κοινωνικοπολιτικά παιχνίδια της Μέσης Ανατολής που με γέμισαν δέος ως προς τους λεπτούς χειρισμούς που απαιτούνται μεταξύ ανθρώπων που βιάζονται ποιος θα εξοπλιστεί περισσότερο, χωρίς να δίνει σημασία από ποιον και με τι συνέπειες, όλα αυτά όμως είναι και τα εχέγγυα για το αίσθημα της ικανοποίησης που άντλησα ολοκληρώνοντας την ανάγνωση. Σαφέστατες αιχμές υπάρχουν για τον Ντόναλντ Τρ…εεεε… Έρικ Νταν, που κατέστρεψε τα πάντα με τη θητεία του, παραδίδοντας μια γραφειοκρατία που την αποτελούσαν οι άνθρωποι που την είχαν σακατέψει, οι ανίκανοι δηλαδή της προηγούμενης κυβέρνησης. Αλώβητος δε βγαίνει ούτε ο Ρώσος Πρόεδρος (μυθιστορηματικά Μαξίμ Ιβάνωφ): «Ένας αδίστακτος τύραννος, εκπαιδευμένος σε μεθόδους καταπίεσης που ήταν συνάμα δόλιες και σκληρές… υπολόγιζε τα πάντα, με μια ψυχρότητα που θα έκανε ακόμα και τη Σιβηρία να ανατριχιάσει» (σελ. 458).

Όταν κυβερνάς με όπλο τον φόβο, δε δημιουργείς αφοσίωση αλλά εχθρούς σε αναμονή. Κι αυτό έχει ως αποτέλεσμα διαρκείς αλλαγές σε διακρατικές σχέσεις και μια υποφώσκουσα ένταση για κάθε παραστράτημα στην ευαίσθητη διπλωματική κονίστρα. Μυστικές υπηρεσίες, Κογκρέσο, Στέιτ Ντιπάρτμεντ, Λευκός Οίκος, Στρατιωτική Υπηρεσία Πληροφοριών, Υπηρεσία Εθνικής Ασφάλειας είναι βαρύγδουπες λέξεις που τραβούν την προσοχή ενώ ταυτόχρονα δράση και περιπέτεια σε Πακιστάν, Ομάν, Ιράν, Ρωσία, Κεμπέκ και στην καρδιά της Ουάσιγκτον αυξάνουν το σασπένς. Η Hillary Clinton και η Louise Penny έγραψαν ένα δυνατό μυθιστόρημα για το σημείο στο οποίο ίσως φέρουν η ματαιοδοξία και η απληστία των ισχυρών τον κόσμο των αθώων και των αμάχων και χειρίζονται με μαεστρία και ευρηματικότητα μια πλοκή γεμάτη προδοσίες, διλήμματα, διπλές ταυτότητες, μυστικούς πράκτορες, διπλωματικά παιχνίδια και ανατροπές. Το κείμενο ρέει αβίαστα, τίποτα δεν είναι αυτό που φαίνεται και τίποτα δε μένει σταθερό σε θέση, απόψεις και χαρακτήρα σε μια κούρσα με έπαθλο την κυριαρχία του κόσμου για όποιον αδιαφορεί για τις συνέπειες.

Βιβλίο Ποτέ
Τίτλος πρωτοτύπου Never
Συγγραφέας Ken Follett 
Μεταφραστής Βεατρίκη Κάντζολα-Σαμπατάκου
Κατηγορία Περιπέτεια / Τρόμου
Εκδότης Bell 
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το νέο μυθιστόρημα του σημαντικού αυτού συγγραφέα συστήνει στο αναγνωστικό κοινό όλες τις ισορροπίες δυνάμεων που επικρατούν σε Αμερική και Ασία κυρίως, εντρυφεί στις σχέσεις των χωρών μεταξύ τους και παραθέτει με συναρπαστικές λεπτομέρειες όλο τον στρατιωτικό εξοπλισμό των Ηνωμένων Πολιτειών, της Κίνας, της Βόρειας και Νότιας Κορέας και της Ιαπωνίας. Οι διπλωματικές σχέσεις, βασισμένες στον ανθρώπινο παράγοντα, δοκιμάζονται συνέχεια, σχέδια ευοδώνονται ή καταποντίζονται, πραξικοπήματα χειροτερεύουν τις καταστάσεις, άνθρωποι που αποσκοπούν να γίνουν ηγέτες εκμεταλλεύονται τις αδυναμίες, λάθος χειρισμοί δημιουργούν εφιαλτικά σενάρια κι έτσι η γεωπολιτική σκακιέρα βάφεται με αίμα αθώων όσο οι ανώτεροι ενορχηστρωτές επελαύνουν, επιτίθενται, υποχωρούν και συνδιαλέγονται πολύ προσεκτικά, μιας και στη διεθνή διπλωματική κονίστρα κάθε λέξη μετράει. Το βιβλίο χωρίζεται σε πέντε μέρη, όσα και οι βαθμίδες Defcon, με το 5 να είναι η χαμηλότερη κατάσταση αμυντικής ετοιμότητας και στο 1 να επίκειται ή να έχει ξεκινήσει πυρηνικός πόλεμος. Στο επίπεδο 3 μάλιστα είχαμε φτάσει την 11^η Σεπτεμβρίου 2001 και στο 2 το 1962 με την πυραυλική κρίση της Κούβας!

Στην αρχή, ξεκίνησα να κρατάω σημειώσεις ώστε να μη χαθώ με τα πολλά πρόσωπα που περιβάλλουν τον Πρόεδρο των Ηνωμένων Πολιτειών και τους ηγέτες του ανατολικού κόσμου, να κατανοήσω το πολιτικό και διπλωματικό παρελθόν των χωρών μεταξύ τους και να γνωρίσω καλύτερα τους κύριους χαρακτήρες της ιστορίας:
-την Πρόεδρο των Ηνωμένων Πολιτειών, Πολίν Γκριν, παντρεμένη και μητέρα μιας έφηβης κόρης με τα γνωστά προβλήματα αντικοινωνικής συμπεριφοράς της ηλικίας της και τον γερουσιαστή Τζέιμς Μουρ να είναι ο αντίπαλός της στον αγώνα για το χρίσμα των Ρεπουμπλικάνων που υπηρετεί η Πολίν. Δίπλα της βρίσκεται ένα αξιόλογο επιτελείο ανθρώπων με διορατικότητα, πείσμα, διπλωματικότητα και σωστή εκπαίδευση.
-τον υφυπουργό Διεθνών Πληροφοριών Τσανγκ Κάι στο Υπουργείο Κρατικής Ασφάλειας και υπεύθυνο για τη λειτουργία της κινέζικης Υπηρεσίας Πληροφοριών Εξωτερικού, τον κατασκοπικό οργανισμό που χειρίζεται τις μυστικές πληροφορίες μέσα και έξω από τη χώρα. Γιος του αντιπροέδρου της Επιτροπής Εθνικής Ασφάλειας, του οργάνου που παίρνει όλες τις σημαντικές αποφάσεις εξωτερικής πολιτικής και ασφάλειας, θεωρεί τον εαυτό του ικανό να γίνει Πρόεδρος της χώρας ώστε να φροντίσει η Κίνα να σταθεί στο ύψος του πεπρωμένου της. Εργάζεται σ’ ένα αυστηρό περιβάλλον, χωρισμένο σε σκληροπυρηνικούς στρατιωτικούς και ήπιων τόνων υπαλλήλους και κατασκόπους. Είναι παντρεμένος με την ηθοποιό Τάο Τινγκ, πρωταγωνίστρια σε μια από τις δημοφιλέστερες τηλεοπτικές σειρές της χώρας και συμβουλεύεται έμπιστα πρόσωπα για το τι γίνεται στη Βόρεια Κορέα.
-την Ταμάρα Λέβιτ, μέλος της αμερικανικής πρεσβείας στην Ντζαμένα, πρωτεύουσα του Τσαντ, αλλά στην πραγματικότητα πράκτορας της CIA με πίστη στην ελευθερία, τη δημοκρατία και τη δικαιοσύνη. Συνεργάζεται με τον Γαλλοαλγερινό Ταμπντάρ Σαντούλ, μέλος της DGSE, δηλαδή της γαλλικής CIA, ακόλουθο στην Αποστολή της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην Ντζαμένα.
-τον Αμερικανό μυστικό πράκτορα Αμπντούλ Τζον Χαντάντ, έναν από τους πράκτορες που έχει στείλει η CIA για να εντοπίσουν τις διαδρομές των ναρκωτικών, με την ελπίδα να οδηγηθούν στα κρησφύγετα του ισλαμικού κράτους και ίσως στην ηγετική φυσιογνωμία του ISGS και δράστη μαζικών δολοφονιών Αλ-Φαράμπι. Ο Αμπντούλ ανακαλύπτει ένα μεγάλο φορτίο κοκαΐνης, οπότε το ακολουθεί μεταμφιεσμένος σε ντόπιο και μπλέκεται σε κύκλωμα λαθρομετανάστευσης. Στο ταξίδι προς τη Μεσόγειο θάλασσα, γνωρίζει την Κία, που δε βλέπει μέλλον και προκοπή ούτε για κείνη ούτε για τον γιο της στον φτωχότοπο του Τσαντ οπότε επέλεξε με βαριά καρδιά και δυσκολίες να φύγει προς την Ευρώπη μέσω των παράνομων δικτύων μεταναστών.

Σύντομα όμως κατάφερα να διακρίνω τον σκελετό της πλοκής κι έτσι αφοσιώθηκα χωρίς περισπασμό στις εξελίξεις, τις ανατροπές και τα παιχνίδια που πάντα παίζονται στα γραφεία των επιτελών. Το μυθιστόρημα είναι ένα ταξίδι στις άκρες της γης, με παραστατικές εικόνες και ρεαλιστική γραφή. Αξιοθρήνητοι φτωχοί οικισμοί στην Αφρική, με απελπισμένους άπορους κατοίκους και τους τζιχαντιστές να δυσκολεύουν ακόμη περισσότερο την καθημερινότητά τους, αφού τους αρπάζουν τα τρόφιμα και όχι μόνο. Οι ένοπλες συμμορίες που συνεργάζονται με το ισλαμικό κράτος δολοφονούν, απάγουν και βιάζουν Αφρικανούς που οι φονταμενταλιστές πολέμαρχοι δεν εγκρίνουν τη θρησκεία ή την εθνότητά τους. Στην άλλη άκρη της γης, η Κίνα οδεύει προς την κατάκτηση της θέσης της πλουσιότερης και ισχυρότερης χώρας στον κόσμο, κάτι που φέρνει φόβο σε Ευρωπαίους και Αμερικανούς που βλέπουν την παγκόσμια κυριαρχία να ξεγλιστράει μέσα από τα χέρια τους μέρα με τη μέρα. Ως προς τη Βόρεια Κορέα, «τη μεγάλη αδυναμία της Κίνας», είναι σύμμαχοι ζωτικής σημασίας και ταυτόχρονα αναξιόπιστοι, απόλυτα εξαρτημένοι από την Κίνα, με τη μόνη επιτυχημένη βιομηχανία να κατασκευάζει και να εξάγει πολεμικούς εξοπλισμούς. Τα πράγματα γίνονται χειρότερα με την έντονη υπερεθνικιστική και μεταρρυθμιστική τάση του στρατού της χώρας, ο οποίος θέλει την πατρίδα του ανεξάρτητη από την Κίνα κι ετοιμάζει στρατιωτικό πραξικόπημα: «Η Βόρεια Κορέα έπρεπε να είναι σταθερή, η σταθερότητά της αποτελούσε τον ακρογωνιαίο λίθο της κινεζικής άμυνας» (σελ. 374). Κι επιπλέον η Νότια Κορέα βρίσκει πως ήρθε η στιγμή να πάρει το αίμα της πίσω για όσα πάνδεινα τράβηξε η χώρα της από το 1945 κι εντεύθεν κι η ηγέτης της οραματίζεται μία ενιαία πατρίδα!

Το μυθιστόρημα σε κάποια σημεία με κέρδιζε και σε άλλα με έχανε, με αποτέλεσμα να μην μπορώ να αποφασίσω ως το τέλος αν μου άρεσε ή όχι. Ίσως περίμενα ένα στακάτο, γρήγορο, ανατρεπτικό θρίλερ αλλά οι υπερβολικά πολλές λεπτομέρειες και ο σχετικά αργός αρχικά αφηγηματικός ρυθμός με κούρασαν και διάβαζα σχεδόν στα πεταχτά το κείμενο, χωρίς να χάνω τις εξελίξεις. Έχουμε παραστατικότητα και ζωντάνια αλλά οι υπερβολικές επεξηγήσεις και αναλύσεις καθυστερούν τη δράση και αποδυναμώνουν τις ανατροπές, μειώνοντας αισθητά τον ρυθμό που απαιτεί μια τέτοια περιπέτεια. Από την άλλη, δεν μπορώ να παραβλέψω τη σωστή σκιαγράφηση των χαρακτήρων ως προς τις επιλογές που πραγματοποιούν, πώς αποτυπώνεται η απελπισία τους σε κρίσιμες στιγμές, ο παρανοϊκός τρόπος σκέψης κάποιων, οι αφόρητες, μακρόχρονες και ψυχοφθόρες προσπάθειες κάποιων διπλωματών και επιτελών να επηρεάσουν θετικά τις εξελίξεις και να μαλακώσουν την αποφασιστικότητα των ηγετών ώστε να αποφευχθεί ο πυρηνικός πόλεμος που θα μας φέρει όλους πιο κοντά στο τέλος του κόσμου που ξέρουμε. Πράξεις και αντίποινα, δράση και αντίδραση είναι ένα δύσκολο γαϊτανάκι, με λεπτές ισορροπίες ανάμεσα στο «δραστικό» (διπλωματία, αντίποινα) και στο «παρανοϊκό» (πλήρης αφανισμός με τη χρήση πυρηνικών όπλων). Ζούμε ακόμη στην κόψη του ξυραφιού και το μυθιστόρημα το δείχνει με τον καλύτερο τρόπο. «Η δύναμη δεν ανήκε αποκλειστικά σ’ ένα μεμονωμένο κέντρο αλλά σ’ ένα απίστευτα πολύπλοκο δίκτυο, μια ομάδα σημαντικών ανθρώπων και θεσμών χωρίς συλλογική βούληση, που έσπρωχναν προς διαφορετική κατεύθυνση ο καθένας» (σελ. 660). Φανταστείτε λοιπόν πόσα παιχνίδια παίζονται για την τύχη του κόσμου μεταξύ εκείνων που θέλουν εκδίκηση και αίμα και εκείνων που βλέπουν πιο διορατικά, έστω κι αν αποσκοπούν σε προσωπικά οφέλη.

Και πάλι, με αφορμή τον τρόπο χειρισμού συνολικά και ολοκλήρωσης ειδικά της ιστορίας, που με εξέπληξε όχι ευχάριστα, δε γίνεται να μην προβληματιστώ πάνω σε αρκετά θέματα, όπως την επιλογή μιας γυναίκας για Πρόεδρο των Ηνωμένων Πολιτειών, όχι γιατί δεν πιστεύω στις ηγετικές ικανότητες του φύλου αλλά γιατί ο συγγραφέας δε με έπεισε για τον ολοκληρωμένο χαρακτήρα της. Έχοντας διαβάσει παρεμφερή μυθιστορήματα με Προέδρους και χώρα σε κρίση, δεν μπορώ να πειστώ εύκολα πως σε τόσο σοβαρές και δύσκολες καταστάσεις η Πολίν έχει ερωτικές αφυπνίσεις που τις κρατάει για τον εαυτό της ώστε να μην τινάξει καριέρες στον αέρα ή αναρωτιέται για το αν ο Πρώτος Κύριος την απατά ή τι συνέπειες θα έχει η ελαφρώς παραβατική συμπεριφορά της κόρης της στην ψυχολογία εκείνης ή στην πολιτική καριέρα της. Σίγουρα όταν κρατάς την τύχη του κόσμου στα χέρια σου δεν παύεις να έχεις και προσωπική ζωή, απλώς δε μου άρεσε όπως παρουσιάστηκε. Καλογραμμένη είναι και η περιπέτεια που έζησαν ο Αμπντούλ και η Κία, μόνο που ίσως ο συγγραφέας δεν είχε τι να την κάνει αφότου χρησιμοποιήθηκε ως πρώτο σκαλοπάτι για το ντόμινο της καταστροφής που θα ακολουθούσε. Σωστές ανατροπές, αναπάντεχες εκπλήξεις, αποτύπωση των εξτρεμιστικών οργανώσεων και όλου του δικτύου λαθρεμπορίας (ανθρώπων, ναρκωτικών και όπλων) στην έρημο της Σαχάρας, εξαπατήσεις, δυσκολίες και άλλα κι όλο αναρωτιόμουν, ειδικά όσο παράλληλα άρχιζε να κλιμακώνεται ο πυρηνικός κίνδυνος, πώς ταιριάζουν πλέον αυτοί οι δύο χαρακτήρες με την υπόλοιπη ιστορία. Σασπένς και εκπλήξεις δεν κατάφεραν να κρύψουν την αμηχανία χειρισμού της ιστορίας τους, η οποία, παρ’ όλ’ αυτά, έχει εξίσου πολλές σελίδες. Και όλοι αυτοί οι προβληματισμοί κουμπώνουν με τον τρόπο που τελείωσε το μυθιστόρημα, κάτι που μου έδειξε πως ίσως ο συγγραφέας δεν είχε σκοπό να αφήσει επιμύθιο στην ιστορία του. Χαίρομαι που η Πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών δεν ήταν άλλο ένα καρτούν, όπως σε άλλα αντίστοιχου θέματος μυθιστορήματα, εκπρόσωπος της κραταιάς χώρας που θα σώσει τον κόσμο και θα τα ισοπεδώσει όλα για να δείξει ποια είναι, αλλά ένας άνθρωπος με προβληματισμούς, διλήμματα, αμφιβολίες και πάντα συζητήσιμη για εναλλακτικές λύσεις. Έτσι όμως όπως τελείωσε το βιβλίο η όλη αίσθηση που αποκόμισα είναι πως ο συγγραφέας κατέγραψε τη βαθμιαία κλιμάκωση που θα οδηγήσει σε πυρηνικό πόλεμο με τον αφανισμό χιλιάδων ανθρώπων και όχι ένα κείμενο που θα δείξει το μέγεθος της καταστροφής κι ίσως αυτό αλλάξει τη γνώμη σε ορισμένους και μέσω αυτών των ελιγμών να δει κι ο αναγνώστης πως ναι, τέτοιος πόλεμος πρέπει να αποφεύγεται.

Το «Ποτέ» είναι μια κλιμακούμενη περιπέτεια που εμπλέκει τις Ηνωμένες Πολιτείες, την Κίνα, τη Βόρεια και τη Νότια Κορέα, ακόμη και την Ιαπωνία σε απανωτούς διπλωματικούς χειρισμούς, με κάποιους να τραβάνε το σκοινί και κάποιους άλλους να το χαλαρώνουν. Ανατροπές, εκπλήξεις, εμπόδια, αστάθμητος ανθρώπινος παράγοντας και πολλές λεπτομέρειες γύρω από τα οπλικά συστήματα, τα γραφεία αποφάσεων, την ίδια την καθημερινότητα των χαρακτήρων συγκροτούν ένα χορταστικά φλύαρο ή λεπτομερώς εκτεταμένο μυθιστόρημα γύρω από την απειλή ενός πυρηνικού πολέμου. Ειδική μνεία οφείλω να κάνω στη μετάφραση, η οποία θα πρέπει να ήταν πολύ δύσκολη, μιας και τα οπλικά συστήματα, τα περίπλοκα κινεζικά ονόματα, λέξεις όπως «διάδρομος προσαπογείωσης» ή «αλεξίβομβος υπόγειος χώρος» που δεν τις έχω ξανασυναντήσει ως τώρα θα δυσχέραναν αρκετά τη Βεατρίκη Κάντζολα-Σαμπατάκου στο έργο της.

Βιβλίο Μελέκ θα πει άγγελος 
Συγγραφέας Ιφιγένεια Θεοδώρου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Πατάκης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το πρώτο βιβλίο της Ιφιγένειας Θεοδώρου κυκλοφορεί ξανά χάρη στη φροντίδα των εκδόσεων Πατάκη και δίκαια ήταν υποψήφιο για βραβείο μυθιστορήματος το 2001 που πρωτοκυκλοφόρησε. Το κείμενο είναι εκπληκτικά γραμμένο και το ύφος της συγγραφέως μας προετοιμάζει για το αριστουργηματικό «Γλώσσα από μάρμαρο» και για το νοσταλγικό «Η γεύση της ερήμου», που μας χάρισε η κυρία Θεοδώρου αργότερα.

Η ιστορία περιστρέφεται γύρω από τη μικρή Μελέκ, μια Πομάκα από τη Θράκη που ερχόταν με τη μητέρα της, Γιλντίζ, στη Σμύρνη και ένα τροχαίο έκοψε το νήμα της ζωής της ενώ στέρησε στη Μελέκ τη μιλιά. Το κορίτσι πρέπει να γυρίσει στα Πομακοχώρια, πίσω στην Ξάνθη, κάτι που αναλαμβάνουν ο πρόξενος Βασίλης Κουβαράς και ο πρέσβης Ορφέας Λεούσης, σε συνεργασία με τον διευθυντή Πολιτικών Υποθέσεων στη Θράκη, Φιλονίκη Ζωίδη. Η Λέλα Λεούση και η μικρή κόρη τους, Σοφία, θα τους συνοδέψουν σε αυτό το ταξίδι, μιας και η παρουσία της Σοφίας ίσως βοηθήσει τη Μελέκ να μιλήσει και να ανοιχτεί.

Ποια ήταν η οικογένεια της Γιλντίζ; Γιατί ερχόταν στη Σμύρνη; Ποια ήταν η γιαγιά Μελέκ και πότε ήρθε στο χωριό, ανάμεσα στους Πομάκους; Γιατί την είχαν βαφτίσει μάντισσα; Ποιο μυστικό έκρυβε στην καρδιά της; Ποια πραγματικά είναι η Μελέκ, ο άγγελος της ιστορίας μας; Πόσο δύσκολο είναι για την οικογένεια ενός διπλωμάτη να επιζήσει με τόσο συχνές αλλαγές, χωρίς να προλαβαίνει να κάνει στέρεες φιλίες και δεσμούς παντοτινούς; Τι θυσιάζει μια γυναίκα που δεν προλαβαίνει ν’ αρπαχτεί από τα αντικείμενα και τα σπίτια που αλλάζει τόσο συχνά με κάθε πρσβευτική επιταγή αλλαγής τόπου; Πόσο βοήθησε στην ιστορία μας η γιατρός Υβόννη, μια δοτική και φιλάλληλη κοπέλα που κρύβει κι αυτή τα δικά της μυστικά; Πώς θα καταφέρει η συγγραφέας να ενώσει όλα αυτά τα πρόσωπα και να τα συνδέσει με μια τραγική ιστορία του παρελθόντος;

Το κείμενο είναι γραμμένο με δεξιοτεχνία, με τον τρόπο που ξέρει η κυρία Θεοδώρου και είναι γνωστός και τόσο αγαπητός σε όποιον αναγνώστη έχει διαβάσει και άλλα βιβλία της. Η ιστορία δεν ξεδιπλώνεται μονοδιάστατα, δε βιάζονται οι χαρακτήρες να μας συστηθούν. Σαν καλοκουρδισμένη παράσταση, έρχονται και φεύγουν, μας απασχολούν, μας φωτίζουν ό,τι θέλουν αυτοί, αποσύρονται, δίνουν πάσα σε έναν άλλο πρωταγωνιστή, μέχρι να εμφανιστούν ξανά σε μια μη αναμενόμενη στιγμή. Η κυρία Θεοδώρου ξέρει να διαρθρώνει απαράμιλλα την πλοκή της ιστορίας της και να μας ταξιδεύει με υπέροχο και καθόλου πληκτικό τρόπο σε όσα μας αφηγείται. Επιπλέον, έχει ένα διαπεραστικό βλέμμα και δομεί και αποδομεί κάθε προσωπικότητα που διάλεξε, χαρίζοντάς της πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα. Ασχολείται με πολλές και διαφορετικές περιπτώσεις: πώς νιώθει μια σύζυγος διπλωμάτη και πόσο δύσκολο της είναι να εγκαταλείψει έναν τέτοιο σύζυγο, εφόσον διαπιστώσει ότι δεν της ταιριάζει αυτή η ζωή, πώς νιώθει ένα παιδί που διαισθάνεται το βάρος των μυστικών της οικογένειάς της, πώς νιώθει ένας παρατημένος από μάνα και μεγαλωμένος με μισότρελη, μνησίκακη μητριά μισοσκυμμένος άντρας, πώς νιώθει ένας άντρας που παραδόθηκε στην αμαρτία της σάρκας με ανυπολόγιστες συνέπειες, πώς νιώθει μια γυναίκα που κατάφερε να γίνει γιατρός για να σώζει συνανθρώπους της και οι απομονωμένοι Πομάκοι της φέρονται σκαιά και φιλύποπτα, από φόβο για τη σωτηρία τους από χέρια γυναίκας κλπ.

Εκπληκτικό μυθιστόρημα, αριστοτεχνικά γραμμένο, με ανατροπές, ειλικρίνεια, αμεσότητα και διαύγεια. Μην το χάσετε! Αν έχετε γνωρίσει τη συγγραφέα από άλλα της έργα, σας δίνεται η ευκαιρία να διαπιστώσετε πώς ξεκίνησε. Αν αυτή είναι η πρώτη σας γνωριμία μαζί της, σας εύχομαι καλό ταξίδι με τα κείμενά της.

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«Με τα έξοδα της πρώτης εγκατάστασης πληρωμένα από μια πατρίδα που σε εξορίζει για να γίνεις εξ ορισμού σύμβολο του αδιάσπαστου ελληνισμού. Μια πατρίδα που δικαιώνεται πάντα από απόσταση! Στα μάτια χιλιάδων άλλων γίνεσαι σημαία που βγάζει το μπλε της ύστερα από κάθε βροχή, ξεθωριάζει και ως διά μαγείας βάφεται πάλι στο άσπρο της ανάνηψης και στο γαλάζιο του ονείρου…» (σελ. 67).

«Έτσι είναι η ζωή, Σοφία, μια θάλασσα με κύματα, δεν σταματάει η θάλασσα ούτε τα κύματα χάνονται. Ταξιδεύουν μέχρι να βρουν τη στεριά, για να σβήσουν στο ακρογιάλι ήρεμα ή στους κοφτερούς βράχους αφρίζοντας και βοώντας. Έτσι είναι κι οι άνθρωποι… Σβήνουν με μια ανάσα σαν το νερό που γλείφει την αμμουδιά και τα βότσαλα ή ξεψυχούν σαν τα ταραγμένα κύματα που χτυπιούνται στα μπλόκα της προκυμαίας» (σελ. 70).

«Οι γυναίκες στο σπίτι, τα παιδιά θέλουν λάτρα. Οι γυναίκες στα χωράφια, η γη θέλει χέρια. Η γη θέλει παιδιά, κι άλλα παιδιά, παιδιά από την τρυφερή ηλικία σκυμμένα πάνω στο χώμα, ένα μ’ αυτό…Και τα παιδιά θέλουν μάνες, γυναίκες με μήτρες πηγάδια που αναβλύζουν παιδιά! Γυναίκες σκυφτές στο χωράφι για να καρπίσει η γη, ανάσκελα στο κρεβάτι για να καρπίσει η κοιλιά τους!» (σελ. 99).

«Γιατί μπορεί η καρδιά να χτυπάει στην Αθήνα, όμως ο αέρας έρχεται από τα πνευμόνια, από την περιφέρεια» (σελ. 158).

«Για να πεθαίνεις από έρωτα, θα πρέπει να πονάς, να βασανίζεσαι, να τρώγεσαι από σαράκι…Πεθαίνεις από έρωτα όταν είσαι νέος, γιατί το είδωλό σου δεν καθρεφτίστηκε ποτέ στα μάτια αυτού που αγάπησες…Για να πεθάνεις από έρωτα στο τέλος της ζωής σου, δεν αγαπήθηκες, λατρεύτηκες…» (σελ. 175).

Βιβλίο Άσπρα γάντια
Συγγραφέας Πέτρος Γαλιατσάτος
Κατηγορία Περιπέτεια
Εκδότης Παπαδόπουλος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Πρόκειται για μια ενδιαφέρουσα αστυνομική περιπέτεια γεμάτη ανατροπές και εκπλήξεις. Η πρωτοπρόσωπη αφήγηση του Ζάκρου εναλλάσσεται με την τριτοπρόσωπη του Παύλου Βιγκράτου, δημιουργώντας ενδιαφέρουσες εναλλαγές, μιας και ο δεύτερος είναι το παρελθόν του πρώτου. Ο Παύλος έμπλεξε με ναρκωτικά και υπόκοσμο, δημιουργώντας φιλίες και έχθρες, ώσπου ο Αλάστρης του έδωσε νέα ζωή. Τώρα ο Μάικ Ζάκρος, δουλεύοντας στην υπηρεσία του Κρούγκερ για λογαριασμό του Αλάστρη, προσπαθεί να φέρει σε πέρας την τελευταία αποστολή για να ξεχρεώσει οριστικά με το παρελθόν. Μόνο που τα πραγματικά σχέδια είναι πιο σκοτεινά απ’ όσο περίμενε κι έτσι σταδιακά αρχίζει να βγαίνει μια άλλη πλευρά, αυτή που είναι απαραίτητη για να σώσει και τη δική του ζωή στο επικίνδυνο αυτό παιχνίδι.

Παρ’ όλο που η αφήγηση είναι σχετικά αργή και δίνει έμφαση σε αρκετές διαδικαστικές κινήσεις κυρίως του αφηγητή (περιγράφει πολλά στάδια από το ντύσιμό του, το στρώσιμο του τραπεζιού, τους ρόλους που μοιράζει στο προσωπικό του Κρούγκερ, τι κάνει στον ελεύθερο χρόνο του κλπ.), παρ’ όλο που η ιστορία της εξέγερσης των Μπόερς παρατίθεται λεπτομερώς, αν και ευσύνοπτα, ώστε να καταλάβουμε τον ρόλο που παίζουν κάποια πρόσωπα στο μυθιστόρημα ως απόγονοι αυτών των ανθρώπων, όλα αυτά καθυστερούν αρκετά το δέσιμο της ιστορίας και χαλαρώνουν τους ρυθμούς των εξελίξεων. Ο χαρακτήρας του Ζάκρου είναι προσεγμένος: έχει βουτήξει σε πολλές δυσκολίες όμως οι νέες συνθήκες αρχίζουν να ξυπνούν μέσα του ό,τι στερήθηκε τόσα χρόνια για να επιβιώσει, κυρίως ανθρωπιά και καλοσύνη. Στο μυθιστόρημα υπάρχουν εφήμερες σχέσεις, ναρκωτικά, γυναίκες και παράνομα συμφέροντα καθώς και ένα συναρπαστικό τέλος, με ένα ξεκαθάρισμα λογαριασμών που με άφησε απόλυτα ικανοποιημένο και μου έδωσε να καταλάβω πολλά γύρω από σημαντικές ηθικές αξίες που, όσο βαθιά και να είσαι χωμένος, δεν εξαλείφονται.

Βιβλίο Μουσική στο προσκέφαλό μου
Τίτλος πρωτοτύπου Başucumda Müzik
Συγγραφέας Başar Kürşat
Μεταφραστής Νίκη Σταυρίδη
Κατηγορία Ρομαντικό μυθιστόρημα
Εκδότης Πατάκης (εξαντλημένο στον εκδότη)
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Από τα ωραιότερα ερωτικά μυθιστορήματα, με έναν βαθύ πόνο και μια έντονη αυτογνωσία, με λέξεις κοφτές, ωμές και ρεαλιστικές, μαθαίνουμε για αυτήν την ιστορία αγάπης με αντικειμενικότητα και χωρίς εξάρσεις ή μελό σκηνές που θα μπορούσαν ανά πάσα στιγμή να ξεπηδήσουν και να ρίξουν το επίπεδο του βιβλίου. Τι το σώζει από το να κυκλοφορήσει σε σχήμα τσέπης στα περίπτερα; Νομίζω η γραφή, τα κοσμητικά επίθετα, τα συναισθήματα της κοπέλας που είναι αληθινά και στέρεα δομημένα, ο εσωτερικός της κόσμος που παρουσιάζεται με πραγματικά ερωτήματα, αγωνίες και ελπίδες, αληθινά αισθήματα, οι συνεχείς ανατροπές στη σχέση της (δεν περίμενα ποτέ ότι όντως θα ζήταγε διαζύγιο, δεν περίμενα ποτέ ότι ο Φουάτ θα έφτιαχνε σπιτικό μαζί της έστω και για τα Σαββατοκύριακα). Και φυσικά λείπουν οι σαχλές και ανάλατες ερωτικές σκηνές (παραδόξως!). Μόνο η πρώτη τους φορά δίνεται με ρομαντικά χρώματα και σαχλαμαρίσματα αλλά κι αυτό σύντομα, σχεδόν περιληπτικά.

Επίσης το βιβλίο είναι γεμάτο με εικόνες μιας Πόλης που αλλάζει και μιας χώρας που αναζητά την ταυτότητά της σε δύσκολες πολιτικές συνθήκες, με αποκορύφωση το στρατιωτικό πραξικόπημα του 1960. Η πρωταγωνίστρια μας μεταφέρει τα πάντα χωρίς να γίνεται φλύαρη και κουραστική: πώς μεγάλωσε, πώς ένιωσε όταν είδε τον σύζυγό της, πώς ένιωσε όταν είδε τον εραστή της, πώς ένιωθε μέσα στον γάμο της πριν και αφού ανατράπηκαν τα πάντα, ποιες οι σχέσεις της με τους γονείς της, τον αδερφό της, την καλύτερή της φίλη, πώς περνούσε τον χρόνο της ως σύζυγος διπλωμάτη σε Αμερική και Λονδίνο, πριν επιστρέψει στην Πόλη, στο σπίτι της γιαγιάς της. Βλέπουμε τον κουλουρά το πρωί, τα ταξί στους δρόμους, το καραβάκι που μεταφέρει στα Πριγκηπόννησα τον κόσμο, την ανατολή στον Βόσπορο, την καθημερινότητα των απλών ανθρώπων. Μόνη μου ένσταση είναι το γεγονός ότι η πρωταγωνίστρια δεν δουλεύει (τι στο καλό, δέχτηκε η μάνα της να την πληρώνει και να την ταΐζει; ειδικά μετά το διαζύγιο; και δέχτηκε κάνα δυο χρόνια η κόρη της να γυρίζει άεργη από δω κι από κει; τελικά έχουμε πολλά κοινά ως χώρες).

Όλα καλογραμμένα, άριστα δοσμένα, χωρίς υπερβολές και φανφάρες, όλα τα γεγονότα άρρηκτα δεμένα με τη ροή της αφήγησης, τίποτα περιττό, τίποτα ανούσιο και να σκεφτείτε ότι το έγραψε άντρας! Μπράβο του, χίλια μπράβο του. Ευτυχώς τις τελευταίες σελίδες τις διάβασα στο σπίτι μου κι όχι στο λεωφορείο, αλλιώς πάλι θα έχανα καμία στάση ή θα με κοίταζε παράξενα ο κόσμος. Το βιβλίο ξεκινάει με μια από τις ωραιότερες εισαγωγές που έχω διαβάσει (απολαύστε αποσπάσματα ακολούθως) (κοφτές φράσεις, καίριες, μικρές παράγραφοι, καλοδουλεμένοι διάλογοι, σωστή έκφραση, ευτυχώς καλή μετάφραση):

«Παράξενη που είναι η μνήμη του ανθρώπου! Οι εικόνες θαρρείς ξαφνικά και ζωντανεύουν, τα χρώματα ξεχωρίζουν κι είναι σαν να βρίσκεσαι μέσα σε μια χαλασμένη μηχανή του χρόνου που σε τινάζει από δω κι από κει σε άλλες εποχές. Οι χρόνοι και οι εικόνες μπερδεύονται μεταξύ τους. Αδυνατείς να ξεχωρίσεις σε ποια μνήμη αντιστοιχεί, ας πούμε, μια μυρωδιά. Κι ίσως μόνο από αυτόματη αντίδραση να ξέρεις τι από όλα σου είναι πολύτιμο-καθώς τα πάντα εκσφενδονίζονται μέσα στην περίπλοκη τάξη της μνήμης σου, καθώς οι εικόνες διαδέχονται η μία την άλλη σαν να περνάνε με ταχύτητα από το παράθυρο ενός τρένου, κάποια από αυτές για μια απειροελάχιστη στιγμή λαμπυρίζει και τότε θα ήθελες όσο τίποτε άλλο στον κόσμο να επιστρέψεις στη στιγμή, στην εικόνα, στην αίσθηση εκείνη που ούτε καν είχες αντιληφθεί ενόσω τη ζούσες» (σελ. 9).

«Λένε ότι είναι ωραίο να θυμάσαι. Δεν είναι, όχι. Οι μνήμες μας κάνουν να χαμογελάμε για μια στιγμή και μετά, εκεί που πας να απλώσεις το χέρι να τις πιάσεις, σβήνουν και χάνονται κι όσο κι αν προσπαθήσουμε δεν αφήνουν μέσα μας παρά μόνο έναν σουβλερό πόνο» (σελ. 10).

«Είναι κουραστικό να θυμάσαι. Αλλά έτσι και το πετύχετε, αν δεν ξεχάσετε τίποτα, αν έχετε πάντα μαζί σας αυτούς που χάσατε, τις εικόνες, τις λεπτομέρειες, τα πρόσωπα, τις μυρωδιές, τις φωνές, τότε δε χρειάζεται να τα θυμάστε γιατί αυτά θα είναι πάντα μαζί σας. Και δε θα αποτελούν μιαν ανάμνηση, ούτε ξεθωριασμένα και παλιωμένα κομμάτια της ζωής σας που χάθηκε, ούτε θαμπές εικόνες σε φωτογραφίες που είναι αδύνατον να τις ξαναζήσεις ή να τις αλλάξεις, αλλά θα είναι η ίδια η ζωή που προχωράει μαζί σας σαν ένα παντοτινό παρόν. Μερικά πράγματα δεν ξεχνιούνται. Είναι όπως κάποιος που σας λείπει ακόμη κι όταν είναι δίπλα σας, που τον θυμάστε ακόμη και τότε…» (σελ. 13).

«Γιατί ποιος από μας άραγε είναι σε θέση να αντιληφθεί ότι μια αναπάντεχη σύμπτωση, που μας συμβαίνει κάποια των ημερών, είναι εκείνο το μαγικό σημαδάκι που φανερώνεται στη μικρή ηρωίδα μας και ξεκινάει την όλη περιπέτεια;» (σελ. 15).

«Και στ’ αλήθεια τι άλλο μπορεί να είναι κάποιες συμπτώσεις παρά ένα πεπρωμένο, ένα αναπάντεχο δώρο που μας κάνει η ζωή; Δε θα μάθουμε και δε θα καταλάβουμε ποτέ γιατί τάχα να είναι αυτό το γραφτό μας, γιατί, ενώ θα μπορούσε να μας οδηγήσει σε κάτι τελείως διαφορετικό, ξαφνικά, με μια μικρή λεπτομέρεια που δεν την προσέχουμε καν, με μιαν απροσδόκητη έκπληξη, μ’ ένα μικρό παιχνίδι της μοίρας, μας ρίχνει κάπου που δεν περιμέναμε καθόλου…Πως κάτι που κρατάει μερικά δευτερόλεπτα μπορεί να καθορίσει μιαν ολόκληρη ζωή. Τι αλλόκοτο παιχνίδι! Ο καθένας είναι υποχρεωμένος να το ξαναμάθει κάθε φορά από την αρχή, να ξανακάνει τα ίδια λάθη, να αυτοπροστατευτεί. Κανείς δεν μπορεί να πει ότι γνωρίζει πραγματικά αυτό το παιχνίδι κι ούτε να πει πώς θα το παίξει κάποιος άλλος. Ούτε σας δίνεται η ευκαιρία να καθίσετε σε μιαν άκρη και να παρακολουθείτε απλώς, ακόμη και σαν θεατής είστε μέσα στο παιχνίδι, δεν έχετε καμιάν άλλη επιλογή από το να αποτελείτε κάποιο κομμάτι του. Μήπως όμως θα μπορούσατε να σταθείτε τουλάχιστον σ’ ένα σημείο και να αλλάξετε τον ρόλο που παίζετε;…Είμαστε αναγκασμένοι να ξεκινήσουμε χωρίς να ξέρουμε τίποτα και να μάθουμε όλους τους κανόνες μόνοι μας. Αν σκεφτόμασταν ότι κάθε βήμα που κάνουμε μπορεί να είναι καθοριστικό για το απώτερο μέλλον, για τα χρόνια που θα ‘ρθουν, δε θα μπορούσαμε να ζήσουμε. Μα δεν είναι άδικο; Να είστε υποχρεωμένοι να μπείτε και μάλιστα χωρίς δεύτερη ευκαιρία, σ’ ένα παιχνίδι όπου δεν μπορείτε να ορίσετε καν σε ποιους επιτρέπεται να πάρουν μέρος» (σελ. 17-18).

Και η ιστορία ξεκινά!

«Αν μου ‘λεγαν να διαλέξω μια οποιαδήποτε στιγμή της ζωής μου και να παραμείνω εκεί ως την αιωνιότητα, θα ήθελα μόνο ένα από τα δύο πράγματα. Το ένα θα ‘ταν τότε που κάνω κούνια στον κήπο των παιδικών μου χρόνων, στην κούνια που κρέμεται από ένα κλαδί του δέντρου… Το άλλο, η πρώτη μέρα που φιλήθηκα με τον άντρα που αγάπησα περισσότερο από οποιονδήποτε άλλον άνθρωπο στη ζωή μου» (σελ. 24).

«Όπως καταλαβαίνετε, το μυαλό μου είναι σκόρπιο, γι’ αυτό και δεν μπορώ να σας τα διηγηθώ χωρίς να σας μπερδέψω…Είμαι σαστισμένη σαν το μικρό παιδί που βρέθηκε στη σοφίτα ενός στοιχειωμένου σπιτιού, η οποία είναι ξέχειλη από παλιά πράγματα, και θέλω να πιάσω ό,τι πέσει στο μάτι μου, να το ψαχουλέψω, να το κοιτάξω από μέσα, αλλά εκεί που παίζω με ένα πράγμα, το μάτι μου καρφώνεται σε κάτι άλλο…» (σελ. 25).

«Σ’ αυτόν τον κόσμο δεν υπάρχει τίποτε σταθερό, κι ας το νομίζουμε έτσι-εκσφενδονιζόμαστε όλοι στην πανίσχυρη στρόφιγγα της ζωής, ώσπου μία των ημερών, πριν καλά καλά το αντιληφθούμε, θα μας πετάξει έξω. Αυτά σκεφτόμουν και παραιτήθηκα» (σελ. 57).

«Τούτα τα παιδιά με τα γελαστά πρόσωπα που στέκονταν μέσα στις φωτογραφίες σαν μέγας ήρωας το καθένα, με μετάλλια σε σχήμα μοβ καρδιάς που κρέμονταν πάνω από τις κορνίζες, κάποια μέρα είχαν αποχαιρετήσει τη μάνα και τον πατέρα τους, τα νιάτα τους που κυλούσαν κανονικά, ίσως το κορίτσι τους, την αρραβωνιαστικιά, τη σχολή τους, τις απλές συνήθειες της ζωής κι είχαν πάει σε μιαν άγνωστη χώρα για να πεθάνουν από τη σφαίρα κάποιου άλλου παιδιού που ούτε καν γνώριζαν αλλά που ακριβώς το ίδιο όπως κι αυτά είχε αφήσει στα μισά τη ζωή του, κάποια στιγμή αναπάντεχα, για να πάει να πολεμήσει. Τόσο μακριά από τον τόπο τους…» (σελ. 61).

«Για καιρό ατέλειωτο παλεύουμε όλοι με κείνον τον συρφετό που υπάρχει μέσα μας, εκείνο το άμορφο ζυμάρι, πασχίζοντας να φτιάξουμε από αυτό ένα σχήμα, ένα τέλειο σχέδιο, ένα σύνολο που θα αρέσει στους άλλους και θα το επικροτήσουν. Είναι σαν ένας εμφύλιος που δεν τελειώνει ποτέ. Σκοτώνουμε κι αφανίζουμε τα κομμάτια μας, τα αιχμαλωτίζουμε, τα στριμώχνουμε, τα αλλάζουμε και τελικά δημιουργούμε κάτι που το θεωρούμε ενιαίο σύνολο, έτσι περνάει η ζωή μας» (σελ. 104).

«Έτσι είναι, οι λέξεις έχουν δύναμη. Και πιστέψτε με, αν υπάρχει ένας δρόμος που οδηγεί στην καρδιά των γυναικών, αυτός περνάει μέσα από τις λέξεις. Ή μάλλον, είναι στρωμένος από λέξεις. Τίποτε άλλο δεν μπορεί να κλέψει το μυαλό μιας γυναίκας όσο μια σωστή σειρά λέξεων» (σελ. 133).

«Όταν βλέπω αυτά τα ετοιμόρροπα ξύλινα σπίτια που ακουμπούν το ένα στο άλλο σαν παλιές γειτόνισσες που βάζουν το κεφάλι τους η μια στον ώμο της άλλης, στο όνομα της καλής γειτονίας και μόνο με αυτόν τον τρόπο καταφέρνουν μετά από χρόνια να στέκονται ακόμα όρθια, τότε καταλαβαίνω ότι έχω έρθει στη χώρα μου» (σελ. 176).

«Τις πιο πολλές φορές αγαπάμε όποιους κάνουν αυτό που θέλουμε, όποιους φέρονται με τρόπο που μας ταιριάζει. Κοντά τους νιώθουμε ασφαλείς. Στην ουσία είναι εύκολο ν’ αγαπάμε αυτούς που μας πάνε. Το δύσκολο είναι να μπορούμε ν’ αγαπάμε αυτούς που δε μας μοιάζουν και που δεν κάνουν αυτό που θέλουμε. Είναι δύσκολο να μπορείς ν’ αγαπάς κάποιον απλά και μόνο επεδή υπάρχει, επειδή είναι ο εαυτός του, όχι να τον αγαπάς επειδή σε κάνει ευτυχισμένη» (σελ. 224).

«Λένε ότι ο άνθρωπος μπορεί να ορίσει τη ζωή του, ότι κρατά τη μοίρα του στα χέρια του. Μην τυχόν και το πιστέψετε. Η ζωή βρίσκεται στα χέρια μιας μοίρας που διαγράφεται από συμπτώσεις που δε θα τις μάθουμε ποτέ» (σελ. 234).

«Πρώτη φορά μετά από χρόνια καταφέρνω να τα βάλω όλα αυτά στη θέση τους με τόση διαύγεια. Είναι σαν να κάνω μια μεγάλη φασίνα στο σπίτι. Πράγματα που θα πεταχτούν, άλλα που θα ξεχωριστούν για να δοθούν, κι άλλα που ήταν κάπου ξεχασμένα αλλά τώρα που τα είδατε ξανά καταλαβαίνετε πόσο σας είχαν λείψει, άντε, ας τους κάνουμε ένα ξεσκόνισμα και να τα βάλουμε πάλι σε μια περίοπτη γωνιά» (σελ. 332).

Αγάπησα το τραγούδι που ακούνε ο Φουάτ και η κοπέλα του (εκείνη μικρότερή του αρκετά χρόνια) για έναν πενηντάρη δάσκαλο που γνώρισε μια 18χρονη κοπέλα και αναρωτιόταν πού ήταν κρυμμένη τόσο καιρό: Σας συνάντησα μια βραδιά της άνοιξης / πετούσατε εδώ κι εκεί χαρούμενη / σας κοίταξα βαθιά στα μάτια / και χαμηλώσατε το βλέμμα, γιατί; / Ένας πόθος παλιός που ξύπνησε μέσα μου / είπε αυτό έψαχνες από χρόνια / μα τώρα σκύβω το κεφάλι και σας ρωτώ / ;

Βιβλίο Τα 39 σκαλοπάτια
Τίτλος πρωτοτύπου The thirty-nine steps
Συγγραφέας John Buchan
Μεταφραστής Έφη Τσιρώνη
Κατηγορία Περιπέτεια
Εκδότης Μίνωας
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

«Τα 39 σκαλοπάτια» του John Buchan είναι ένα κατασκοπικό μυθιστόρημα με ανθρωποκυνηγητά, ανηλεή καταδίωξη και εκπλήξεις. Ομολογώ πως τα κεφάλαια με τον πρωταγωνιστή Χάνεϊ να ταξιδεύει σε όλη τη βόρεια Σκωτία, παρ’ όλο που είχαν ενδιαφέρον από κοινωνιολογικής και γεωγραφικής άποψης, ήταν αρκούντως κουραστικά για μένα. Ψάχνοντας πληροφορίες όμως για το υπόβαθρο και την εποχή κατά την οποία γράφτηκε το βιβλίο ανακάλυψα πως πρωτοδημοσιεύτηκε σε συνέχειες στο περιοδικό Blackwood’s Magazine το 1915, οπότε και κυκλοφόρησε αυτοτελώς λίγο καιρό μετά. Αν λοιπόν διαβαστεί σε συνέχειες και όχι συγκεντρωτικά και δεδομένης της εποχής και της δίψας του αναγνωστικού κοινού για τέτοιου είδους περιπέτειες, τα «39 σκαλοπάτια» ήταν από τις καλύτερες επιλογές του είδους. Αυτό άλλωστε φάνηκε και με τις πολλές κινηματογραφικές του διασκευές, με προεξάρχουσα αυτήν του Χίτσκοκ το 1935.

Ο John Buchan (1875-1940) ήταν Σκωτσέζος συγγραφέας, πολιτικός και ιστορικός. Διήγε μια σημαντική πολιτική και διπλωματική καριέρα, που τον γέμισε εμπειρίες και γνώσεις και του χάρισε άφθονες ευκαιρίες για ταξίδια στις αποικίες της Βρετανίας, κυρίως σε Αφρική και Καναδά. Η συγγραφική του καριέρα συναγωνιζόταν σε απήχηση την πολιτική του ενώ τον βράβευαν και τον τιμούσαν συνεχώς διάφοροι φορείς και παρατάξεις. Τα «39 σκαλοπάτια» ήταν από τα βιβλία που αγαπήθηκαν περισσότερο, μιας και η φιλοπατρία και η αυτοθυσία του πρωταγωνιστή ήταν ιδανικά που συντρόφευαν και ατσάλωναν τους στρατιώτες στα χαρακώματα του Πρώτου Παγκοσμίου πολέμου.

Έχει θέση λοιπόν αυτό το εμβληματικό για τις αρχές του 20ού αιώνα κατασκοπικό θρίλερ στο σήμερα; Νομίζω πως ναι. Αποτελεί κομμάτι μιας αλυσίδας, για να μη γράψω πως είναι από τους πρώτους κρίκους της, που βιβλίο το βιβλίο έφτασε σήμερα να κοσμείται από ονόματα όπως Frederick Forsyth, John Le Carré, Robert Ludlum και μεταγενέστερους. Φυσικά, όταν διαβάζει κάποιος ένα μυθιστόρημα που κυκλοφόρησε σχεδόν έναν αιώνα παλιό, δεν πρέπει να έχει την απαίτηση για καταιγιστική δράση, γρήγορους ρυθμούς ή οτιδήποτε άλλο που τον γαλούχησε σήμερα. Αντιθέτως, θα πρότεινα να ενσκήψει πάνω από ένα τέτοιο περιπετειώδες βιβλίο με περιέργεια, αγάπη και κατανόηση. Ναι, ανατροπές και εκπλήξεις υπάρχουν, η αφήγηση όμως, παρ’ όλο που είναι γεμάτη ένταση ως προς το κυνηγητό, αναλώνεται σε περιγραφές που θα βοηθήσουν στην καλύτερη κατανόηση του χώρου και του χρόνου μεν, καθυστερούν αρκετά την εξέλιξη της πλοκής δε.

Βρισκόμαστε μεταξύ της λήξης των Βαλκανικών και της επαπειλούμενης έναρξης του Α΄ Παγκόσμιου πολέμου. Με αφορμή την επικείμενη επίσκεψη του Έλληνα πρωθυπουργού Κωνσταντίνου Καρολίδη (κάποιοι λένε πως εδώ φωτογραφίζει ο συγγραφέας τον Ελευθέριο Βενιζέλο) στο Λονδίνο, στήνεται μια ολόκληρη πλεκτάνη για να παρασύρει τη Βρετανία σε πόλεμο. Οι τρόποι που μηχανεύεται ο Χάνεϊ να ξεφύγει κάθε φορά από τους διώκτες του είναι ευρηματικοί και σχεδόν υπεράνθρωποι. Αυτά τα χαρακτηριστικά του κειμένου μού θύμισαν κατά πολύ τον τρόπο που επίλυε ο Σέρλοκ Χολμς τις υποθέσεις του, μιας και αυτός ο χαρακτήρας υπήρξε από τότε μέχρι σήμερα αξεπέραστος και θεωρήθηκε σταθμός για την αστυνομική λογοτεχνία. Κατά την εξέλιξη της ιστορίας, ο συγγραφέας τοποθετεί πολλά χαρακτηριστικά γνωρίσματα της κοινωνίας και της εποχής, δίνοντας αληθοφάνεια στο βιβλίο: η ζωή στις λέσχες των αστών, οι συνθήκες εργασίας των συντηρητών δρόμων, παράθεση αποσπασμάτων από Κικέρωνα, Τζων Μίλτον και Ράντγιαρντ Κίπλινγκ ή ακόμη και της σκοτσέζικης λογοτεχνίας καθαυτής, αναφορά σε περιοδικά και και ηθοποιούς, καταγραφή γεωγραφικών τόπων που σήμερα έχουν μετονομαστεί και πολλά άλλα πραγματολογικά στοιχεία. Το γεγονός πως ο Ρίτσαρντ Χάνεϊ πρωταγωνιστεί και σε άλλα τέσσερα βιβλία (νομίζω πως κανένα τους δεν έχει μεταφραστεί στα ελληνικά) είναι άλλη μια ένδειξη της απήχησης που είχε στο αναγνωστικό κοινό.

Τα «39 σκαλοπάτια» είναι ένα γρήγορο, έντονο και ανατρεπτικό κείμενο και ταυτόχρονα ένα σημαντικό δείγμα της noir λογοτεχνίας που αξίζει να διαβαστεί.

Βιβλίο Σκιές στον Βόσπορο
Τίτλος πρωτοτύπου Istanbul passage
Συγγραφέας Joseph Kanon
Μεταφραστής Μιχάλης Μακρόπουλος
Κατηγορία Περιπέτεια
Εκδότης Μίνωας (εξαντλημένο στον εκδότη)
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Θα ξεκινήσω με την υπέροχη, μαγευτική, ρομαντική, σκληρή, ουδέτερη Κωνσταντινούπολη. Ο συγγραφέας ξέρει πολύ καλά την πόλη και το δείχνει. Χωρίς να καταντάει το βιβλίο τουριστικός οδηγός, οι ήρωές του ζουν σε αυτές τις περιοχές, κινούνται εκεί, σκοτώνουν εκεί, μπαίνουν στην πόλη και κινούνται με άνεση (σε πολλές περιπτώσεις έχω καταλάβει ότι οι ήρωες του βιβλίου μπαίνουν με το ζόρι εκεί που θέλει ο συγγραφέας, δεν κολλάνε, δεν πείθουν, βαριούνται). Εκπληκτικές περιγραφές, φοβερή ατμόσφαιρα, συν ότι έχουμε να κάνουμε με κατασκοπικό βιβλίο και μάλιστα άμα τη λήξει του Β΄ Παγκοσμίου πολέμου ε, ένα σκοτάδι, ένα έρεβος, ένας ζόφος επικρατεί πάνω από τα ήδη ομιχλώδη τοπία της Κωνσταντινούπολης. Λάλελι, Μπεμπέκ, γέφυρα του Γαλατά, Καράκιοϊ, Πέραν, Σκούταρι, ακόμη και τα Πριγκηπόννησα συμμετέχουν στο κυνηγητό των κατασκόπων. Εξαιρετικό σκηνικό, εξαιρετική περιγραφή.

Η ίδια η υπόθεση έχει να κάνει με την κατασκοπευτική δράση Ρώσων και Αμερικανών στην ουδέτερη κατά τον πόλεμο Τουρκία και σε δεύτερο επίπεδο με το γεγονός ότι ο πόλεμος τελείωσε, οπότε οι κατάσκοποι πρέπει να γυρίσουν σπίτια τους. Ο Λίον είναι εξωτερικός συνεργάτης μεγαλοεπιχειρηματία που συγκεντρώνει πληροφορίες. Μια από τις αποστολές είναι να παραλάβει έναν Γερμανό με σημαντικές φωτογραφίες. Εκείνο το βράδυ ο Λίον και ο Γερμανός δέχονται επίθεση και πυροβολούν. Αυτός που τους επιτέθηκε είναι ο μεγαλοεπιχειρηματίας! Γιατί όμως; Ξαφνικά αναστατώνονται και Ρώσοι και Αμερικανοί και ψάχνουν τον Γερμανό κατάσκοπο. Ο Λίον αποφασίζει να ξαποστείλει τον Γερμανό στις ΗΠΑ με δική του πρωτοβουλία, τώρα που έμεινε ακέφαλος από εντολές.

Έτσι ξεκινά μια σειρά από περιπέτειες και ανατροπές και προδοσίες για τον Λίον, που βλέπει τα πάντα γύρω του να γκρεμίζονται. Ο μεγαλοεπιχειρηματίας έχει πλαστά διαβατήρια και πολλά χρήματα, κρυμμένα ακόμη και από τον κρυφό προϋπολογισμό της εταιρείας του για «έκτακτα έξοδα». Γιατί; Τι είχε στο μυαλό του και τον σκότωσε ο Λίον; Ο Λίον, παράλληλα με το ανθρωποκυνηγητό, έχει να αντιμετωπίσει την κατάθλιψη της γυναίκας του, που δεν ξαναμίλησε σε άνθρωπο από όταν έχασε το παιδί τους στη γέννα, μια γοητευτική πόρνη που την επισκέπτεται κάθε Πέμπτη, τη γυναίκα του πρέσβη που βρίσκεται δολοφονημένος, ακόμη και τη μυστική αστυνομία που τον ανακρίνει επίμονα. Θα λυγίσει στο τέλος και θα παραδώσει τον Γερμανό στους Αμερικανούς ή θα κάνει το δικό του και θα τον φυγαδεύσει πάση θυσία; Θα τον ανακαλύψουν οι μυστικές δυνάμεις που αναζητούν τον Γερμανό; Ένα ένα τα βήματα οδηγούν στη λύση του μυστηρίου αλλά πρέπει να οπλιστείτε με επιμονή και υπομονή για να φτάσετε ως το τέλος. Ο ελλειπτικός λόγος, οι κοφτές και σύντομες προτάσεις και η πολύ συχνή χρήση δευτερευουσών προτάσεων, χωρίς ρήματα και υποκείμενα, δημιουργούν εμπόδια στη χαλαρή ανάγνωση του βιβλίου. Πάντως υπάρχουν πολλές ανατροπές και εκπλήξεις στην πλοκή που σίγουρα θα κρατήσουν το ενδιαφέρον σας.