Βιβλίο Πικρά κεράσια
Συγγραφέας Δημήτρης Αλεξίου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Είναι όντως πολλά τα πρόσωπα κι αν το διαβάσει κάποιος με μεγάλα χρονικά διαστήματα θα χαθεί και θα χάσει και τη μαγεία του βιβλίου. Ενώ, αν το πιάσεις ενιαία, ο συγγραφέας με παρεμβολές σε βοηθάει να καταλάβεις για τι πράγμα μιλάει, σε ποιον αναφέρεται κλπ. Όντως θα έπρεπε η αφήγηση να συμβαδίζει με την εποχή και όντως αυξηθήκαμε και πληθύναμε μετά τον πόλεμο. Πώς καταφέρνουν όμως οι ήρωες να βρουν τον δρόμο τους, να βρουν δουλειά και να ανταπεξέλθουν σε όλες τις δυσκολίες της ζωής… Μπορεί να είναι χαζό για όσους είναι απαισιόδοξοι αλλά είναι μαγικό για κάποιον που το διαβάζει και για κείνον που το γράφει. Η αλήθεια είναι ότι η ιστορία είναι τραβηγμένη από τα μαλλιά σε ελάχιστα σημεία ευτυχώς.

Δυστυχώς (ακολουθεί SPOILER) επιτρέψατε μου να εναντιωθώ σε ένα πράγμα, που με ξένισε αρκετά: δεν είναι δυνατόν, όσο προχωρημένης νοοτροπίας και να είσαι, έστω και μάνα να είσαι που θες το καλό του παιδιού σου, να ανεχτείς την ομοφυλοφιλική σχέση του γιου σου, σε μια περίοδο που η ομοφυλοφιλία ήταν παράνομη (αυτό καταργήθηκε με το ΠΑΣΟΚ το 1981, αν θυμάμαι καλώς) και πάλι καλά που τη γλύτωσε ελαφρώς ο Φώτης στον στρατό (έχω διαβάσει για πολύ χειρότερες περιπτώσεις). Ήταν μια περίοδος που κρατούσες τέτοιου είδους πράγματα κρυφά μετά φόβου Θεού. Ούτε καν αναφέρθηκε κάτι τέτοιο στο έργο. Οι συνθήκες γνωριμίας και ανάπτυξης αυτής της σχέσης δόθηκαν τρυφερά και αληθοφανώς αλλά η όλη αυτή περιπέτεια ήταν χωμένη βαθιά στο σκοτάδι. Και το χειρότερο από όλα ήταν ο τρόπος που απέκτησαν παιδί. Σόρυ αλλά εκεί χάθηκε η μπάλα. Δέχομαι την ανάγκη της κοπελιάς του αδερφού του Φώτη να κάνει παιδί από οικογένεια τόσο δική της αλλά όχι τριπλέτα βρε παιδιά. Θα δεχόμουνα την εξωσωματική γονιμοποίηση. Είναι δυνατόν να είσαι τόσο στενά δεμένος με τον σύντροφό σου που να πάρετε μαζί μια γυναίκα για να αποκτήσετε έτσι παιδί; Και μετά δε σε ξέρω, δε με ξέρεις. Τρομερά δύσκολο, όσο αληθοφανώς κι αν θέλει να καταδειχτεί. Αυτή η περίπτωση ήταν πέραν του κόσμου τούτου.

Ευτυχώς που η γραφή του Δημήτρη, οι γυναίκες του, τα πάθη τους και οι περιπέτειές τους ήταν τόσο καθημερινές, τόσο λιτές, τόσο τραγικές και τόσο όμορφες που δεν κόλλησα ιδιαίτερα σε αυτό. Σε γενικές γραμμές ήταν ένα όμορφο ταξίδι, που κράτησε αρκετά, με γέμισε σκέψεις και άγχος για την ηλικία και για τα χρόνια που περνούν. Και φυσικά τρελάθηκα με το τέλος. Η εγγονή της Πλουσίας συνεχίζει το έργο με τα κεράσια. Κρίμα που η Σάμος αναφέρεται τόσο λίγο. Και η Ρώμη όπου αναζητείται το μαύρο πρόβατο (μαύρο για όσους δεν ξέρουν την ψυχολογία του, εννοώ) της Πλουσίας.

Βιβλίο Αμαρτωλά θαύματα
Συγγραφέας Δημήτρης Αλεξίου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Έχοντας διαβάσει το πρώτο του βιβλίο, τα «Πικρά κεράσια», ομολογώ ότι ο συγγραφέας ανέβασε τον πήχυ και των φιλοδοξιών του αναγνωστικού κοινού και της τεχνοτροπίας του.. Καμία σχέση το ένα βιβλίο με το άλλο. Εδώ η ιστορία ξεκινάει από έναν βιασμό μιας 12χρονης μουγκής κοπέλας από έναν ξένο που βγαίνει στο βουνό γεμάτος τύψεις για το κακό που έκανε και βρίσκει καταφύγιο σε ένα μοναστήρι. Εκεί βρίσκει έναν σκοπό στη ζωή του κι έναν τρόπο για να εξιλεωθεί απέναντι στο Θεό. Το κορίτσι όμως είναι έγκυος και μπορείτε να φανταστείτε το σοκ της χήρας μάνας που δεν ξέρει τι να πρωτοκρύψει. Δεν μπορώ να σας αποκαλύψω τη συνέχεια γιατί είναι τέτοια η μαγεία από τις περιγραφές και την αφήγηση που θα στερήσω τη μαγική επαφή με το κείμενο του συγγραφέα. Η Μαρία είναι ένας άγγελος, ένα ον που ακροβατεί ανάμεσα στην απλοϊκή ζωή της κόρης της μυλωνούς και στην υπέρβαση του Χριστού, με μικρά ανεξήγητα και μυστηριώδη θαυματάκια….

Παράλληλα με αυτήν έχουμε τη ζωή του βιαστή της στο μοναστήρι, τις εσωτερικές του αναζητήσεις, τις πανέμορφες και γαλήνιες συζητήσεις με τον ηγούμενο για το Θεό και την αλήθεια που έχει κάθε χριστιανός μέσα του. Το θαύμα συντελείται στον καθένα μας, δεν είναι ευρύτερο θέαμα. Ο Θεός νιώθει πότε είσαι έτοιμος και σου ανοίγει τα μάτια. Από σένα εξαρτάται αν θα ανταποκριθείς στις προσδοκίες Του ή όχι. Τι να πω. Το βιβλίο ακροβατεί ανάμεσα σε ροζ λογοτέχνημα, βιβλίο χριστιανικής αυτοβοήθειας (στυλ Ζωή του Παιδιού) και καταγγελία εφημερίδων για την καταπάτηση δημόσιας γης από μοναστήρια. Ναι αλλά το έχει γράψει ο Δημήτρης Αλεξίου οπότε μιλάμε για κάτι άλλο, κάτι διαφορετικό, κάτι απερίγραπτο, κάτι που δεν εντάσσεται σε κανόνες και γι’ αυτό μόνο θαυμασμό και ευχαρίστηση εμπνέει. Καταπληκτικές οι περιγραφές των «θαυμάτων» (έως και ανατριχιαστικές μπορώ να πω), άμεσες και τρισδιάστατες οι συμπεριφορές των παιδιών στο ορφανοτροφείο (ειδικά ο Χρίστος, λες και τον είχα δίπλα μου και με πείραζε) (βλέπεις πώς γράφει κάποιος που έχει κάνει παιδιά και μεγαλώνει μαζί τους;) (μισώ τις παρενθέσεις). Ένα βιβλίο που ποτέ δεν το βαριέσαι, ένα βιβλίο που σαν άλλη Agatha Christie σου υποδεικνύει την αλήθεια αλλά την ώρα που είσαι βέβαιος ότι το ξέρεις σου δίνει μια και μένεις άφωνος!

Από τα ελάχιστα βιβλία που με έκαναν να αναφωνήσω ΩΧ και δυστυχώς μέσα σε τρόλευ (κατέβηκα δυο στάσεις νωρίτερα από την ντροπή). Είναι τόσο καλοδουλεμένο, τόσο μεστό, τόσο…τόσο…μα τόσο… που δεν έχω λόγια να το περιγράψω. Τελειώνει το πρώτο μέρος με υποδόρια αναπάντητα ερωτήματα και ξαφνικά έρχεσαι στο σήμερα και στην απτή πραγματικότητα των μοναστηριών-κυβέρνηση, των προσωπικών φιλοδοξιών ανθρώπων που δεν έχουν κυριολεκτικά ούτε ιερό ούτε όσιο εις το όνομα του κέρδους. Η Ζωή λοιπόν έρχεται στο χωριό και αναζητά την αλήθεια για τα θαύματα που συντελούνται σε αυτό το μοναστήρι. Έρχεται όμως αντιμέτωπη με τον έρωτα και με μια αλήθεια που θα ταράξει συθέμελα την ήρεμη και μονότονη ως τότε ζωή της.

Θα μπορούσα να γράφω ώρες για αυτό το βιβλίο και για τα αισθήματα και τις σκέψεις που μου προκάλεσε. Με λίγα λόγια ένα πρωτότυπο, ουσιώδες, μοντέρνο, ανατρεπτικό (κάπου κάπου χιουμοριστικό, ακόμα γελάω με τη θεραπεία του κριθαριού στο μάτι: σου περνάει αν σε μουντζώσει πρωτότοκος! δεν το ήξερα!) και σκάλες ανώτερο από το πρώτο του συγγραφέα μυθιστόρημα. Σας συμβουλεύω να κλείσετε ό,τι εκκρεμότητες έχετε με τη ζωή πριν το ξεκινήσετε γιατί θα χαθείτε!

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«Τα θαύματα ήταν γι’ αυτόν αντικείμενο προσωπικής πίστης και σύνδεσης με το Θείο. Δεν ήταν είδηση, δεν ήταν κουτσομπολιό, δεν ήταν προϊόν δημοσιοποίησης. Το θαύμα αφορούσε μόνο στην ψυχή και τη συνείδηση του ανθρώπου που το βίωνε. Και έπρεπε να το βιώσει απροετοίμαστος, απροειδοποίητος, χωρίς την έξωθεν καλλιεργημένη πεποίθηση της ύπαρξής του» (σελ. 70).

«Ο Θεός δεν έδωσε μόνο τις μέρες, ίδιες τη μία μετά την άλλη, έδωσε και τις εποχές. Κάθε εποχή άλλα πράγματα θέλει, άλλες δουλειές έχει, άλλα τρόφιμα βγάζει, άλλα χρώματα χρωματίζει κι άλλες γιορτές έχει. Μόνο κάποιος που δεν έχει δουλειά βλέπει όλες τις μέρες ίδιες, οι νοικοκυραίοι ξέρουν τη διαφορά από μέρα σε μέρα κι από μήνα σε μήνα κι από γιορτή σε γιορτή» (σελ. 117).

Βιβλίο Αλάτι κόκκινο
Συγγραφέας Δημήτρης Αλεξίου
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Λοιπόν, το βιβλίο τα σπάει! Είναι ένα σύγχρονο, ελληνικό αστυνομικό μυθιστόρημα. Το οποίο φυσικά δεν έπεσε από τον ουρανό, υπάρχουν ένα σωρό άλλα αστυνομικά μυθιστορήματα που σίγουρα θα σας θυμίσει το παρόν βιβλίο. Απλώς «θυμίσει» γιατί οι συγκρίσεις σταματούν εκεί. Τον συγγραφέα τον παρακολουθώ από την αρχή του ταξιδιού του στη λογοτεχνία, εκείνος στο πιλοτήριο, εγώ στην οικονομική θέση. Και τα ταξίδια μαζί του γίνονται όλο και πιο μαγευτικά, εξελίσσονται όλο και περισσότερο. Από τον διστακτικό και what’ s up doc συγγραφέα του «Πικρά κεράσια» προχώρησε στον προσγειωμένο και στέρεο στα πόδια του συγγραφέα τού «Αμαρτωλά θαύματα». Εδώ έχουμε μια ιστορία και θα την πούμε. Σωστά. Ολοκληρωμένα. Μεστά. Με ανατροπές και εκπλήξεις. Με μικροσκόπιο πάνω από τα αμαρτωλά θαύματα της μικρής τοπικής κοινωνίας της Σκύρου.

Τι έχουμε εδώ; Μια αστυνομική ιστορία, φρέσκια, ζωντανή, σημερινή, με χιούμορ και ατάκες που σπάνε κόκαλα σε ανυποψίαστα σημεία, με παρατηρήσεις επί του κοινωνικού περίγυρου και της πραγματικότητας διεισδυτικές και διαχρονικές και φυσικά με την απαραίτητη ντοπιολαλιά που ορισμένοι ίσως δυσκολευτούν να ακολουθήσουν και να κατανοήσουν αλλά είναι τόσο, μα τόσο αυθεντική και γνήσια! Με τις αιτίες και τις αιτιάσεις σωστά τοποθετημένες κι όχι τραβηγμένες από τα μαλλιά κι αν κάτσει η κουπ έκατσε, 50 ευρώ παρακαλώ, πληρώνετε στην έξοδο. Με σωστή ψυχολογία (το ξαναλέω). Με το νησί της Σκύρου να ξαπλώνει αναπαυτικά σε όλες τις σελίδες και να μπαίνουν όλα τα τοπωνύμια, οι περιοχές και τα χωριά σωστά στη θέση τους, σαν παζλ που φτιάχνει μόνο ένας έμπειρος δημιουργός. Με έναν αστυνόμο και τον βοηθό του. Με έναν ανολοκλήρωτο έρωτα. Με «κακούς» και «καλούς». Αλλά αυτό που αγάπησα πολύ ήταν ότι τα θύματα δεν ήταν θύματα. Πώς να το πω χωρίς να χαλάσω την έκπληξη και την ανατροπή; Δεν ξέρω. Τέλος πάντων έχουμε θύματα αλλά ο δολοφόνος τους είναι η κοινωνική κατακραυγή, η απελπισία, η θέση μέσα στην κοινωνία, ο φόβος του διαφορετικού, η αιδώς και η λαχτάρα για τον έρωτα.

Ο αστυνόμος Ψαθάς; Εξαίρετος! Με παρελθόν που το ζούμε και δεν μας το αφηγείται απλά ο συγγραφέας (έχω διαβάσει ένα σκασμό βιβλία που η προηγούμενη ζωή του (κάθε) ήρωα πρέπει να αναλυθεί υπό μορφή σεντονιού και τρόπο αφήγησης σαν τη γιαγιά του διπλανού διαμερίσματος που διαβάζει φωναχτά τον κατάλογο του ΕΟΠΥΥ). Χωρισμένος, με έφηβη κόρη, ένας διαφορετικός δημόσιος υπάλληλος, που αγαπάει την ποίηση αλλά φοβάται μην αποκαλυφθεί στο Σώμα, έναν χώρο εργασίας που τέτοιες ευαισθησίες χαρακτηρίζουν μόνο τους «τοιούτους» και τρέχα βγάλε τη ρετσινιά. Η αποστολή του είναι να εξιχνιάσει τον θάνατο της Καλλιώς της σημαδεμένης. Η αστυνομία ζητά τη βοήθεια των κεντρικών στην Αθήνα γιατί όλη η αστυνομική δύναμη έχει να προστατέψει τους πολίτες και να καταγράψει τις ζημιές από τον σεισμό που συνέβη την προηγούμενη μέρα που βρέθηκε το πτώμα της Καλλιώς. Ο Ψαθάς χώρισε τη γυναίκα του επειδή παρασύρθηκε από τον έρωτα του δημοσιογραφίσκου Παπατζίκου, εξαιτίας του οποίου απέτυχε σε μιαν αποστολή του και υποβαθμίστηκε.

Ο Γιώργος Θαλάσσης πρέπει να έχει κι έναν βοηθό…σπίθα! Να τος λοιπόν ο Κορνήλιος Καλαμαράκης που όποτε έρχεται σε δύσκολη θέση ματώνει η μύτη του (μα τι εύρημα κι αυτό!). Κάνει τις βουτιές του, είναι συνεσταλμένος, ντροπαλός αλλά όταν στροφάρει το μυαλό του, στροφάρει. Χαζός δεν είναι αλλά τόσο κλειστός, ντροπαλός και εσωστρεφής που δεν κάνει για αστυνομικός κι ο Ψαθάς που τον είχε συμπαθήσει τον πήρε βοηθό του, ανακουφίζοντας πολλούς συναδέλφους του!

Η Καλλιώ; Αχ, η Καλλιώ! Μια γυναίκα που γεννήθηκε σημαδεμένη και η τοπική κοινωνία την καταδίκασε σε εξορία λόγω αυτού του διαφορετικού. Μια κοπέλα μόνο 16 χρόνων που δεν ήθελε τίποτα από τη ζωή αλλά δέχτηκε με ευχαρίστηση τον έρωτα που της χάρισε αυτή η ζωή με τον Βορειοηπειρώτη Ηλία, που έζησε στο νησί κι ενσωματώθηκε στην τοπική κοινωνία χάρη στα εργατικά κι ακάματα χέρια του και στο κλειστό του στόμα. Ο έρωτάς τους πλέχτηκε μια νύχτα της Αποκριάς, εκείνος Γέρος, εκείνη Κορέλα. Και δώσαν όρκο να παντρευτούν με την ευλογία του τοπικού παπά για να μπορέσουν να ολοκληρώσουν τον έρωτά τους και να φύγουν μακριά από την κλειστή κοινωνία του νησιού. Δυστυχώς όμως ο κακός της υπόθεσης (στο τέλος αποκαλύπτεται) ποθεί την Καλλιώ και με τις άσκεφτες ενέργειές του χωρίζει το ζευγάρι. Τι συνέβη λοιπόν την επομένη του σεισμού; Ποιος σκότωσε την Καλλιώ; Και γιατί; Κι αυτή είναι μονάχα το πρώτο θύμα που θα βρεθεί.

Τελειώσαμε; Όχι! Η Φραντσέζα, η «τρελή» δασκάλα του χωριού, με τις πρωτότυπες εκπαιδευτικές μεθόδους που δίδασκε στο φροντιστήριο, στις οποίες σύντομα το νησί εναντιώθηκε, μας αφηγείται δέκα ιστορίες του τόπου, δέκα μύθους, τερατώδεις και φρικιαστικούς, όπως κάθε γνωστό παιδικό παραμύθι στην πρώτη του και πρωτότυπη εκδοχή. Με το να παρεμβάλλεται ανάμεσα στις σελίδες είναι σαν να δίνει μια ξεκούραση στον αναγνώστη, μια ευκαιρία να χαλαρώσει από την ένταση (προσωπικά τις αγνόησα, δώστε Ψαθά στο λαό, τις διάβασα στο τέλος της ανάγνωσης του βιβλίου) και σιγά σιγά ξεδιπλώνεται μέσα από αυτές η προσωπικότητα της δασκάλας που πετάει μια τυχαία πληροφορία στον Ψαθά και το αίνιγμα λύνεται. Στην τελευταία ιστορία έρχεται η Καλλιώ στον νου της, ικανοποιημένη που όλα βρήκαν πια τη λύση τους.

Το νησί συμμετέχει με αγωνία λες στην αναζήτηση της αλήθειας. Προσφέρει όλα του τα μέρη και τις ακρογιαλιές στον συγγραφέα για να περπατήσει, να ψάξει, να μάθει, να περιγράψει τόπους και ανθρώπους. Εδώ ευτυχώς η δράση παίρνει αγκαλιά τον χώρο και τον άνθρωπο και δεν τσακώνεται μαζί τους, με αποτέλεσμα το κείμενο να ρέει αβίαστο, αυτούσιο, με φυσικό τρόπο και να μην μπορεί ο αναγνώστης να αφήσει το ρημάδι από τα χέρια του! Το ξεκίνησα στις 20.15 περίπου και δε σας λέω πάλι τι ώρα το τελείωσα γιατί τα δάχτυλά μου θα ξυπνήσουν από την ημικωματώδη κατάσταση και θα πάρουν το ασύρματο πληκτρολόγιο και θα φύγουν.

Σας παρακαλώ, μην ξεκινήσετε τίποτα παράλληλα με την ανάγνωση αυτού του βιβλίου, δεν υπάρχει περίπτωση να το ολοκληρώσετε. Μη διστάσετε να βυθιστείτε στις σελίδες του και να μασουλήσετε λίγους κόκκους αλάτι κόκκινο, αν κι εγώ προτίμησα τις τοπικές «λαδόπ’τες».

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα (ακόμη ανατριχιάζω με την περιγραφή του πτώματος στη σελίδα 18):

«Η Βαλάξα. Ένα από τα χιλιάδες μικρά νησάκια σπαρμένα μέσα στο Αιγαίο γύρω από τα μεγαλύτερα. Σαν δορυφόροι, σαν μοσχαράκια που παραμονεύουν γύρω απ’ τα μαστάρια της μάνας τους για να βυζάξουν. Αλλά αυτή τ’ αφήνει ξεχασμένα. Τους βάζει το πολύ-πολύ ένα φάρο πάνω τους, καμιά φορά σχεδιάζει και καμία ελληνική σημαία στην πλαγιά τους για να διατρανώσει την ιδιοκτησία της και τ’ αφήνει μόνα τους να παλεύουν με τα στοιχειά της φύσης για λογαριασμό της» (σελ. 24-25).

«Ο Ψαθάς ήξερε πολλούς ομόβαθμούς του που θα αηδίαζαν και μόνο στη σκέψη ότι θα μοιράζονταν το δωμάτιό τους με έναν κατώτερο αστυνομικό. Για την ακρίβεια θα αηδίαζαν ακόμα και στη σκέψη ότι ο κατώτερός τους αστυνομικός είχε δωμάτιο ίδιας κατηγορίας με αυτούς. Χαμογελούσε γιατί ήξερε ότι αυτοί οι ίδιοι θα χαίρονταν πάντως να μοιράζονται ακόμα και την τουαλέτα με κάποιον ανώτερό τους. Τα κόπρανα των ανωτέρων δεν μπορεί παρά να ευωδιάζουν ενώ των κατωτέρων απλώς βρωμάνε σκατίλα» (σελ. 70-71).

-Για την παραλία γυμνιστών Του Παπά το Χώμα-
«Τ’ παπά το χουμ’, ανακοίνωσε ο Κωνσταντής. Κυρ αστυνόμε, πες στου κουρίτσισ’ς, θα χαλάσ’ τα μάτια τ’ ν βλέπ’ στειλιάρια στουν ήλιο. Εν’ γρουσουζά. Τσαι καλά, λέου γω, μ’ αυτοί τς γυμνιστέ, δεν τ’νε νοιάζ’ πο’ βλέπομ’ τα κρεμαστάρια τ’νε, τ’ν κωλοτρυπίδα τ’νε, δεν τ’νε νοιάζ’ που μπαζ’ αέρα;» (σελ. 162).

«Στεριανή γούρνα που η τρικυμία τη γεμίζει θαλασσινό νερό και ξεραίνεται στον ήλιο της μπουνάτσας. Εκεί που μια μικρή αλυκή ξεραίνει αλάτι θαλασσινό. Δεν ήταν άσπρο όμως το αλάτι κι ας ήταν ξερό. Τα βράχια του Αγίου Ερμολάου μάζευαν πάνω τους αλάτι με μια ρόδινη απόχρωση. Αλάτι κόκκινο» (σελ. 169).

«Η αγκαλιά είναι δικαίωμα που πρέπει να το κερδίσεις με υπομονή. Μάλλον δύο φορές την εβδομάδα δεν φτάνουν» (σελ. 258).

«Άτιμο πράγμα η αμφιβολία. Είναι σαν έντομο. Σαν σαράκι, σαν κοριός, σαν στρατιά από μυρμήγκια. Όταν βρεθεί ίχνος της έχεις πολύ δρόμο μπροστά σου για να απαλλαγείς, μεγάλη προσπάθεια για να την ξεριζώσεις» (σελ. 260).

-Τι είναι ο θάνατος;-
«Ένα κλείσιμο. Μπορεί να είναι ήσυχο και γαλήνιο χωρίς εκκρεμότητες, μπορεί να είναι αναπάντεχο ή βίαιο και ν\’ αφήνει πράγματα στη μέση, πάντως ένα κλείσιμο είναι. Σαν το φως όταν βγεις από το δωμάτιο, σαν το διακόπτη της τηλεόρασης, σαν τη βάνα του νερού που κλείνεις όταν φεύγεις για καιρό» (σελ. 280-281).